॥वाल्मीकिरामायणम् ಬಾಲಕಾಂಡ · 77ನೇ ಸರ್ಗ

ಬಾಲಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೀತಾರಾಮರ ಪ್ರೀತಿ

ವರುಣನಿಗೆ ಧನುಸ್ಸಿನ ಸಮರ್ಪಣೆ, ಸೇನೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಯತ್ತ ಹೊರಟದ್ದು, ವಧುಗಳೊಡನೆ ರಾಜನ ಪ್ರವೇಶ, ಭರತನು ಶತ್ರುಘ್ನನೊಡನೆ ಸೋದರಮಾವನ ಮನೆಗೆ ಹೋದದ್ದು, ರಾಮನ ಪಿತೃಸೇವೆ ಮತ್ತು ಪೌರಕಾರ್ಯಗಳು, ಸೀತಾರಾಮರ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ, ಬಾಲಕಾಂಡದ ಸಮಾಪ್ತಿ

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ ರಾಮನು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ನಿರ್ವೀರ್ಯನಾಗಿ ಮಹೇಂದ್ರಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅವನು ಹೋದ ಮೇಲೆ ದಾಶರಥಿ ರಾಮನು ಪ್ರಶಾಂತಚಿತ್ತನಾಗಿ ಆ ಮಹಾ ವಿಷ್ಣುಧನುಸ್ಸನ್ನು ಅಪ್ರಮೇಯನಾದ ವರುಣನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟನು; ಅವನು ಆ ಆಯುಧವನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ಯಾರ ನಿಧಿಯೋ ಅವನಿಗೇ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಆ ರಘುನಂದನನು ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಭಾರ್ಗವನ ಭಯದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟಿದ್ದ ತಂದೆ ದಶರಥನನ್ನು ಕಂಡು ಹೇಳಿದನು: ‘ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ ರಾಮನು ಹೊರಟುಹೋದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಒಡೆಯನಾದ ನಿನ್ನಿಂದ ಪಾಲಿತವಾದ ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥ, ಕಾಲಾಳುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಚತುರಂಗಸೇನೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಯತ್ತ ಹೊರಡಲಿ.’ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದು: ರಾಮನು ತನ್ನ ವಿಜಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಮೊದಲು ಗುರುಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅನಂತರ ತಂದೆಯ ವಿಷಾದವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಯುದ್ಧಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ದಾಟಿ ಶಾಂತಿಪ್ರಸಂಗ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಯತ್ತ ಮುಖಮಾಡುತ್ತದೆ.

ರಾಮನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜ ದಶರಥನು ಮಗನನ್ನು ಎರಡೂ ತೋಳುಗಳಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಅವನ ನೆತ್ತಿಯನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸಿದನು. ‘ರಾಮನು ಹೊರಟುಹೋದನು’ ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಿ ಅವನು ಹರ್ಷಿತನೂ ಪ್ರಮುದಿತನೂ ಆದನು. ಆಗ ಅವನು ತಾನೂ ತನ್ನ ಮಗನೂ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿದಂತೆ ಭಾವಿಸಿದನು; ಭಾರ್ಗವನ ಆಗಮನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಸತ್ತಂತೆಯೇ ಇದ್ದರು, ಈಗ ಇಬ್ಬರ ಜೀವವೂ ಮರಳಿ ಬಂದಂತಾಯಿತು. ಅನಂತರ ಅವನು ಸೇನೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿ ಅದರೊಡನೆ ಬೇಗನೆ ಅಯೋಧ್ಯಾಪುರಿಗೆ ಹೋದನು. ಆ ಪುರಿ ಪತಾಕೆಗಳಿಂದಲೂ ಧ್ವಜಗಳಿಂದಲೂ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ದರ್ಶನೀಯವೂ ರಮ್ಯವೂ ಆಗಿತ್ತು, ವಾದ್ಯಗಳ ಘೋಷದಿಂದ ಮೊಳಗುತ್ತಿತ್ತು; ನಗರವಾಸಿಗಳು ರಾಜನ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಆಗಮನವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತ ಮೊದಲೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಭಾರ್ಗವನಿಂದುಂಟಾದ ಶೋಕದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ದಾರಿ ಉತ್ಸವದಿಂದ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ದಶರಥನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಭಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿವಾರಣೆಯಾಯಿತು.

