॥वाल्मीकिरामायणम् ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ · 53ನೇ ಸರ್ಗ

ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಅಂಗದನ ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶನ ನಿಶ್ಚಯ

ಬಿಲದಿಂದ ಹೊರಬಂದವರಿಗೆ ಸಾಗರದರ್ಶನ, ಕಾಲಾತಿಕ್ರಮ, ಅಂಗದನ ವಿಷಾದ, ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶನ ಸಂಕಲ್ಪ, ಬಿಲಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ತಾರನ ಪ್ರಸ್ತಾವ

ಸ್ವಯಂಪ್ರಭೆಯ ಬಿಲದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ವಾನರರು ತಮ್ಮ ಮುಂದೆ ವರುಣನ ನೆಲೆಯಾದ ಘೋರ ಸಾಗರವನ್ನು ಕಂಡರು — ಅಪಾರವಾದುದು, ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿರುವುದು, ಭಯಂಕರ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಕ್ಷೋಭೆಗೊಂಡಿರುವುದು. ಕತ್ತಲೆ ತುಂಬಿದ ಬಿಲದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಅವರು ಸಮುದ್ರದ ಅನಂತತೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ದಡ ಕಾಣದೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅವರ ನಿರಾಶೆ ಇದರಿಂದಲೇ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಯಾಸುರನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆ ಗಿರಿದುರ್ಗವನ್ನು ಶೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನು ಅವಧಿಯಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದ ಆ ತಿಂಗಳು ಅವರಿಗೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. ವಿಂಧ್ಯಗಿರಿಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೂಬಿಟ್ಟ ಮರಗಳುಳ್ಳ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಆ ಮಹಾತ್ಮರು ಚಿಂತೆಗೆ ಒಳಗಾದರು. ಹೂಗಳ ಅತಿಭಾರದಿಂದ ತುದಿಗಳು ಬಾಗಿದ, ನೂರಾರು ಬಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ವಸಂತಕಾಲದ ಮರಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಭಯದಿಂದ ಶಂಕಿತರಾದರು. ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೊರಟಿದ್ದರು; ಈಗ ವಸಂತ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಮರಗಳೇ ಅವರಿಗೆ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದವು. ಇಲ್ಲಿ ಋತುಪರಿವರ್ತನೆಯೇ ಕಾಲಗಣನೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ, ಯಾವ ದೂತನೂ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೊಬಗು ಇತರರಿಗೆ ಹರ್ಷವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ, ಇವರಿಗಾದರೋ ಭಯವನ್ನು — ಹೀಗೆ ಕವಿಯು ಇಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ರಸವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವಸಂತದ ಆಗಮನವನ್ನು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ತಿಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಸಂದೇಶದ ಕಾಲವೂ ಉದ್ದೇಶವೂ ಕೈತಪ್ಪಿಹೋದವರಾಗಿ, ಅವರು ಶಕ್ತಿಗುಂದಿದವರಂತೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಸಿದುಬಿದ್ದರು. ‘ನಿಪೇತುಃ’ (ಕುಸಿದುಬಿದ್ದರು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿಯು ಅವರ ದೇಹದ ಪತನವನ್ನೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಂಗವನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವರ್ಷಾವಾಸದಿಂದ ಹಿಡಿದು ವಸಂತದವರೆಗಿನ ಅಷ್ಟು ಕಾಲ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಳೆಯಿತು ಎಂಬುದೇ ಅವರ ಶೋಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಸಾಗರದರ್ಶನವು ಒಂದೆಡೆ ದಿಕ್ಕಿನ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಋತುಪರಿವರ್ತನೆ ಕಾಲದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು; ಎರಡರಿಂದಲೂ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅವರು ನಿರುಪಾಯರಾದರು.

