॥वाल्मीकिरामायणम् ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ · 21ನೇ ಸರ್ಗ

ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಹನುಮಂತನಿಂದ ತಾರೆಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ಮತ್ತು ತಾರೆಯ ನಿರಾಕರಣೆ

ಹನುಮಂತನ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತದ ಉಪದೇಶ, ಅಂಗದನ ಚಿಂತೆಯ ಪ್ರೇರಣೆ, ಅಂತ್ಯೇಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕಗಳ ಸೂಚನೆ, ತಾರೆಯ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಮತ್ತು ಪತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ನಿಶ್ಚಯ

ಆಕಾಶದಿಂದ ಜಾರಿದ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ತಾರೆಯನ್ನು ಕಂಡು ವಾನರಯೂಥಪತಿಯಾದ ಹನುಮಂತನು ಮೆಲ್ಲನೆ ಅವಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸತೊಡಗಿದನು. ‘ಶನೈಃ’ (ಮೆಲ್ಲನೆ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸಾಂತ್ವನದ ಮೃದುತ್ವ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಶೋಕಾರ್ತಳಾದ ಸ್ತ್ರೀಗೆ ಥಟ್ಟನೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಹೇಳಬಾರದು. ಅವನು ಮೊದಲು ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾನೆ — ಜೀವಿಯು ಗುಣಬುದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಲಿ ದೋಷಬುದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಲಿ ಮಾಡುವ ತನ್ನ ಕರ್ಮದ ಶುಭಾಶುಭ ಫಲವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಅವನೇ ಸ್ವಸ್ಥಚಿತ್ತನಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ಮರಣಕ್ಕಾಗಿ ಶೋಕಿಸುವುದು ನಿಷ್ಫಲ. ಅನಂತರ ಅವನು ಎರಡು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಂದ ಶೋಕದ ಬೇರನ್ನೇ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ — ‘ನೀನೇ ಶೋಕಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದವಳಾಗಿರುವಾಗ ಯಾರಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತೀಯೆ? ನೀನೇ ದೀನಳಾಗಿರುವಾಗ ಯಾವ ದೀನನ ಮೇಲೆ ಕನಿಕರ ತೋರುತ್ತೀಯೆ?’ ನೀರಿನ ಗುಳ್ಳೆಯಂತಹ ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಯಾವ ಜೀವನು ಯಾವ ಜೀವನಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸಬೇಕು — ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಶರೀರದ ಕ್ಷಣಭಂಗುರತೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ವಾಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಶೋಕಿಸುವವಳೂ ಸ್ವತಃ ಅಂಥವಳೇ — ಇದು ತಿಳಿದಾಗ ಶೋಕಕ್ಕೆ ಆಧಾರವೇ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಮಗ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವಾಗ ತಾಯಿ ಮಗನನ್ನೇ ನೋಡಬೇಕು — ಆದ್ದರಿಂದ ಜೀವಂತ ಮಗನುಳ್ಳ ಅವಳು ಕುಮಾರ ಅಂಗದನನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಮುಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ತಕ್ಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿ ಹನುಮಂತನು ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸತ್ತವನಿಂದ ಜೀವಂತನತ್ತ ಹೊರಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಆಯತ್ಯಾಮ್’ (ಮುಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವರ್ತಮಾನದ ಶೋಕದಿಂದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕರ್ತವ್ಯದತ್ತ ಸಾಗುವಿಕೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬರುವಿಕೆಯೂ ಹೋಗುವಿಕೆಯೂ ಅನಿಯತ — ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸಾವು ಯಾರಿಗೂ ನಿಯತ ಕಾಲವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ — ಎಂಬುದನ್ನು ವಿದುಷಿಯಾದ ಅವಳು ಬಲ್ಲಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಡಿತನು ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹಿತವಾದ ಶುಭಕರ್ಮವನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು, ಅಳುವುದು ಮುಂತಾದ ಲೌಕಿಕ ಶೋಕದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನಲ್ಲ. ಸಾವಿರಾರು, ನೂರಾರು, ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಾನರರು ಯಾರಲ್ಲಿ ಆಸೆಯಿಟ್ಟಿದ್ದರೋ ಅಂಥವನೂ ಇಂದು ವಿಧಿನಿಯಮಿತ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು — ಮಹಾ ಆಶ್ರಯನಾದವನೂ ಹೀಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆಂದರೆ ನಿಯತಿಯ ಬಲವನ್ನು ಮೀರಲಾಗದು ಎಂಬುದು ಭಾವ. ಈ ವಾಲಿ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡವನು, ಸಾಮ, ದಾನ, ಕ್ಷಮೆಗಳಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿದ್ದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮದಿಂದ ಗೆಲ್ಲಲ್ಪಡುವ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅವನು ಹೋದನು. ಹೀಗೆ ತನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದ ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಪತಿಗಾಗಿ ನೀನು ಶೋಕಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಅವನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸತ್ತವನ ಗತಿ ಶುಭವಾಗಿದ್ದರೆ ಶೋಕ ಅಸಂಗತ ಎಂಬುದು ಹನುಮಂತನ ಯುಕ್ತಿ.