ಆ ನಗರದ ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ಸಿಂಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದುವು, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ರಾಶಿಗಳನ್ನು ಹರಡಲಾಗಿತ್ತು. ರಾಜನ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಸಂತಸಗೊಂಡ, ಪ್ರಸನ್ನಮುಖರಾದ, ಮಂಗಳದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಪೌರರು ದಾರಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದರು; ಕೆಲವರು ಮೊಸರು, ಗರಿಕೆ, ಅಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು, ಕೆಲವರು ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಜನಸಮೂಹಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ, ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿದ ನಗರಿಯನ್ನು ರಾಜನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಪೌರರೂ ಪುರವಾಸಿಗಳೂ ದ್ವಿಜರೂ ಬಹುದೂರ ಮುಂದೆ ಬಂದು ಅವನನ್ನು ಎದುರುಗೊಂಡು ಆಶೀರ್ವಾದಗಳಿಂದ ಅಭಿನಂದಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಶ್ರೀಮಂತರೂ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವರೂ ಆದ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಂಬಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಜನು ಹಿಮಾಲಯದಂತೆ ಎತ್ತರವಾದ, ಬೆಳ್ಳಗಿನ, ಪ್ರಿಯವಾದ ತನ್ನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ನಗರದ ಹರ್ಷವನ್ನೂ ರಾಜಕುಲದ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆಯೇ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ; ವಿವಾಹಯಾತ್ರೆಯ ಫಲ ಎಲ್ಲರ ಪ್ರೀತಿಯೇ. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯನಾದಗಳೂ ವೇದಘೋಷಗಳೂ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮಂಗಳಗೀತಗಳೂ ಬೆರೆತು ಕೇಳಿಬಂದುವು. ಹೀಗೆ ರಾಜನು ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಸಮಗ್ರ ನಗರದೊಡನೆ ತನ್ನ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಜನರಿಂದ, ಬಯಸಿದ ಭೋಗಗಳಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸತ್ಕೃತನಾಗಿ ರಾಜನು ಆನಂದಿಸಿದನು; ಬಹುಕಾಲದ ಅನಂತರ ಅವನ ಮನೆ ಮತ್ತೆ ತುಂಬಿತು. ಕೌಸಲ್ಯೆ, ಸುಮಿತ್ರೆ, ಸುಂದರವಾದ ನಡುವುಳ್ಳ ಕೈಕೇಯಿ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜಪತ್ನಿಯರು ವಧುಗಳನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ಆ ರಾಜಪತ್ನಿಯರು ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿನಿಯಾದ ಜನಕನ ಮಗಳು ಸೀತೆಯನ್ನೂ, ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾದ ಊರ್ಮಿಳೆಯನ್ನೂ, ಕುಶಧ್ವಜನ ಇಬ್ಬರು ಕನ್ಯೆಯರಾದ ಮಾಂಡವಿ ಮತ್ತು ಶ್ರುತಕೀರ್ತಿಯರನ್ನೂ ವಾಹನಗಳಿಂದ ಇಳಿಸಿ ಆದರದಿಂದ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಮಂಗಳಗೀತಗಳಿಂದಲೂ ಆಶೀರ್ವಚನಗಳಿಂದಲೂ ಗೃಹಪ್ರವೇಶಕಾಲದ ಹೋಮಗಳಿಂದಲೂ ಶೋಭಿತರಾದ ಆ ವಧುಗಳು ರೇಷ್ಮೆಯ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಬಿಳಿಯ ಅಗಸೆನಾರಿನ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಮಿಥಿಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿವಾಹ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ನಾಲ್ವರು ವಧುಗಳೂ ರಘುಕುಲಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಸಿರಿಯನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ. ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಮಗ ರಾಮ, ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಗ ಭರತ, ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಮಕ್ಕಳು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾಲ್ವರು ವಧುಗಳ ಸ್ವಾಗತವನ್ನೂ ಎಲ್ಲ ರಾಜಪತ್ನಿಯರೂ ಸಮಾನವಾಗಿಯೇ ಮಾಡಿದರು.

