॥वाल्मीकिरामायणम् ಸುಂದರಕಾಂಡ · 42ನೇ ಸರ್ಗ

ಸುಂದರಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಕಿಂಕರವಧೆ

ವನಭಂಗದಿಂದ ಲಂಕಾನಿವಾಸಿಗಳ ತಲ್ಲಣ, ರಾಕ್ಷಸಿಯರು ಸೀತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಸೀತೆಯ ಉತ್ತರ, ರಾವಣನಿಗೆ ನಿವೇದನೆ, ರಾವಣನ ಕ್ರೋಧ, ಕಿಂಕರರನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದು, ಹನುಮಂತನ ಘೋಷಣೆ, ಪರಿಘದಿಂದ ಕಿಂಕರವಧೆ, ಪ್ರಹಸ್ತಪುತ್ರನಿಗೆ ಆದೇಶ

ಅನಂತರ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗಿನಿಂದಲೂ ಮರಗಳು ಮುರಿಯುವ ಸದ್ದಿನಿಂದಲೂ ಲಂಕಾನಿವಾಸಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಭಯದಿಂದ ತಲ್ಲಣಿಸಿದರು. ಮೃಗಗಳೂ ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಭಯಗೊಂಡು ಓಡುತ್ತಾ ಕೂಗಿಕೊಂಡವು; ರಾಕ್ಷಸರಿಗೆ ಕ್ರೂರವಾದ ನಿಮಿತ್ತಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು — ಮುಂಬರುವ ವಿನಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಅಶುಭ ಶಕುನಗಳು. ಅನಂತರ ನಿದ್ರೆ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ವಿಕಾರಮುಖದ ರಾಕ್ಷಸಿಯರು ಭಗ್ನವಾದ ಆ ವನವನ್ನೂ ಆ ವೀರ ಮಹಾಕಪಿಯನ್ನೂ ಕಂಡರು. ಮಹಾಬಾಹುವೂ ಮಹಾಸತ್ತ್ವನೂ ಮಹಾಬಲನೂ ಆದ ಅವನು ಅವರನ್ನು ಕಂಡು ರಾಕ್ಷಸಿಯರಿಗೆ ಭಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಬೆಟ್ಟದಂತಿರುವ, ಅತಿಕಾಯನಾದ, ಮಹಾಬಲನಾದ ಆ ವಾನರನನ್ನು ಕಂಡು ರಾಕ್ಷಸಿಯರು ಜನಕಾತ್ಮಜೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು — ‘ಇವನು ಯಾರು, ಯಾರವನು, ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವನು, ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ? ಇವನೊಡನೆ ನೀನು ಹೇಗೆ ಮಾತನಾಡಿದೆ? ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿಯೇ, ಸುಭಗೆಯೇ, ನಮಗೆ ಹೇಳು, ನಿನಗೆ ಭಯಬೇಡ; ಕಪ್ಪುಕಡೆಗಣ್ಣಿನವಳೇ, ಇವನು ನಿನ್ನೊಡನೆ ಏನು ಮಾತನಾಡಿದನು?’ ಆಗ ಸರ್ವಾಂಗಸುಂದರಿಯಾದ ಸಾಧ್ವಿ ಸೀತೆ ಹೇಳಿದಳು — ‘ಇಚ್ಛೆಬಂದ ರೂಪ ಧರಿಸುವ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಅರಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ನನಗೇನು ಗತಿ? ನೀವೇ ಇವನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ — ಇವನು ಯಾರು, ಏನು ಮಾಡುವನು ಎಂದು; ಹಾವಿನ ಕಾಲನ್ನು ಹಾವೇ ಬಲ್ಲುದು, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ನಾನೂ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ; ಇವನು ಯಾರೆಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು; ಇಚ್ಛಾರೂಪಿಯಾಗಿ ಬಂದ ರಾಕ್ಷಸನೆಂದೇ ಇವನನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ಚಾತುರ್ಯ ರಮಣೀಯ — ಅವಳು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ರಾಕ್ಷಸರು ಸ್ವತಃ ಮಾಯಾವಿಗಳು, ಆದ್ದರಿಂದ ‘ನೀವೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಅವರಿಗೇ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತಾಳೆ. ‘ಅಹಿರೇವ ಅಹೇಃ ಪಾದಾನ್ ವಿಜಾನಾತಿ’ (ಹಾವಿನ ಕಾಲನ್ನು ಹಾವೇ ಬಲ್ಲುದು) ಎಂಬುದು ಲೋಕೋಕ್ತಿ — ಹಾವಿನ ಕಾಲುಗಳು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾವು ಮಾತ್ರ ಅವನ್ನು ಬಲ್ಲುದು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಯಾವಿಯಾದ ರಾಕ್ಷಸನ ರೂಪವನ್ನು ಮಾಯಾವಿ ರಾಕ್ಷಸನೇ ಅರಿಯಬಲ್ಲನು. ಹೀಗೆ ಅವಳು ಹನುಮಂತನನ್ನೂ ತನ್ನನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ರಾಕ್ಷಸಿಯರು ‘ನಿನಗೆ ಭಯಬೇಡ’ ಎಂಬ ಸಿಹಿಮಾತುಗಳಿಂದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಸೀತೆ ಅವರ ಮೋಸಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಹನುಮಂತನು ಮಹಾರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವುದೂ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ — ರಾಕ್ಷಸಿಯರಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದರೆ ರಾವಣನಿಗೆ ಸುದ್ದಿ ಬೇಗನೆ ತಲುಪುವುದು ಎಂದು. ‘ಕ್ರೂರಾಣಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ’ (ಕ್ರೂರ ನಿಮಿತ್ತಗಳು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಲಂಕೆಯ ವಿನಾಶದ ಮೊದಲ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಸರ್ಗದ ಆರಂಭವು ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದ ಪರಿಣಾಮ — ಪ್ರಮದಾವನದ ಭಂಜನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೋಲಾಹಲವು ಇಡೀ ಲಂಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಪಶುಪಕ್ಷಿಗಳು ಭಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅನಂತರ ರಾಕ್ಷಸಿಯರು ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಕೊನೆಗೆ ರಾವಣನಿಗೂ ತಿಳಿಯುವುದು — ಹೀಗೆ ಸುದ್ದಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಬ್ಬುತ್ತದೆ. ರಾಕ್ಷಸಿಯರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ನಾಲ್ಕು — ಯಾರು, ಯಾರವನು, ಎಲ್ಲಿಂದ, ಏಕೆ — ಇವು ದೂತನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು. ಸೀತೆಯ ಉತ್ತರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದುದು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಅವಳ ಬುದ್ಧಿಯೂ ಧೈರ್ಯವೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ.

ವೈದೇಹಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಕ್ಷಸಿಯರು ಬೇಗನೆ ಓಡಿಹೋದರು — ಕೆಲವರು ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದರು, ಕೆಲವರು ರಾವಣನಿಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಹೋದರು. ರಾವಣನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಿಕಾರಮುಖದ ರಾಕ್ಷಸಿಯರು ವಿಕಾರರೂಪದ ಭಯಂಕರ ವಾನರನ ವಿಷಯವನ್ನು ರಾವಣನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಿದರು — ‘ರಾಜನೇ, ಅಶೋಕವನಿಕೆಯ ನಡುವೆ ಭಯಂಕರ ದೇಹದ, ಅಮಿತಪರಾಕ್ರಮದ ಒಬ್ಬ ಕಪಿ ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಜಿಂಕೆಗಣ್ಣಿನ ಜಾನಕಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ನಾವು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಕೇಳಿದರೂ ಆ ಕಪಿಯ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಅವಳು ಬಯಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅವನು ಇಂದ್ರನ ದೂತನಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ವೈಶ್ರವಣನ (ಕುಬೇರನ) ದೂತನಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಆಸೆಯಿಂದ ರಾಮನು ಕಳುಹಿಸಿದವನಿರಬಹುದು. ಅದ್ಭುತರೂಪದ ಅವನು ನಾನಾ ಮೃಗಗಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ನಿನ್ನ ಮನೋಹರವಾದ ಪ್ರಮದಾವನವನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ನಾಶಮಾಡದ ಯಾವ ಜಾಗವೂ ಅಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಜಾನಕೀದೇವಿ ಇರುವ ಜಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅವನು ನಾಶಮಾಡಿಲ್ಲ. ಜಾನಕಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೋ, ದಣಿವಿನಿಂದಲೋ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ; ಅಥವಾ ಅವನಿಗೆ ದಣಿವೆಲ್ಲಿಯದು — ಅವನು ಅವಳನ್ನೇ ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸುಂದರ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಶಿಂಶಪಾವೃಕ್ಷವನ್ನು — ಯಾವುದನ್ನು ಸೀತೆ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾಳೋ ಅದನ್ನು — ಅವನು ಕಾಪಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದ, ವನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ ಆ ಉಗ್ರರೂಪಿಗೆ ನೀನು ಉಗ್ರವಾದ ದಂಡನೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಬೇಕು. ರಾಕ್ಷಸಗಣೇಶ್ವರನೇ, ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವ ಆ ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಪ್ರಾಣದ ಹಂಗು ತೊರೆದವನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾರು ಮಾತನಾಡುವರು?’ ರಾಕ್ಷಸಿಯರ ನಿವೇದನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳಿವೆ — ಕಪಿಯ ಪರಿಚಯದ ಊಹೆ (ಇಂದ್ರನ, ಕುಬೇರನ ಅಥವಾ ರಾಮನ ದೂತ), ವನದ ನಾಶ, ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ಆಶ್ರಯದ ರಕ್ಷಣೆ. ಕೊನೆಯ ಅಂಶ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ್ದು — ವನವೆಲ್ಲ ಭಗ್ನವಾಗಿದೆ, ಸೀತೆಯ ಶಿಂಶಪಾವೃಕ್ಷ ಮಾತ್ರ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕಪಿಯು ಸೀತೆಯ ಪಕ್ಷದವನು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ‘ಅಥವಾ ಅವನಿಗೆ ದಣಿವೆಲ್ಲಿಯದು’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ರಾಕ್ಷಸಿಯರು ತಮ್ಮ ಊಹೆಯನ್ನು ತಾವೇ ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ — ಇಂತಹ ಬಲಶಾಲಿಗೆ ದಣಿವು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸೀತೆಯ ರಕ್ಷಣೆಯೇ ಉದ್ದೇಶ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾವಣನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಕೆಣಕುತ್ತಾರೆ — ‘ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವ ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಯಾರು ಮಾತನಾಡುವರು?’ — ಅವನ ಕ್ರೋಧವು ಭುಗಿಲೇಳಲೆಂದು. ಇಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸಿಯರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕುಟಿಲತೆಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ: ಸೀತೆಯ ಉತ್ತರವನ್ನು ಅವರು ನಿವೇದಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ‘ತಿಳಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಇದರಿಂದ ಸೀತೆಯೂ ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಲೆಂದು. ‘ದೂತ’ ಎಂಬ ಊಹೆ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದುದು — ಇವನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾನರನಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ‘ಕೆಲವರು ಉಳಿದರು, ಕೆಲವರು ಹೋದರು’ ಎಂಬ ವರ್ಣನೆಯಿಂದ ರಾಕ್ಷಸಿಯರ ಭಯ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಎಲ್ಲರೂ ಓಡುವುದಿಲ್ಲ, ಕೆಲವರು ಸೀತೆಯ ಕಾವಲಿಗಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ನಿವೇದನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸಿಯರು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ‘ಭಯಂಕರ ದೇಹದ’, ‘ಅಮಿತಪರಾಕ್ರಮದ’, ‘ಅದ್ಭುತರೂಪದ’, ‘ಉಗ್ರರೂಪದ’ ಎಂದು ಅನೇಕ ವಿಶೇಷಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ — ಅವರ ಭಯವು ಮಾತುಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ‘ನಿನ್ನ ಮನೋಹರವಾದ ಪ್ರಮದಾವನ’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಅವರು ರಾವಣನ ಒಡೆತನವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದರಿಂದ ವನದ ನಾಶವು ಅವನ ಅವಮಾನವೆಂಬಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ‘ತ್ಯಕ್ತಜೀವಿತಃ’ (ಪ್ರಾಣದ ಹಂಗು ತೊರೆದವನು) ಎಂಬ ಕೊನೆಯ ಪದವು ಕಪಿಯ ಮರಣವನ್ನು ನಿಶ್ಚಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ — ರಾವಣನ ಪ್ರಿಯೆಯೊಡನೆ ಮಾತನಾಡುವವನು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತೊರೆದಂತೆಯೇ.

