॥वाल्मीकिरामायणम् ಬಾಲಕಾಂಡ · 47ನೇ ಸರ್ಗ

ಬಾಲಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಮರುತ್ತುಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲಾ ವಂಶ

ದಿತಿಯ ಅನುನಯದ ಮಾತು, ಏಳು ಮರುದ್ಗಣಗಳ ಕಲ್ಪನೆ, ‘ಮಾರುತ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಿರ್ವಚನ, ವಿಶಾಲಾ ಪುರಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ, ವೈಶಾಲಿಕ ವಂಶದ ಕಥನ, ಸುಮತಿಯಿಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಸತ್ಕಾರ

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ದಿತಿಯ ಗರ್ಭವನ್ನು ವಜ್ರದಿಂದ ಏಳು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಸೀಳಿ, ಅನಂತರ ಕೈಮುಗಿದು ಕ್ಷಮೆ ಬೇಡಿದನು. ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಥೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭವು ಏಳು ಭಾಗವಾದಾಗ ದಿತಿ ಪರಮ ದುಃಖಿತಳಾದಳು; ಆದರೂ ಅವಳು ಎದುರಿಸಲಸಾಧ್ಯನಾದ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷನಿಗೆ ರೋಷದ ಮಾತನ್ನಲ್ಲ, ಅನುನಯದ ಮಾತನ್ನಾಡಿದಳು. ಅವಳು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ: ‘ನನ್ನದೇ ಅಪರಾಧದಿಂದ ಈ ಗರ್ಭ ಏಳು ತುಂಡಾಯಿತು; ದೇವೇಶನೇ, ಬಲಸೂದನನೇ, ಇದರಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಅಪರಾಧ ಏನೂ ಇಲ್ಲ.’ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ದಿತಿ ತಾನು ಅಶುಚಿಯಾಗಿ ಮಲಗಿದ್ದುದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪುತ್ರನಾಶವಾದರೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ದೋಷ ಹೊರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಕೋಪವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವ ಉಪಾಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಲ್ಲಿ ವೈರ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ‘ಪರಮದುಃಖಿತಾ’ (ಪರಮ ದುಃಖಿತೆ) ಮತ್ತು ‘ಸಾನುನಯಮ್’ (ಅನುನಯದಿಂದ) ಎಂಬ ಪದಗಳು ಒಂದೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿವೆ — ಶೋಕ ಒಳಗೆ, ಮಾಧುರ್ಯ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ.

ದಿತಿ ಶೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ: ‘ನನ್ನ ಗರ್ಭವು ಹೀಗೆ ವಿಪರೀತವಾದಾಗ ನೀನು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಈ ಏಳು ತುಂಡುಗಳು ನಿನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಮರುತ್ತುಗಳ ಸ್ಥಾನಪಾಲಕರಾಗಲಿ. ಮಗನೇ, ಇವರು ಏಳು ವಾತಸ್ಕಂಧಗಳಾಗಿ (ವಾಯುಮಂಡಲಗಳಾಗಿ) ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಲಿ; ದಿವ್ಯರೂಪರಾದ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ‘ಮಾರುತರು’ ಎಂದು ವಿಖ್ಯಾತರಾಗಲಿ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಲಿ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಇಂದ್ರಲೋಕದಲ್ಲಿ; ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಮೂರನೆಯವನು ‘ದಿವ್ಯವಾಯು’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗಿ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬೀಸಲಿ.’ ಇಲ್ಲಿ ದಿತಿಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ಬಂದ ವಿಪತ್ತನ್ನೇ ಅವಳು ದೇವಕಾರ್ಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಏಳು ವಾತಸ್ಕಂಧಗಳು — ಆವಹ, ಪ್ರವಹ, ಸಂವಹ, ಉದ್ವಹ, ವಿವಹ, ಪರಿವಹ, ಪರಾವಹ — ಗೀತಾಪ್ರೆಸ್ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಸಹಿತ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಒಂದೊಂದರಲ್ಲೂ ಏಳೇಳು ಗಣಗಳು, ಹೀಗೆ ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತು ಮರುತ್ತುಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಸಪ್ತಾನಾಂ ಮರುತಾಮ್’ (ಏಳು ಮರುತ್ತುಗಳ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಏಳು ಗಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಏಳೇ ದೇವತೆಗಳನ್ನಲ್ಲ; ಪ್ರತಿ ಗಣದಲ್ಲಿ ಏಳು ಎಂಬ ಎಣಿಕೆಯಿಂದ ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತು ಮರುತ್ತುಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

