॥वाल्मीकिरामायणम् ಬಾಲಕಾಂಡ · 74ನೇ ಸರ್ಗ

ಬಾಲಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಪರಶುರಾಮನ ಆಗಮನ

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ನಿರ್ಗಮನ, ಜನಕನಿಂದ ಕನ್ಯಾಧನದಾನ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಶುಭಾಶುಭ ಮಿಶ್ರ ಶಕುನಗಳ ದರ್ಶನ, ವಸಿಷ್ಠನ ಸಮಾಧಾನ, ಭಾರ್ಗವನ ಭಯಂಕರ ದರ್ಶನ

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಘುಕುಲದ ನಾಲ್ವರು ಕುಮಾರರ ವಿವಾಹ ನೆರವೇರಿತು. ಅನಂತರ ಆ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಜನಕ ದಶರಥರೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ರಾಜರನ್ನೂ ಬೀಳ್ಕೊಂಡು ಉತ್ತರದ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದನು - ಕೌಶಿಕೀ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಆಶ್ರಮವಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಅವನು ಹಿಂದಿರುಗಿದನು. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೋದ ಮೇಲೆ ದಶರಥನೂ ವೈದೇಹನಾದ ಮಿಥಿಲಾಧಿಪ ಜನಕನನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಂಡೇ ಬೇಗನೆ ತನ್ನ ಪುರಿಯಾದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯತ್ತ ಹೊರಟನು. ಯಾವ ಮುನಿ ರಾಮನನ್ನು ಯಜ್ಞರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ದು, ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮವನ್ನೂ ತಾಟಕಾವಧೆಯನ್ನೂ ಮಿಥಿಲೆಯನ್ನೂ ತೋರಿಸಿದನೋ, ಅವನೇ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಸಿದ ಮೇಲೆ ನಿಸ್ಪೃಹನಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ, ವಿವಾಹಫಲದ ಯಾವ ಅಂಶವನ್ನೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ - ಇದೇ ಋಷಿಧರ್ಮದ ರೀತಿ.

ಅನಂತರ ವಿದೇಹರ ರಾಜನೂ ಮಿಥಿಲೇಶ್ವರನೂ ಆದ ಜನಕನು ಕನ್ಯೆಯರ ನಿಮಿತ್ತ ಬಹಳ ಕನ್ಯಾಧನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು - ಅನೇಕ ಲಕ್ಷ ಹಸುಗಳು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಂಬಳಿಗಳ ರಾಶಿಗಳು, ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ರೇಷ್ಮೆಯ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತ್ರಗಳು. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕೃತವಾದ, ದಿವ್ಯರೂಪದ ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥ, ಕಾಲಾಳುಗಳನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟನು; ಚತುರಂಗಬಲವನ್ನೇ ಕನ್ಯಾಧನವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದು ರಾಜನ ವೈಭವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ನಾಲ್ವರು ಕನ್ಯೆಯರ ಗೆಳತನಕ್ಕಾಗಿ ನೂರು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದಾಸದಾಸಿಯರನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟನು; ಬೆಳ್ಳಿ-ಚಿನ್ನ, ಮುತ್ತು, ಹವಳಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನೂ ನೀಡಿದನು. ಹೀಗೆ ವೈದೇಹನು ಪಿತೃಧರ್ಮವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿದನು. ದಾನದ ವಿಸ್ತಾರ ಐಶ್ವರ್ಯಪ್ರದರ್ಶನವಲ್ಲ, ಕನ್ಯಾಸ್ನೇಹದ ಮಾನದಂಡವೇ; ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಯೂ ಆದ ರಾಜನೂ ಇಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ಹೃದಯದಿಂದಲೇ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ರಾಜನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಕನ್ಯಾಧನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು; ಬಗೆಬಗೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ರಾಜ ದಶರಥನನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟು ಮಿಥಿಲೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ನಿವಾಸವಾದ ಮಿಥಿಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅಯೋಧ್ಯಾಧಿಪತಿ ದಶರಥನೂ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಮಕ್ಕಳೊಡನೆ ಎಲ್ಲ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿವಾರದೊಡನೆ ತನ್ನ ಪುರಿಯತ್ತ ಹೊರಟನು. ‘ಋಷಿಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ರಾಜನ ವಿನಯ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ - ಚತುರಂಗಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನೇ ಮುಂದಿರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಥೆಯ ಪ್ರಸನ್ನವಾದ ಭಾಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ; ಋಷಿಸಮೂಹದೊಡನೆಯೂ ರಾಘವರೊಡನೆಯೂ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಆ ನರವ್ಯಾಘ್ರನಿಗೆ ಆಗ ಶಕುನಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ‘ಗಚ್ಛಂತಮ್’ - ‘ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದವನಿಗೆ’ - ಎಂಬ ಪದದಿಂದಲೇ ಕವಿ ಉತ್ಪಾತ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ, ನಗರದಲ್ಲಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ - ಯಾತ್ರೆಯೇ ಸ್ವತಃ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಲಿದೆ.

