ಸರ್ಗ
ಪರಶುರಾಮನ ಆಹ್ವಾನ
ದಶರಥನ ಬೇಡಿಕೆಯ ಅನಾದರ, ಶಿವಧನುಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಧನುಸ್ಸುಗಳ ಇತಿಹಾಸ, ವಿಷ್ಣುಧನುಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಾಣವನ್ನು ಹೂಡಲು ರಾಮನಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ
ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಅರ್ಘ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪೂಜಿತನಾದ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ ರಾಮನು ಈಗ ದಾಶರಥಿ ರಾಮನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನ್ನಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ‘ದಾಶರಥಿಯೇ, ವೀರ ರಾಮ, ನಿನ್ನ ವೀರ್ಯ ಅದ್ಭುತವೆಂದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ; ಶಿವಧನುಸ್ಸನ್ನು ನೀನು ಮುರಿದದ್ದನ್ನೂ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಆ ಭಂಗ ಅದ್ಭುತವೂ ಅಚಿಂತ್ಯವೂ ಆಗಿತ್ತು; ಅದನ್ನು ಕೇಳಿಯೇ ನಾನು ಇನ್ನೊಂದು ಶುಭವಾದ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದು: ಆರಂಭ ಪ್ರಶಂಸೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಒಳಗಿರುವುದು ಸ್ಪರ್ಧೆಯೇ. ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವವನ ಪ್ರಶಂಸೆಯೇ ಅವನ ಆಹ್ವಾನದ ಮುಖ.
‘ಘೋರರೂಪದ, ಜಮದಗ್ನಿಯ ಕುಲದಿಂದ ಬಂದ ಈ ಮಹಾಧನುಸ್ಸನ್ನು ನೋಡು. ಇದನ್ನು ಬಾಣದಿಂದ ಹೂಡಿ ಎಳೆ, ನಿನ್ನ ಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸು. ಈ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎಳೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಬಲವನ್ನು ಕಂಡು, ನಿನ್ನ ವೀರ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಕೊಡುವೆನು.’ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದು: ಪರಶುರಾಮನು ಮೊದಲು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನೇ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಹೆದೆಯೇರಿಸುವುದೇ ಅವನ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ. ‘ಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮಿ’ - ‘ಕೊಡುವೆನು’ - ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವನು ಯುದ್ಧವನ್ನು ವರದಂತೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ - ಇದೇ ಅವನ ಗರ್ವದ ಭಾಷೆ. ಶಿವಧನುರ್ಭಂಗದಿಂದ ಉಂಟಾದ ರಾಮನ ಕೀರ್ತಿಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ.
ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜ ದಶರಥನು ಖಿನ್ನಮುಖನೂ ದೀನನೂ ಆದನು; ಕೈಮುಗಿದು ಹೇಳಿದನು: ‘ನೀನು ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಮೇಲಿನ ರೋಷದಿಂದ ಶಾಂತನಾದವನು, ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ; ಆದ್ದರಿಂದ ಬಾಲಕರಾದ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ವ್ರತಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಭಾರ್ಗವರ ಕುಲದಲ್ಲಿ ನೀನು ಹುಟ್ಟಿದವನು; ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷನಾದ ಇಂದ್ರನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ನೀನು ಶಸ್ತ್ರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದೆ.’ ತಂದೆ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿಯೇ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ, ತನ್ನ ಬಾಹುಬಲವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ಅವನು ಪರಶುರಾಮನದೇ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ - ಶಸ್ತ್ರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವನು ಮತ್ತೆ ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಏನನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು. ಇದೇ ಧರ್ಮಯುಕ್ತವಾದ ಯುಕ್ತಿ; ಭಯಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ರಾಜನು ಅದನ್ನು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
‘ಧರ್ಮಪರನಾಗಿ ನೀನು ಕಶ್ಯಪನಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮಹೇಂದ್ರಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಈಗ ನನ್ನ ಸರ್ವನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಏಕೆ ಬಂದಿರುವೆ? ಒಬ್ಬ ರಾಮನು ಹತನಾದರೂ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ.’ ರಾಜನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಪುತ್ರಸ್ನೇಹವೇ ಪ್ರಧಾನ, ಮಗನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಮಾತು ಕರುಣಾಜನಕವಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಲ್ಲ. ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆಯೇ ಇದೇ ರಾಮನು ಶಿವಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮುರಿದು ಸೀತೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದನು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಡಬೇಕು; ಆದರೂ ತಂದೆ ಅವನನ್ನು ಬಾಲಕನೆಂದೇ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ನೇಹ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಿಬಿಡುತ್ತದೆಯಷ್ಟೆ.
ದಶರಥನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿಯಾದ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯನು ಆ ಮಾತನ್ನು ಅನಾದರಿಸಿ ರಾಮನನ್ನೇ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು: ‘ಈ ಎರಡು ಧನುಸ್ಸುಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುವು, ದಿವ್ಯವಾದುವು, ಲೋಕಗಳಿಂದ ಪೂಜಿತವಾದುವು; ಎರಡೂ ದೃಢವಾದುವು, ಬಲಿಷ್ಠವಾದುವು, ಮುಖ್ಯವಾದುವು, ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು.’ ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ - ಎಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಜಾಗೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧನ ಮಾತು ಕೇಳಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಪರಶುರಾಮನು ತಂದೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಗನನ್ನೇ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಅನಾದೃತ್ಯ’ - ‘ಅನಾದರಿಸಿ’ - ಎಂಬ ಪದದಿಂದಲೇ ಈ ಸರ್ಗದ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ‘ದಶರಥನ ಯಾಚನೆಗೆ ಅನಾದರ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಕಥೆಯ ಗತಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ - ವಿವಾದ ರಾಜನ ಭಯದಿಂದ ಧನುಸ್ಸುಗಳ ಇತಿಹಾಸದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
‘ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಯಸಿದ ತ್ರ್ಯಂಬಕನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರು; ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ತ್ರಿಪುರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ ಆ ಧನುಸ್ಸನ್ನೇ ನೀನು ಮುರಿದದ್ದು. ಎರಡನೆಯದನ್ನಾದರೋ, ಎದುರಿಸಲಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು, ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠರು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರು; ರಾಮ, ಶತ್ರುಪುರಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಆ ವಿಷ್ಣುಧನುಸ್ಸೇ ನನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಇದು.’ ಹೀಗೆ ಪರಶುರಾಮನು ಎರಡು ಧನುಸ್ಸುಗಳ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಶಿವಧನುರ್ಭಂಗದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ‘ಅದು ಎರಡರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತ್ರ’ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಎರಡನೆಯ ಧನುಸ್ಸು ಯಾರ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅವನೇ ಇಂದಿನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ - ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿ.
‘ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನೇ, ಈ ಧನುಸ್ಸು ರುದ್ರನ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಸಮಾನ ಸಾರವುಳ್ಳದ್ದು.’ ಅನಂತರ ಅವನು ಹಿಂದಿನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ಆಗ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ನೀಲಕಂಠನ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬಲಾಬಲವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪಿತಾಮಹನನ್ನು ಕೇಳಿದರು: ‘ಇವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ಬಲಶಾಲಿ?’ ಸತ್ಯವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಪಿತಾಮಹನು ದೇವತೆಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅರಿತು ಅವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ವಿರೋಧವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು; ಅದರಿಂದ ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿಯಾದ ಮಹಾಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಮನನೀಯವಾದುದು: ದೇವತೆಗಳ ಕುತೂಹಲವೇ ಆ ಯುದ್ಧದ ಮೂಲ; ಪ್ರಶ್ನೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗಾಗಿತ್ತು, ಫಲವಾದರೋ ಸಂಗ್ರಾಮ. ಬ್ರಹ್ಮನೂ ತಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ದೇವತೆಗಳ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನೇ ಪೂರೈಸುತ್ತಾನೆ.
ಪರಸ್ಪರ ಜಯವನ್ನು ಬಯಸಿದ ನೀಲಕಂಠ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಗಳ ಆ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮವುಳ್ಳ ಶಿವಧನುಸ್ಸು ಜೃಂಭಿತವಾಗಿ, ಅಂದರೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿ, ಸಡಿಲಗೊಂಡಿತು; ಹುಂಕಾರಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ತ್ರಿಲೋಚನನಾದ ಮಹಾದೇವನು ಸ್ತಂಭಿತನಾದನು. ಆಗ ಋಷಿಸಮೂಹಗಳೊಡನೆಯೂ ಚಾರಣರೊಡನೆಯೂ ದೇವತೆಗಳು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದರು. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದು: ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಗೆಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ಹುಂಕಾರಮಾತ್ರದಿಂದ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ; ಶಾಂತರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೇ. ‘ಜೃಂಭಿತಮ್’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಧನುಸ್ಸಿನ ನಿರ್ವೀರ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಮುರಿಯದಿದ್ದರೂ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾದ ಧನುಸ್ಸು. ಇದೇ ಅಂಶ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಆ ಇಬ್ಬರು ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ಶಾಂತರಾದರು. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಜೃಂಭಿತವಾದ ಆ ಶಿವಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡು ಋಷಿಗಣಗಳೊಡನೆ ದೇವತೆಗಳು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಅಧಿಕನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ರುದ್ರನು ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ ವಿದೇಹದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜರ್ಷಿ ದೇವರಾತನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಾಣಸಮೇತವಾಗಿ ಆ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ಹೀಗೆ ಮಿಥಿಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಮುರಿದ ಧನುಸ್ಸು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದುದಕ್ಕೆ ಈ ಆಖ್ಯಾನವೇ ಮೂಲ; ಹಿಂದೆ ಜನಕನು ಹೇಳಿದ ಆಖ್ಯಾನ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯೇ ಶಿವನ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣ - ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಧನುಸ್ಸು ಜನಕವಂಶದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು.
