॥वाल्मीकिरामायणम् ಸುಂದರಕಾಂಡ · 43ನೇ ಸರ್ಗ

ಸುಂದರಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದದ ವಿಧ್ವಂಸ ಮತ್ತು ಚೈತ್ಯಪಾಲರ ವಧೆ

ಹನುಮಂತನ ಚಿಂತನೆ, ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು ಏರುವುದು, ಜಯಘೋಷ, ಚೈತ್ಯಪಾಲರ ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ವಧೆ, ಪ್ರಾಸಾದದ ದಹನ, ವಾನರಸೇನೆಯ ಬಲದ ವರ್ಣನೆ

ಕಿಂಕರರನ್ನು ಕೊಂದ ಮೇಲೆ ಹನುಮಂತನು ಧ್ಯಾನಮಗ್ನನಾಗಿ ಮುಂದೆ ಮಾಡಬೇಕಾದುದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಚಿಂತಿಸಿದನು. ಅವನು ಹೇಳಿಕೊಂಡನು — ನಾನು ಪ್ರಮದಾವನವನ್ನು ಭಂಜಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ಈ ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದೇ ಈ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನೂ ಧ್ವಂಸಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು. ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿ ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಬಲವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು — ಮೊದಲು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿಶ್ಚಯ, ಆಮೇಲೆ ಕರ್ಮ. ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರ ಕುಲದೇವತೆಯ ಯಾವ ಸ್ಥಾನವಿತ್ತೋ ಅದರ ಹೆಸರು ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದ ಎಂದು ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ನಾಶವು ರಾವಣನ ಗರ್ವದ ಬೇರಿಗೇ ಕೊಡುವ ಏಟು, ಏಕೆಂದರೆ ಕುಲದೇವತೆಯ ಸ್ಥಾನವು ನಗರದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರತೀಕ. ಅನಂತರ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮಾರುತಪುತ್ರ ಹನುಮಂತನು ಮೇರುಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಂತೆ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದ ಆ ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು ನೆಗೆದು ಏರಿದನು. ಬೆಟ್ಟದಂತಿರುವ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು ಏರಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಆ ಕಪಿಯೂಥಪತಿಯು ಉದಯಿಸಿದ ಎರಡನೆಯ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದನು. ಕಾರ್ಯದ ಕ್ರಮ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ — ಮೊದಲು ವನ, ಅನಂತರ ಕಿಂಕರರು, ಈಗ ದೇವಸ್ಥಾನ; ಹೀಗೆ ಅವನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ರಾವಣನ ಎಲ್ಲ ಗೌರವಸ್ಥಾನಗಳ ಮೇಲೂ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಲಂಕಾವಾಸಿಗಳಿಗೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇದೂ ಅವನ ಉದ್ದೇಶವೇ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಗುಟ್ಟಾಗಿಯಲ್ಲ, ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಯೇ ತೋರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.

ಎದುರಿಸಲಸಾಧ್ಯನಾದ ಹನುಮಂತನು ಎತ್ತರವಾದ ಆ ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ತನ್ನ ಶೋಭೆಯಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಾ ಪಾರಿಯಾತ್ರ ಪರ್ವತದಂತೆ ಆದನು. ಪಾರಿಯಾತ್ರವು ಕುಲಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು; ಆ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಅವನ ದೇಹದ ವಿಶಾಲತೆಯೂ ಸ್ಥೈರ್ಯವೂ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಅನಂತರ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದ ಮಾರುತಪುತ್ರನು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ತೋಳುಗಳನ್ನು ತಟ್ಟಿದನು, ಆ ಸದ್ದಿನಿಂದ ಇಡೀ ಲಂಕೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಸಿದನು. ‘ಆಸ್ಫೋಟನ’ ಎಂದರೆ ಅಂಗೈಯಿಂದ ತೋಳುಗಳನ್ನು ತಟ್ಟುವುದು — ಇದು ಮಲ್ಲರ ಯುದ್ಧಾಹ್ವಾನ. ಇಲ್ಲಿ ಇದು ಕೇವಲ ಶಕ್ತಿಪ್ರದರ್ಶನವಲ್ಲ, ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಆಹ್ವಾನವೂ ಹೌದು. ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ಆ ಮಹಾ ತಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಸದ್ದಿನಿಂದ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಚೈತ್ಯಪಾಲರೂ ಮೂರ್ಛೆಹೋಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದರು. ಸದ್ದಿನಿಂದಲೇ ಕಾವಲುಗಾರರು ಮೂರ್ಛೆಹೋದರು ಎಂಬುದು ಅವನ ಭೀಷಣತೆ. ಮರಗಳ ಭಂಜನ ಮತ್ತು ಕಿಂಕರವಧೆಯ ನಂತರ ಈ ಮತ್ತೊಂದು ಘೋಷವು ಇಡೀ ಪುರಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ, ರಾವಣನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಅನಂತರ ಹನುಮಂತನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದನು — ಅಸ್ತ್ರವಿದನಾದ ರಾಮನಿಗೂ ಮಹಾಬಲನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೂ ಜಯವಾಗಲಿ; ರಾಘವನಿಂದ ಪಾಲಿಸಲ್ಪಡುವ ರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಕೋಸಲೇಂದ್ರನಾದ ರಾಮನ ದಾಸನು ನಾನು, ಶತ್ರುಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಮಾರುತಪುತ್ರ ಹನುಮಂತನು. ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದಲೂ ಮರಗಳಿಂದಲೂ ಸಾವಿರಾರು ಬಾರಿ ಹೊಡೆಯುವ ನನಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ರಾವಣರಾದರೂ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗಲಾರರು. ಲಂಕಾಪುರಿಯನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಿ, ಮೈಥಿಲಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯೊಡನೆ ಹೋಗುವೆನು. ಈ ಜಯಘೋಷ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು — ಮೊದಲು ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಜಯ, ಅನಂತರ ‘ದಾಸ’ ಎಂದು ತನ್ನ ಪರಿಚಯ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ. ತನ್ನ ಹೆಸರಿನೊಡನೆ ‘ದಾಸ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವನು ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮವು ರಾಮನದೇ, ತನ್ನದಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಃ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ರಾಮನ ಕಾರ್ಯಗಳು ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಮಿಷತಾಂ ಸರ್ವರಕ್ಷಸಾಮ್’ — ಕಳ್ಳನಂತೆ ಗುಟ್ಟಾಗಿಯಲ್ಲ, ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಯೇ ಹೋಗುವೆನು ಎಂಬುದು ಅವನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ. ಸೀತೆಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುವುದೂ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ — ಕಾರ್ಯದ ಮೂಲ ಅವಳೇ; ಲಂಕೆಯ ಧ್ವಂಸವೂ ಅವಳಿಗಾಗಿಯೇ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಚೈತ್ಯದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಮಹಾಕಾಯನಾದ ಕಪಿಯೂಥಪತಿಯು ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಭಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾ ಭಯಂಕರ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿದನು. ಆ ಮಹಾನಾದದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿ ನೂರು ಮಂದಿ ಚೈತ್ಯಪಾಲರು ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು — ಪ್ರಾಸಗಳು, ಖಡ್ಗಗಳು, ಕೊಡಲಿಗಳು — ಹಿಡಿದು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಮಹಾಕಾಯರಾದ ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ಆ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾ ಮಾರುತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದಲೂ ಸುತ್ತುವರಿದರು. ವಿಚಿತ್ರ ಗದೆಗಳಿಂದಲೂ, ಚಿನ್ನದ ಕಡಗಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಪರಿಘಗಳಿಂದಲೂ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ ಅವರು ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ರಾಕ್ಷಸಗಣವು ಗಂಗಾಜಲದ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಹಾ ಸುಳಿಯಂತೆ ಶೋಭಿಸಿತು. ಸುಳಿಯ ಉಪಮೆಯಿಂದ ರಾಕ್ಷಸರು ಚಕ್ರಾಕಾರವಾಗಿ ಅವನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದರು, ನಡುವೆ ಅಚಲನಾದ ಹನುಮಂತನು ಸುಳಿಯ ಕೇಂದ್ರದಂತೆ ನಿಂತಿದ್ದನು ಎಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ವಾಯುಪುತ್ರನು ಭಯಂಕರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಚಿನ್ನದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಪ್ರಾಸಾದದ ಒಂದು ಮಹಾಸ್ತಂಭವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಕಿತ್ತು ಆ ಮಹಾಬಲನು ನೂರು ಅಂಚುಗಳುಳ್ಳ ಆ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಗರಗರನೆ ತಿರುಗಿಸಿದನು. ತಿರುಗಿಸುವ ವೇಗದ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಹುಟ್ಟಿತು, ಪ್ರಾಸಾದವು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಆಯುಧವನ್ನೂ ಶತ್ರುವಿನ ಮನೆಯಿಂದಲೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ — ಪ್ರಾಸಾದದ ಸ್ತಂಭದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾಸಾದದ ರಕ್ಷಕರು ಹತರಾದರು. ಪ್ರಾಸಾದದ ದಹನವು ಮುಂದೆ ಹೇಳಲಿರುವ ಲಂಕಾದಹನದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಂತಿದೆ. ನೂರು ಮಂದಿ ಚೈತ್ಯಪಾಲರು ಬಂದರು, ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ವಾನರನ ಮುಂದೆ ಅವರ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆ ನಿಷ್ಫಲವಾಯಿತು. ಹನುಮಂತನು