ರಾಕ್ಷಸಿಯರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರನಾದ ರಾವಣನು ಕೋಪದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊರಳಿಸುತ್ತಾ ಚಿತೆಯ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಉರಿದನು. ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಹನಿಗಳು ಉದುರಿದವು — ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಎರಡು ದೀಪಗಳಿಂದ ಜ್ವಾಲೆಯೊಡನೆ ಎಣ್ಣೆಯ ಹನಿಗಳು ಉದುರುವಂತೆ. ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಅವನು ತನಗೆ ಸಮಾನರಾದ ಕಿಂಕರರೆಂಬ ವೀರ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಹನುಮಂತನನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ವೇಗಶಾಲಿಗಳಾದ ಆ ಕಿಂಕರರಲ್ಲಿ ಎಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಂದಿ ಕೂಟ-ಮುದ್ಗರಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಆ ಭವನದಿಂದ ಹೊರಟರು. ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆಯ, ದೊಡ್ಡ ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳ, ಘೋರರೂಪದ, ಮಹಾಬಲರಾದ, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸುಮಾಡಿದ, ಹನುಮಂತನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಕಾತರರಾದ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತೋರಣದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ಕಪಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಬೆಂಕಿಯ ಮೇಲೆ ಪತಂಗಗಳು ಬೀಳುವಂತೆ ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಎರಗಿದರು. ವಿಚಿತ್ರ ಗದೆಗಳಿಂದಲೂ, ಚಿನ್ನದ ಕಡಗಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಪರಿಘಗಳಿಂದಲೂ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ ಅವರು ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ‘ಚಿತೆಯ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ’ ಎಂಬ ಉಪಮೆ ರಾವಣನ ಕ್ರೋಧದ ಭಯಂಕರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಚಿತೆಯ ಬೆಂಕಿ ಶವವನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ರಾವಣನ ಕ್ರೋಧವು ಮರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಹನಿಗಳು ದೀಪದಿಂದ ಉರಿಯುವ ಎಣ್ಣೆಯ ಹನಿಗಳಂತೆ ಉದುರುತ್ತವೆ — ಈ ಉಪಮೆ ಅಪೂರ್ವವಾದುದು (23ನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ವಲ್ಗೇಟ್ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದೆ). ‘ಆತ್ಮನಃ ಸದೃಶಾನ್’ (ತನಗೆ ಸಮಾನರಾದ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕಿಂಕರರು ರಾವಣನಿಗೆ ಸಮಬಲರು ಎಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಎಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಒಬ್ಬನೇ ಹನುಮಂತನ ವಿರುದ್ಧ ಬೃಹತ್ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಬೆಂಕಿಯ ಮೇಲೆ ಪತಂಗಗಳಂತೆ’ ಎಂಬ ಉಪಮೆ ಕಿಂಕರರ ವಿನಾಶವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ — ಬೆಂಕಿಯತ್ತ ಧಾವಿಸುವ ಪತಂಗಗಳು ತಾವೇ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೀರರಸ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕರಸಗಳು ಬೆರೆತಿವೆ. ರಾವಣನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅವಿವೇಕದ್ದು — ಅವನು ದೂತನ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ನಿಗ್ರಹಾರ್ಥಮ್’ (ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ) ಎಂಬ ಪದವು ಅವನು ಮೊದಲು ಕಪಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ, ಕೊಲ್ಲಲು ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಿಂಕರರ ವರ್ಣನೆ — ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆಯ, ದೊಡ್ಡ ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳ, ಘೋರರೂಪದ — ಅವರ ಭಯಂಕರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ‘ಕೂಟಮುದ್ಗರಪಾಣಯಃ’ ಎಂದು ಅವರ ಆಯುಧಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ‘ತೋರಣದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದ’ ಎಂಬುದು ಹನುಮಂತನ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಅವನು ಓಡಿಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬಾಗಿಲಲ್ಲೇ ಕಾಯುತ್ತಾನೆ. ಕಿಂಕರರ ಆಯುಧಗಳು ವಿವಿಧ, ಶತ್ರುವಾದರೋ ಒಬ್ಬನೇ.

ಮುದ್ಗರಗಳು, ಪಟ್ಟಿಶಗಳು, ಶೂಲಗಳು, ಪ್ರಾಸ-ತೋಮರಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಅವರು ಹನುಮಂತನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಅವನ ಮುಂದೆ ನಿಂತರು. ಪರ್ವತಸದೃಶನೂ ತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಆದ ಹನುಮಂತನೂ ಬಾಲವನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಮಹಾಧ್ವನಿಯಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿದನು. ಆ ಮಾರುತಪುತ್ರ ಹನುಮಂತನು ಮಹಾಕಾಯನಾಗಿ ಬಾಲವನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದನು, ಅದರ ಸದ್ದಿನಿಂದ ಲಂಕೆಯನ್ನೆಲ್ಲ ತುಂಬಿಸಿದನು. ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ಆ ಮಹಾ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯ ಸದ್ದಿಗೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಆಕಾಶದಿಂದ ಉದುರಿದವು; ಅವನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೀಗೆ ಘೋಷಿಸಿದನು — ‘ಅತಿಬಲನಾದ ರಾಮನಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ, ಮಹಾಬಲನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೂ ಜಯವಾಗಲಿ; ರಾಘವನಿಂದ ಪಾಲಿಸಲ್ಪಡುವ ರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ. ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಕೋಸಲೇಂದ್ರನಾದ ರಾಮನ ದಾಸನು ನಾನು, ಶತ್ರುಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಮಾರುತಪುತ್ರ ಹನುಮಂತನು. ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದಲೂ ಮರಗಳಿಂದಲೂ ಸಾವಿರಾರು ಬಾರಿ ಹೊಡೆಯುವ ನನಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ರಾವಣರಾದರೂ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗಲಾರರು. ಲಂಕಾಪುರಿಯನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಿ, ಮೈಥಿಲಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯೊಡನೆ ಹೋಗುವೆನು.’ ಅವನ ಆ ಗರ್ಜನೆಯ ಸದ್ದಿನಿಂದ ಅವರು ಭಯಶಂಕಿತರಾದರು; ಎತ್ತರವಾದ ಸಂಜೆಯ ಮೋಡದಂತೆ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಕಂಡರು. ಹನುಮಂತನ ಈ ಘೋಷಣೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು — ಅವನು ತನ್ನ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಸ್ವಾಮಿಯ ಜಯದಿಂದ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ; ‘ನಾನು ದಾಸ’ ಎಂದು ಹೇಳುವಾಗಲೂ ಅವನು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಮನ ದಾಸ್ಯವೇ ಅವನ ಗೌರವ. ‘ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮಣಃ’ ಎಂಬುದು ರಾಮನ ವಿಶೇಷಣ — ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡುವವನು. ‘ಸಾವಿರ ರಾವಣರಾದರೂ ಸರಿಸಾಟಿಯಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಕೇವಲ ದರ್ಪವಲ್ಲ, ಶತ್ರುವಿನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಯುದ್ಧನೀತಿ. ‘ಮಿಷತಾಂ ಸರ್ವರಕ್ಷಸಾಮ್’ — ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ, ಅವರ ಅವಮಾನಕ್ಕಾಗಿ. ಈ ಆರು ಶ್ಲೋಕಗಳು (31–36) ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ 5.041.004–009 ಎಂದು ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದ ಚೈತ್ಯಪ್ರಾಸಾದದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇವೆ; ವಲ್ಗೇಟ್ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯೂ ನಲವತ್ತಮೂರನೆಯ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಘೋಷಣೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಮೊದಲು ರಾಮನ ಜಯ, ಅನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ, ಅನಂತರ ಸುಗ್ರೀವನ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪರಿಚಯ. ಹೀಗೆ ಹನುಮಂತನು ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಗೌರವವನ್ನು ತನಗಿಂತ ಮೊದಲು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ರಾಘವನಿಂದ ಪಾಲಿಸಲ್ಪಡುವ ಸುಗ್ರೀವ’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ರಾಮ-ಸುಗ್ರೀವರ ಸಖ್ಯವು ರಾಕ್ಷಸರ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ — ಅವರ ಶತ್ರು ಒಬ್ಬನಲ್ಲ, ಸೈನ್ಯಸಹಿತನು. ಬಾಲವನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸುವುದು ವಾನರರ ಯುದ್ಧಾಹ್ವಾನದ ಚಿಹ್ನೆ; ಅದರ ಸದ್ದಿಗೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಉದುರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಅದರ ಭಯಂಕರತೆ. ‘ಎತ್ತರವಾದ ಸಂಜೆಯ ಮೋಡದಂತೆ’ ಎಂಬ ಉಪಮೆ — ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಡವು ಕೆಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಹನುಮಂತನ ತಾಮ್ರವರ್ಣದ ವಿಶಾಲ ದೇಹ. ಈ ಭಾಗದ ಉದ್ದೇಶ — ರಾಕ್ಷಸರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನೂ, ರಾವಣನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಹೆಸರನ್ನೂ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವುದು.