ಎಲ್ಲ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರೂ, ಈ ಮಗ ಅಂಗದನೂ, ವಾನರ-ಕರಡಿಗಳ ಒಡೆತನವೆಂಬ ಈ ರಾಜ್ಯವೂ — ಇದೆಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನನ್ನೇ ಒಡತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪಡೆದಿವೆ ಎಂದು ಹನುಮಂತನು ಅನಿಂದಿತೆಯಾದ ತಾರೆಯನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶೋಕದಿಂದ ಸಂತಪ್ತರಾದ ಅಂಗದ-ಸುಗ್ರೀವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಮೆಲ್ಲನೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬೇಕು, ಥಟ್ಟನೆ ಅಲ್ಲ; ಅವಳಿಂದ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದ ಅಂಗದನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಲಿ ಎಂದು ಅವನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಂತತಿಯ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ — ತಂದೆಯ ಪಾರಲೌಕಿಕ ಸಾಧನೆ — ಮತ್ತು ಈಗ ರಾಜನ ಯಾವ ಕರ್ತವ್ಯವಿದೆಯೋ, ಅದೆಲ್ಲವೂ ನಡೆಯಲಿ; ಇದೇ ಕಾಲದ ನಿಶ್ಚಯ, ಕಾಲ ಮೀರಿದರೆ ಯಾವ ಕರ್ಮವೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಎರಡು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ವಾನರರಾಜನ ಅಂತ್ಯೇಷ್ಟಿಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಅಂಗದನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು. ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಮಗನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಅವಳು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಳು. ‘ಶಾಂತಿಮೇಷ್ಯಸಿ’ (ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ) ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಶೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕಾರ ಕರ್ಮದಲ್ಲೇ, ವಿಲಾಪದಲ್ಲಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ; ಶೋಕಾರ್ತರ ಕೈಗೆ ಕೆಲಸ ಕೊಟ್ಟರೆ ಅವರು ತಾವಾಗಿಯೇ ಮೇಲೇಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಲೋಕನೀತಿ.

ಪತಿಯ ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದ ಅವಳು ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಎದುರು ನಿಂತಿದ್ದ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಿತ್ತಳು. ಅಂಗದನಂತಹ ನೂರು ಮಕ್ಕಳು ಒಂದು ಕಡೆ, ಹತನಾಗಿದ್ದರೂ ಈ ವೀರನ ದೇಹವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ — ಇವೆರಡನ್ನು ತೂಗಿದರೆ ಅಪ್ಪುಗೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ಅವಳು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ನೂರು ಮಕ್ಕಳೂ ಪತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತುಂಬಲಾರರು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿಯ ಭಾವ. ನಾನು ವಾನರರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಲಿ ಅಂಗದನಿಗಾಗಲಿ ಒಡತಿಯಲ್ಲ — ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡುವವನು ಬೇರೆಯವನೇ; ಅವನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದವನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನೇ ಅಧಿಕಾರಿ. ‘ಹನುಮಂತ, ಅಂಗದನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಚನೆಯನ್ನು ನಾನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಾರದು; ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಮಗನಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಬಂಧು ತಂದೆಯೇ, ತಾಯಿಯಲ್ಲ’ ಎಂಬ ನೀತಿವಚನದಿಂದ ಅವಳು ರಾಜ್ಯಚಿಂತೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ತಾಯ್ತನವೂ ತಂದೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತುಂಬಲಾರದು ಎಂಬುದು ಅವಳ ಮತ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ತನ್ನ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾಳೆ — ವಾನರರಾಜನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಗ್ಯವಾದುದು ನನಗೆ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಾಗಲಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ; ಎದುರುಬದುರು ಹೋರಾಡುತ್ತಾ ಹತನಾದ ವೀರನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿರುವ ಈ ಶಯ್ಯೆಯನ್ನೇ ನಾನೂ ಸೇವಿಸಬೇಕು ಎಂದು. ಹನುಮಂತನ ಎಲ್ಲ ನೀತಿಯೂ ಒಂದೇ ಪ್ರೇಮವಚನದಿಂದ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकविंशः सर्गः॥ २१॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