॥वाल्मीकिरामायणम् ಬಾಲಕಾಂಡ · 55ನೇ ಸರ್ಗ

ಬಾಲಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಲಾಭ

ಶಬಲೆಯಿಂದ ಕಾಂಬೋಜ-ಬರ್ಬರ-ಯವನ-ಶಕ-ಮ್ಲೇಚ್ಛರ ಸೃಷ್ಟಿ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಸೈನ್ಯದ ಮತ್ತು ನೂರು ಮಕ್ಕಳ ವಿನಾಶ, ರಾಜ್ಯತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ವನಗಮನ, ಹಿಮಾಲಯದ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು, ಮಹಾದೇವನಿಂದ ಧನುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರಗಳ ಲಾಭ, ವಸಿಷ್ಠಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತ್ರಪ್ರಯೋಗ, ವಸಿಷ್ಠನು ದಂಡವನ್ನು ಎತ್ತಿದುದು

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಬಲೆ ಎಂಬ ಹಸು ವಸಿಷ್ಠನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪಹ್ಲವರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಳು, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಬಗೆಬಗೆಯ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು; ಅನಂತರ ಅವಳು ಯವನರೊಡನೆ ಬೆರೆತ ಶಕರನ್ನೂ ಕಾಂಬೋಜರನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಳು, ಅವರಿಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಸೈನ್ಯ ಪೀಡಿತವಾಯಿತು. ಈಗ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಅಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ತತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವರನ್ನು ಕಂಡು ವಸಿಷ್ಠನು ಮತ್ತೆ ಕಾಮಧೇನುವನ್ನು ‘ಯೋಗಬಲದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸು’ ಎಂದು ಪ್ರೇರಿಸಿದನು. ಅವಳ ‘ಹುಂ’ಕಾರದಿಂದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಕಾಂಬೋಜರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ಕೆಚ್ಚಲಿನಿಂದ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾದ ಬರ್ಬರರು ಹುಟ್ಟಿದರು; ಯೋನಿಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಯವನರು, ಗುದಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಶಕರು, ರೋಮಕೂಪಗಳಿಂದ ಮ್ಲೇಚ್ಛರೂ ಹಾರೀತರೂ ಕಿರಾತರೂ ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು. ಅವರೆಲ್ಲರಿಂದ ಆ ಕ್ಷಣವೇ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಇಡೀ ಸೈನ್ಯ — ಕಾಲಾಳು, ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥಗಳೊಡನೆ — ಸಂಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಜನಪದಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಜನಾಂಗಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ತಾತ್ಪರ್ಯ ಇಷ್ಟೇ — ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನ ಸೃಜನಶಕ್ತಿ ಅಪರಿಮಿತ, ಒಂದೇ ಹಸು ಅನೇಕ ಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಬಲ್ಲದು. ರಾಜಬಲವಾದರೋ ಸೀಮಿತ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ; ಬ್ರಹ್ಮಬಲ ಅಕ್ಷಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಸಿಷ್ಠನಿಂದ ಸಂಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ನೂರು ಮಕ್ಕಳು ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅತಿ ಕ್ರುದ್ಧರಾಗಿ ಜಪಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಸಿಷ್ಠನತ್ತ ನುಗ್ಗಿದರು. ಆ ಮಹರ್ಷಿ ಶಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ, ಶಾಪವನ್ನೂ ಉಚ್ಚರಿಸಲಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ ‘ಹುಂ’ಕಾರದಿಂದಲೇ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದನು. ಆ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಪುತ್ರರು ಕುದುರೆ-ರಥ-ಕಾಲಾಳುಗಳೊಡನೆ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲೇ ಭಸ್ಮವಾದರು. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಸು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ವೀರರಿಂದ ಸೈನ್ಯ ಹತವಾಯಿತು, ಇಲ್ಲಿ ಋಷಿಯೇ ಸ್ವತಃ ನೂರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸುಟ್ಟನು — ಇದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಬಲಕ್ಕೆ ಬಾಹ್ಯ ಸಾಧನಗಳ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಜಪತಾಂ ವರಃ’ (ಜಪಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ಇಲ್ಲಿ ಸಾರ್ಥಕ — ಯಾರ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸಂಚಿತವಾದ ತಪಸ್ಸು ನೆಲೆಸಿದೆಯೋ ಅವನ ‘ಹುಂ’ಕಾರವೇ ಅಸ್ತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳೂ ತಂದೆಯ ದರ್ಪವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಯೇ ನಾಶವಾದರು; ವಿಚಾರವಿಲ್ಲದ ಕ್ರೋಧ ಕುಲವನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳೂ ಸೈನ್ಯವೂ ನಾಶವಾದುದನ್ನು ಕಂಡು ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ನಾಚಿಕೆಗೊಂಡು ಚಿಂತಾಕ್ರಾಂತನಾದನು. ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಉಪಮಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ — ವೇಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಸಮುದ್ರದಂತೆ, ಕೋರೆಹಲ್ಲು ಮುರಿದ ಸರ್ಪದಂತೆ, ಗ್ರಹಣಗ್ರಸ್ತ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಅವನು ತಕ್ಷಣ ಕಾಂತಿಹೀನನಾದನು; ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಸೈನ್ಯವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದೀನನಾದ ಅವನು ರೆಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಪಕ್ಷಿಯಂತಾದನು. ಎಲ್ಲ ಬಲವನ್ನೂ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಅವನು ನಿರ್ವೇದವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು. ಈ ಉಪಮಾನಗಳು ಕೇವಲ ಶೋಕವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಬೀಜವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ — ವೇಗ, ಕೋರೆಹಲ್ಲು, ಕಾಂತಿ, ರೆಕ್ಕೆಗಳು — ಯಾವ ಬಾಹ್ಯಬಲವಿತ್ತೋ ಅದೆಲ್ಲವೂ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು; ಉಳಿದುದು ಚಿಂತೆ ಮಾತ್ರ. ಆ ಚಿಂತೆಯೇ ಅವನನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ವೇದವು ವೈರಾಗ್ಯದ ಆರಂಭ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಇನ್ನೂ ಶಾಂತವಾಗಿಲ್ಲ — ಪ್ರತೀಕಾರಬುದ್ಧಿಯೇ ತಪಸ್ಸಿನ ರೂಪ ತಾಳುತ್ತದೆ.

