॥वाल्मीकिरामायणम् ಸುಂದರಕಾಂಡ · 66ನೇ ಸರ್ಗ

ಸುಂದರಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಚೂಡಾಮಣಿಯನ್ನು ಕಂಡು ರಾಮನ ವಿಲಾಪ

ಮಣಿಯನ್ನು ಎದೆಗೊತ್ತಿಕೊಂಡು ರಾಮನ ರೋದನ, ಮಣಿಯ ಇತಿಹಾಸ, ಸೀತೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳುವ ಹಂಬಲ, ಸೀತೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಇಚ್ಛೆ

ಹನುಮಂತನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ದಶರಥಾತ್ಮಜನಾದ ರಾಮನು ಆ ಮಣಿಯನ್ನು ಎದೆಗೊತ್ತಿಕೊಂಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ಅತ್ತನು. ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಣಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಶೋಕದಿಂದ ಕೃಶನಾದ ರಾಘವನು ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು — ವಾತ್ಸಲ್ಯವುಳ್ಳ ಹಸುವು ಕರುವಿನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೆಚ್ಚಲಿನಿಂದ ಹಾಲು ಸುರಿಸುವಂತೆ, ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಣಿಯನ್ನು ಕಂಡು ನನ್ನ ಹೃದಯವೂ ಕರಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮಣಿರತ್ನವನ್ನು ನನ್ನ ಮಾವ ಜನಕನು ವೈದೇಹಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದನು; ಮದುವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವಳ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟು ಅದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನೀರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ, ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಂದ ಪೂಜಿತವಾದ ಈ ಮಣಿಯನ್ನು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪರಮಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಧೀಮಂತ ಇಂದ್ರನು ಜನಕನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದನು. ಸೌಮ್ಯನೇ, ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಣಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಇಂದು ನಾನು ತಂದೆ ದಶರಥನನ್ನು ಕಂಡಂತೆಯೂ, ಪ್ರಭುವಾದ ವಿದೇಹರಾಜ ಜನಕನನ್ನು ಕಂಡಂತೆಯೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಮಣಿಯು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಇಂದು ಇದನ್ನು ಕಂಡು ಅವಳೇ ದೊರೆತಂತೆ ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸೌಮ್ಯನೇ, ವೈದೇಹಿ ಸೀತೆ ಏನು ಹೇಳಿದಳು? ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳು; ಪ್ರಾಣ ಹೋಗುತ್ತಿರುವವನಿಗೆ ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸುವಂತೆ ತನ್ನ ಮಾತಿನ ನೀರಿನಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ತಣಿಸುತ್ತಾ ಅವಳು ಏನು ಹೇಳಿದಳು? ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಶೋಕವು ಮಣಿಯ ಇತಿಹಾಸದೊಡನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ — ವಿವಾಹ, ಮಾವ, ತಂದೆ, ಇಂದ್ರ — ಎಲ್ಲ ನೆನಪುಗಳೂ ಒಂದೇ ಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ. ಹಸುವಿನ ಉಪಮೆಯು ರಾಮನ ಸ್ನೇಹದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಹಸುವು ಕರುವನ್ನು ಕಂಡು ತನಗರಿವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಹಾಲು ಸುರಿಸುವಂತೆ ರಾಮನ ಹೃದಯವು ಮಣಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಕರಗುತ್ತದೆ. ಮಣಿಯು ಸೀತೆಯ ದೇಹದ ಒಂದು ಅಂಶದಂತೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಸ್ಪರ್ಶವು ಅವಳ ಸ್ಪರ್ಶದಂತೆ. ‘ಪುನಃ ಪುನಃ’ (ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ) ಎಂಬ ಯಾಚನೆಯು ವಿರಹಿಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಪ್ರಿಯೆಯ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳುವ ಬಯಕೆ. ‘ಪರಾಸುಮಿವ ತೋಯೇನ’ (ಪ್ರಾಣ ಹೋಗುತ್ತಿರುವವನಿಗೆ ನೀರಿನಂತೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆಯಿಂದ ರಾಮನು ತನ್ನನ್ನು ಮೂರ್ಛಿತನಂತೆ ವರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಸೀತೆಯ ಮಾತು ಜೀವದಾಯಕ ಜಲ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಅಳುತ್ತಾನೆ — ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ‘ರುರೋದ ಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣಃ’, ಸಮೀಕ್ಷಿತದಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರರುರೋದ ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಃ’ ಎಂಬ ಪಾಠಭೇದವಿದೆ. ರಾಮನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನೇ ಅವನ ಸಖ, ಅವನ ಸಮಕ್ಷಮದಲ್ಲೇ ಸೀತೆಯ ಸಂದೇಶವೂ ನಿವೇದಿತವಾಯಿತು.