ಅನಂತರ ಅಂಗದನು ವೃದ್ಧ ಕಪಿಗಳನ್ನೂ ಶಿಷ್ಟರನ್ನೂ ಇತರ ವನವಾಸಿಗಳನ್ನೂ ಮಧುರವಾದ ಮಾತಿನಿಂದ ಸಂಬೋಧಿಸಿ, ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿ, ಮಾತನಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ವಿಷಾದದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ ಮರೆತುಹೋಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಸಿಂಹ ಅಥವಾ ಹೋರಿಯಂತಹ ಹೆಗಲುಳ್ಳ, ದಪ್ಪವೂ ಉದ್ದವೂ ಆದ ತೋಳುಗಳುಳ್ಳ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ ಯುವರಾಜ ಅಂಗದನು ಹೇಳಿದನು — ‘ಕಪಿರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಹೊರಟೆವು. ಬಿಲದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ನಮ್ಮ ತಿಂಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು; ವಾನರರೇ, ನಿಮಗೆ ಇದು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲವೇ? ಆಶ್ವಯುಜ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕಾಲದ ಎಣಿಕೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ನಾವು ಹೊರಟೆವು; ಆ ತಿಂಗಳೂ ಕಳೆಯಿತು; ಹಾಗಾದರೆ ಮುಂದೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ನೀವು ರಾಜನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವರು, ನೀತಿಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು, ಒಡೆಯನ ಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತರು, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ನಿಯೋಜಿತರಾದವರು. ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದವರು, ದಿಕ್ಕುದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರುಷವುಳ್ಳವರು, ಪಿಂಗಳಾಕ್ಷನಾದ ಸುಗ್ರೀವನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೊರಟವರು. ಈಗ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯಾಗದ ನಾವು ಸಾಯಬೇಕು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ವಾನರರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸದೆ ಯಾರು ತಾನೇ ಸುಖವಾಗಿರಬಲ್ಲರು?’ ಇಲ್ಲಿ ಅಂಗದನು ಮೊದಲು ಸಭೆಯ ಗೌರವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅನಂತರವೇ ತನ್ನ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇದು ನೀತಿಜ್ಞನಾದ ವಕ್ತಾರನ ಕ್ರಮ. ‘ಮಾಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ’ (ನನ್ನನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವನು ದೋಷವನ್ನು ತನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಹೊರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಅನುಚರರ ಮೇಲಲ್ಲ. ‘ಕಿಂ ನ ಬುಧ್ಯಂತೇ’ (ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲವೇ) ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಗದರಿಕೆಯಲ್ಲ, ಎಚ್ಚರಿಸುವಿಕೆ — ಎಲ್ಲರೂ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಾವೇ ವಿಚಾರಿಸಲಿ ಎಂಬುದು ಅವನ ಆಶಯ. ಅಂಗದನು ಕೇವಲ ಕಾಲಾತಿಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ಸಭಿಕರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಎಣಿಸಿ ಅವರ ನಿರ್ಣಯವನ್ನೇ ಕೋರುತ್ತಾನೆ. ‘ಮುಂದೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಗೆ ಆಹ್ವಾನ. ಆದರೆ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕಾಯದೆ ಅವನೇ ಉತ್ತರ ಹೇಳುವನು — ಇದನ್ನು ಮುಂದೆ ನೋಡಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ನಿರಾಶೆ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯನ್ನೂ ಮೀರುತ್ತದೆ. ‘ಬಿಲಸ್ಥಾನಾಂ ನಃ’ (ಬಿಲದಲ್ಲಿದ್ದ ನಮಗೆ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಿಲವಾಸವೇ ಕಾಲಹರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

