॥वाल्मीकिरामायणम् ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ · 37ನೇ ಸರ್ಗ

ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಸಮಸ್ತ ವಾನರರ ಆಹ್ವಾನ

ಸುಗ್ರೀವನ ಆಜ್ಞೆ, ಹನುಮಂತನು ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದು, ದಿಕ್ಕುದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ವಾನರರ ಆಗಮನ, ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾಹೇಶ್ವರಯಜ್ಞದ ಸ್ಥಳ, ಕಾಣಿಕೆಗಳ ಸ್ವೀಕಾರ

ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ಸುಗ್ರೀವನು ತನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ರಾಜನು ತಾನೇ ಓಡಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಸಮರ್ಥನಾದ ಸಚಿವನನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದೇ ರಾಜನೀತಿ. ಹನುಮಂತನು ಅಂತಹ ಸಚಿವ — ಅವನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ ಆಜ್ಞೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಕೋಪ ಶಾಂತವಾಯಿತು; ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದ ಆರಂಭ. ಸುಗ್ರೀವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಮಹೇಂದ್ರ, ಹಿಮವಂತ, ವಿಂಧ್ಯ, ಕೈಲಾಸಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವಾನರರು; ಮಂದರ, ಪಾಂಡುಶಿಖರ ಮತ್ತು ಪಂಚಶೈಲಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವರು; ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ, ಬಾಲಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣದಿಂದ ನಿತ್ಯವೂ ಹೊಳೆಯುವ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು; ಸಂಜೆಯ ಮೋಡದಂತಿರುವ ಆದಿತ್ಯಭವನವೆಂಬ ಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಾಚಲದ ವನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವ ಭಯಂಕರರಾದ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠರು; ಕಾಡಿಗೆಯ ಮೋಡದಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ, ಗಜರಾಜನಂತೆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಗಳಾದ, ಅಂಜನಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವಾನರರು — ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ನಾನು ಬಲ್ಲೆನು. ಪರ್ವತಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಣಿಸುತ್ತಾ ಸುಗ್ರೀವನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನೂ ವಾನರಜಾತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಎಣಿಕೆ ಕೇವಲ ಭೂಗೋಳದ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲ, ಮಹಾಸೇನೆಯ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದ ಸೂತ್ರಪಾತ. ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಬಲ್ಲ ರಾಜನ ಶಾಸನವೂ ದೂರದವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಧ್ವನಿ. ಹಿಂದೆ ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವನು ಈಗ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನೇ ವಾನರರಿಂದ ಆವರಿಸಬಲ್ಲನು. ಆದಿತ್ಯಭವನದ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಜೆಯ ಮೋಡದ ಉಪಮೆ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ; ಅದರಿಂದ ಪರ್ವತದ ಕೆಂಪು-ಕಪ್ಪು ಬೆರೆತ ಕಾಂತಿ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಡಿಗೆಯ ಮೋಡದ ಉಪಮೆಯಿಂದಲಾದರೋ ವಾನರರ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣವೂ ಗಾಂಭೀರ್ಯವೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಉಪಮೆಗಳಿಂದ ಕವಿಯು ಸೇನೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಂಚಶೈಲಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಅವು ದಕ್ಷಿಣದೇಶದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಮಹಾಪರ್ವತಗಳ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಚಿನ್ನದ ಕಾಂತಿಯವರು, ಮೇರುವಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವವರು, ಧೂಮ್ರಗಿರಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವವರು, ಮಹಾರುಣಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಮಧುವನ್ನೂ ಮೈರೇಯವೆಂಬ ಮದ್ಯವನ್ನೂ ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಬಾಲಸೂರ್ಯವರ್ಣದ ಭಯಂಕರ ವೇಗದ ವಾನರರು, ರಮಣೀಯವಾದ ಸುಗಂಧಭರಿತವಾದ ಮಹಾವನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಆಶ್ರಮಗಳಿಂದ ರಮ್ಯವಾದ ವನಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವರು — ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಆ ಎಲ್ಲ ವಾನರರನ್ನೂ, ದೂತರಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದ ಅತಿವೇಗಶಾಲಿ ವಾನರರ ಮೂಲಕ, ಸಾಮ-ದಾನ ಮೊದಲಾದ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಬೇಗನೆ ಕರೆತರು ಎಂದು ಸುಗ್ರೀವನು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಾಮ-ದಾನಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಸೂಚಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ — ಆಹ್ವಾನವು ಮೊದಲು ಮಧುರವಾಗಿರಲಿ, ದಂಡವು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ — ಕೆಲವರು ಚಿನ್ನದ ಕಾಂತಿಯವರು, ಕೆಲವರು ಹೊಗೆಯ ಬಣ್ಣದವರು, ಕೆಲವರು ಬಾಲಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣದವರು; ವಾನರಸೇನೆ ವಿಶ್ವರೂಪದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಮಧು-ಮೈರೇಯಪಾನದ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ ವಾನರರ ಸ್ವಚ್ಛಂದತೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ; ಆದರೂ ಅವರು ರಾಜನ ಶಾಸನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ತಾನ್ ತಾನ್’ (ಅವರನ್ನು ಅವರನ್ನು) ಎಂಬ ಪುನರುಕ್ತಿಯಿಂದ ಕವಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ — ಯಾರೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಬಿಡಬಾರದು, ಎಲ್ಲರ ಆಹ್ವಾನವೂ ಅಪೇಕ್ಷಿತ. ‘ವೇಗವತ್ತರೈಃ’ (ಹೆಚ್ಚು ವೇಗಶಾಲಿಗಳಿಂದ) ಎಂಬಲ್ಲಿರುವ ತರತಮಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ದೂತರಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನೇ ನಿಯೋಜಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಕಾರ್ಯದ ಗುರುತ್ವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಯ್ಕೆಯೂ ರಾಜನೀತಿಯ ಅಂಗ. ತಪಸ್ವಿಗಳ ಆಶ್ರಮಗಳ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ ವಾನರರು ದುರ್ಗಮವಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಶಾಂತವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದೆ ನಾನು ಕಳುಹಿಸಿ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ್ದ ಮಹಾವೇಗದ ದೂತರನ್ನು ಅವಸರಪಡಿಸಲು ನೀನು ಮತ್ತೆ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಕಳುಹಿಸು. ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾದ, ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದೂಡುವ ವಾನರರಿದ್ದಾರಲ್ಲ, ಆ ಕಪಿನಾಯಕರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಬೇಗನೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತರು. ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಹತ್ತು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಬಾರದವರು ರಾಜಶಾಸನವನ್ನು ದೂಷಿಸುವ ದುರಾತ್ಮರು, ಅವರು ವಧಾರ್ಹರು — ಎಂದು ಕಠೋರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ನನ್ನ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿರುವ ಕಪಿಸಿಂಹರು ನನ್ನ ಶಾಸನದಂತೆ ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು, ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆಯಾಗಿ ಹೊರಡಲಿ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ರಾಜದಂಡದ ತೀವ್ರತೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ — ರಾಜನ ಶಾಸನವನ್ನು ದೂಷಿಸುವವನು ವಧ್ಯನು. ಆದರೂ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಗಡುವು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನ್ಯಾಯವು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ‘ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಾಃ’ (ಕೆಲಸವನ್ನು ಎಳೆದಾಡುವವರು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಆಲಸ್ಯವು ನಿಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಕಾರ್ಯದ ವಿಳಂಬವೇ ರಾಜನ ಮಹಾಶತ್ರು. ರಾಮನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆತುರ ಸುಗ್ರೀವನ ಒಳಗೆ ಇದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ತನ್ನವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಕಠೋರನಾಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಮಳೆಗಾಲದ ವಿಳಂಬದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಬಂದ ಕಳಂಕ ಮತ್ತೆ ಬರಬಾರದೆಂಬುದು ಅವನ ಎಚ್ಚರ; ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ದಂಡದ ಮಾತು ಇಷ್ಟು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿದೆ. ನೂರು, ಸಾವಿರ, ಕೋಟಿಗಳ ಎಣಿಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಮುಂದೆ ಸರ್ಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೋಡಗಳಂತೆಯೂ ಪರ್ವತಗಳಂತೆಯೂ ಇರುವ, ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಮುಚ್ಚುವಂತಹ ಘೋರರೂಪದ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ನನ್ನ ಶಾಸನದಂತೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಡಲಿ. ದಾರಿಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಆ ಎಲ್ಲ ವಾನರರೂ ತ್ವರೆಯಿಂದ ಹೋಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ವಾನರರನ್ನೂ ನನ್ನ ಶಾಸನದಂತೆ ಕರೆತರಲಿ — ಎಂಬ ವಾನರರಾಜನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ವಾಯುಪುತ್ರನಾದ ಹನುಮಂತನು ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ವಾನರರನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ವಿಷ್ಣುವು ಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟ ಪದವನ್ನು, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ರಾಜನಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವರು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊರಟುಹೋದರು. ‘ವಿಷ್ಣುವಿಕ್ರಾಂತಂ ಪದಮ್’ (ವಿಷ್ಣುವು ಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟ ಸ್ಥಾನ) ಎಂಬುದು ಆಕಾಶಮಾರ್ಗದ ಹೆಸರು — ತ್ರಿವಿಕ್ರಮನು ತನ್ನ ಎರಡನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟದ್ದು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಎಂಬುದು ಪುರಾಣಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ವಾನರರ ಗಮನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಗಾಮಿಯೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವರು ಪಕ್ಷಿಗಳೊಡನೆಯೂ ನಕ್ಷತ್ರಗಳೊಡನೆಯೂ ಒಂದೇ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹನುಮಂತನ ಕಾರ್ಯಕೌಶಲ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ತಡಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠರ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಡ, ಪರ್ವತ ಎರಡರ ಉಪಮೆಯನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ — ಮೋಡ ಚಲಿಸುವಂಥದ್ದು, ಪರ್ವತ ಸ್ಥಿರವಾದುದು; ವಾನರರಾದರೋ ಎರಡು ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಉಳ್ಳವರು, ವೇಗದಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳು, ಬಲದಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಗಳು. ‘ಗತಿಜ್ಞಾಃ’ (ದಾರಿಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರು) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ದೂತಕಾರ್ಯದ ಮೊದಲ ಯೋಗ್ಯತೆ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ — ಮಾರ್ಗಜ್ಞಾನವೇ ದೂತನ ಮೂಲಸಾಧನ.

ಆ ವಾನರರು ಸಮುದ್ರಗಳಿಗೂ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಗೂ ಕಾಡುಗಳಿಗೂ ಸರೋವರಗಳಿಗೂ ಹೋಗಿ ರಾಮನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲ ವಾನರರನ್ನೂ ಹುರಿದುಂಬಿಸಿದರು. ಮೃತ್ಯುಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನನಾದ ರಾಜಾಧಿರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ವಾನರರು ಸುಗ್ರೀವನ ಭಯದಿಂದ ಶಂಕಿತರಾಗಿ ಬಂದರು. ಆಗ ಕಾಡಿಗೆಯಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ ಮೂರು ಕೋಟಿ ವಾನರರು ಆ ಗಿರಿಯಿಂದ ರಾಘವನಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಹೊರಟರು. ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಮಿಸುವ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಕಾಯಿಸಿದ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಹತ್ತು ಕೋಟಿ ವಾನರರು ಇಳಿದು ಬಂದರು. ಕೈಲಾಸಶಿಖರಗಳಿಂದ ಸಿಂಹದ ಕೇಸರದಂತಹ ಕಾಂತಿಯ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ವಾನರರು ಬಂದು ಸೇರಿದರು. ‘ಭಯಶಂಕಿತಾಃ’ (ಭಯದಿಂದ ಶಂಕಿತರಾದವರು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ — ವಾಲಿವಧೆಯ ಅನಂತರ ಸುಗ್ರೀವನ ಶಾಸನ ದೃಢವಾಯಿತು, ಯಾರೂ ಅದನ್ನು ಮೀರಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ‘ರಾಮಹೇತೋಃ’ (ರಾಮನಿಗಾಗಿ) ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದು — ವಾನರರ ಈ ಮಹಾಪ್ರಯತ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಮಿತ್ರನ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ. ದಿಕ್ಕುಗಳ ಕ್ರಮವಾದ ವರ್ಣನೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಿಕ್ಕಿಗೂ ತನ್ನದೇ ಬಣ್ಣ, ತನ್ನದೇ ಬಲ, ತನ್ನದೇ ಸಂಖ್ಯೆ. ಅಸ್ತಾಚಲವಾಸಿಗಳ ಕಾಯಿಸಿದ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಕೆಂಪು-ಹಳದಿ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ; ಕೈಲಾಸವಾಸಿಗಳ ಸಿಂಹಕೇಸರದಂತಹ ಕಾಂತಿ ಬಿಳುಪು ಬೆರೆತ ಕಂದು ಬಣ್ಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಬಣ್ಣಗಳ ಭೇದದಿಂದಲೇ ಕವಿಯು ದಿಕ್ಕುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೇಳುಗನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಹಣ್ಣು-ಗೆಡ್ಡೆಗಳಿಂದ ಜೀವಿಸುತ್ತಾ ಹಿಮವಂತವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದ ವಾನರರು — ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಗಳ ಸಾವಿರದಷ್ಟು ಸೇರಿದರು. ಅಂಗಾರಕನಂತೆ ಕೆಂಪಾದ, ಭಯಂಕರರಾದ, ಭೀಕರ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ವಾನರರು ವಿಂಧ್ಯದಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಧುಮುಕಿದರು. ಕ್ಷೀರಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು, ತಮಾಲವನಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವರು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುವವರು — ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಮಿತಿಯೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಕವಿ. ಕಾಡುಗಳಿಂದಲೂ ಗುಹೆಗಳಿಂದಲೂ ನದಿಗಳಿಂದಲೂ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳ ವಾನರಸೇನೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನೇ ಕುಡಿಯುವಂತೆ ಬಂದಿತು. ಇತರರನ್ನು ಅವಸರಪಡಿಸಲು ಹೋಗಿದ್ದ ವೀರ ವಾನರರು ಹಿಮವತ್ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಆ ಮಹಾವೃಕ್ಷವನ್ನು ಕಂಡರು. ಆ ಪುಣ್ಯವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಮಾಹೇಶ್ವರಯಜ್ಞವು ನಡೆದಿತ್ತು; ಅದು ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಕೊಡುವಂಥದ್ದೂ ಅತಿ ಮನೋಹರವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಈ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ವಾನರಬಲದ ಅಪರಿಮೇಯತೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ — ಕೋಟಿಗಳು, ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಗಳು, ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಗಳ ಸಾವಿರ ಎಂದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಎಣಿಕೆ ಕೇಳುಗನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಳತೆಗೆ ಮೀರಿದುದರ ಭಾವವನ್ನೇ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ‘ದಿವಾಕರಂ ಪಿಬಂತೀವ’ (ಸೂರ್ಯನನ್ನೇ ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ) ಎಂಬ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಸೇನೆ ಆಕಾಶವನ್ನೆಲ್ಲ ವ್ಯಾಪಿಸಿದುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಹಾರದ ಭೇದದಿಂದಲೂ ಜಾತಿಭೇದ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಕೆಲವರು ಹಣ್ಣು-ಗೆಡ್ಡೆ ತಿನ್ನುವವರು, ಕೆಲವರು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ತಿನ್ನುವವರು. ಕ್ಷೀರಸಮುದ್ರತೀರ ಮತ್ತು ತಮಾಲವನಗಳ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಸಮುದ್ರತೀರದ ಚಿತ್ರ ಕಣ್ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಅದು ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ದಿಗ್ವರ್ಣನೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಹಿಮವಂತದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಮಹಾವೃಕ್ಷವು ಯಜ್ಞದ ಚಿಹ್ನೆಯಂತೆ ನಿಂತಿದೆ.

