॥वाल्मीकिरामायणम् ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ · 5ನೇ ಸರ್ಗ

ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ರಾಮ-ಸುಗ್ರೀವರ ಸಖ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಲಿವಧೆಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ

ಹನುಮಂತನ ಪರಿಚಯವಚನ, ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಕ ಸಖ್ಯ, ಸುಗ್ರೀವನ ಭಯನಿವೇದನೆ, ರಾಮನ ವಾಲಿವಧೆಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ, ಶುಭನಿಮಿತ್ತಗಳು

ಹನುಮಂತನು ಋಷ್ಯಮೂಕದಿಂದ ಮಲಯ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಆ ವೀರರಿಬ್ಬರ ವಿಷಯವನ್ನು ಕಪಿರಾಜ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೂ ದೃಢವಿಕ್ರಮಿಯೂ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯೂ ಆದ ಈ ರಾಮನು ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಗಳ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ದಶರಥನ ಮಗನಾದ ಇವನು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ತಂದೆಯ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದವನು.’ ಹನುಮಂತನ ಕಥನಕ್ರಮವೇ ನೀತಿಚತುರವಾದುದು — ಮೊದಲು ಪುರುಷನ ಪರಾಕ್ರಮ, ಅನಂತರ ಕುಲ, ಅನಂತರ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ, ಅನಂತರ ತಂದೆಯ ಮಹತ್ತ್ವ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದುಃಖದ ಕಾರಣ. ‘ಯಾರ ತಂದೆ ರಾಜಸೂಯ-ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನೂ ಲಕ್ಷೋಪಲಕ್ಷ ಗೋವುಗಳನ್ನೂ ದಾನಮಾಡಿದನೋ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯದಿಂದಲೂ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನೋ — ಅವನ ಮಗನೇ ಇವನು, ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀಯ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.’ ‘ಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾರಣದಿಂದ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ಸತ್ಯದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದ ತಂದೆಯ ಮಗನೂ ಸತ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ವನಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ‘ನಿಯತವ್ರತನಾದ ಈ ಮಹಾತ್ಮನು ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಇವನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ರಾವಣನು ಅಪಹರಿಸಿದನು; ಅವಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಇವನು ನಿನಗೆ ಶರಣಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಸೋದರರಾದ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರು ನಿನ್ನೊಡನೆ ಸಖ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸು, ಏಕೆಂದರೆ ಇಬ್ಬರೂ ಪರಮ ಪೂಜನೀಯರು.’ ಶರಣಾಗಿ ಬಂದವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದೇ ಸಖ್ಯದ ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣ ಎಂಬುದು ಹನುಮಂತನ ಆಶಯ. ಹೀಗೆ ಮಂತ್ರಿಶ್ರೇಷ್ಠನು ಇಬ್ಬರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೂ ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನು ಕೇವಲ ವಾರ್ತಾವಾಹಕನಲ್ಲ, ಸಂಧಿಕಾರಕ — ಹೇಳಬೇಕಾದುದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಕೇಳುಗನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಹುಟ್ಟಿಸುವುದನ್ನು ಮೊದಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನ ತಂದೆ ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞದಾನಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇಂಥ ಕುಲದ ಪುರುಷನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು. ‘ಶರಣಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ’ ಎಂಬ ಪದವಾದರೋ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿದೆ; ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ರಾಮನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಯಾಚಕನಂತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಅದರಿಂದ ಸುಗ್ರೀವನ ಭಯ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ, ಗೌರವವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಹನುಮಂತನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ವಾನರಾಧಿಪ ಸುಗ್ರೀವನು ಅತ್ಯಂತ ದರ್ಶನೀಯವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ರಾಘವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಹಿಂದೆ ಅವನು ಶಂಕಿತನಾಗಿದ್ದನು, ಈಗ ನಿಃಶಂಕನೂ ಪ್ರಸನ್ನನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ — ರೂಪದ ಬದಲಾವಣೆಯೇ ಅಂತಃಕರಣದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ‘ನೀನು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ವಿನೀತ, ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ವಿ, ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ವಾತ್ಸಲ್ಯವುಳ್ಳವನು; ವಾಯುಪುತ್ರನು ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ’ ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ‘ನನ್ನಂಥ ವಾನರನೊಡನೆ ನೀನು ಸೌಹಾರ್ದವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿರುವುದೇ ನನಗೆ ಸತ್ಕಾರ, ಅದೇ ಉತ್ತಮ ಲಾಭ.’ ಇಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನ ವಿನಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು — ರಾಜನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಕೇವಲ ವಾನರನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ, ರಾಮನನ್ನು ಉಪಕಾರಿಯೆಂದು. ‘ನನ್ನ ಸಖ್ಯ ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದರೆ, ಇಗೋ ನನ್ನ ಕೈ ಚಾಚಿದ್ದೇನೆ; ಕೈಯಿಂದ ಕೈಯನ್ನು ಹಿಡಿ, ಸ್ಥಿರವಾದ ಮರ್ಯಾದೆ ಬಂಧಿತವಾಗಲಿ.’ ‘ಮರ್ಯಾದೆ ಬಂಧಿತವಾಗಲಿ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸಖ್ಯ ಕೇವಲ ಭಾವವಲ್ಲ, ನಿಯಮಬದ್ಧ ಸಂಬಂಧ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಾಚಿದ ಕೈಯೇ ಸಂಧಿಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಚಿಹ್ನೆ, ಮಾತಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು.

