॥वाल्मीकिरामायणम् ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ · 44ನೇ ಸರ್ಗ

ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಉಂಗುರವನ್ನು ಕೊಡುವುದು

ಸುಗ್ರೀವನು ಹನುಮಂತನಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು, ಅವನ ಗತಿ-ವೇಗ-ತೇಜಸ್ಸು-ಲಾಘವಗಳ ಪ್ರಶಂಸೆ, ರಾಮನ ಚಿಂತನೆ, ತನ್ನ ಹೆಸರು ಕೆತ್ತಿದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಗುರುತಾಗಿ ಕೊಡುವುದು, ಹನುಮಂತನ ಪ್ರಯಾಣ

ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ವಾನರರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಸುಗ್ರೀವನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದನು; ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವನೆಂದು ಅವನಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಿತ್ತು — ಅಂದರೆ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ ಇವನಿಂದಲೇ ಆಗುವುದೆಂಬುದು ಅವನ ನಿಶ್ಚಯ. ಸಕಲ ವನವಾಸಿಗಳ ಪ್ರಭುವಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಪರಮಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ವಾಯುಪುತ್ರ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಾಗಲಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಾಗಲಿ, ದೇವಲೋಕದಲ್ಲಾಗಲಿ, ನೀರಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ನಿನ್ನ ಗತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ನಾನು ಕಾಣೆನು. ಅಸುರರೊಡನೆ, ಗಂಧರ್ವರೊಡನೆ, ನಾಗ-ನರ-ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ, ಸಾಗರಗಳೊಡನೆ, ಪರ್ವತಗಳೊಡನೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳೂ ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿವೆ. ಮಹಾಕಪಿಯೇ, ನಿನ್ನ ಗತಿ, ವೇಗ, ತೇಜಸ್ಸು, ಲಾಘವ — ಇವು ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ನಿನ್ನ ತಂದೆ ವಾಯುವಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ. ತೇಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಪ್ರಾಣಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದ ಸೀತೆ ದೊರೆಯುವಳೋ ಅದರ ತತ್ತ್ವವನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸು.’ ಈ ಪ್ರಶಂಸೆ ಕೇವಲ ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲ, ಕಾರ್ಯಭಾರದ ಅರ್ಪಣೆಯೇ. ‘ಗತಿಸಂಗಂ ನ ಪಶ್ಯಾಮಿ’ (ಗತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ಕಾಣೆನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಹನುಮಂತನ ಅಪ್ರತಿಹತ ಗತಿ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ; ಅದು ಮುಂದೆ ಸಮುದ್ರಲಂಘನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಾಗುವುದು. ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆದೇಶವನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು; ಇಲ್ಲಾದರೋ ಒಬ್ಬನಿಗೇ ವಿಶೇಷ ಮಾತು; ಅದರಿಂದ ಕಾರ್ಯದ ಭಾರ ನಿಜವಾಗಿ ಒಬ್ಬನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆಯೇ ಇದೆ ಎಂದು ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ವಿಶೇಷೇಣ’ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ) ಎಂಬ ಮೊದಲ ಪದವೇ ಸರ್ಗದ ಸ್ವರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ — ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕಾದುದೇನೋ ಇದೆ. ಹನುಮಂತನ ಐದು ಗುಣಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ — ಗತಿ, ವೇಗ, ತೇಜಸ್ಸು, ಲಾಘವ, ಲೋಕಜ್ಞಾನ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಾಘವ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾರ್ಮಿಕ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಿಂದಲೇ ಸಮುದ್ರಲಂಘನ ಸಾಧ್ಯ.

‘ಹನುಮಂತ, ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಬಲವೂ ಬುದ್ಧಿಯೂ ಪರಾಕ್ರಮವೂ ಇವೆ; ನೀತಿಪಂಡಿತನೇ, ದೇಶ-ಕಾಲಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆಯುವುದೂ ನೀತಿಯೂ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಇವೆ’ ಎಂದು ಸುಗ್ರೀವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಲ, ಬುದ್ಧಿ, ಪರಾಕ್ರಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ದೇಶ-ಕಾಲಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳ ಯೋಗವೇ ದೂತನ ಯೋಗ್ಯತೆ. ಅನಂತರ ಕಾರ್ಯದ ಭಾರ ಹನುಮಂತನ ಮೇಲೆ ಇರುವುದನ್ನು ಅರಿತು, ಹನುಮಂತನನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ರಾಘವನು ಚಿಂತಿಸಿದನು — ‘ಈ ಕಪೀಶ್ವರನು ಹನುಮಂತನ ಮೇಲೆ ಸರ್ವಥಾ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ; ಹನುಮಂತನೂ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅವನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ದೃಢನಿಶ್ಚಯನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೊರಟಿರುವ, ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಪರಿಚಿತನಾದ, ಸ್ವಾಮಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇವನಿಗೆ ಕಾರ್ಯದ ಫಲ ಉದಯಿಸುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ.’ ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ — ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನ, ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಸ್ವಾಮಿಯ ಸ್ವೀಕಾರ; ಈ ಮೂರರ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಫಲ ನಿಶ್ಚಿತ ಎಂಬುದು ರಾಮನ ನೀತಿದೃಷ್ಟಿ. ‘ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥತರಃ’ (ಹೆಚ್ಚು ದೃಢನಿಶ್ಚಯನು) ಎಂಬಲ್ಲಿರುವ ತರತಮಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಸುಗ್ರೀವನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹನುಮಂತನ ಆತ್ಮನಿಷ್ಠೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ರಾಮನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕವಿ ಅವನ ಅಂತರಂಗದ ವಿಚಾರವನ್ನೇ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರಿಂದ ಓದುಗನು ರಾಮನ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ‘ಕಾರ್ಯಸಮಾಸಂಗಮವಗಮ್ಯ’ (ಕಾರ್ಯದ ಭಾರವನ್ನು ಅರಿತು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ರಾಮನು ಸುಗ್ರೀವನ ಆಶಯವನ್ನು ತಾನೇ ಊಹಿಸಿದನು ಎಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ.

