॥वाल्मीकिरामायणम् ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ · 45ನೇ ಸರ್ಗ

ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ವಾನರರ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹದ ಮಾತುಗಳು

ಸುಗ್ರೀವನ ಮರು-ಆದೇಶ, ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಯೂಥಪತಿಗಳ ನಿಯೋಗ, ರಾಮನು ತಿಂಗಳನ್ನು ಕಾಯುವುದು, ವಾನರರ ಆತ್ಮಶ್ಲಾಘನೆಯ ಮಾತುಗಳು

ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಎಲ್ಲ ವಾನರರನ್ನೂ ಕರೆದು ರಾಮಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ವಾನರೋತ್ತಮರೇ, ನಾನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ನೀವು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹುಡುಕಬೇಕು.’ ‘ಏವಮೇತತ್’ (ಇದು ಹೀಗೆಯೇ) ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ದಿಗ್ವಿಭಾಗ ನೆನಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಹೊಸ ಆದೇಶವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದುದನ್ನೇ ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಡೆಯನ ಆ ಉಗ್ರ ಶಾಸನವನ್ನು ಅರಿತು ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ಮಿಡತೆಗಳಂತೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೊರಟರು. ಮಿಡತೆಗಳ ಉಪಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಾಹುಳ್ಯವನ್ನೂ ವೇಗವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮನಾದರೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ಆ ಪ್ರಸ್ರವಣಗಿರಿಯಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದನು — ರಾಜಕಾರ್ಯ ಸೇವಕರಿಂದ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದು ನೀತಿ. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಸೇನೆಯ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನೂ ರಾಜಪುತ್ರನ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನೂ ಒಂದೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತಾನೆ — ಚಲನೆ ಅವರದು, ಕಾಯುವಿಕೆ ಅವನದು. ಇದರಿಂದ ರಾಮನ ಧೈರ್ಯವೂ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ತಾನೇ ಹೋಗಬಲ್ಲವನೂ ಮಿತ್ರನ ಮಾತನ್ನು ಮನ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕಾಲವನ್ನು ಸಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ತಿಂಗಳನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾ ರಾಮನು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲನಿಯಮವೇ ಪ್ರಧಾನ — ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕೆಂಬುದು ಸುಗ್ರೀವನ ಹಿಂದಿನ ಆಜ್ಞೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅನಂತರ ದಿಕ್ಕುಗಳ ವಿಭಾಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಿರಿರಾಜನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ರಮಣೀಯ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿಗೆ ವೀರನಾದ ಕಪಿ ಶತಬಲಿಯು ಒಡನೆಯೇ ಹೊರಟನು. ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ವಿನತನೆಂಬ ಕಪಿಯೂಥಪತಿ ಹೊರಟನು. ತಾರ, ಅಂಗದ ಮೊದಲಾದವರೊಡನೆ ಕೂಡಿ ವಾಯುಪುತ್ರನಾದ ವಾನರನು ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಸಂಚರಿಸಿದ ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋದನು. ವರುಣನಿಂದ ಪಾಲಿತವಾದ ಘೋರ ಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕಿಗೆ ವಾನರೇಶ್ವರನೂ ಕಪಿಶಾರ್ದೂಲನೂ ಆದ ಸುಷೇಣನು ಹೊರಟನು. ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಯೂಥಪತಿಗಳು ನಿಯೋಜಿತರಾಗಿದ್ದರೂ ಫಲ ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲೇ ದೊರೆಯುವುದು ಎಂಬುದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂಕೇತ. ನಾಲ್ವರು ಯೂಥಪತಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಗುಣಗಳೊಡನೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ — ಶತಬಲಿ ವೀರ, ವಿನತ ಯೂಥಪತಿ, ಹನುಮಂತ ವಾಯುಪುತ್ರ, ಸುಷೇಣ ವಾನರೇಶ್ವರ. ದಿಕ್ಕುಗಳ ವಿಶೇಷಣಗಳೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ — ಉತ್ತರವು ರಮಣೀಯ, ಗಿರಿರಾಜನಿಂದ ಆವೃತ; ದಕ್ಷಿಣವು ಅಗಸ್ತ್ಯನಿಂದ ಪವಿತ್ರ; ಪಶ್ಚಿಮವು ಘೋರ, ವರುಣನಿಂದ ರಕ್ಷಿತ. ಹೀಗೆ ಭೂಗೋಳವನ್ನು ಕವಿಯ ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅನಂತರ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ವಾನರರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ ಕಳುಹಿಸಿ, ಕಪಿಸೇನಾಪತಿಯೂ ವೀರನೂ ಆದ ರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನು ಸುಖಿಯಾಗಿ ಸುಖದಿಂದ ಆನಂದಿಸಿದನು. ‘ಯಥಾತಥಮ್’ (ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಯೋಗ್ಯವಾದ ದೇಶಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ವಾನರರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ರಾಜನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಎಲ್ಲ ವಾನರಯೂಥಪತಿಗಳೂ ತಮ್ಮತಮ್ಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ತ್ವರೆಯಿಂದ ಹೊರಟರು. ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ ಆ ವಾನರರು ಕೂಗುತ್ತಾ, ಅಬ್ಬರಿಸುತ್ತಾ, ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ, ಸಿಳ್ಳೆ ಹಾಕುತ್ತಾ, ಓಡುತ್ತಾ, ಚೀರುತ್ತಾ ಇದ್ದರು. ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಣೆದ ಆರು ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳು ವಾನರಸೇನೆಯ ಕೋಲಾಹಲವನ್ನು ಕೇಳುಗನ ಕಿವಿಗಳಿಗೇ ತರುವಂತಿವೆ. ರಾಜನ ಹರ್ಷಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಿದೆ — ಅವನ ವೈರ ಶಾಂತವಾಯಿತು, ಮಿತ್ರಕಾರ್ಯವೂ ಆರಂಭವಾಯಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಸುಖಿಯಾಗಿ ಸುಖದಿಂದ ಆನಂದಿಸಿದನು’ ಎಂಬ ದ್ವಿರುಕ್ತಿಯಿಂದ ಹರ್ಷದ ಗಾಢತೆ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಭಯ ಹೋಯಿತು, ಉತ್ಸಾಹ ಬಂದಿತು.

