॥वाल्मीकिरामायणम् ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ · 47ನೇ ಸರ್ಗ

ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಮೂರು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಫಲವಾದ ಅನ್ವೇಷಣೆ

ವಾನರರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹುಡುಕುವುದು, ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ರವಣಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದು, ವಿನತ ಶತಬಲಿ ಸುಷೇಣರ ನಿರಾಶೆ, ಹನುಮಂತನಲ್ಲೇ ಆಶೆ

ಕಪಿರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನಿಂದ ಆದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲ ಕಪಿಕುಂಜರರೂ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಒಡನೆಯೇ ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ಹೊರಟರು. ಯಾವ ತಡವೂ ಇಲ್ಲ, ಯಾವ ಆಲೋಚನೆಯೂ ಇಲ್ಲ; ಆಜ್ಞೆಯೇ ಅವರ ಗತಿಯಾಯಿತು. ಅವರು ಸರೋವರಗಳನ್ನೂ ನದೀತೀರದ ಪೊದೆಗಳನ್ನೂ ಆಕಾಶವನ್ನೂ ನಗರಗಳನ್ನೂ ನದಿಗಳಿಂದ ದುರ್ಗಮವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ದೇಶಗಳನ್ನೂ ಸುತ್ತಲೂ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಕಾಶವನ್ನೂ ಹುಡುಕಿದುದು ವಾನರರ ಹಾರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಜಲ, ನೆಲ, ಅಂತರಿಕ್ಷ — ಮೂರರಲ್ಲೂ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿ ಹರಡಿತು. ಸುಗ್ರೀವನು ಮೊದಲೇ ಹೆಸರಿಸಿ ಹೇಳಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೇ, ಅವುಗಳ ಬೆಟ್ಟ, ವನ, ಕಾನನಗಳೊಡನೆ, ಎಲ್ಲ ವಾನರಯೂಥಪತಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ದಿಗ್ವಿಭಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾರೂಪದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ; ‘ಯಥೋಕ್ತಮ್’ (ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಒಡೆಯನ ಶಾಸನವನ್ನು ಮೀರದೆ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಕಾಣುವುದೇ ಏಕೈಕ ಪ್ರಯೋಜನ, ಉಳಿದುದೆಲ್ಲ ಗೌಣ ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಿ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದರಲ್ಲೇ ನಿರತರಾದ ಆ ವಾನರರು ಹಗಲೆಲ್ಲ ಹುಡುಕಿ ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದರು — ಬೆಳಗ್ಗೆ ಚದುರುವುದು, ಸಂಜೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುವುದು ಎಂಬುದು ಕ್ರಮ. ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಋತುಗಳಲ್ಲೂ ಫಲ ಕೊಡುವ ಮರಗಳನ್ನು ತಲುಪಿ ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅಲ್ಲೇ ರಾತ್ರಿ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದರು; ಮರದ ಬುಡವೇ ಅವರ ಹಾಸಿಗೆ, ಕಾಡಿನ ಹಣ್ಣೇ ಅವರ ಆಹಾರ. ಮನೆಯಾಗಲಿ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಲಿ ಅವರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಲಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲ ಋತುಗಳಲ್ಲೂ ಫಲಿಸುವ ಮರಗಳೇ ತಿಂಗಳುಪರ್ಯಂತ ಅವರನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದವು. ಹೊರಟ ದಿನವನ್ನೇ ತಿಂಗಳ ಮೊದಲ ದಿನವೆಂದು ಎಣಿಸಿ, ತಿಂಗಳು ತುಂಬಿದಾಗ ಅವರು ಪ್ರಸ್ರವಣಕ್ಕೆ ಹೋದರು; ಕಪಿರಾಜನನ್ನು ಸೇರಿ ಆ ಕಪಿಕುಂಜರರು ನಿರಾಶರಾದರು. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ತಿಂಗಳಿಡೀ ನಡೆದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಿ, ಮೂರನೆಯದರಲ್ಲಿ ಅದರ ನಿಷ್ಫಲತೆಯನ್ನು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಹೇಳಲಾದ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕನ್ನು ಸಚಿವರೊಡನೆ ಹುಡುಕಿ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಾಣದೆ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ವಿನತನು ಹಿಂದಿರುಗಿದನು. ಇಡೀ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ ಆ ಮಹಾಕಪಿ ಶತಬಲಿಯು ಭಯಗೊಂಡು ಆಗ ಸೈನ್ಯದೊಡನೆ ಬಂದನು; ನಿಷ್ಫಲವಾದ ಹಿಂದಿರುಗುವಿಕೆ ಒಡೆಯನ ಉಗ್ರಕೋಪವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸೀತು ಎಂಬುದೇ ಅವನ ಭಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಏಕೆಂದರೆ ಸುಗ್ರೀವನ ಶಾಸನ ತಿಂಗಳ ಮಿತಿಗೆ ಕಟ್ಟುಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಸುಷೇಣನೂ ವಾನರರೊಡನೆ ಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ, ತಿಂಗಳು ತುಂಬಿದಾಗ ಬಂದು ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದನು. ಮೂವರೂ ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು, ಯಾರೂ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಎಲ್ಲರ ಕೈಗಳೂ ಬರಿದಾಗಿಯೇ ಇದ್ದವು. ಹೀಗೆ ಮೂರೂ ದಿಕ್ಕುಗಳು ನಿಷ್ಫಲವಾದವು; ದಕ್ಷಿಣವೊಂದೇ ಉಳಿಯಿತು, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹನುಮಂತನು ಹೋಗಿದ್ದನು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಯೂಥಪತಿಯೂ ತನ್ನ ಸಚಿವರೊಡನೆಯೋ ಸೈನ್ಯದೊಡನೆಯೋ ಕೂಡಿಯೇ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು, ಯಾರೂ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ.

