॥वाल्मीकिरामायणम् ಸುಂದರಕಾಂಡ · 52ನೇ ಸರ್ಗ

ಸುಂದರಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ವಿಭೀಷಣನು ದೂತವಧೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು

ರಾವಣನ ವಧಾಜ್ಞೆ, ವಿಭೀಷಣನ ಅಸಮ್ಮತಿ, ‘ದೂತನು ಅವಧ್ಯನು’, ರಾವಣನ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ, ದೂತನಿಗೆ ವಿಧಿಸಬಹುದಾದ ದಂಡಗಳು, ದೂತವಧೆಯ ಅನರ್ಥ, ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಸಲಹೆ, ರಾವಣನ ಸಮ್ಮತಿ

ಮಹಾತ್ಮನೂ ವಾನರಶಿರೋಮಣಿಯೂ ಆದ ಹನುಮಂತನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮೈಮರೆತ ರಾವಣನು ಸೇವಕರಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು — ಇವನನ್ನು ವಧಿಸಿರಿ. ದುರಾತ್ಮನಾದ ರಾವಣನು ವಧೆಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಭೀಷಣನು ಆ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಸಮ್ಮತಿಸಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಹನುಮಂತನು ತಾನು ಸುಗ್ರೀವನ ಮತ್ತು ರಾಮನ ದೂತನೆಂದು ತನ್ನ ದೌತ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲೇ ನಿವೇದಿಸಿದ್ದನು. ಒಂದೆಡೆ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತಿ ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ದೂತವಧೆ ಎಂಬ ಅನುಚಿತ ಕಾರ್ಯ ಎದುರಾಗಿದೆ — ಇವೆರಡನ್ನೂ ತಿಳಿದು ಕಾರ್ಯವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ವಿಭೀಷಣನು ಯಥೋಚಿತ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥನೂ ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದನೂ ಆದ ಅವನು ಶತ್ರುವಿಜಯಿಯೂ ಪೂಜ್ಯನೂ ಆದ ಅಣ್ಣನಿಗೆ ಸಾಮದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಹಿತಕರವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭೀಷಣನ ಮೊದಲ ಪ್ರವೇಶ ಇದು; ಅವನು ಕ್ರೋಧ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ, ಸಾಮದಿಂದಲೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ. ‘ಶತ್ರುಜಿದಗ್ರಜಮ್’ (ಶತ್ರುವಿಜಯಿಯಾದ ಅಣ್ಣ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವನು ರಾವಣನ ಗೌರವವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ — ಅಣ್ಣನು ಪೂಜ್ಯನೇ. ಇದೇ ನೀತಿಜ್ಞನ ಲಕ್ಷಣ — ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ರಾಜನನ್ನು ಮೊದಲು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿ ಅನಂತರ ಹಿತವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು. ವಿಭೀಷಣನು ಹನುಮಂತನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ರಾಜಧರ್ಮದ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಮಾತು ನಿಷ್ಪಕ್ಷವೂ ವಿಶ್ವಸನೀಯವೂ ಆಗಿದೆ.

ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನೇ, ಕ್ಷಮಿಸು, ರೋಷವನ್ನು ಬಿಡು, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು, ನನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ಮೇಲು-ಕೀಳುಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಸಜ್ಜನರಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭೂಪತಿಗಳು ದೂತನ ವಧೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ವೀರನಾದ ರಾಜನೇ, ಈ ಕಪಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಧರ್ಮವಿರುದ್ಧ, ಲೋಕಾಚಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ನಿಂದ್ಯ, ನಿನಗೆ ತಕ್ಕುದೂ ಅಲ್ಲ. ನೀನು ಧರ್ಮಜ್ಞ, ಕೃತಜ್ಞ, ರಾಜಧರ್ಮವಿಶಾರದ, ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲು-ಕೀಳುಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತವನು. ನಿನ್ನಂತಹ ವಿಚಕ್ಷಣರೂ ರೋಷಕ್ಕೆ ವಶರಾದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರಪಾಂಡಿತ್ಯವು ಕೇವಲ ಶ್ರಮವೇ ಆಗುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶತ್ರುಘ್ನನೇ, ಎದುರಿಸಲಸಾಧ್ಯನೇ, ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನೇ, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು; ಯುಕ್ತಾಯುಕ್ತವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ದೂತನಿಗೆ ತಕ್ಕ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸು. ಐದನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ದೀರ್ಘವೃತ್ತದಲ್ಲಿದೆ — ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಆರಂಭ ಗಂಭೀರ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ. ವಿಭೀಷಣನು ರಾವಣನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ನಾಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇಂತಹ ಜ್ಞಾನಿ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೆ ದಾಸನಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಅವನು ವಧೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ದಂಡವನ್ನಲ್ಲ — ‘ದೂತದಂಡೋ ವಿಧೀಯತಾಮ್’ (ದೂತನಿಗೆ ತಕ್ಕ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸು) ಎಂಬುದು ಮಧ್ಯಮಮಾರ್ಗ. ಹೀಗೆ ರಾವಣನ ಮಾನವೂ ರಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ಧರ್ಮವೂ. ‘ಶಾಸ್ತ್ರವಿಪಶ್ಚಿತ್ತ್ವಂ ಶ್ರಮ ಏವ’ (ಶಾಸ್ತ್ರಪಾಂಡಿತ್ಯ ಕೇವಲ ಶ್ರಮವೇ) ಎಂಬ ಮಾತು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದುದು — ಕ್ರೋಧದಿಂದ ವರ್ತಿಸಿದರೆ ಜ್ಞಾನ ನಿಷ್ಫಲ. ಆರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಾರಣಗಳಿವೆ — ಧರ್ಮವಿರೋಧ, ಲೋಕನಿಂದೆ, ರಾಜನಿಗೆ ಅಯೋಗ್ಯತೆ; ಏಳನೆಯದರಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಆರು ಗುಣಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂಬತ್ತನೆಯದರಲ್ಲಿ ‘ಶತ್ರುಘ್ನ’, ‘ದುರಾಸದ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಗಳಿಂದ ವಿಭೀಷಣನು ಮತ್ತೆ ರಾಜನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಕ್ರುದ್ಧನಾದವನೂ ಕೇಳುವಂತೆ ಪ್ರಶಂಸೆ, ತರ್ಕ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಭೀಷಣನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರ ರಾವಣನು ಮಹಾಕೋಪದಿಂದ ಆವಿಷ್ಟನಾಗಿ ಉತ್ತರ ಹೇಳಿದನು — ಶತ್ರುಸೂದನನೇ, ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದರಲ್ಲಿ ಪಾಪವಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಪಕಾರಿಯಾದ ಈ ವಾನರನನ್ನು ವಧಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇವನು ವನವನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಿ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಂದು ಪಾಪ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಅಧರ್ಮಮೂಲವಾದ, ಅನೇಕ ದೋಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಅನಾರ್ಯರು ಆಚರಿಸುವ ರಾವಣನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಿಭೀಷಣನು ಪರಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು — ಲಂಕೇಶ್ವರನೇ, ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನೇ, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು; ಧರ್ಮಾರ್ಥತತ್ತ್ವಯುಕ್ತವಾದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ರಾಜನೇ, ಸಜ್ಜನರು ಎಲ್ಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ದೂತರು ಅವಧ್ಯರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ರಾವಣನ ತರ್ಕ ದುರ್ಬಲವಾದುದು — ಪಾಪಿಯು ವಧ್ಯನು ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮ, ಆದರೆ ದೂತನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ನಿಯಮವೇ ಬಲವತ್ತರ. ವಿಭೀಷಣನು ಆ ವಿಶೇಷವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹನ್ನೆರಡು ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ದೀರ್ಘವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭೀಷಣನ ಮಾತಿನ ಗೌರವ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ವಿಭೀಷಣನು ರಾವಣನ ಮಾತನ್ನು ‘ಅಧರ್ಮಮೂಲ’, ‘ಅನಾರ್ಯರು ಆಚರಿಸುವಂಥದು’ ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಬಾಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ‘ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು’ ಎಂದೇ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಇದು ಅವನ ಸಂಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಮಾಣ. ‘ಸಮಯೇಷು’ ಎಂಬ ಪದವು ದೂತರ ಅವಧ್ಯತೆ ಎಲ್ಲ ಯುಗಗಳಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಸ್ವೀಕೃತವಾದ ಸನಾತನ ಮರ್ಯಾದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಇವನು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಶತ್ರು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ, ಇವನು