ಅವನು ಉಳಿದಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಮಗನನ್ನು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ ‘ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸು’ ಎಂದು ನಿಯೋಜಿಸಿ ತಾನು ವನವನ್ನೇ ಸೇರಿದನು. ಅನಂತರ ಕಿನ್ನರರೂ ನಾಗರೂ ಸೇವಿಸುವ ಹಿಮಾಲಯದ ಪಾರ್ಶ್ವಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಮಹಾದೇವನ ಪ್ರಸಾದಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಮನಗಾಣಬೇಕು — ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕ್ಷಾತ್ರಸಂಕಲ್ಪವನ್ನಲ್ಲ; ತಪಸ್ಸನ್ನೂ ಅವನು ಅಸ್ತ್ರಲಾಭಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದೇ ಅವನ ದೀರ್ಘಯಾತ್ರೆಯ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ, ಅದರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ‘ವನಮೇವ ಅಭ್ಯಪದ್ಯತ’ (ವನವನ್ನೇ ಸೇರಿದನು) ಎಂಬಲ್ಲಿ ‘ಏವ’ (ಏ) ಶಬ್ದದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಾರ್ಗವೂ ಉಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಪರಾಜಯವೇ ಅವನನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ ವರದನೂ ದೇವೇಶನೂ ವೃಷಭಧ್ವಜನೂ ಆದ ಶಿವನು ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ದರ್ಶನವಿತ್ತು ಹೇಳಿದನು: ‘ರಾಜನೇ, ಏತಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆ? ನೀನು ಹೇಳಬಯಸುವುದನ್ನು ಹೇಳು. ನಾನು ವರದನು; ನೀನು ಬಯಸುವ ವರವನ್ನು ಹೇಳು.’ ದೇವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಈ ಮಾತು ಹೇಳಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಶಂಕರನು ಮೊದಲೇ ವರವನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ‘ಏತಕ್ಕಾಗಿ’ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ಬೇಡುವವನ ಸಂಕಲ್ಪವೇ ಅವನ ಫಲವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ‘ರಾಜನ್’ (ರಾಜನೇ) ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯೂ ಸಾರ್ಥಕ — ತಪಸ್ವಿಯ ವೇಷದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ದೇವನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ರಾಜನೇ ಆಗಿದ್ದನು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸಂಕಲ್ಪವಿದೆ.

‘ಪಾಪರಹಿತನಾದ ಮಹಾದೇವನೇ, ನೀನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದರೆ ಅಂಗ, ಉಪಾಂಗ, ಉಪನಿಷತ್ತು, ರಹಸ್ಯಗಳೊಡನೆ ಕೂಡಿದ ಧನುರ್ವೇದವನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡು. ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ, ದಾನವರಲ್ಲಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ, ಗಂಧರ್ವ-ಯಕ್ಷ-ರಾಕ್ಷಸರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಸ್ತ್ರಗಳಿವೆಯೋ ಅವೆಲ್ಲವೂ ನನಗೆ ಸ್ಫುರಿಸಲಿ. ದೇವದೇವನೇ, ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನನ್ನ ಇಷ್ಟ ಸಿದ್ಧಿಸಲಿ.’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ದೇವೇಶನು ‘ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಡಬೇಕು — ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೇ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಯಾವುದು ನಾಶವಾಯಿತೋ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮಬಲದಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು, ಅವನಾದರೋ ಪ್ರತೀಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಶಸ್ತ್ರವನ್ನೇ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ಅವನ ಮತ್ತೊಂದು ಪರಾಜಯ ನಿಶ್ಚಿತ. ಧನುರ್ವೇದವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವೇದಾಂಗದಂತೆ ಅಂಗೋಪಾಂಗಸಹಿತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಅದರಿಂದ ಅದರ ಶಾಸ್ತ್ರತ್ವ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ದೇವೇಶನಿಂದ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಮಹಾ ದರ್ಪದಿಂದ ಕೂಡಿ ದರ್ಪಪೂರ್ಣನಾದನು. ಹುಣ್ಣಿಮೆ-ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗಳ ಪರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಉಕ್ಕುವಂತೆ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಉಕ್ಕುತ್ತಿದ್ದ ಅವನು ಆಗ ಋಷಿಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸಿಷ್ಠನನ್ನು ಸತ್ತವನೆಂದೇ ಭಾವಿಸಿದನು. ‘ಮೇನೇ’ (ಭಾವಿಸಿದನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇದು ಅವನ ಭಾವನೆ ಮಾತ್ರ, ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲ. ಪರ್ವದ ಉಪಮೆಯೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ — ಪರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಉಬ್ಬರ ಬಾಹ್ಯಕಾರಣದಿಂದಾದುದು, ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಈ ದರ್ಪವೂ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದುದು. ದರ್ಪವು ಮೊದಲು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಆಮೇಲೆ ಕರ್ತೃವನ್ನು.

