॥वाल्मीकिरामायणम् ಬಾಲಕಾಂಡ · 49ನೇ ಸರ್ಗ

ಬಾಲಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಇಂದ್ರನನ್ನು ಸಫಲಗೊಳಿಸಿದುದು ಮತ್ತು ಅಹಲ್ಯೋದ್ಧಾರ

ಇಂದ್ರನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಿದುದು, ಪಿತೃದೇವತೆಗಳು ಟಗರಿನ ವೃಷಣಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದುದು, ರಾಮದರ್ಶನದಿಂದ ಅಹಲ್ಯೆಯ ಶಾಪಮೋಕ್ಷ, ಗೌತಮನಿಂದ ರಾಮನ ಪೂಜೆ, ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣ

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗೌತಮನಿಂದ ಶಪಿತನಾದ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷನು ವೃಷಣರಹಿತನಾದನು; ಅನಂತರ ನಡೆದುದನ್ನು ಈ ಸರ್ಗ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ವೃಷಣರಹಿತನಾದ ಶಕ್ರನು ಭಯಗೊಂಡ ಕಣ್ಣುಗಳೊಡನೆ ಅಗ್ನಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸಿದ್ಧ-ಗಂಧರ್ವ-ಚಾರಣರಿಗೂ ಹೇಳಿದನು: ‘ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಗೌತಮನ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ವಿಘ್ನ ಮಾಡಿ, ಅವನ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿ, ನಾನು ಇದನ್ನು ದೇವಕಾರ್ಯವಾಗಿಯೇ ಮಾಡಿದೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಇಂದ್ರನು ಅಪರಾಧವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ತನ್ನ ಕರ್ಮವನ್ನು ದೇವಹಿತವೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ‘ತ್ರಸ್ತನಯನಃ’ (ಭಯಗೊಂಡ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಅವನ ಒಳಗಿನ ಭಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮಾತು ಗರ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಕಣ್ಣುಗಳಾದರೋ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ದೋಷವನ್ನು ಪರೋಪಕಾರದ ಹೊದಿಕೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚುವವನ ಮಾತು ಹೆಚ್ಚು, ಆದರೆ ಬಲ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

‘ಆ ಮುನಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ವೃಷಣರಹಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು, ಅವನ ಪತ್ನಿಯೂ ತಿರಸ್ಕೃತಳಾದಳು; ಆ ಮಹಾಶಾಪವನ್ನು ಹೊರಡಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ನಾನು ಅವನ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದೆ’ ಎಂದು ಇಂದ್ರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶಾಪವು ತಪಸ್ಸಿನ ವ್ಯಯವೇ; ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಪ ಪಡೆಯುವವನು ತಪಸ್ವಿಯ ತಪಸ್ಸನ್ನೂ ಕ್ಷಯಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇದು ಪ್ರಾಚೀನರ ದೃಷ್ಟಿ. ಅನಂತರ ಅವನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ: ‘ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಋಷಿಸಮೂಹಗಳೇ, ಚಾರಣರೇ, ದೇವಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದ ನನ್ನನ್ನು ನೀವು ಸಫಲನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.’ ಇಲ್ಲಿ ‘ಸಫಲಮ್’ ಎಂಬ ಪದ ಶ್ಲೇಷಯುಕ್ತ — ವೃಷಣಸಹಿತನು ಎಂದೂ, ಕೃತಕಾರ್ಯನು ಎಂದೂ. ಪರರಿಗಾಗಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದೆನೆಂದು ಭಾವಿಸುವವನು ತನ್ನ ಪರಿಹಾರವನ್ನೂ ಪರರಿಂದಲೇ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ.

ಶತಕ್ರತುವಿನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಗ್ನಿಯೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಮರುದ್ಗಣಗಳೊಡನೆ ಪಿತೃದೇವತೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದರು: ‘ನಿಮ್ಮ ಈ ಟಗರು ವೃಷಣಸಹಿತವಾಗಿದೆ, ಶಕ್ರನಾದರೋ ವೃಷಣರಹಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಟಗರಿನ ವೃಷಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಬೇಗನೆ ಶಕ್ರನಿಗೆ ಕೊಡಿ.’ ಪಿತೃದೇವತೆಗಳು ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಟಗರಿನೊಡನೆ ಸಂಬಂಧವುಳ್ಳವರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರದೇ ಟಗರು ಇಲ್ಲಿ ಉಪಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಮನಿಸಬೇಕು — ದೇವತೆಗಳು ಬಲದಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಬೇಡುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೊಬ್ಬರದನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದಲೇ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ಶಿಷ್ಟರ ಮರ್ಯಾದೆ. ಅಗ್ನಿ ಇಲ್ಲಿ ಮುಂದಾಳು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನೇ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳ ನಡುವಿನ ದೂತ — ಹವ್ಯವಾಹನೂ ಕವ್ಯವಾಹನೂ ಅವನೇ.

ಇನ್ನೂ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ‘ವೃಷಣರಹಿತವಾಗಿಸಿದ ಈ ಟಗರು ನಿಮಗೆ ಪರಮ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದು. ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಇಂತಹ ಟಗರನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವ ಮಾನವರಿಗೆ ನೀವು ಸಮೃದ್ಧವೂ ಅಕ್ಷಯವೂ ಆದ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವಿರಿ.’ ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಪ್ರಚಲಿತ ಲೋಕಾಚಾರದ ಪೌರಾಣಿಕ ಮೂಲವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ತ್ಯಾಗ ಹಾನಿಯಲ್ಲ, ಅಕ್ಷಯ ಫಲದ ಬೀಜ — ಇದೇ ಇಲ್ಲಿನ ತಾತ್ಪರ್ಯ.

ಅಗ್ನಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ಪಿತೃದೇವತೆಗಳು ಟಗರಿನ ವೃಷಣಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತು ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷನಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ರಾಮನನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ‘ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನೇ, ಅಂದಿನಿಂದ ನೆರೆದ ಪಿತೃದೇವತೆಗಳು ವೃಷಣರಹಿತವಾದ ಟಗರುಗಳನ್ನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಫಲವನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾರೆ.’ ಹೀಗೆ ಕಥೆ ಆಚಾರದ ಮೂಲಕಾರಣವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ; ಕವಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ವಿಧಿಗಳಿಗೂ ಇತಿಹಾಸದ ಮೂಲವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ನ್ಯಾಯವೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ಒಬ್ಬನಿಂದ ಕಳೆದುಹೋದುದು ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ದಾನದಿಂದಲೇ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಲೋಕ ಪರಸ್ಪರ ಉಪಕಾರದಿಂದಲೇ ನಿಂತಿದೆ.

‘ರಾಘವ, ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಟಗರಿನ ವೃಷಣಗಳುಳ್ಳವನೇ ಆದನು — ಇದು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಗೌತಮನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೂ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಆಯಿತು.’ ಹೀಗೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ‘ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೇ, ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಿಯಾದ ಗೌತಮನ ಈ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಾ; ಮಹಾಭಾಗೆಯೂ ದೇವರೂಪಿಣಿಯೂ ಆದ ಈ ಅಹಲ್ಯೆಯನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸು.’ ಇಲ್ಲಿ ‘ತಾರಯ’ (ಉದ್ಧರಿಸು, ದಾಟಿಸು) ಎಂಬ ಪದ ಮನನೀಯ — ದಂಡನೆಯಲ್ಲ, ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ವಿಧಾನವಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಉದ್ಧಾರ. ರಾಮನ ಮೊದಲ ಲೋಕಕಾರ್ಯ ತಾಟಕಾವಧೆ; ಇದು ಎರಡನೆಯದು — ಶಾಪಗ್ರಸ್ತೆಯ ಬಿಡುಗಡೆ. ಒಂದೆಡೆ ಬಾಹುಬಲ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಕೇವಲ ದರ್ಶನ.

