॥वाल्मीकिरामायणम् ಸುಂದರಕಾಂಡ · 7ನೇ ಸರ್ಗ

ಸುಂದರಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ರಾವಣಭವನ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪಕವಿಮಾನದ ವರ್ಣನೆ

ಭವನಸಮೂಹದ ದರ್ಶನ, ಲಂಕಾಧಿಪತಿಯ ಮನೆಗಳು, ಪುಷ್ಪಕವಿಮಾನದ ಶೋಭೆ, ಕೃತಕ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಾಣದೆ ಹನುಮಂತನ ದುಃಖ

ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಹನುಮಂತನು ರಾವಣನ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಭವನಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಕಂಡನು; ಅಲ್ಲಿ ವೈಡೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಕಿಟಕಿಜಾಲಗಳು ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಅದು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚುಗಳಿಂದ ಬಿಗಿಯಲ್ಪಟ್ಟ, ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಮೇಘಜಾಲದಂತೆ ಶೋಭಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಶಾಲೆಗಳಿದ್ದವು — ಮುಖ್ಯವಾದ ಶಂಖಶಾಲೆಗಳು, ಆಯುಧಶಾಲೆಗಳು, ಧನುಶ್ಶಾಲೆಗಳು; ಪರ್ವತಗಳಂತಿದ್ದ ಭವನಗಳ ಮೇಲೆ ಮನೋಹರವಾದ ವಿಶಾಲ ಚಂದ್ರಶಾಲೆಗಳು. ನಾನಾ ಸಂಪತ್ತುಗಳಿಂದ ರಾರಾಜಿಸುವ, ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಸುರರಿಂದಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೂಜಿತವಾದ, ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಮನೆಗಳನ್ನು ರಾವಣನು ತನ್ನ ಬಲದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ್ದನು. ಅವು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಯನೇ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದವು. ಲಂಕಾಧಿಪತಿಯ ಆ ಮನೆಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಲ್ಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದವು ಎಂದು ಕಪಿ ಕಂಡನು. ಈ ಸರ್ಗದ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ದೀರ್ಘವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿವೆ; ಶಬ್ದಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಿಂದ — ‘ಜಾಲಮ್’, ‘ಶಾಲಾಃ’ ಎಂಬ ಅಂತ್ಯಪದಗಳ ಸಾಮ್ಯದಿಂದ — ಕವಿ ವೈಭವದ ಬಾಹುಳ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುಗನ ಕಿವಿಯಲ್ಲೂ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಸ್ವಬಲಾರ್ಜಿತಾನಿ’ (ತನ್ನ ಬಲದಿಂದ ಗಳಿಸಿದವು) ಎಂಬ ಪದ, ಈ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ರಾವಣನು ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಅಪಹರಿಸಿದ್ದನು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮಯನು ದಾನವರ ಶಿಲ್ಪಿ, ಅವನ ನಿರ್ಮಾಣಕೌಶಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಅವನ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಭವನಗಳ ಅಲೌಕಿಕತೆ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರಶಾಲೆಗಳು ಎಂದರೆ ಭವನಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಉಪ್ಪರಿಗೆಗಳು, ಬೆಳದಿಂಗಳಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸಲೆಂದು ಕಟ್ಟಲ್ಪಡುವವು. ಹನುಮಂತನು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೀತೆಯ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಾಗಿಯೇ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ.

ಅನಂತರ ಕಪಿ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತಿಯ ಸ್ವಬಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಉತ್ತಮ ಗೃಹವನ್ನು ಕಂಡನು — ಎತ್ತರದ ಮೇಘದ ರೂಪದ, ಚಿನ್ನದ ಸುಂದರ ರೂಪದ, ಮನೋಹರವಾದ, ಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ರೂಪದ್ದು. ಅದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹರಡಿದ ಸ್ವರ್ಗದಂತೆ, ಶೋಭೆಯಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತ, ಅನೇಕ ರತ್ನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ನಾನಾ ಮರಗಳ ಹೂಗಳಿಂದ ಹರಡಲ್ಪಟ್ಟು, ಪರಾಗದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಂತಿತ್ತು. ಸ್ತ್ರೀರತ್ನಗಳಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದ ಅದು ಮಿಂಚುಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೇಘದಂತೆಯೂ, ಹಂಸಗಳು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಆಕಾಶದ ವಿಮಾನದಂತೆಯೂ ಶೋಭಿಸಿತು. ಅನೇಕ ಧಾತುಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾದ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿ, ಗ್ರಹ-ಚಂದ್ರರಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾದ ಆಕಾಶ, ನಾನಾ ಬಣ್ಣದ ಮೇಘ ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರವಾಗಿವೆಯೋ ಹಾಗೆ ಅನೇಕ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾದ ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಪಿ ಕಂಡನು. ಅದರ ನೆಲವನ್ನು ಪರ್ವತಸಾಲುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಮರಗಳ ಚಪ್ಪರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದಂತೆ, ಮರಗಳನ್ನು ಹೂಗಳ ಚಪ್ಪರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದಂತೆ, ಹೂವನ್ನು ಕೇಸರ ಮತ್ತು ದಳಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು — ಇಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾವಲೀ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯ ಮನೆಗಳು, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಳಿದ ಕಮಲಗಳು, ಕೇಸರಸಹಿತ ಪದ್ಮಗಳು, ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರ ವನಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಪುಷ್ಪಕ ಎಂಬ ಆ ಮಹಾವಿಮಾನ ರತ್ನಗಳ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ತಿರುಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು, ಉತ್ತಮ ಭವನಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಎತ್ತರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಿಮಾನದ ರಚನೆಯೆಲ್ಲವೂ ಕೃತಕ — ಪರ್ವತಗಳು, ಮರಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಕೂಡ ಶಿಲ್ಪಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಕವಿ ‘ಕೃತಾ’ (ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ಈ ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಕೃತಿಯದಲ್ಲ, ಶಿಲ್ಪದ್ದು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಪಕ ರಾವಣನ ಗರ್ವದ ಚಿಹ್ನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಕುಬೇರನಿಂದ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಮೇಘ, ಸ್ವರ್ಗ, ಗಿರಿಶಿಖರ, ಹಂಸಗಳು ಹೊರುವ ವಿಮಾನ — ಇವುಗಳ ಉಪಮೆಗಳಿಂದ ಕವಿ ಅದರ ಎತ್ತರ, ದೀಪ್ತಿ, ಹೂಗಳ ಶೋಭೆ, ಗತಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಂಟನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಯಥಾ … ಯಥಾ’ (ಹೇಗೋ … ಹೇಗೋ) ಎಂಬ ಮಾಲೋಪಮೆ — ಪರ್ವತ, ಆಕಾಶ, ಮೇಘ ಈ ಮೂರೂ ವಿಮಾನದ ಉಪಮಾನಗಳು.

