॥वाल्मीकिरामायणम् ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ · 6ನೇ ಸರ್ಗ

ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಸೀತೆಯ ಆಭರಣಗಳ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರಾಮನ ಶೋಕ-ರೋಷಗಳು

ಸೀತೆಯನ್ನು ತರುವೆನೆಂಬ ಸುಗ್ರೀವನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ, ಅಪಹರಣದ ವೃತ್ತಾಂತ, ಆಭರಣಗಳ ದರ್ಶನ, ರಾಮನ ವಿಲಾಪ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನೂಪುರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ರಾಮನ ರೋಷವಚನ

ಮತ್ತೆ ಪ್ರೀತನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ರಘುನಂದನನಾದ ರಾಘವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ನನ್ನ ಮಂತ್ರಿಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಈ ಸಚಿವ ಹನುಮಂತನು ನೀನು ಯಾವ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಈ ನಿರ್ಜನ ವನಕ್ಕೆ ಬಂದೆ ಎಂಬ ನಿನ್ನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿ ಜನಕಾತ್ಮಜೆ ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ರಾಕ್ಷಸನು ಅಪಹರಿಸಿದನು. ನಿನ್ನಿಂದಲೂ ಧೀಮಂತನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಂದಲೂ ಅಗಲಿದ್ದ ಅವಳು ಅಳುತ್ತಿದ್ದಳು; ಸಮಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವನು ಗೃಧ್ರ ಜಟಾಯುವನ್ನು ಕೊಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ಪತ್ನಿಯ ವಿಯೋಗದ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಈಡುಮಾಡಿದನು.’ ‘ಅಂತರ’ (ಅವಕಾಶ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ರಾಕ್ಷಸರು ಬಲದಿಂದಲ್ಲ, ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡೇ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಸುಗ್ರೀವನು ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ — ‘ಪತ್ನಿಯ ವಿಯೋಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ದುಃಖದಿಂದ ನೀನು ಬೇಗನೆ ಮುಕ್ತನಾಗುವೆ; ಕಳೆದುಹೋದ ವೇದಶ್ರುತಿಯಂತೆ ಅವಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ತರುವೆನು. ರಸಾತಳದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವೆನು, ಅರಿಂದಮನೇ.’ ವೇದಶ್ರುತಿಯ ಉಪಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ — ಕಳೆದುಹೋದರೂ ಮತ್ತೆ ದೊರೆಯುವ, ತಾನು ಪವಿತ್ರವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುವ ಶ್ರುತಿಯಂತೆ ಸೀತೆ ಎಂಬುದು ಧ್ವನಿತವಾಗಿದೆ. ರಸಾತಳ-ಆಕಾಶಗಳ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಅಪರಿಮಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿವೆ — ಮೊದಲು ಹನುಮಂತನ ನಿವೇದನೆಯ ಪುನರುಕ್ತಿ, ಅನಂತರ ರಾಮನ ದುಃಖದ ಕಾರಣದ ಕಥನ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸಖ್ಯ ಈಗ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಮಿತ್ರನ ದುಃಖವನ್ನು ತನ್ನ ದುಃಖವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಸಖ್ಯಧರ್ಮ. ‘ನಚಿರಾತ್’ (ಬೇಗನೆ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕಾಲದ ಅಲ್ಪತೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಅದರಿಂದ ರಾಮನಿಗೆ ಬೇಗನೆ ಸಮಾಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಜಟಾಯುವಿನ ವಧೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ — ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸಿದ ಆ ಪಕ್ಷಿಯ ನೆನಪೂ ರಾಮನ ಶೋಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