ಭಯಂಕರವಾದ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸುತ್ತಲೂ ಭೀಕರವಾದ ಕೂಗುಗಳನ್ನು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದುವು; ನೆಲದ ಮೃಗಗಳಾದರೋ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ಆ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಶಕುನಗಳನ್ನು ಕಂಡು ರಾಜಶಾರ್ದೂಲನಾದ ದಶರಥನು ವಸಿಷ್ಠನನ್ನು ಕೇಳಿದನು: ‘ಪಕ್ಷಿಗಳು ಅಶುಭವಾಗಿ ಭಯಂಕರವಾಗಿವೆ, ಮೃಗಗಳಾದರೋ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿವೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಶುಭ ಮತ್ತು ಶುಭ ನಿಮಿತ್ತಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ರಾಜನ ಮನಸ್ಸು ತೂಗಾಡುತ್ತದೆ. ಶಕುನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕರ್ಕಶ ಕೂಗುಗಳು ಭಯಸೂಚಕ, ಮೃಗಗಳ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಗಮನ ಮಂಗಳಸೂಚಕ. ವೃದ್ಧ ರಾಜನು ತಾನೇ ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕುಲಗುರುವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ - ಇದೇ ಅವನ ವಿವೇಕದ ಲಕ್ಷಣ.

‘ಹೃದಯವನ್ನು ನಡುಗಿಸುವ ಇದೇನು? ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗುತ್ತಿದೆ’ ಎಂದು ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು. ದಶರಥನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಸಿಷ್ಠನು ಮಧುರವಾದ ಮಾತನ್ನಾಡಿದನು: ‘ಈ ಶಕುನದ ಫಲವೇನೆಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು. ಪಕ್ಷಿಗಳ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದಂತೆ ದಿವ್ಯವಾದ ಘೋರ ಭಯವೊಂದು ಸಮೀಪಿಸಿದೆ.’ ಗುರುವು ಸುಳ್ಳು ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಮೊದಲು ಭಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಅನಂತರ ಅದರ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಮಧುರವಾದ ಮಾತು’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವಾಗಲೂ ಗುರುವಿನ ಧ್ವನಿ ಕಠೋರವಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಮಾತಿನ ಅರ್ಥ ಭೀಕರ, ರೀತಿ ಮಾತ್ರ ಸಾಂತ್ವನಮಯ.