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸಹಿತನಾದ ರಾಘವನು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಮಹಾಭಾಗೆ ಅಹಲ್ಯೆಯನ್ನು ಕಂಡನು — ಲೋಕದವರೂ ದೇವಾಸುರರೂ ಬಳಿ ಬಂದರೂ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದವಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅನಂತರ ಕವಿ ನಾಲ್ಕು ಉಪಮೆಗಳಿಂದ ಅವಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ — ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದಿವ್ಯ ಮಾಯಾಮಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಂತೆ, ಹೊಗೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಉರಿಯುವ ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ, ಮಂಜು ಮತ್ತು ಮೋಡಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಚಂದ್ರಕಾಂತಿಯಂತೆ, ನೀರಿನ ನಡುವೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ದುರಾಧರ್ಷವಾದ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿಯಂತೆ. ಎಲ್ಲ ಉಪಮೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ಭಾವ — ತೇಜಸ್ಸು ಅಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಹೊದಿಕೆಯಿಂದ ಮರೆಯಾಗಿದೆ. ಶಾಪವು ಅವಳ ತಪಸ್ಸನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಮುಚ್ಚಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷವು ಹೊಸ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲ, ಹೊದಿಕೆಯ ನಿವಾರಣೆ. ಉಪಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಎಂಬ ಮೂರು ಜ್ಯೋತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಒಂದು ಹೊದಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ — ಹೊಗೆ, ಮೋಡ, ನೀರು.

ಗೌತಮನ ಮಾತಿನಿಂದ ಅವಳು ರಾಮನ ದರ್ಶನವಾಗುವವರೆಗೂ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಕಾಣದವಳಾಗಿದ್ದಳು. ಶಾಪದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿ ಅವಳು ಅವರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಆಗ ರಾಘವರಿಬ್ಬರೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವಳ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಮಿಸಿದರು; ಅವಳೂ ಗೌತಮನ ಮಾತನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾ ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದಳು. ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತಳಾಗಿ ಅವಳು ಪಾದ್ಯ, ಅರ್ಘ್ಯ, ಆತಿಥ್ಯಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು; ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನೂ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಹಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲ, ಹೋಮವಿಲ್ಲ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಿಲ್ಲ — ದರ್ಶನವೇ ಶುದ್ಧಿ. ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರವು ಮತ್ತೆ ಲೋಕಸಂಬಂಧದ ಚಿಹ್ನೆ; ಯಾರು ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವರು ಲೋಕದಿಂದ ಹೊರಗೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ರಾಮನೂ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಅವಳ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ — ಅದರಿಂದ ಅವಳ ಮಾತೃತ್ವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಂತಾಯಿತು.

ಆಗ ದೇವದುಂದುಭಿಗಳ ನಿನಾದದೊಡನೆ ದೊಡ್ಡ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು; ಗಂಧರ್ವರ ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರೆಯರ ಮಹೋತ್ಸವ ನಡೆಯಿತು. ‘ಸಾಧು, ಸಾಧು’ ಎನ್ನುತ್ತಾ ದೇವತೆಗಳು ತಪೋಬಲದಿಂದ ಶುದ್ಧವಾದ ಅಂಗಗಳುಳ್ಳ, ಗೌತಮನಿಗೆ ವಶಳಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಅಹಲ್ಯೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದು — ದೇವತೆಗಳು ಅವಳ ತಪೋಬಲವನ್ನೇ ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ; ಶಾಪಕಾಲವೂ ಅವಳಿಗೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಕಾಲವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಬೂದಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿ ಗಾಳಿಯನ್ನೇ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದವಳೇ ಇಂದು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ; ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಗೌತಮನೂ ಅಹಲ್ಯೆಯೊಡನೆ ಸುಖಿಯಾದನು; ಆ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ರಾಮನನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಮತ್ತೆ ತಪಸ್ಸನ್ನಾಚರಿಸಿದನು. ರಾಮನೂ ಮಹಾಮುನಿ ಗೌತಮನಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಪರಮ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ತೆರಳಿದನು. ಹೀಗೆ ಈ ಸರ್ಗವು ಅಹಲ್ಯೆಯ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಮಿಥಿಲಾಗಮನದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಆರಂಭಿಸಿದುದು ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು — ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞರಕ್ಷಣೆ ನಡೆಯಿತು, ತಾಟಕೆ ಹತಳಾದಳು, ಅಹಲ್ಯೆ ಉದ್ಧಾರಗೊಂಡಳು; ಮುಂದೆ ಧನುರ್ಯಜ್ಞವೂ ಸೀತಾಪರಿಣಯವೂ ರಾಮನನ್ನು ಎದುರುನೋಡುತ್ತಿವೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे एकोनपञ्चाशः सर्गः॥ ४९॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