ಅನಂತರ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸಂದೇಶದಿಂದ ನಿಃಶಂಕರಾದ ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಭಯಂಕರ ಆಯುಧಗಳೊಡನೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿಂದ ಕಪಿಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಿದರು. ಆ ಶೂರರಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದಲೂ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಮಹಾಬಲನು ತೋರಣಕ್ಕೆ ಆನಿಸಿದ್ದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಭಯಂಕರ ಪರಿಘವನ್ನು ಹಿಡಿದನು. ಆ ಪರಿಘವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅವನು ನಿಶಾಚರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಮಿಡುಕುತ್ತಿರುವ ಹಾವನ್ನು ಹಿಡಿದ ವಿನತಾಸುತನಾದ ಗರುಡನಂತೆ ಆ ವೀರ ಮಾರುತಿಯು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು; ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷನಾದ ಇಂದ್ರನು ವಜ್ರದಿಂದ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವಂತೆ ಅವನು ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಆ ವೀರ ಮಾರುತಪುತ್ರನು ಕಿಂಕರರಾದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಂದು ಯುದ್ಧಾಕಾಂಕ್ಷಿಯಾದ ಮಹಾವೀರನಾಗಿ ತೋರಣದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಸಿದನು. ಅನಂತರ ಆ ಭಯದಿಂದ ಪಾರಾದ ಕೆಲವು ರಾಕ್ಷಸರು ಅಲ್ಲಿ ಕಿಂಕರರೆಲ್ಲರೂ ಹತರಾದುದನ್ನು ರಾವಣನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಿದರು. ಮಹಾಬಲವಾದ ರಾಕ್ಷಸಸೈನ್ಯವು ಹತವಾದುದನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ರಾಜನು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊರಳಿಸುತ್ತಾ, ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮನೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಲು ಅತಿ ಕಷ್ಟನೂ ಆದ ಪ್ರಹಸ್ತಪುತ್ರನಿಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದನು. ಪರಿಘದ ಉಪಮೆ — ಗರುಡನು ಹಾವನ್ನು ಉಗುರುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ ಹನುಮಂತನು ಪರಿಘವನ್ನು ಹಿಡಿದು; ಇಂದ್ರನು ವಜ್ರದಿಂದ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಅವನು ಕಿಂಕರರನ್ನು. ಎರಡೂ ಉಪಮೆಗಳು ದೈವಿಕವಾದುವು — ಹನುಮಂತನ ಪರಾಕ್ರಮ ದೇವತೆಗಳ ಪರಾಕ್ರಮದಂತಿದೆ. ‘ಸ್ವಾಮಿಸಂದೇಶನಿಃಶಂಕಾಃ’ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ — ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯಾದ ರಾಮನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದರಿಂದ ರಾಕ್ಷಸರು ಅವನ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು (ಹಿಂದಿ ಟೀಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ). ‘ಪರಿವೃತ್ತಲೋಚನಃ’ (ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊರಳಿಸುತ್ತಾ) ಎಂಬುದು ರಾವಣನ ಕ್ರೋಧದ ಚಿಹ್ನೆ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ವಂಶಸ್ಥ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿದ್ದು ಮುಂದಿನ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಕೆಯನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಘವು ತೋರಣದಲ್ಲೇ ಇತ್ತು — ಹನುಮಂತನು ಶತ್ರುವಿನ ಆಯುಧದಿಂದಲೇ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಸಂಚಾರ ವಿಶೇಷವಾದುದು — ಅವನು ನೆಲದ ಮೇಲಲ್ಲ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ವಾಯುಪುತ್ರ. ‘ಯುದ್ಧಾಕಾಂಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಮತ್ತೆ ತೋರಣದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಸಿದನು’ — ಒಂದು ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಅವನು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮುಂದಿನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ರಾವಣನ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನ ನಿಷ್ಫಲವಾಯಿತು; ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ವೀರರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्विचत्वारिंशः सर्गः॥ ४२॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