॥वाल्मीकिरामायणम् ಸುಂದರಕಾಂಡ · 32ನೇ ಸರ್ಗ

ಸುಂದರಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಸೀತೆಯ ವಿತರ್ಕ

ಕೊಂಬೆಗಳ ನಡುವೆ ವಾನರನ ದರ್ಶನ, ಭಯ ಮತ್ತು ಮೂರ್ಛೆ, ವಿಲಾಪ, ಸ್ವಪ್ನವೇ ಎಂಬ ಶಂಕೆ, ಮನೋರಥವೇ ಎಂಬ ವಿತರ್ಕ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ

ಅನಂತರ ಕೊಂಬೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಡಗಿದ್ದ, ‘ವೇಷ್ಟಿತಾರ್ಜುನವಸ್ತ್ರ’ — ಅಂದರೆ ಬಿಳಿಯ ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಆವೃತನಾದ — ಮಿಂಚಿನ ರಾಶಿಯಂತೆ ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಕಪಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಸೀತೆಯ ಮನಸ್ಸು ಕದಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ವಿನಯಶೀಲನಾದ, ನಮ್ರನಾದ, ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ, ಅರಳಿದ ಅಶೋಕಪುಷ್ಪಗಳ ರಾಶಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ, ಕಾಯಿಸಿದ ಚಿನ್ನದಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ಕಪಿಯನ್ನು ಅವಳು ಕಂಡಳು. ವಿನೀತನಂತೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಕಂಡು ಮೈಥಿಲಿಯು ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡು ಚಿಂತಿಸಿದಳು. ‘ಅಯ್ಯೋ, ಈ ವಾನರಜೀವಿ ಭಯಂಕರವಾದುದು, ಸಮೀಪಿಸಲಾಗದುದು, ನೋಡಲೂ ಕಷ್ಟವಾದುದು’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ಮೂರ್ಛೆಹೋದಳು. ಇಲ್ಲಿನ ವಿರೋಧವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಕಪಿಯು ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನು, ವಿನೀತನು; ಆದರೂ ಸೀತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಭಯಂಕರ. ಬಹುಕಾಲ ರಾಕ್ಷಸಿಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಅವಳು ಯಾವುದೇ ಅಪರಿಚಿತ ರೂಪವನ್ನು ಭಯಜನಕವೆಂದೇ ಭಾವಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಧುರವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡು ಭಯ — ಇದು ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾವ. ಕವಿಯು ವಾನರನನ್ನು ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ — ಬಿಳಿಯ ವಸ್ತ್ರ, ಕಂದುಬಣ್ಣದ ದೇಹ, ಕೆಂಪಾದ ಕಾಂತಿ, ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಕಣ್ಣುಗಳು — ಇದರಿಂದ ಅವನ ದರ್ಶನ ತೇಜಸ್ವಿಯೂ ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ‘ಸಾಥ ದೃಷ್ಟ್ವಾ’ ಎಂಬ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ‘ಸಾ ಅಥ’ (ಅನಂತರ ಅವಳು) ಎಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ.

ಭಯದಿಂದ ಮೂಢಳಾದ, ದುಃಖದಿಂದ ನೊಂದ ಭಾಮಿನಿ ಸೀತೆಯು ‘ರಾಮಾ, ರಾಮಾ’ ಎಂದೂ ‘ಲಕ್ಷ್ಮಣಾ’ ಎಂದೂ ಕರುಣವಾಗಿ ಬಹಳ ವಿಲಪಿಸಿದಳು. ಆ ಸಾಧ್ವಿ ಮೆಲ್ಲಮೆಲ್ಲನೆಯ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಥಟ್ಟನೆ ಅತ್ತಳು. ಆಗ ವಿನೀತನಂತೆ ಹತ್ತಿರ ಬಂದ ಆ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನು ಕಂಡು ಮೈಥಿಲಿಯು ‘ಇದು ಸ್ವಪ್ನ’ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದಳು. ಅನಂತರ ಅವಳು, ಅಗಲವಾದ ಬಾಗಿದ ಮುಖವುಳ್ಳ, ದೊಡ್ಡ ಡೊಂಕು ಮೂತಿಯ, ಕಪಿರಾಜನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಮಾಡುವ — ಅಂದರೆ ಆಜ್ಞಾಪಾಲಕನಾದ — ಕಂದುಬಣ್ಣದವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಮಹಾ ಯೋಗ್ಯನಾದ, ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಾಯುಪುತ್ರನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಕಂಡಳು. ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಅವಳು ಬಹಳ ವಿಹ್ವಲಳಾಗಿ ಪ್ರಾಣಹೋದವಳಂತೆ — ಅಂದರೆ ಸತ್ತವಳಂತೆ — ಆದಳು. ಬಹಳ ಹೊತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಎಚ್ಚರವನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ವಿಶಾಲನೇತ್ರೆಯು ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿದಳು. ಇಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ಮನಸ್ಸು ಎರಡು ಕಡೆ ತೂಗಾಡುತ್ತದೆ — ಒಮ್ಮೆ ಭಯ, ಒಮ್ಮೆ ಸ್ವಪ್ನವೆಂಬ ಶಂಕೆ, ಒಮ್ಮೆ ಮೂರ್ಛೆ. ಏಳನೆಯ ಮತ್ತು ಎಂಟನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಉಪಜಾತಿ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿವೆ; ಕವಿಯು ಭಾವದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ವೃತ್ತದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಬುದ್ಧಿಮತಾಂ ವರಿಷ್ಠಮ್’ (ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ) ಎಂಬುದು ಕವಿಯ ಮಾತು, ಸೀತೆಯದಲ್ಲ; ಅವಳು ಆಗ ಭಯಗೊಂಡಿದ್ದಳು, ಕವಿಯಾದರೋ ಓದುಗನಿಗೆ ವಾನರನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನ ಹೆಸರು ಅವಳ ಬಾಯಿಗೆ ತಾನಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ — ಭಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವಳು ರಾಮನನ್ನೇ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನೂ; ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನೂ ಅಲ್ಲ.