ಭಯಂಕರ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡಿದೆ — ಶತ್ರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಾಗಲೆಲ್ಲ ಅವನೂ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾನೆ. ನೂರು ಅಂಚುಗಳುಳ್ಳ ಸ್ತಂಭ ಎಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಮೂಲೆಗಳಿವೆ; ಅದನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿದಾಗ ಸುತ್ತಲೂ ನಿಂತಿದ್ದವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಒಮ್ಮೆಲೇ ಏಟು ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿ ಅನುವಾದದಲ್ಲೂ ‘ನೂರು ಅಂಚುಗಳು’ ಎಂದೇ ಇದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಕಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿತು ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಕವಿಯು ಹನುಮಂತನ ವೇಗವೇ ಬೆಂಕಿಗೆ ಕಾರಣ, ಯಾವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರಾಸಾದವು ಸುಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಇಂದ್ರನು ವಜ್ರದಿಂದ ಅಸುರರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಆ ಸ್ತಂಭದಿಂದ ನೂರು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಂದು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಶ್ರೀಮಂತನಾದ ಕಪಿಯೂಥಪತಿಯು ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು — ನನ್ನಂತಹ ಮಹಾತ್ಮರಾದ, ಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ, ಸುಗ್ರೀವನ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ವಾನರೇಂದ್ರರನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾವೂ ಇತರ ವಾನರರೂ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಹತ್ತು ಆನೆಗಳ ಬಲವುಳ್ಳವರು, ಕೆಲವರು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬಲವುಳ್ಳವರು, ಕೆಲವರು ಸಾವಿರ ಆನೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಪರಾಕ್ರಮವುಳ್ಳವರು. ಕೆಲವರು ಜಲಪ್ರವಾಹದ ಬಲವುಳ್ಳವರು, ಕೆಲವರು ವಾಯುವಿನ ಬಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನರು, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಅಳೆಯಲಾಗದ ಬಲವುಳ್ಳ ಕಪಿಯೂಥಪತಿಗಳು. ಇಂತಹ, ಹಲ್ಲು-ಉಗುರುಗಳೇ ಆಯುಧವಾಗಿರುವ ನೂರಾರು, ಲಕ್ಷಾಂತರ, ಕೋಟಿ, ಅಯುತಗಟ್ಟಲೆ ವಾನರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸುವ ಸುಗ್ರೀವನು ಬರುವನು. ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವೀರನಾದ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಮನೊಡನೆ ಯಾರು ವೈರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೋ ಆ ರಾವಣನ ಈ ಲಂಕಾಪುರಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ನೀವೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ರಾವಣನೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನು ತನ್ನನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೂತನೆಂದು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ — ನನ್ನಂಥವರು ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ರಾಕ್ಷಸರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬನೇ ವಾನರನಿಂದ ಇಷ್ಟು ನಾಶವಾಗಿದ್ದರೆ ಸಾವಿರಾರು ವಾನರರು ಬಂದಾಗ ಏನಾಗುವುದೋ ಎಂಬ ಚಿಂತೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದು ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕವಾದ ನೀತಿ — ಯುದ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಶತ್ರುವಿನ ಮನೋಬಲವನ್ನು ಮುರಿಯುವುದು. ವೈರದ ಕಾರಣವನ್ನೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ — ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವೀರನೊಡನೆಯ ವಿರೋಧವೇ ಲಂಕೆಯ ವಿನಾಶದ ಮೂಲ, ವಾನರರ ಕ್ರೌರ್ಯವಲ್ಲ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಮಾತನಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೇಳಿಸುವುದು — ಇದೇ ಆ ಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಯೋಜನ. ಬಲಗಳ ವರ್ಣನೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಏರುತ್ತದೆ — ಹತ್ತು ಆನೆಗಳ ಬಲದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಅಳೆಯಲಾಗದ ಬಲದವರೆಗೆ; ಸಂಖ್ಯೆಗಳೂ ನೂರರಿಂದ ಕೋಟಿಯವರೆಗೆ ಏರುತ್ತವೆ. ‘ದಂತನಖಾಯುಧೈಃ’ (ಹಲ್ಲು-ಉಗುರುಗಳೇ ಆಯುಧ) — ವಾನರರಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಹಲ್ಲು-ಉಗುರುಗಳಿಂದಲೇ ಅವರು ಅಜೇಯರು ಎಂಬುದು ಭಾವ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे त्रिचत्वारिंशः सर्गः॥ ४३॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