‘ಸುಗ್ರೀವನು ತಾನೇ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಕಾಲ ಕಳೆದುಹೋದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ವನವಾಸಿಗಳಿಗೂ ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶನವೇ (ಉಪವಾಸದಿಂದ ದೇಹತ್ಯಾಗವೇ) ಯುಕ್ತ. ಸುಗ್ರೀವನು ಸ್ವಭಾವತಃ ಕಠೋರನು, ಒಡೆತನದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ; ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿ ಹಿಂದಿರುಗುವ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಅವನು ಕ್ಷಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸೀತೆಯ ಸುದ್ದಿ ಸಿಗದಿದ್ದಾಗ ಅವನು ಕೇಡನ್ನೇ ಮಾಡುವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದೇ ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶನವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಉಚಿತ. ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಹೆಂಡಿರನ್ನೂ ಧನವನ್ನೂ ಮನೆಗಳನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುವ ನಮ್ಮನ್ನು ರಾಜನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುವನು. ಅನುಚಿತವಾದ ವಧೆಯಿಂದ ಸಾಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮರಣ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ.’ ವಧೆ ತಪ್ಪದಿದ್ದರೆ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸಾಯುವುದೇ ಗೌರವಯುತ ಎಂಬ ಕ್ಷತ್ರಿಯನೀತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ಅಂಗದನು ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಭಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ‘ಸುಗ್ರೀವನು ನನ್ನನ್ನು ಯುವರಾಜಪದಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧಿಸುವ ನರೇಂದ್ರನಾದ ರಾಮನೇ ನನ್ನನ್ನು ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದನು. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ನನ್ನೊಡನೆ ವೈರ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಆ ರಾಜನು ನನ್ನ ಅತಿಕ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡು, ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿ, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ದಂಡನೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸುವನು. ಪ್ರಾಣಾಂತ್ಯದ ವೇಳೆ ನನ್ನ ವಿಪತ್ತನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ನಿಲ್ಲುವ ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಪವಿತ್ರವಾದ ಈ ಸಾಗರತೀರದಲ್ಲಿಯೇ ನಾನು ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶನ ಮಾಡಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.’ ತಂದೆಯ ವಧೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಳೆಯ ವೈರ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅಂಗದನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದ ಶಂಕೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ಅವನು ಹಿಂದಿರುಗುವುದನ್ನು ಮರಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಭಯಂಕರವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದವನು ರಾಮ, ಸುಗ್ರೀವನಲ್ಲ — ಈ ನೆನಪೇ ಅವನ ಆಶಂಕೆಗೆ ಮೂಲ; ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜನು ತಾನೇ ಮಾಡದ ಅಭಿಷೇಕವು ರಾಜನಿಗೆ ಮುಳ್ಳೇ ಸರಿ. ‘ಗಂತುಂ ಪ್ರಾಯೋಪವೇಶನಮ್’ ಎಂಬ ಪಾಠವು ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ; ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಂಗದನ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಾರಣಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ — ಕಾಲಾತಿಕ್ರಮ, ಸುಗ್ರೀವನ ಸ್ವಭಾವ, ತನ್ನೊಡನೆ ಅವನಿಗಿರುವ ಹಳೆಯ ವೈರ. ಈ ಮೂರೂ ಸೇರಿ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮರಣವೇ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಪುಣ್ಯೇ ಸಾಗರರೋಧಸಿ’ (ಪವಿತ್ರವಾದ ಸಾಗರತೀರದಲ್ಲಿ) ಎಂಬ ಸ್ಥಳನಿರ್ದೇಶವೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ — ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಶುಭವೆಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಮರಣವನ್ನೂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.