ಆ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ವೈಡೂರ್ಯದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಇದ್ದವು, ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಹವಳಗಳಿಂದಲೂ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು; ನಾನಾ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾದ ಸರ್ಪಗಳನ್ನೂ, ಜಾತಿಗೆ ತಕ್ಕ ಸುಂದರ ಅಂಗಗಳ ಕುದುರೆಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹವಳದ ಮತ್ತು ಜಾಂಬೂನದ ಚಿನ್ನದ ಹೂಗಳಿಂದ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ಲೀಲೆಯಿಂದ ಬಾಗಿದ ಬಾಗುರೆಕ್ಕೆಗಳುಳ್ಳ, ಸುಂದರ ಮುಖ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಾಮನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ರೆಕ್ಕೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಸುಂದರ ಸೊಂಡಿಲುಗಳ ಆನೆಗಳು ಸೊಂಡಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನೈದಿಲೆಯ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಅಭಿಷೇಕದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿತವಾದಂತಿದ್ದವು; ಕಮಲದ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಮಲ ಹಿಡಿದ, ಸುಂದರ ಕೈಗಳ ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಈ ಪ್ರತಿಮಾವಿನ್ಯಾಸ ಐಶ್ವರ್ಯದ ಮಂಗಳಚಿಹ್ನೆ. ರಾವಣನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪ್ರತಿಮಾರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ, ಸೀತೆಯಾದರೋ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ — ಹೀಗೆ ಕವಿ ಮುಂದಿನ ವೈದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಕಾಮನ ರೆಕ್ಕೆಗಳಂತೆ ಎಂಬುದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ — ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಭೋಗದ ಮತ್ತು ಕಾಮದ ವಾತಾವರಣ. ಕುದುರೆಗಳು, ಸರ್ಪಗಳು, ಆನೆಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ರತ್ನಗಳಿಂದಲೂ ಧಾತುಗಳಿಂದಲೂ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು, ಸಜೀವವಲ್ಲ; ಹೀಗೆ ಕೃತಕ ವೈಭವದ ನಡುವೆ ಸಜೀವಳಾದ ಸೀತೆಯ ಅಭಾವ ಇನ್ನಷ್ಟು ಖೇದವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಹೀಗೆ ಸುಂದರ ಗುಹೆಗಳುಳ್ಳ ಪರ್ವತದಂತೆಯೂ, ಚಳಿಗಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಪರಮಸುಗಂಧ ಸೂಸುವ ಮರದಂತೆಯೂ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮನೆಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಕಪಿ ವಿಸ್ಮಿತನಾದನು. ಅನಂತರ ದಶಮುಖನ ಬಾಹುಗಳಿಂದ ಪಾಲಿತವಾದ, ಪೂಜಿತವಾದ ಆ ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಪತಿಯ ಗುಣಗಳ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸೋತ, ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತಳಾದ, ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯಳಾದ ಜನಕಸುತೆಯನ್ನು ಅವನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಬಹುವಿಧವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯಾದ, ಸನ್ಮಾರ್ಗಿಯಾದ, ತೀಕ್ಷ್ಣದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಮನಸ್ಸು ಜನಕಸುತೆಯನ್ನು ಕಾಣದೆ ಅತಿಯಾಗಿ ದುಃಖಿತವಾಯಿತು. ಕೊನೆಯ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳೂ ದೀರ್ಘವೃತ್ತದಲ್ಲಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಅಂತ್ಯಪದಗಳಿಂದ — ‘ಕಂದರಮ್’ ‘ಶೋಭನಮ್’, ‘ಆತ್ಮನಃ’ ‘ವರ್ತ್ಮನಃ’ — ಧ್ವನಿಸೌಂದರ್ಯ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅತಿವೈಭವದ ವರ್ಣನೆಯ ನಂತರ ಒಮ್ಮೆಲೇ ದುಃಖದ ಕಥನ ಸರ್ಗದ ಮುಖ್ಯ ಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ವಿಮಾನದ ಸೌಂದರ್ಯ ಹನುಮಂತನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ‘ಪತಿಗುಣವೇಗನಿರ್ಜಿತಾಮ್’ (ಪತಿಯ ಗುಣಗಳ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸೋತವಳು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸೀತೆಯ ರಾಮನಿಷ್ಠೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಅವಳು ರಾವಣನ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಸೋತವಳಲ್ಲ, ಪತಿಯ ಗುಣಗಳಿಗೇ ಸೋತವಳು. ‘ಸಚಕ್ಷುಷಃ’ (ತೀಕ್ಷ್ಣದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ಹನುಮಂತನ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಅಂಥವನೂ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಕಾಠಿಣ್ಯ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे सप्तमः सर्गः॥ ७॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