ಅವಳು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾಳೆ — ಇಂದು ನಾನು ವಿಕಾರವಾದ ಸ್ವಪ್ನವನ್ನು ಕಂಡೆನು; ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕಪಿಯನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಅಶುಭವೆಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಸಮೂಹಗಳು ನಿಷೇಧಿಸಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ರಾಮನಿಗೂ ನನ್ನ ತಂದೆ ಜನಕರಾಜನಿಗೂ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ಆದರೆ ಇದು ಸ್ವಪ್ನವಾಗಿರಲಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಶೋಕದಿಂದಲೂ ದುಃಖದಿಂದಲೂ ಪೀಡಿತಳಾದ ನನಗೆ ನಿದ್ರೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತಹ ಮುಖವುಳ್ಳ ಅವನಿಂದ ಅಗಲಿರುವ ನನಗೆ ಸುಖವಿಲ್ಲ, ಸುಖವಿಲ್ಲದೆ ನಿದ್ರೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಸದಾ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ‘ರಾಮ ರಾಮ’ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ, ಮಾತಿನಿಂದಲೂ ಅವನನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುರೂಪವಾದ, ಅವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥೆಯನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ಮನ್ಮಥನಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ, ಸರ್ವಭಾವಗಳನ್ನೂ ಅವನಲ್ಲೇ ನೆಟ್ಟು, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅವನನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರುವ ನಾನು ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ‘ಇದು ಮನೋರಥವಿರಬಹುದು’ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆದರೂ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ವಿತರ್ಕಿಸುತ್ತೇನೆ — ಮನೋರಥಕ್ಕೆ ರೂಪವಿಲ್ಲ, ಇವನಾದರೋ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ರೂಪದಿಂದ ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರದೆಯೇ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾಳೆ — ವಾಚಸ್ಪತಿಯಾದ ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೂ, ವಜ್ರಧಾರಿಯಾದ ಇಂದ್ರನಿಗೂ, ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ, ಹುತಾಶನನಾದ ಅಗ್ನಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ; ಈ ವನವಾಸಿಯು ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಏನು ಹೇಳಿದನೋ ಅದು ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ, ಬೇರೆಯಾಗದಿರಲಿ. ಇಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ತರ್ಕ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿದೆ — ಸ್ವಪ್ನವೆಂಬ ಶಂಕೆ, ನಿದ್ರೆಯಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಅದರ ನಿರಾಕರಣೆ; ಮನೋರಥವೆಂಬ ಎರಡನೆಯ ಶಂಕೆ, ರೂಪವಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ನಿರಾಕರಣೆಯೂ. ತರ್ಕದಿಂದ ನಿರ್ಣಯ ದೊರಕದು ಎಂದು ಅರಿತು ಅವಳು ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾಳೆ. ವಾಚಸ್ಪತಿ ವಾಣಿಯ ಅಧಿಪತಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾತಿನ ಸತ್ಯತೆಗಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಉಚಿತ. ಹೀಗೆ ಸರ್ಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹ ನೀಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಆಶೆ ಉದಯಿಸಿದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः॥ ३२॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