ಅನಂತರ ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ಸೌಮಿತ್ರಿಯೇ, ವೈದೇಹಿ ಬಾರದೆ, ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ನೀರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಮಣಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದುಃಖ ಯಾವುದು? ಅನಂತರ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ವೀರನೇ, ವೈದೇಹಿಯು ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಪ್ರಾಣ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಅವಳು ಬಹುಕಾಲ ಬದುಕಿದಂತೆ; ನಾನಾದರೋ ಕಪ್ಪುಕಣ್ಣಿನ ಅವಳಿಲ್ಲದೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಬದುಕಲಾರೆನು. ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಕಂಡೆಯೋ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನನ್ನನ್ನೂ ಕರೆದೊಯ್ಯು; ಅವಳ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ನಿಲ್ಲಲಾರೆನು. ಸುಂದರ ನಿತಂಬಗಳುಳ್ಳ, ಅತ್ಯಂತ ಭೀರುವಾದ ನನ್ನ ಆ ಸಾಧ್ವಿಯು ಭಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಘೋರ ರಾಕ್ಷಸರ ನಡುವೆ ಹೇಗೆ ಇದ್ದಾಳೋ? ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿದ ಶರತ್ಕಾಲದ ಚಂದ್ರನು ಮೋಡಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ಅವಳ ಮುಖವು ಈಗ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹನುಮಂತ, ಸೀತೆ ಏನು ಹೇಳಿದಳು, ಇದ್ದದ್ದನ್ನು ಇದ್ದಂತೆ ನನಗೆ ಹೇಳು; ಔಷಧದಿಂದ ರೋಗಿಯು ಬದುಕುವಂತೆ ಈ ಮಾತಿನಿಂದ ನಾನು ಬದುಕುವೆನು. ಮಧುರಳೂ ಮಧುರಭಾಷಿಣಿಯೂ ಸುಂದರಿಯೂ ಆದ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯೆ ನನ್ನನ್ನಗಲಿ ಏನು ಹೇಳಿದಳು? ಹನುಮಂತ, ಹೇಳು — ದುಃಖದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಜಾನಕಿ ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ? ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ವಿಲಾಪವು ಕ್ರಮೇಣ ತೀವ್ರವಾಗುತ್ತದೆ — ಮೊದಲು ಮಣಿಯ ದರ್ಶನವೇ ದುಃಖಕರ, ಅನಂತರ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯೂ ದೀರ್ಘ, ಅನಂತರ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ಆತುರ. ‘ಭೀರುಭೀರುಃ’ (ಅತ್ಯಂತ ಭೀರು) ಎಂಬ ಆಮ್ರೇಡಿತದಿಂದ (ಪುನರುಕ್ತಿಯಿಂದ) ಸೀತೆಯ ಅತಿಭೀರುತ್ವವು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ; ಇದು ರಾಕ್ಷಸರ ನಡುವಿನ ಅವಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕರುಣಾಜನಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಉಪಮೆಯು ಸೀತೆಯ ಮುಖದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನೂ ಶೋಕದ ಆವರಣವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ಆರು ಪಾದಗಳದ್ದು; ಮುದ್ರಿತ ಮತ್ತು ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಎರಡೂ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅರ್ಧಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಅಂಕೆಯಡಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರ್ಗವು ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದಲೇ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಹನುಮಂತನು ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವನು. ‘ನಯ ಮಾಮಪಿ’ (ನನ್ನನ್ನೂ ಕರೆದೊಯ್ಯು) ಎಂಬ ರಾಮನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯು ಅವನ ಅಧೈರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಸೇತುಬಂಧ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅವನು ಈ ಕ್ಷಣವೇ ಹೋಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಸೀತೆಯ ವಿಶೇಷಣಗಳು — ಮಧುರಾ, ಮಧುರಾಲಾಪಾ, ವರಾರೋಹಾ, ಭಾಮಿನೀ — ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षट्षष्टितमः सर्गः॥ ६६॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