ಸುಗ್ರೀವನ ಈ ಸುಭಾಷಿತವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂಪ್ರಹೃಷ್ಟಮನಸ್ಕನಾದ ರಾಮನು ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಅವನ ಕೈಯನ್ನು ಅದುಮಿ ಹಿಡಿದನು; ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಸೌಹಾರ್ದವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿ ಆಲಿಂಗಿಸಿದನು. ಮಾತಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಭಾವ. ಅನಂತರ ಶತ್ರುದಮನನಾದ ಹನುಮಂತನು ಭಿಕ್ಷುರೂಪವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟು, ಎರಡು ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಮಥಿಸಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು; ಮಂತ್ರಿಯೇ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೂಗಳಿಂದ ಅರ್ಚಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿ, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನೂ ಸುಪ್ರೀತನೂ ಆಗಿ ಅವನು ಅದನ್ನು ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಇರಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಸುಗ್ರೀವನೂ ರಾಘವನೂ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಗ್ನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಮಿತ್ರರಾದರು. ಈ ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿಕ ಸಖ್ಯ ವಿವಾಹದಂತೆ ಸಂಸ್ಕಾರಯುಕ್ತವಾದುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅಭಂಗುರ ಎಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಸುಪ್ರೀತಮನಸ್ಕರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು — ಕಪಿಯೂ ರಾಘವನೂ — ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡುತ್ತಾ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನೇ ಹೊಂದಲಿಲ್ಲ — ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಪ್ರೀತಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಕುಂದುವುದಿಲ್ಲ. ‘ನೀನು ನನ್ನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ಮಿತ್ರ, ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ದುಃಖವೂ ಸುಖವೂ ಒಂದೇ’ ಎಂದು ರಾಮನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇದೇ ಸಖ್ಯದ ಲಕ್ಷಣ. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೂರು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ — ಮಾತು, ಸ್ಪರ್ಶ, ಅಗ್ನಿ; ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಹಿಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ ದೃಢ. ಹನುಮಂತನು ಭಿಕ್ಷುರೂಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ — ಕಪಟದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಸಂಬಂಧ ಈಗ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು. ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹೂಗಳಿಂದ ಅರ್ಚಿಸುವುದೂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯೂ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು; ಅವುಗಳಿಂದ ವಾನರ-ನರರ ಮೈತ್ರಿ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವಾಯಿತು. ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಇರಿಸಿದ ಅಗ್ನಿ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸಮವಾದ ಸಾಕ್ಷಿ; ಯಾರೂ ಹೆಚ್ಚಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇದರಿಂದ ಸೂಚಿತ. ಇದರಿಂದ ವಾನರನಿಗೆ ನರನೊಡನೆ ಸಮಾನತೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.