‘ರಾಘವ, ನನ್ನ ಈ ಮಾತು ಸತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿ — ಇಂದ್ರನೊಡಗೂಡಿದ ದೇವಾಸುರರೂ ಅವಳನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರರು, ವಿಷಬೆರೆಸಿದ ಆಹಾರದಂತೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ಶೋಕವನ್ನು ಬಿಡು; ಆ ನಿನ್ನ ಕಾಂತೆಯನ್ನು ನಾನು ತರುವೆನು. ಅನುಮಾನದಿಂದ ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ, ಅವಳು ಮೈಥಿಲಿಯೇ ಆಗಿದ್ದಳು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ರೌದ್ರಕರ್ಮಿಯಾದ ರಾಕ್ಷಸನು ಅಪಹರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವಳನ್ನು ನಾನು ಕಂಡೆ. “ರಾಮ, ರಾಮ”, “ಲಕ್ಷ್ಮಣ” ಎಂದು ಸ್ವರ ಒಡೆದು ಕೂಗುತ್ತಾ, ರಾವಣನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಸರ್ಪರಾಜನ ಪತ್ನಿಯಂತೆ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವಳನ್ನು ಕಂಡೆ.’ ಹೆಣ್ಣುಸರ್ಪದ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಅವಳ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನೂ ಒದ್ದಾಟವನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ನಾನು ಸೇರಿ ಐವರಾಗಿ — ನಾಲ್ವರು ಸಚಿವರೊಡನೆ — ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡು ಅವಳು ತನ್ನ ಉತ್ತರೀಯವನ್ನೂ ಶುಭವಾದ ಆಭರಣಗಳನ್ನೂ ಕೆಳಗೆ ಹಾಕಿದಳು. ರಾಘವ, ಅವನ್ನು ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಜೋಪಾನವಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ; ಅವನ್ನು ನಾನು ತರುವೆನು, ನೀನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು.’ ಸೀತೆಯ ಬುದ್ಧಿಕೌಶಲ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ — ಅಸಹಾಯಳಾಗಿದ್ದರೂ ಅವಳು ಗುರುತನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಾಳೆ, ಅದರಿಂದ ದಾರಿ ತಿಳಿಯುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ರಾಮನು ಪ್ರಿಯವಾದಿಯಾದ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ‘ಸಖನೇ, ಬೇಗನೆ ತಾ, ಏಕೆ ತಡಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ?’ ಎಂದನು. ‘ಸಖನೇ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯಿಂದ ಹೊಸ ಸಖ್ಯದ ಮೊದಲ ಬಳಕೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ‘ವಿಷಬೆರೆಸಿದ ಆಹಾರ’ ಎಂಬ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಸುಗ್ರೀವನು ರಾವಣನ ವಿನಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ಅವಳನ್ನು ಭೋಗಿಸಲು ಬಯಸುವವನೇ ಅವಳಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ. ‘ಅನುಮಾನದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ನಿಶ್ಚಿತವಲ್ಲದುದನ್ನು ನಿಶ್ಚಿತವೆಂಬಂತೆ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ಸಚಿವರೊಡನಿದ್ದ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಅವಳು ದೂರದಿಂದಲೇ ಕಂಡಳು; ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕದಿಂದ ಗುರುತನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹಾಕಿದಳು. ಏಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಇಂದ್ರನೊಡಗೂಡಿದ ದೇವಾಸುರರು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸುಗ್ರೀವನು ದೇವಾಸುರರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಮೀರಿದ ಸೀತೆಯ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯಬಲವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಂಟನೆಯದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ‘ಮಹಾಬಾಹುವೇ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯಿಂದ ರಾಮನ ಬಲವನ್ನು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದರಿಂದ ಶೋಕದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಗ್ರೀವನು ರಾಘವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬೇಗನೆ ಬೆಟ್ಟದ ಆಳವಾದ ಗುಹೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಉತ್ತರೀಯವನ್ನೂ ಆ ಆಭರಣಗಳನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ‘ಇದನ್ನು ನೋಡು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಆ ವಾನರನು ರಾಮನಿಗೆ ತೋರಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ವಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಶುಭವಾದ ಆಭರಣಗಳನ್ನೂ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡ ರಾಮನು ಮಂಜಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋದನು. ಉಪಮೆ ಇಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು — ಬೆಳಕು ನಾಶವಾಗಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಮುಚ್ಚಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ರಾಮನ ಧೈರ್ಯವೂ ನಾಶವಾಗಿಲ್ಲ, ಶೋಕದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದೆ. ಸೀತೆಯ ಮೇಲಿನ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಉಕ್ಕಿದ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಮಸುಕಾದ ಅವನು ‘ಹಾ ಪ್ರಿಯೆ’ ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು. ಆ ಉತ್ತಮ ಆಭರಣವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಎದೆಗೆ ಒತ್ತಿಕೊಂಡು, ಬಿಲದಲ್ಲಿರುವ ಕೆರಳಿದ ಸರ್ಪದಂತೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿಟ್ಟುಸಿರುಬಿಟ್ಟನು. ಸರ್ಪದ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಶೋಕದೊಳಗೆ ಅಡಗಿರುವ ರೋಷವೂ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಇಂದು ನಿಟ್ಟುಸಿರಾಗಿ ಹೊರಬರುವುದೇ ಮುಂದೆ ಬಾಣವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಪಾನವಾಗಿಟ್ಟ ಆಭರಣಗಳು ಎಂಬ ವರ್ಣನೆಯಿಂದ ಸುಗ್ರೀವನ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ತೋರುತ್ತದೆ — ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ‘ಇದನ್ನು ನೋಡು’ ಎಂಬ ಚಿಕ್ಕ ವಾಕ್ಯವೇ ಮಹಾ ಶೋಕಕ್ಕೆ ನಿಮಿತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮನು ಬೀಳುವುದು ಇಲ್ಲಿ ದೌರ್ಬಲ್ಯವಲ್ಲ, ಸ್ನೇಹದ ಆಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹದಿನಾರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಮಂಜಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಚಂದ್ರನಂತೆ’ ಎಂಬ ಉಪಮೆ ರಾಮನ ಸೌಮ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಹದಿನೇಳನೆಯದರಲ್ಲಿ ‘ಹಾ ಪ್ರಿಯೆ’ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದ ಇಡೀ ವಿಪ್ರಲಂಭಶೃಂಗಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ. ಹದಿನೆಂಟನೆಯದರಲ್ಲಿ ‘ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಪುನಃ ಪುನಃ ಎದೆಗೆ ಒತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ.