‘ಆದರೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಮೃಗಗಳು ಆ ಭಯವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂತಾಪವನ್ನು ಬಿಡು.’ ಅವರು ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಅಲ್ಲಿ ಬಿರುಗಾಳಿಯೊಂದು ಎದ್ದಿತು - ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಡುಗಿಸುತ್ತ, ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳನ್ನು ಉರುಳಿಸುತ್ತ. ಸೂರ್ಯನು ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟನು, ಜನರಾರಿಗೂ ದಿಕ್ಕುಗಳೇ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ವಸಿಷ್ಠನ ಮಾತು ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಉತ್ಪಾತ ಕಣ್ಣೆದುರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಕವಿ ಶಕುನವನ್ನೂ ಫಲವನ್ನೂ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದ ಕೇಳುಗನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಸಡಿಲವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಕತ್ತಲೆ ಮುಂದೆ, ಭಾರ್ಗವನ ತೇಜಸ್ಸು ಅವುಗಳ ಒಳಗೆ - ಹೀಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಭಯ ಹೆಚ್ಚುವುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬೂದಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು ಆ ಸೈನ್ಯವೆಲ್ಲ ಮೂರ್ಛಿತವಾದಂತಾಯಿತು. ವಸಿಷ್ಠ, ಇತರ ಋಷಿಗಳು, ಮಕ್ಕಳೊಡನೆ ರಾಜ - ಇವರು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿದ್ದಂತಿದ್ದರು; ಉಳಿದದ್ದೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನವಾಯಿತು. ಆ ಘೋರ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಸೇನೆ ಬೂದಿ ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ಕಂಡಿತು. ತಪಸ್ಸುಳ್ಳವರೇ ಉತ್ಪಾತದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕವಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೂ ಬಾಹ್ಯ ಬಲ ಇಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬೂದಿ ಭಾರ್ಗವನ ತಪಸ್ಸಿನ ಚಿಹ್ನೆ, ಮುಂದೆ ಬರಲಿರುವ ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಸದೃಶ ಪುರುಷನ ಪೂರ್ವಸೂಚನೆಯೂ ಹೌದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವರ್ಣನೆ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಉತ್ಪಾತವನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಅದೇ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಭಯಂಕರಾಕಾರನೂ ಜಟಾಮಂಡಲಧಾರಿಯೂ ರಾಜರನ್ನು ಮರ್ದಿಸಿದವನೂ ಆದ ಭಾರ್ಗವ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯನನ್ನು ಕಂಡನು. ಅವನು ಕೈಲಾಸದಂತೆ ಅಜೇಯನು, ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಸಹಿಸಲಸಾಧ್ಯನು, ತೇಜಸ್ಸುಗಳಿಂದ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವಂತಿದ್ದನು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ನೋಡಲೂ ಆಗದವನಾಗಿದ್ದನು. ಹೆಗಲಿಗೆ ಕೊಡಲಿಯನ್ನು ತಗುಲಿಸಿಕೊಂಡು, ಮಿಂಚಿನ ಸಮೂಹದಂತಿದ್ದ ಧನುಸ್ಸನ್ನೂ ಉಗ್ರವಾದ ಬಾಣವನ್ನೂ ಹಿಡಿದು ತ್ರಿಪುರಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಶಿವನಂತೆ ಅವನು ನಿಂತಿದ್ದನು. ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಉಪಮೆಗಳಿವೆ - ಕೈಲಾಸ, ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿ, ತ್ರಿಪುರಹರ - ಎಲ್ಲವೂ ಶೈವ; ಭಾರ್ಗವನು ಶಿವನ ಶಿಷ್ಯ, ಶಿವಧನುಸ್ಸನ್ನು ರಾಮನು ಮುರಿದನು ಎಂಬ ಕಥೆ ಇದರಿಂದ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ರಾಜವಿಮರ್ದನಮ್’ - ‘ರಾಜರನ್ನು ಮರ್ದಿಸಿದವನು’ - ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಅವನ ಹಿಂದಿನ ವೃತ್ತಾಂತವಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸಂಹಾರ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ರಾಜನ ಭಯ ಸಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಯಂಕರಾಕಾರನಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ಜಪಹೋಮಪರಾಯಣರಾದ ವಸಿಷ್ಠಪ್ರಮುಖ ವಿಪ್ರರು - ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ್ದ ಮುನಿಗಳೆಲ್ಲರೂ - ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡಿಕೊಂಡರು: ‘ತಂದೆಯ ವಧೆಯಿಂದ ಕುದಿಯುತ್ತಿರುವ ಇವನು ಮತ್ತೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯಕುಲವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವಷ್ಟೆ? ಹಿಂದೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯವಧೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಇವನು ಕೋಪವೂ ಸಂತಾಪವೂ ಇಲ್ಲದವನಾದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಇವನ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ.’ ಋಷಿಗಳ ಶಂಕೆಯೂ ಸಮಾಧಾನವೂ ಒಂದೇ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿವೆ - ಭಯ ಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಶಾಂತಿ ವಿವೇಕದಿಂದ. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಕೌಶಲದಿಂದ ಪರಶುರಾಮನ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರಿಂದ ಕೇಳುಗನು ಅವನ ಆಗಮನದ ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ‘ಜಪಹೋಮಪರಾಯಣಾಃ’ - ‘ಜಪಹೋಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರು’ - ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಈ ವಿಪ್ರರು ಶಸ್ತ್ರಹೀನರು, ಅವರ ಬಲ ತಪಸ್ಸೇ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಆ ಋಷಿಗಳು ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಭಯಂಕರದರ್ಶನನಾದ ಭಾರ್ಗವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು; ‘ರಾಮ, ರಾಮ’ ಎಂದು ಮಧುರವಾದ ಮಾತನ್ನಾಡಿದರು. ಋಷಿಗಳು ಮಾಡಿದ ಆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿಯಾದ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯ ರಾಮನು ದಾಶರಥಿ ರಾಮನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರದಿಂದಲೇ ಕೋಪದ ಮೊದಲ ಶಮನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ - ಇದು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಈ ಸರ್ಗದಿಂದ ಇಬ್ಬರು ರಾಮರ ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಕೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು; ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಧನುಸ್ಸಿನ ಆಹ್ವಾನಕಥೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಭಾರ್ಗವರಾಮನ ತೇಜಸ್ಸು ದಾಶರಥಿರಾಮನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे चतुःसप्ततितमः सर्गः॥ ७४॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