ಉದ್ಯಮವೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವ ಆ ಕಪಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರಾಮನು ಕೃತಾರ್ಥನಾದವನಂತೆ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು; ಅವನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಮನಸ್ಸೂ ಹರ್ಷಿತವಾದುವು. ಅನಂತರ ಪ್ರೀತನಾದ ಪರಂತಪನು ತನ್ನ ಹೆಸರು ಕೆತ್ತಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಂಗುರವನ್ನು ರಾಜಪುತ್ರಿಗೆ ಗುರುತಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ‘ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಈ ಚಿಹ್ನೆಯಿಂದ ಜನಕನ ಮಗಳು ನೀನು ನನ್ನ ಬಳಿಯಿಂದ ಬಂದವನೆಂದು ಉದ್ವೇಗವಿಲ್ಲದೆ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುವಳು’ ಎಂದನು. ಇದೇ ಸುಂದರಕಾಂಡದ ಮೂಲಸೂತ್ರ; ಏಕೆಂದರೆ ಗುರುತಿನ ಚಿಹ್ನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸೀತೆ ಯಾವ ವಾನರನನ್ನೂ ನಂಬಳು. ‘ಅನುದ್ವಿಗ್ನಾ’ (ಉದ್ವೇಗವಿಲ್ಲದೆ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವಳ ಭಯನಿವೃತ್ತಿ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ರಾಕ್ಷಸಿಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಅವಳು ಏಕೆ ಉದ್ವೇಗಗೊಳ್ಳದಿರುವಳು? ‘ವೀರನೇ, ನಿನ್ನ ಉದ್ಯಮ, ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರಾಕ್ರಮ, ಸುಗ್ರೀವನ ಸಂದೇಶ — ಇವು ನನಗೆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿರುವಂತಿವೆ’ ಎಂದು ರಾಮನು ತನ್ನ ಆಶೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಸ್ವನಾಮಾಂಕೋಪಶೋಭಿತಮ್’ (ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಮುದ್ರೆಯಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದು — ಉಂಗುರದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಹೆಸರು ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಅದರಿಂದಲೇ ಅದು ಗುರುತಾಯಿತು. ಉಂಗುರವನ್ನು ಕೊಡುವುದೇ ಈ ಸರ್ಗದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು; ಅದರಿಂದಲೇ ಈ ಸರ್ಗಕ್ಕೆ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ರಾಮನು ತಾನು ಏನನ್ನೂ ಯಾಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ — ಅದರಲ್ಲಿ ಅವನ ಸಂಯಮ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ‘ಸಿದ್ಧಿಂ ಕಥಯತೀವ ಮೇ’ (ನನಗೆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ) ಎಂಬಲ್ಲಿ ‘ಇವ’ (ಅಂತೆ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ರಾಮನು ತನ್ನ ಆಶೆಯನ್ನು ಅತಿಶಯವಾಗಿ ಹೇಳದೆ ಕೇವಲ ಸೂಚನಾಮಾತ್ರದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಆ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನು ಆ ಉಂಗುರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತಲೆಯ ಮೇಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು, ಕೈಮುಗಿದು ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ಹೊರಟನು. ಅನಂತರ ವಂಶಸ್ಥ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ವೀರನಾದ ವಾಯುಪುತ್ರ ಕಪಿಯು ವಾನರರ ಮಹಾಸೇನೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾ, ಮೋಡಗಳಿಲ್ಲದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಮಂಡಲವುಳ್ಳ, ನಕ್ಷತ್ರಗಣಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಆದನು. ಈ ಉಪಮೆ ಸರ್ಗದ ಶಿಖರ — ಹನುಮಂತನೇ ಚಂದ್ರ, ವಾನರಸೇನೆಯೇ ನಕ್ಷತ್ರಗಣ, ಮೋಡವಿಲ್ಲದ ಆಕಾಶವೇ ನಿರ್ವಿಘ್ನ ಮಾರ್ಗ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಮತ್ತೆ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ — ‘ಅತಿಬಲಶಾಲಿಯೇ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಬಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅಪಾರ ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಕ್ರಮಿಯೇ, ವಾಯುಪುತ್ರನೇ, ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದ ಆ ಜನಕಸುತೆ ದೊರೆಯುವಳೋ, ಹನುಮಂತ, ಹಾಗೆ ಮಾಡು.’ ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನು ತಾನೇ ಹನುಮಂತನ ಬಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಾಯಿಂದ ಬಂದ ಈ ಮಾತು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಸೂಚಕ. ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿವೆ — ಹದಿನಾರನೆಯದು ವಂಶಸ್ಥದಲ್ಲಿ, ಹದಿನೇಳನೆಯದು ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರಾದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿವೆ. ‘ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಕೃತ್ವಾ’ (ತಲೆಯ ಮೇಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು) ಎಂಬ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಹನುಮಂತನ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ — ಅವನು ಉಂಗುರವನ್ನು ಆಭರಣವಾಗಿಯಲ್ಲ, ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಐದು ಸಂಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ; ಅದರಿಂದ ರಾಮನ ಉತ್ಸಾಹ ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुश्चत्वारिंशः सर्गः॥ ४४॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