ಅನಂತರ ಆ ರಾಜನು ವಸಿಷ್ಠನ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು; ಅವುಗಳ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಆ ತಪೋವನವೆಲ್ಲ ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಧೀಮಂತನಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಆ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕಂಡು ನೂರಾರು ಮುನಿಗಳು ಭಯಗೊಂಡು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿದರು. ವಸಿಷ್ಠನ ಶಿಷ್ಯರೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಯದಿಂದ ನಾನಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋದರು. ತಪೋವನವು ಅಭಯದ ಸ್ಥಳ, ಅಲ್ಲಿ ಮೃಗಗಳೂ ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿ ಭಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದುದೇ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಅಪರಾಧದ ಗುರುತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ವಸಿಷ್ಠನೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆಶ್ರಿತರನ್ನೂ ನಿರಪರಾಧಿಗಳನ್ನೂ ಪೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇದೇ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾಗಿರುವುದು (ಕ್ಷತ್ರಬಂಧುತ್ವ).

ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಸಿಷ್ಠನ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಳ ಶೂನ್ಯವಾಯಿತು; ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲೇ ಅದು ನಿಃಶಬ್ದವಾಗಿ, ಜನರಿಲ್ಲದ ಬಂಜರು ಉಪ್ಪುನೆಲದಂತಾಯಿತು. ವಸಿಷ್ಠನಾದರೋ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ‘ಹೆದರಬೇಡಿ’ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಓಡುತ್ತಿದ್ದವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು: ‘ಸೂರ್ಯನು ಮಂಜನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತೆ ನಾನು ಇಂದು ಗಾಧಿಪುತ್ರನನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತೇನೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠನ ಮಾತು ಎರಡು ಬಗೆಯದು — ಆಶ್ರಿತರಿಗೆ ಅಭಯದಾನ, ಅಪರಾಧಿಯ ನಿಗ್ರಹದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ; ಎರಡೂ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಅಂಗಗಳೇ. ‘ಮಾ ಭೈಃ’ (ಹೆದರಬೇಡ) ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಗುರುವಿನ ವಾತ್ಸಲ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ‘ಸೂರ್ಯನು ಮಂಜನ್ನು’ ಎಂಬ ಉಪಮೆಯಾದರೋ ಬ್ರಹ್ಮಬಲದ ಮುಂದೆ ಅಸ್ತ್ರಬಲ ಮಂಜಿನಂತೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವೂ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಜಪಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಆದ ವಸಿಷ್ಠನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ರೋಷದಿಂದ ಈ ಮಾತು ಹೇಳಿದನು: ‘ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಬೆಳೆದುಬಂದ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ನೀನು ನಾಶಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ, ಮೂಢನೂ ದುರಾಚಾರಿಯೂ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ನೀನು ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪರಮ ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಅವನು ತ್ವರೆಯಿಂದ ದಂಡವನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಹೊಗೆಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಯಮದಂಡದಂತೆ ನಿಂತನು. ‘ವಿಧೂಮಃ ಕಾಲಾಗ್ನಿಃ’ (ಹೊಗೆಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿ) ಎಂಬ ಉಪಮೆ ವಸಿಷ್ಠನ ಕ್ರೋಧದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ — ಹೊಗೆಯಂತಹ ಹೊದಿಕೆ ಅಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಶುದ್ಧ ತೇಜಸ್ಸು ಮಾತ್ರ. ಇದರೊಡನೆ ಸರ್ಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ; ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಆಗ್ನೇಯಾಸ್ತ್ರವೇ ಮೊದಲಾದ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವುದು, ಬ್ರಹ್ಮದಂಡದಿಂದ ಅವುಗಳ ಶಮನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ತಪಸ್ಸಂಕಲ್ಪ — ಇವು ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತವೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चपञ्चाशः सर्गः॥ ५५॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