ಪ್ರಸ್ರವಣದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ರಾಮನೊಡನೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಆ ವಾನರರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು — ‘ಎಲ್ಲ ಪರ್ವತಗಳೂ, ದಟ್ಟವಾದ ವನಗಳೂ, ನದಿಗಳೂ, ಸಾಗರದವರೆಗಿನ ಜನಪದಗಳೂ, ನೀನು ಹೆಸರಿಸಿದ ಗುಹೆಗಳೂ, ಬಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಹಬ್ಬಿ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡ ದೊಡ್ಡ ಪೊದೆಗಳೂ ನಮ್ಮಿಂದ ಹುಡುಕಲ್ಪಟ್ಟವು. ದಟ್ಟವಾದ, ದುರ್ಗಮವಾದ, ಏರುತಗ್ಗಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿದೆವು, ಕೊಂದೆವು; ದಟ್ಟವಾದ ದೇಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಡುಕಿದೆವು.’ ರಾಜನು ರಾಮನೊಡನೆ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಮೊದಲು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅನಂತರವೇ ಮಾತನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ — ಇಲ್ಲಿ ವಿನಯ ನಿಷ್ಫಲತೆಗೆ ಹೊದಿಕೆಯಂತಿದೆ. ಈ ನಿವೇದನೆ ಕೇವಲ ವೃತ್ತಾಂತಕಥನವಲ್ಲ, ತಮ್ಮ ಶ್ರಮದ ಪ್ರಮಾಣಪ್ರದರ್ಶನವೂ ಹೌದು — ಆದೇಶಿಸಿದುದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು. ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದುದನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ದುರ್ಗಮ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಜೀವಿಗಳು ಎದುರಿಸಿದ್ದವು. ‘ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಎರಡು ಮೂರು ಬಾರಿ ಹುಡುಕಿದುದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೂ ಜಾನಕಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ಎಲ್ಲದರ ತಾತ್ಪರ್ಯ.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ದೀರ್ಘವೃತ್ತದ (ದೀರ್ಘ ಛಂದಸ್ಸಿನ) ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ‘ಓ ವಾನರೇಂದ್ರನೇ, ಉದಾರ ಸತ್ತ್ವವುಳ್ಳವನೂ ಉದಾತ್ತ ವಂಶದವನೂ ಆದ ಹನುಮಂತನೇ ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವನು; ಸೀತೆ ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋದಳೋ ಅದೇ ದಿಕ್ಕನ್ನು ವಾಯುಪುತ್ರನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ.’ ಮೂವರು ಹಿಂದಿರುಗಿದರು, ನಾಲ್ಕನೆಯವನಾದರೋ ಬರಲಿಲ್ಲ — ಅದರಿಂದಲೇ ಆಶೆ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿ ಇಡೀ ಕಥೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲೂ ಹನುಮಂತನಲ್ಲೂ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದ ದಾರಿಯನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे सप्तचत्वारिंशः सर्गः॥ ४७॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