‘ಶತ್ರುಪುರಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಈ ವಿಷ್ಣುಧನುಸ್ಸನ್ನು ವಿಷ್ಣುವು ಭಾರ್ಗವನಾದ ಋಚೀಕನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ನ್ಯಾಸವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟನು. ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಋಚೀಕನು ಆ ದಿವ್ಯ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರತೀಕಾರಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದ ತನ್ನ ಮಗನಾದ, ನನ್ನ ತಂದೆ ಮಹಾತ್ಮ ಜಮದಗ್ನಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟನು. ಅನಂತರ ತಪೋಬಲಸಮನ್ವಿತನಾದ ಆ ನನ್ನ ತಂದೆ ಶಸ್ತ್ರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಾಗ...’ ‘ಅಪ್ರತಿಕರ್ಮನ್’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಪ್ರತೀಕಾರಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದ ಶಾಂತ ಮುನಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂಥವನ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಈ ಧನುಸ್ಸು ನ್ಯಾಸರೂಪದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಹೀಗೆ ಎರಡು ಧನುಸ್ಸುಗಳ ಕಥೆಯೂ ಸಮಾನರೂಪದ್ದು - ಎರಡೂ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಸವಾಗಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಯೋಧರ ಕೈಯಲ್ಲಲ್ಲ.
‘...ಪ್ರಾಕೃತಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಅರ್ಜುನನು ಅವನ ಮರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದನು. ತಂದೆಯ ಆ ಅನುಚಿತವಾದ ಅತಿ ದಾರುಣ ವಧೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ರೋಷದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ಷತ್ರಿಯಕುಲವನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ನಾಶಮಾಡಿದೆನು.’ ‘ಪ್ರಾಕೃತಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವನು’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನ ಅವಿವೇಕ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಶಸ್ತ್ರತ್ಯಾಗಿಯಾದ ತಪಸ್ವಿಯ ಹತ್ಯೆಯೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ವಿನಾಶದ ಬೀಜವಾಯಿತು. ಒಬ್ಬನ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಗ್ರ ಕುಲವನ್ನು ದಂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ - ಇದು ಪರಶುರಾಮನ ನ್ಯಾಯ; ಇಂದು ಅವನು ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.
‘ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ನಾನು ಯಜ್ಞದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮಹಾತ್ಮನೂ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಿಯೂ ಆದ ಕಶ್ಯಪನಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟೆನು. ಅದನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮಹೇಂದ್ರಪರ್ವತವನ್ನು ನೆಲೆಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ತಪೋಬಲಸಮನ್ವಿತನಾದೆನು. ಅನಂತರ ಧನುಸ್ಸಿನ ಭಂಗವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ತ್ವರೆಯಿಂದ ಬಂದೆನು.’ ಹೀಗೆ ಪರಶುರಾಮನ ಕಥೆ ವೃತ್ತವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ - ಭೂಮಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಹೋದವನು ಧನುಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕವೇ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ‘ತ್ವರೆಯಿಂದ ಬಂದೆನು’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವನ ಉತ್ಸುಕತೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ, ಆದರೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಮೇಲಿನ ರೋಷ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಮನಗೊಳ್ಳಲಿದೆ.
‘ರಾಮ, ಹೀಗೆ ತಂದೆ-ತಾತಂದಿರಿಂದ ಬಂದ ಈ ಮಹಾ ವಿಷ್ಣುಧನುಸ್ಸನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಿಡಿ. ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಪುರಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಬಾಣವನ್ನು ಹೂಡು; ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನೇ, ನೀನು ಶಕ್ತನಾದರೆ ಅನಂತರ ನಾನು ನಿನಗೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧವನ್ನು ಕೊಡುವೆನು.’ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ - ಆಹ್ವಾನ ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ, ಉತ್ತರ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ಬಂದಿಲ್ಲ. ‘ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಪರಶುರಾಮನು ರಾಮನನ್ನು ಅವನದೇ ಧರ್ಮದಿಂದ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ನಿರಾಕರಿಸುವುದೂ ಅಧರ್ಮವಾದೀತು. ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಆ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಹೆದೆಯೇರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಪರಶುರಾಮನ ತೇಜಸ್ಸು ಅಪಹೃತವಾಗುತ್ತದೆ.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चसप्ततितमः सर्गः॥ ७५॥