ಆ ರಾಜಪತ್ನಿಯರು ವಧುಗಳನ್ನು ಬೇಗನೆ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಅಲ್ಲಿ ಕುಲದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು; ಕುಲಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂದವರಿಗೆ ಮೊದಲು ದೇವಾರ್ಚನೆಯೇ ವಿಧಿ. ಎಲ್ಲ ರಾಜಪುತ್ರಿಯರೂ ವಂದನೀಯರಾದ ಮಾವನಿಗೂ ಅತ್ತೆಯರಿಗೂ ಗುರುಜನರಿಗೂ ಯಥಾವಿಧಿ ವಂದಿಸಿ, ಅನಂತರ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಮ್ಮ ಪತಿಗಳೊಡನೆ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ರಮಿಸಿದರು. ವಿವಾಹಿತರೂ ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಲಿತವರೂ ಧನಸಂಪನ್ನರೂ ಸುಹೃಜ್ಜನರಿಂದ ಕೂಡಿದವರೂ ಆದ ಆ ನರಶ್ರೇಷ್ಠರು ತಂದೆಯ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತ ಸುಖವಾಗಿದ್ದರು; ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆ, ವಿವಾಹ, ಧನ, ಸುಹೃಜ್ಜನ, ಪಿತೃಸೇವೆ - ಈ ಐದರಿಂದ ಅವರ ಗೃಹಸ್ಥಜೀವನ ಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ರಘುನಂದನನಾದ ರಾಜ ದಶರಥನು ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಗ ಭರತನಿಗೆ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

‘ಮಗೂ, ಕೇಕಯರಾಜನ ಮಗನೂ ವೀರನೂ ಆದ ನಿನ್ನ ಸೋದರಮಾವ ಯುಧಾಜಿತ್ತು ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ತನ್ನ ದೇಶಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲೆಂದೇ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ, ಅನೇಕ ದಿನಗಳಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ‘ಪುತ್ರಕ’ - ‘ಮಗೂ’ - ಎಂಬುದು ಸ್ನೇಹದ ಮಾತು; ರಾಜನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸೋದರಮಾವನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಅಷ್ಟೆ. ದಶರಥನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಗ ಭರತನು ಸೋದರಮಾವನೊಡನೆ ಹೋಗಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಯುಧಾಜಿತ್ತು ಸೋದರಳಿಯನನ್ನು ನೋಡಲು ಮತ್ತು ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ವಿವಾಹಕಾಲದಲ್ಲೇ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದನು; ಈಗ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಉದ್ದೇಶ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಅವನು ಆಗ ಶತ್ರುಘ್ನನೊಡನೆ ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು; ಭರತಶತ್ರುಘ್ನರು ಸದಾ ಅಗಲದವರಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಶೂರನೂ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಆದ ಭರತನು ತಂದೆಯನ್ನೂ, ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ರಾಮನನ್ನೂ, ಎಲ್ಲ ತಾಯಂದಿರನ್ನೂ ಬೀಳ್ಕೊಂಡು, ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಶತ್ರುಘ್ನನೊಡನೆ ಹೋದನು; ಯಾರನ್ನೂ ಕೇಳದೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಲಿಲ್ಲ. ಯುಧಾಜಿತ್ತೂ ಶತ್ರುಘ್ನನೊಡನಿದ್ದ ಭರತನನ್ನು ಪಡೆದು ಬಹಳ ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಪುರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಭರತನು ತಾಯಿ ಕೈಕೇಯಿಯ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪಡೆದು ಹೋಗಲಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲ ತಾಯಂದಿರ ಅನುಮತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದನು; ಇದರಿಂದ ಅವನ ಸಮದೃಷ್ಟಿ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯುಧಾಜಿತ್ತಿನ ತಂದೆಯಾದ ಕೇಕಯರಾಜನು ಅವನಿಂದ ಬಹಳ ಸಂತುಷ್ಟನಾದನು; ಮಗಳ ಮಗನ ಆಗಮನವನ್ನು ಅವನು ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಬಯಸಿದ್ದನು. ಭರತನು ಹೋದ ಮೇಲೆ ರಾಮನೂ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಆಗ ದೇವಸಮಾನನಾದ ತಂದೆಯನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಸಹೋದರ ಭರತನು ದೂರ ಹೋದರೂ ಉಳಿದ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ತಂದೆಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾದ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಮನು ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪೌರರ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ರಾಮನು ತಾನೇ ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದರೂ ತಂದೆಯ ಪಾದಸೇವೆಯನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ.