ಕುಮಾರನಾದ ಯುವರಾಜನು ಹೇಳಿದ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಎಲ್ಲ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ಕರುಣಾಜನಕವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದರು — ‘ಸುಗ್ರೀವನು ಸ್ವಭಾವತಃ ಕಠೋರನು; ರಾಘವನಾದರೋ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅನುರಕ್ತನು. ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸದ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಂಡು, ಆ ಅವಧಿಯ ಕಾಲ ಕಳೆದುಹೋದ ಮೇಲೆ, ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಕಾಣದೆಯೇ ಬಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಘವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಅವನು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸುವನು. ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದವರು ಒಡೆಯನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಉಚಿತವಲ್ಲ; ನಾವಾದರೋ ಸುಗ್ರೀವನ ಪ್ರಧಾನರಾಗಿದ್ದು ಅವನಿಂದಲೇ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಬಂದವರು. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಿ, ಅಥವಾ ಅವಳ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಆ ವೀರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗೋಣ; ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಯಮನ ಮನೆಗೇ ಹೋಗೋಣ.’ ರಾಮನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ಬಯಕೆಯಿಂದಲೇ ರಾಜನ ಕೋಪ ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗುವುದು ಎಂಬುದು ವಾನರರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಒಡೆಯನ ಬಗ್ಗೆ ಭಕ್ತಿಹೀನರಲ್ಲ; ಫಲವಿಲ್ಲದೆ ಹಿಂದಿರುಗುವ ನಾಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಭಯದಿಂದಲೇ ಅವರು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾರೆ. ‘ಪ್ರಧಾನಭೂತಾಃ’ (ಪ್ರಧಾನರಾದವರು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗೌರವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ — ಮುಖ್ಯ ಸಚಿವರೇ ದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರೆ ಇತರರ ಗತಿಯೇನು ಎಂಬುದು ವ್ಯಂಗ್ಯ. ಅವರ ಮುಂದೆ ಎರಡೇ ಮಾರ್ಗಗಳು — ಸೀತಾದರ್ಶನ, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಯಮಸದನ; ಮೂರನೆಯ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಶ್ಚಯ. ಹೀಗೆ ಯುವರಾಜನ ನಿರ್ಣಯವೇ ಸಭೆಯ ನಿರ್ಣಯವೂ ಆಯಿತು; ಒಬ್ಬನ ಶೋಕ ಎಲ್ಲರ ಶೋಕ — ವಾನರಸಮಾಜದ ಐಕ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ‘ಕರುಣಂ ವಾಕ್ಯಮ್’ (ಕರುಣಾಜನಕವಾದ ಮಾತು) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಕವಿಯು ಅವರ ಧ್ವನಿಯ ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ, ವಿರೋಧವನ್ನಲ್ಲ; ಅವರು ಯುವರಾಜನನ್ನು ತಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಭಯಪೀಡಿತರಾದ ವಾನರರ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ತಾರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ವಿಷಾದ ಸಾಕು. ನಿಮಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದರೆ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಆ ಬಿಲವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸೋಣ. ಇದು ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದು, ಅತಿ ದುರ್ಗಮವಾದುದು, ಹೇರಳವಾದ ಹೂವು, ನೀರು, ತಿನಿಸು, ಪಾನೀಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದುದು; ಇಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಪುರಂದರನಿಂದಾಗಲಿ ರಾಘವನಿಂದಾಗಲಿ ವಾನರರಾಜನಿಂದಾಗಲಿ ಯಾವ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ.’ ಮರಣನಿಶ್ಚಯದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ ಜೀವನೋಪಾಯವೊಂದು ಮುಂದಿಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ನಿರಾಶೆಯಲ್ಲಿಯೂ ದಾರಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವುದೇ ಮಂತ್ರಿಯ ಕೆಲಸ. ಅಂಗದನಿಗೂ ಅನುಕೂಲವಾದ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿಶ್ವಾಸಗೊಂಡ ಎಲ್ಲ ವಾನರರೂ ಹೇಳಿದರು — ‘ನಾವು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡದಂತೆ ಇರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇಂದೇ ತಡಮಾಡದೆ ಮಾಡಬೇಕು.’ ಹೀಗೆ ಮರಣನಿಶ್ಚಯವು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೀವನಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಸರ್ಗವು ಆಶೆಯ ಒಂದು ಕಿರಣದೊಡನೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ತಾರನು ವೃದ್ಧನೂ ಅನುಭವಿಯೂ ಆದ ಮಂತ್ರಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಮಾತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಾಯಿತು.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे त्रिपञ्चाशः सर्गः॥ ५३॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