ಅಲ್ಲಿ ವಾನರರು ಅನ್ನದ ಸೋರಿಕೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ, ಅಮೃತದಂತೆ ರುಚಿಯಾದ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನೂ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ಕಂಡರು — ಯಜ್ಞದ ಅನ್ನದ ಸೋರಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಅವು ಹುಟ್ಟಿದುವು ಎಂಬುದು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ. ಆ ಅನ್ನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ದಿವ್ಯವೂ ಮನೋಹರವೂ ಆದ ಹಣ್ಣು-ಗೆಡ್ಡೆಯನ್ನು ಯಾರು ಒಮ್ಮೆ ತಿನ್ನುವರೋ ಅವರು ಒಂದು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ತೃಪ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುವ ಆ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠರು ಆ ದಿವ್ಯವಾದ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನೂ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ದಿವ್ಯ ಔಷಧಿಗಳನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಆ ಯಜ್ಞಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸುಗಂಧಭರಿತವಾದ ಹೂವುಗಳನ್ನೂ ವಾನರರು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಲೆಂದು ತಂದರು. ಆ ಎಲ್ಲ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಸಮಸ್ತ ವಾನರರನ್ನೂ ತ್ವರೆಯಿಂದ ಹುರಿದುಂಬಿಸಿ ಯೂಥಗಳ ಮುಂದೆ ನಡೆದರು — ನಾಯಕರು ಯಾವಾಗಲೂ ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನೀತಿ ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಯಜ್ಞದ ಪ್ರಭಾವ ಬಹುಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಭಾವ; ದೇವಕರ್ಮದಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾದ ಭೂಮಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಅಮೃತಸದೃಶ ಅನ್ನವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಸುಗ್ರೀವಪ್ರಿಯಕಾರಣಾತ್’ (ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಲೆಂದು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸೇವಕರ ಸ್ವಾಮಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ — ಆಜ್ಞೆ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಅವರು ಹೂವುಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ. ‘ಮಾಸಂ ಭವತಿ ತರ್ಪಿತಃ’ (ಒಂದು ತಿಂಗಳು ತೃಪ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ) ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಆ ಹಣ್ಣುಗಳ ದಿವ್ಯತೆಯೂ ಮನುಷ್ಯರ ಅನ್ನಕ್ಕಿಂತ ಅವುಗಳ ವಿಲಕ್ಷಣತೆಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ; ಅಂತಹ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆದ ವಾನರರು ದೀರ್ಘ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಕ್ರಮಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಔಷಧಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಮುಂದಿನ ಯುದ್ಧದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ.

ಶೀಘ್ರಗಾಮಿಗಳಾದ ಆ ಕಪಿಗಳು ಅದೇ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ತ್ವರೆಯಿಂದ ವಾನರನಾದ ಸುಗ್ರೀವನಿದ್ದ ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಎಲ್ಲ ಔಷಧಿಗಳನ್ನೂ ಹಣ್ಣು-ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆ ವಾನರರು ಅವನು ಅವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು; ಈ ಮಾತನ್ನೂ ಹೇಳಿದರು — ಎಲ್ಲ ಬೆಟ್ಟಗಳೂ ನದಿಗಳೂ ಕಾಡುಗಳೂ ಸುತ್ತಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ವಾನರರೂ ನಿನ್ನ ಶಾಸನದಂತೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ವಾನರಾಧಿಪನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಹರ್ಷಿತನೂ ಸಂತುಷ್ಟನೂ ಆಗಿ ಅವರ ಎಲ್ಲ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ರಾಜನ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯ ಸೂಚಕ; ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೊಟ್ಟ ಅಲ್ಪವನ್ನೂ ರಾಜನು ಆದರದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಭಾವ. ‘ಮುಹೂರ್ತೇನ’ (ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವಾನರರ ವೇಗ ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ — ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲೂ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು ಅವರು ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಸೇನಾಸಂಗ್ರಹ ಮುಗಿಯಿತು; ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ‘ಪ್ರತಿಗ್ರಾಹಯಾಮಾಸುಃ’ (ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು) ಎಂಬ ಪ್ರೇರಣಾರ್ಥಕ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ವಾನರರ ಒತ್ತಾಯ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಅವರು ಕೇವಲ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಸ್ವಾಮಿಯು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಪ್ರೇಮದ ಲಕ್ಷಣವೇ. ಸರ್ಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನ ಹರ್ಷವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅದರಿಂದ ಅವನ ರಾಜತ್ವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಯಿತು, ಮಿತ್ರಕಾರ್ಯವೂ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು ಎಂಬ ಎರಡೂ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತವೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः॥ ३७॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