ಪೌರರಿಗೆ ಯಾವುದು ಪ್ರಿಯವೂ ಹಿತವೂ ಆಗಿತ್ತೋ ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನು ಮಾಡಿದನು; ಕೇವಲ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಹಿತವಾದುದನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ - ಇದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ, ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಿಯವೂ ಹಿತವೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅತ್ಯಂತ ಸಂಯಮಿಯಾದ ಅವನು ತಾಯಂದಿರಿಗಾಗಿ ತಾಯಂದಿರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಗುರುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗೆ ರಾಮನ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ದಶರಥನೂ ವೇದಜ್ಞರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ನಗರದ ವರ್ತಕರೂ ಪ್ರೀತರಾದರು. ಪ್ರಜೆಗಳ ಇಚ್ಛೆ ಒಂದಾಗಿರಬಹುದು, ಹಿತ ಇನ್ನೊಂದಾಗಿರಬಹುದು; ರಾಮನಾದರೋ ಎರಡನ್ನೂ ಸಮನಾಗಿ ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

ರಾಮನ ಶೀಲದಿಂದಲೂ ಸದಾಚಾರದಿಂದಲೂ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ನಿವಾಸಿಗಳೂ ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ನಾಲ್ವರು ಸಹೋದರರಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ರಾಮನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತಿಶಯ ಯಶಸ್ವಿಯೂ, ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ ಅಧಿಕ ಗುಣಶಾಲಿಯೂ ಆದನು. ಈ ಉಪಮೆ ರಾಮನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಬಲದಿಂದಲ್ಲ, ಗುಣಗಳಿಂದಲೇ ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಅನೇಕ ಋತುಗಳನ್ನು ವಿಹರಿಸಿದನು, ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮದ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ನಾಲ್ವರು ಸಹೋದರರೂ ಗುಣವಂತರೇ, ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಅಧಿಕನು.

ಮನಸ್ವಿಯಾದ ರಾಮನು ಅವಳಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸನ್ನಿಟ್ಟು ಅವಳ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿತನಾಗಿದ್ದನು; ಇಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಿತ್ತು. ಸೀತೆ ರಾಮನಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳಾಗಿದ್ದಳು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳು ತಂದೆ ದಶರಥನು ತಾನೇ ಆರಿಸಿದ ಪತ್ನಿ; ಕುಲಧರ್ಮದಿಂದಲೂ ಅವಳು ಪೂಜ್ಯಳು. ಅವಳ ಶೀಲಗುಣದಿಂದಲೂ ರೂಪಗುಣದಿಂದಲೂ ರಾಮನ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿತ್ತು; ಅವಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೂ ಪತಿ ಇಮ್ಮಡಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದನು. ರಾಮನು ಸೀತೆಗೆ, ಸೀತೆ ರಾಮನಿಗೆ - ಈ ಪರಸ್ಪರ ಸಮರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಕವಿ ಸಮಾನ ಮಾತುಗಳಿಂದಲೇ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಹೃದಯವು ಹೃದಯದ ಮೂಲಕವೇ ಒಳಗಿನ ಭಾವವನ್ನೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ; ಮೈಥಿಲಿಯಾದ ಜನಕನ ಮಗಳಾದರೋ ಅವನ ಹೃದಯದ ಭಾವವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತಿದ್ದಳು, ಮಾತಿಲ್ಲದೆಯೇ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವಳು ದೇವತೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನಳು, ಮೂರ್ತಿವೆತ್ತ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತಿದ್ದಳು. ಹೀಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಬಯಸುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜಕನ್ಯೆಯೊಡನೆ ಕೂಡಿದ ರಾಜರ್ಷಿಪುತ್ರನೂ ಪ್ರಭುವೂ ಆದ ರಾಮನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಡನಿರುವ ವಿಷ್ಣುವಿನಂತೆ ಅತಿಶಯವಾಗಿ ಶೋಭಿಸಿದನು. ವಂಶಸ್ಥವೃತ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಶ್ಲೋಕದಿಂದಲೇ ಸರ್ಗವೂ ಬಾಲಕಾಂಡವೂ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ. ಬಾಲಕಾಂಡದೊಂದಿಗೆ ರಾಮನ ಬಾಲ್ಯ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಂದ ಅಸ್ತ್ರಶಿಕ್ಷಣ, ಧನುರ್ಭಂಗ, ವಿವಾಹ - ಇವು ಮುಗಿದುವು; ಮುಂದಿನ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರಸಂಗ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तसप्ततितमः सर्गः॥ ७७॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