ಅಳೆಯಲಾಗದಷ್ಟು ಅಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ; ಆದರೂ ಸಜ್ಜನರು ದೂತವಧೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ — ದೂತನಿಗೆ ಇತರ ಅನೇಕ ದಂಡಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅಂಗಗಳನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುವುದು, ಚಾವಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆಯುವುದು, ತಲೆಯನ್ನು ಬೋಳಿಸುವುದು, ಗುರುತಿನ ಬರೆ ಹಾಕುವುದು — ಇವು ದೂತನಿಗೆ ವಿಧಿಸುವ ದಂಡಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ದೂತನ ವಧೆಯನ್ನಾದರೋ ನಾವು ಕೇಳಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ, ಮೇಲು-ಕೀಳುಗಳ ವಿಚಾರದಿಂದ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥನಾದ ನಿನ್ನಂತಹ ರಾಜನು ಕೋಪಕ್ಕೆ ವಶನಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಸತ್ತ್ವವಂತರು ಕೋಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಲೋಕಾಚಾರದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಬುದ್ಧಿಯ ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಾಗಲಿ ನಿನಗೆ ಸಮಾನರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ನೀನು ಎಲ್ಲ ದೇವಾಸುರರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮನು. ಪರಾಕ್ರಮ-ಉತ್ಸಾಹಗಳುಳ್ಳ ದೃಢಮನಸ್ಕ ದೇವಾಸುರರಿಗೂ ಗೆಲ್ಲಲಸಾಧ್ಯನಾದ, ಅಳೆಯಲಾಗದ ನಿನ್ನಿಂದ ದೇವೇಂದ್ರರ ಸಮೂಹಗಳೂ ನರೇಂದ್ರರೂ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಗೆಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇಂತಹ, ದೇವ-ದೈತ್ಯರ ಶತ್ರುವಾದ, ಶೂರನೂ ವೀರನೂ ಅಪರಾಜಿತನೂ ಆದ ನಿನಗೆ ಹಿಂದೆ ಯಾವ ವೀರರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಾದರೂ ಅಪ್ರಿಯವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದರೋ, ಅವರು ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಇಲ್ಲಿ ವಿಭೀಷಣನು ದಂಡಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ರಾವಣನು ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಧರ್ಮವೂ ಭಂಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ರಾವಣನ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ — ಅವನನ್ನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಅಭಿಮಾನದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅಭಿಮಾನಿ ರಾಜನು ತುಚ್ಛ ದೂತನ ವಧೆಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಕೀಳುಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರನು. ಆರೂ ಶ್ಲೋಕಗಳು ದೀರ್ಘವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯದರಲ್ಲಿ ವಿಭೀಷಣನು ಶತ್ರುವಿನ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಮರೆಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ — ಹನುಮಂತನು ಮಹಾಶತ್ರು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಆದರೂ ನಿಯಮ ನಿಯಮವೇ. ಹದಿನೈದನೆಯದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಂಡಗಳು — ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುವುದು, ಚಾವಟಿಯೇಟು, ತಲೆ ಬೋಳಿಸುವುದು, ಗುರುತಿನ ಬರೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನೇ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಾಲವನ್ನು ಸುಡುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹದಿನೆಂಟು ಮತ್ತು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಹಿಂದಿನ ವಿಜಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಕಪಿಯ ವಧೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಯಾವ ಲಾಭವನ್ನೂ ಕಾಣೆ; ಯಾರು ಈ ಕಪಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರೋ ಅವರ ಮೇಲೆಯೇ ಈ ದಂಡವನ್ನು ಬೀಳಿಸು. ಇವನು ಸಜ್ಜನನಾಗಲಿ ದುರ್ಜನನಾಗಲಿ, ಇತರರಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು; ಇತರರಿಗಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ, ಪರಾಧೀನನಾದ ದೂತನು ವಧೆಗೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲ. ಇದಲ್ಲದೆ ರಾಜನೇ, ಇವನು ಹತನಾದರೆ ಮಹಾಸಾಗರದ ಆಚೆಯ ದಡಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಬಲ್ಲ ಬೇರೆ ಆಕಾಶಚಾರಿಯನ್ನು ನಾನು ಕಾಣೆ — ಆಗ ಶತ್ರುಗಳ ಚಲನವಲನ ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶತ್ರುಪುರವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವವನೇ, ಇವನ ವಧೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬಾರದು; ನೀನು ಇಂದ್ರಸಹಿತರಾದ ದೇವತೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲು ಯೋಗ್ಯನು. ಯುದ್ಧಪ್ರಿಯನೇ, ಇವನು ನಾಶವಾದರೆ ನಿನ್ನ ವಿರೋಧಿಗಳೂ ಸ್ವತಂತ್ರರೂ ಆದ ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಜಪುತ್ರರನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬಲ್ಲ ಬೇರೆ ಜೀವಿಯನ್ನು ನಾನು ಕಾಣೆ. ವಿಭೀಷಣನ ತರ್ಕ ಇಲ್ಲಿ ನೀತಿಪ್ರಧಾನವಾದುದು — ದೂತನು ಪರಾಧೀನ, ಅವನ ಮಾತು ಸ್ವಾಮಿಯದು; ಆದ್ದರಿಂದ ದೋಷ ಸ್ವಾಮಿಯದು. ದೂತವಧೆಯಿಂದ ಸುದ್ದಿಯ ಹರಿವೂ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯದರಲ್ಲಿ ಅವನು ರಾವಣನ ಯುದ್ಧಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನೇ ಉಪಾಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ — ಯುದ್ಧವೇ ಇಷ್ಟವಾದರೆ ದೂತನು ಬದುಕಲಿ, ಇದರಿಂದ ಶತ್ರುಗಳು ಬರುವರು. ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ತರ್ಕ — ದೂತನು ಹತನಾದರೆ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ನಮ್ಮ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿಯದು, ಅವರು ಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಬರಲಾರರು. ಹೀಗೆ ವಿಭೀಷಣನು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನೀತಿ ಎರಡರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುವವನೇ, ಪರಾಕ್ರಮ-ಉತ್ಸಾಹಗಳುಳ್ಳ ದೃಢಮನಸ್ಕ ದೇವಾಸುರರಿಗೂ ಗೆಲ್ಲಲಸಾಧ್ಯನಾದ ನೀನು ರಾಕ್ಷಸರ ಯುದ್ಧೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬಾರದು. ಹಿತೈಷಿಗಳೂ ಶೂರರೂ ಏಕಾಗ್ರರೂ ಮಹಾಗುಣಶಾಲಿ ಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರೂ ದೃಢಮನಸ್ಕರೂ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತರೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರೂ ಆದ ಯೋಧರು ಇದ್ದಾರೆ. ನಿನ್ನ ಸೈನ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗದೊಡನೆ ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞಾಪಾಲಕರಾದ ಕೆಲವರು ಇಂದೇ ಹೋಗಲಿ; ಮೂಢರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಜಪುತ್ರರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮೂಡಿಸಲಿ. ತಮ್ಮನಾದ ವಿಭೀಷಣನ ಈ ಉತ್ತಮವಾದ, ಇಷ್ಟವಾದ ಮಾತನ್ನು ನಿಶಾಚರರ ಅಧಿಪನೂ ದೇವಲೋಕದ ಶತ್ರುವೂ ಮಹಾಬಲನೂ ರಾಕ್ಷಸರಾಜರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯನೂ ಆದ ರಾವಣನು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ವಿಭೀಷಣನ ಕೊನೆಯ ಸಲಹೆ ಚತುರವಾದುದು — ದೂತನನ್ನು ಬಿಡು, ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸು. ಇಲ್ಲಿ ‘ಮೂಢೌ’ (ಮೂಢರಾದ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ರಾವಣನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಗೆ ರಾವಣನು ವಧೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬೇರೊಂದು ದಂಡವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವನು — ಬಾಲಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವುದು. ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯದರಲ್ಲಿ ಯೋಧರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ — ಅವರು ಹಿತೈಷಿಗಳು, ಶೂರರು, ಏಕಾಗ್ರರು, ಕುಲೀನರು, ದೃಢಮನಸ್ಕರು, ಶಸ್ತ್ರನಿಪುಣರು, ಸುಪೋಷಿತರು; ಅವರಿಂದಲೇ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ವಿಭೀಷಣನ ಸೂಚನೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೆಯದರಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ‘ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ’ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು — ಕ್ರೋಧ ಶಾಂತವಾಯಿತು, ಬುದ್ಧಿ ಎಚ್ಚೆತ್ತಿತು.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्विपञ्चाशः सर्गः॥ ५२॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