ಸುಗ್ರೀವನು ಹರ್ಷಗೊಂಡವನಂತೆ ರಾಘವನಿಗೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿ, ಬಹಳ ಎಲೆಗಳುಳ್ಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೂಬಿಟ್ಟ ಸಾಲವೃಕ್ಷದ ಕೊಂಬೆಯನ್ನು ಮುರಿದು, ಅದನ್ನು ಹಾಸಿ ರಾಘವನೊಡನೆ ಕುಳಿತನು. ಆಸನವನ್ನು ಕೊಡುವುದೂ ಆತಿಥ್ಯದ ಅಂಗ; ವನದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವುದರಿಂದಲೇ ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ವಾಯುಪುತ್ರ ಹನುಮಂತನೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಬಹಳ ಹೂಬಿಟ್ಟ ಚಂದನವೃಕ್ಷದ ಕೊಂಬೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು — ಒಡೆಯನನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವುದು ಸೇವಕನ ಧರ್ಮ. ಅನಂತರ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಸುಗ್ರೀವನು, ಹರ್ಷದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಲಕಿದವನಾಗಿ, ನಯವಾದ ಮಧುರವಾದ ವಾಣಿಯಿಂದ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಹರ್ಷದೊಡನೆ ಭಯವೂ ಅವನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಬೆರೆತಿದೆ — ‘ವಂಚಿತನಾಗಿ, ಭಯಪೀಡಿತನಾಗಿ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ವನದಲ್ಲಿ ಭಯಗೊಂಡು ಈ ದುರ್ಗಮ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಮನಸ್ಸು ಕಂಗೆಟ್ಟು, ಭಯಗೊಂಡು ವನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ; ಅಣ್ಣ ವಾಲಿಯಿಂದ ವಂಚಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಅವನೊಡನೆ ವೈರ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.’ ರಾಮನ ದುಃಖಕ್ಕೆ ತನ್ನ ದುಃಖ ಸಮಾನ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ‘ಭಯಾರ್ತನಾದ ನನಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ಕೊಡು’ ಎಂದು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರ ಪತ್ನಿಯರೂ ಅಪಹೃತರು, ಇಬ್ಬರೂ ವನವಾಸಿಗಳು — ಈ ಸಮಾನತೆಯೇ ಸಖ್ಯದ ಮೂಲ. ‘ವಿನಿಕೃತಃ’ (ವಂಚಿತ) ಎಂಬ ಪದ ಅಪಮಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ‘ಹೃತಭಾರ್ಯಃ’ (ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವನು) ಎಂಬುದು ಹಾನಿಯನ್ನು; ಎರಡರ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಸುಗ್ರೀವನ ಸಂಪೂರ್ಣ ದುರ್ದಶೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ದುರ್ಗಮ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವುದೂ ಅವನ ದೌರ್ಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ — ರಾಜನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನು ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳಿ ರಾಮನ ಕರುಣೆ ಉಕ್ಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮುಂದಿನ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾವಚನಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಕೆ ರಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಲದ ಕೊಂಬೆಯ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಸಮಾನತೆಯದೇ ಚಿಹ್ನೆ — ರಾಜನು ರಾಜನನ್ನು ಕೆಳಗಿರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹನುಮಂತನು ಚಂದನದ ಕೊಂಬೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಗೌರವವನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಿದನು.