ಮತ್ತೆ ರಾಜನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಆ ಯೂಥಪತಿಗಳು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಉತ್ಸಾಹದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದರು — ‘ಸೀತೆಯನ್ನು ಕರೆತರುವೆವು, ರಾವಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವೆವು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ರಾವಣನನ್ನು ನಾನೊಬ್ಬನೇ ವಧಿಸುವೆನು, ಅನಂತರ ಒಡನೆಯೇ ಅವನನ್ನು ಮಥಿಸಿ ಜನಕನ ಮಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬರುವೆನು. ಆಯಾಸದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಿರುವ ಅವಳನ್ನು ಒಡನೆಯೇ ಕರೆತರುವೆನು; ನೀವು ಇಲ್ಲೇ ಇರಿ, ಪಾತಾಳದಿಂದಲೂ ಜಾನಕಿಯನ್ನು ನಾನೊಬ್ಬನೇ ತರುವೆನು. ನಾನು ಮರಗಳನ್ನು ಉರುಳಿಸುವೆನು, ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೀಳುವೆನು, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿರಿಯುವೆನು, ಸಾಗರಗಳನ್ನು ಕಲಕುವೆನು.’ ಈ ಮಾತುಗಳು ಕೇವಲ ಶೌರ್ಯಪ್ರದರ್ಶನವಲ್ಲ, ಸ್ವಾಮಿಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸಮರ್ಪಣೆಯ ಘೋಷಣೆಯೂ ಹೌದು. ‘ಏಕ ಏವ’ (ಒಬ್ಬನೇ) ಎಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ — ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಾನರನೂ ತಾನೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಾತುಗಳು ಯಾರು ಯಾರವು ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ಸಮೂಹದ್ದೇ ವಾಣಿ. ಆದರೂ ಈ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದುದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಮೇಲೆ ಹನುಮಂತನೇ ಮಾಡಿದನು — ಸಾಗರವನ್ನು ಲಂಘಿಸಿದನು, ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಂಡನು, ಲಂಕೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಗರ್ವೋಕ್ತಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯೇ.

‘ನಾನು ಯೋಜನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಷ್ಟು ಹಾರಬಲ್ಲೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ನೂರು ಯೋಜನಗಳನ್ನಲ್ಲ, ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚನ್ನು ನಾನು ಹಾರಬಲ್ಲೆ’ ಎಂದು ಒಬ್ಬನು ಹೇಳಿದನು. ‘ಭೂಮಿಯಲ್ಲಾಗಲಿ, ಸಾಗರದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ, ವನಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ, ಪಾತಾಳದ ನಡುವೆಯಾಗಲಿ ನನ್ನ ಗತಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕುಂಠಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಇನ್ನೊಬ್ಬನು. ಹೀಗೆ ಬಲದಿಂದ ದರ್ಪಿತರಾದ ವಾನರರು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಕಪಿರಾಜನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಈ ಗರ್ವದ ಮಾತು ಮುಂದೆ ಹನುಮಂತನು ಮಾಡುವ ಸಾಗರಲಂಘನದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ — ಅನೇಕರು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ಮಾಡುವನು. ‘ಏಕೈಕಃ’ (ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಒಬ್ಬನಾದ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಎಂದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಂಬುದು ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಸರ್ಗವು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳಿಂದ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ; ಕಾರ್ಯವಾದರೋ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चचत्वारिंशः सर्गः॥ ४५॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