ನಿಲ್ಲದ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಪ್ರವಾಹವುಳ್ಳ ರಾಮನು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಸೌಮಿತ್ರಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ದೀನನಾಗಿ ವಿಲಾಪಿಸತೊಡಗಿದನು — ‘ನೋಡು ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ವೈದೇಹಿ ತನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಈ ಉತ್ತರೀಯವನ್ನೂ ಈ ಆಭರಣಗಳನ್ನೂ ನೆಲಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದ್ದಾಳೆ.’ ‘ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಸೀತೆ ಈ ಆಭರಣವನ್ನು ಹುಲ್ಲುಹಾಸಿನ ನೆಲದ ಮೇಲೆಯೇ ಹಾಕಿರಬೇಕು ನಿಶ್ಚಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದರ ರೂಪ ಹಾಗೆಯೇ ಊನವಿಲ್ಲದೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ’ ಎಂದು ಅವನು ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶೋಕಾಕುಲನಾಗಿದ್ದರೂ ರಾಮನು ಪ್ರಮಾಣದಿಂದಲೇ ಮಾತಾಡುತ್ತಾನೆ — ಇದು ಅವನ ಸ್ವಭಾವದ ಚಿಹ್ನೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು — ‘ನಾನು ಕೇಯೂರಗಳನ್ನು ಅರಿಯೆನು, ಕುಂಡಲಗಳನ್ನೂ ಅರಿಯೆನು; ನೂಪುರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ, ನಿತ್ಯವೂ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ಗುರುತಿಸುತ್ತೇನೆ.’ ಈ ಮಾತು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ವಿನಯಕ್ಕೂ ಶೀಲಕ್ಕೂ ಪರಮ ಪ್ರಮಾಣ — ಅತ್ತಿಗೆಯ ಪಾದಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅವನು ಕಂಡಿದ್ದನು, ಬೇರೇನನ್ನೂ ಅಲ್ಲ. ಅನಂತರ ರಾಘವನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ‘ಇದರ ರೂಪ ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ’ ಎಂಬ ಹೇತುವಚನದಿಂದ ರಾಮನು ತನ್ನ ಅನುಮಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ — ಗಟ್ಟಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಒಡೆದು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು; ಒಡೆಯದೆ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹುಲ್ಲುಹಾಸಿನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದವು ಎಂದು. ಶೋಕದಿಂದ ಆಕ್ರಾಂತನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನ ಬುದ್ಧಿ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಉತ್ತರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವೂ ಸ್ಪಷ್ಟವೂ ಆಗಿದೆ — ತಿಳಿಯದುದನ್ನು ‘ತಿಳಿಯೆನು’ ಎಂದು ಸಂಕೋಚವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇದೇ ಸತ್ಯವಾದಿಯ ಲಕ್ಷಣ.

‘ಹೇಳು ಸುಗ್ರೀವ — ಅಪಹರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವಳು ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ನೀನು ಕಂಡೆ? ರೌದ್ರರೂಪದ ರಾಕ್ಷಸನು ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನು. ನನಗೆ ಮಹಾ ಸಂಕಟವನ್ನು ತಂದ ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ಎಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ? ಅವನ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ನಾನು ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುವೆನು. ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿದ ಅವನು ತನ್ನ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತಾನೇ ತೆರೆದಿದ್ದಾನೆ ನಿಶ್ಚಯ.’ ‘ಮೃತ್ಯುವಿನ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆದಿದ್ದಾನೆ’ ಎಂಬ ರೂಪಕದಿಂದ ಕವಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ — ರಾವಣನು ತಾನೇ ತನ್ನ ವಿನಾಶದ ಆರಂಭವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಕಪಿರಾಜನನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ — ‘ಯಾವ ನಿಶಾಚರನು ವಂಚನೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಪರಮಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವನದಿಂದ ಅಪಹರಿಸಿದನೋ, ಆ ನನ್ನ ಶತ್ರುವನ್ನು ಹೇಳು; ಇಂದೇ ನಾನು ಅವನನ್ನು ಯಮನ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವೆನು.’ ‘ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುವೆನು’ ಎಂಬ ರಾಮನ ರೋಷವಚನ ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಹಿಂದೆ ಅವನು ಒಬ್ಬನ ವಧೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ವಿಮಥ್ಯ’ (ಕಲಕಿ, ವಂಚಿಸಿ) ಎಂಬ ಪದ ಛಲದ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ದೀರ್ಘವೃತ್ತದಲ್ಲಿದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे षष्ठः सर्गः॥ ६॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