‘ನನಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು’ ಎಂದು ಹೇಳಲು, ತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಧರ್ಮವತ್ಸಲನೂ ಆದ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನು ನಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ನಗು ಅವಜ್ಞೆಯದಲ್ಲ, ಸಾಂತ್ವನದ ಚಿಹ್ನೆ. ‘ಉಪಕಾರವೇ ಮಿತ್ರನ ಫಲ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ, ಮಹಾಕಪಿಯೇ’ ಎಂದು ಅವನು ಸಖ್ಯದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನೇ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ ಆ ವಾಲಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವೆನು’ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತರ ಬಾಣಗಳ ವರ್ಣನೆ — ‘ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಹರಿತವಾದ ನನ್ನ ಈ ಬಾಣಗಳು ಅಮೋಘ; ದುರ್ನಡತೆಯ ಆ ವಾಲಿಯ ಮೇಲೆ ಅವು ವೇಗವಾಗಿ ಬೀಳುವುವು. ಕಂಕಪಕ್ಷಿಯ ಗರಿಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ, ಮಹೇಂದ್ರನ ವಜ್ರದಂತಿರುವ, ಹರಿತವಾದ ತುದಿಗಳುಳ್ಳ, ನೇರವಾದ ಗಿಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ಅವು ಕೋಪಗೊಂಡ ಸರ್ಪಗಳಂತಿವೆ.’ ‘ವಿಷಸರ್ಪಗಳಂಥ ಹರಿತ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹತನಾಗಿ, ಚದುರಿದ ಪರ್ವತದಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದ ವಾಲಿಯನ್ನು ಇಂದೇ ನೋಡು’ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶತ್ರುವನ್ನು ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಅವನ ಮಹತ್ತ್ವವೂ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಅವನು ಬೀಳುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ ಎಂಬ ನಿಶ್ಚಯವಿದೆ. ತನ್ನ ಹಿತವಾದ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸುಗ್ರೀವನು ಪರಮ ಪ್ರೀತನಾದನು. ಬಾಣಗಳ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಶೇಷಣಗಳಿವೆ — ಅಮೋಘತ್ವ, ತೀಕ್ಷ್ಣತೆ, ನೇರ ಗಿಣ್ಣುಗಳು, ರೋಷ; ಇವುಗಳಿಂದ ಆಯುಧದ ಗುಣಗಳೂ ಧನುರ್ಧರನ ನಿಶ್ಚಯವೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ. ‘ಇಂದೇ ನೋಡು’ ಎಂಬ ವರ್ತಮಾನಕಾಲದ ಮಾತು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಶೀಘ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಗ್ರೀವನ ಪ್ರೀತಿ ಕೇವಲ ವೈರದ ಸೇಡಿನಿಂದಲ್ಲ, ಆಶ್ರಯ ದೊರೆತುದರಿಂದಲೂ ಹುಟ್ಟಿತು. ‘ನಗುತ್ತಿರುವಂತೆ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ರಾಮನಿಗೆ ತನ್ನ ಬಲದಲ್ಲಿರುವ ನಿಶ್ಚಯ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಯಾರಿಗೆ ಕಾರ್ಯ ಸುಲಭವೋ ಅವನ ಮುಖದಲ್ಲೇ ಮುಗುಳ್ನಗೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಸುಗ್ರೀವನ ಭಯವೂ ಅದೇ ಮುಗುಳ್ನಗೆಯಿಂದ ದೂರವಾಯಿತು.

ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಸುಗ್ರೀವನು ಹೇಳಿದನು — ‘ನರಸಿಂಹನೇ, ವೀರನೇ, ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿಯನ್ನೂ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವಂತಾಗಲಿ. ನರದೇವ, ಶತ್ರುವಾದ ಆ ಅಣ್ಣನು ಮತ್ತೆ ನನ್ನನ್ನು ಹಿಂಸಿಸದಂತೆ ಮಾಡು.’ ಅನಂತರ ಕವಿ ನಿಮಿತ್ತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಸುಗ್ರೀವ-ರಾಮರ ಪ್ರಣಯದ ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ, ಸೀತೆಯ ಕಮಲದಂಥ, ಕಪೀಂದ್ರ ವಾಲಿಯ ಚಿನ್ನದಂಥ, ನಿಶಾಚರರ ಬೆಂಕಿಯಂಥ ಎಡಗಣ್ಣುಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದುರಿದವು — ಸ್ತ್ರೀಗೆ ಶುಭವನ್ನೂ ಪುರುಷರಿಗೆ ಅಶುಭವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ. ಒಂದೇ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಸೀತೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯೂ ವಾಲಿಯ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ವಿನಾಶವೂ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸರ್ಗದ ಉಪಸಂಹಾರ. ನಿಮಿತ್ತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಎಡ ಅಂಗ ಅದುರುವುದು ಶುಭ, ಪುರುಷರಿಗಾದರೋ ಅಶುಭ ಎಂಬುದು ನಿಯಮ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चमः सर्गः॥ ५॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