‘ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕು ಗಣಗಳು ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ನೀನೇ ಇಟ್ಟ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅವರು ‘ಮಾರುತರು’ ಎಂದು ವಿಶ್ರುತರಾಗುವರು.’ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿನ ನಿರ್ವಚನವನ್ನು ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡಬೇಕು — ಗರ್ಭವನ್ನು ಸೀಳುತ್ತಿದ್ದ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಕುರಿತು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿಶು ಅತ್ತಿತು, ಇಂದ್ರನು ‘ಮಾ ರುದಃ, ಮಾ ರುದಃ’ (ಅಳಬೇಡ, ಅಳಬೇಡ) ಎಂದನು; ಆ ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ‘ಮರುತ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ವಧೆಗಾಗಿ ಆಡಿದ ಮಾತೇ ನಾಮಕರಣವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಕವಿಯ ಕೌಶಲ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ — ಶಾಪವೂ ವರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಭದ್ರಂ ತೇ’ (ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ದಿತಿ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಳಸುತ್ತಾಳೆ; ಅದರಿಂದ ಅವಳು ಶತ್ರುತ್ವವನ್ನು ತೊರೆದು ವಾತ್ಸಲ್ಯವನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಅವಳ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷನೂ ಬಲಸೂದನನೂ ಆದ ಪುರಂದರನು ಕೈಮುಗಿದು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ‘ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗುವುದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ, ನಿನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ದೇವರೂಪರಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವರು.’ ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ವಿನಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಶತ್ರುನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಒಳಹೊಕ್ಕವನೇ ಈಗ ಕೈಮುಗಿದು ತಾಯಿಯನ್ನು ಅನುನಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಆ ತಾಯಿ-ಮಗ ಇಬ್ಬರೂ ತಪೋವನದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಸನ್ನರಾದರು. ‘ಸರ್ವಮೇತದ್ಯಥೋಕ್ತಂ ತೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನ ಸಂಶಯಃ’ (ನೀನು ಹೇಳಿದುದೆಲ್ಲ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗುವುದು, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ) ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಕೇವಲ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಲ್ಲ, ತಾಯಿಯ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ತನ್ನದೇ ಆಜ್ಞೆಯೆಂಬಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದೇ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ವೈರ ಮೈತ್ರಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು; ಏಳು ತುಂಡುಗಳೂ ದೇವಗಣಗಳ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವು.

ಕೃತಾರ್ಥರಾದ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು — ಹೀಗೆಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತರ ಅವನು ರಾಮನನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ: ‘ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನೇ, ಹಿಂದೆ ಮಹೇಂದ್ರನು ವಾಸಿಸಿದ, ತಪಸ್ಸಿದ್ಧೆಯಾದ ದಿತಿಯನ್ನು ಹಾಗೆ ಸೇವಿಸಿದ ದೇಶ ಇದೇ.’ ಹೀಗೆ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಸ್ಥಳಪುರಾಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ವಂಶಕಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ: ‘ನರವ್ಯಾಘ್ರನೇ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿಗೆ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನಿದ್ದನು.’ ಇಲ್ಲಿ ಕಥೆಯ ಎರಡು ಎಳೆಗಳು ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ — ದೈವೀ ಕಥೆ ಮಾನುಷವಾದ ರಾಜವಂಶದ ಕಥೆಯತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ‘ಇತಿ ನಃ ಶ್ರುತಮ್’ (ಹೀಗೆ ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ತಾನು ಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲ, ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇದು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಕಥನರೀತಿ. ‘ಏಷ ದೇಶಃ’ (ಇದೇ ದೇಶ) ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳದರ್ಶನದಿಂದ ಕಥೆ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಅಲ್ಲೇ ಕುಳಿತಿದ್ದರು.

ಅಲಂಬುಷೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಆ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಪುತ್ರನು ‘ವಿಶಾಲ’ ಎಂದು ವಿಶ್ರುತನಾಗಿದ್ದನು; ಅವನಿಂದಲೇ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ‘ವಿಶಾಲಾ’ ಎಂಬ ಪುರಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು. ವಿಶಾಲನ ಮಗ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಹೇಮಚಂದ್ರ; ಹೇಮಚಂದ್ರನ ತರುವಾಯ ಸುಚಂದ್ರನೆಂದು ವಿಖ್ಯಾತನಾದವನು. ಸುಚಂದ್ರನ ಮಗ ಧೂಮ್ರಾಶ್ವನೆಂದು ವಿಶ್ರುತನು; ಧೂಮ್ರಾಶ್ವನ ಮಗ ಸೃಂಜಯನಾದನು. ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಡಬೇಕು — ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮದಿಂದ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿರುವಾಗ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶಾಲೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ನಗರಿಯ ಇತಿಹಾಸ ಕಥನವು ಅತಿಥಿಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಪೀಠಿಕೆ. ವಂಶಕಥನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರಾಜನನ್ನೂ ‘ಇತಿ ವಿಶ್ರುತಃ’, ‘ಇತಿ ವಿಖ್ಯಾತಃ’ (ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನು) ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದರಿಂದ ಕೀರ್ತಿಯೇ ರಾಜರ ಪರಮ ಧನ ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೃಂಜಯನ ಮಗ ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಪ್ರತಾಪಿಯೂ ಆದ ಸಹದೇವ; ಸಹದೇವನ ಮಗ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ಕುಶಾಶ್ವ. ಕುಶಾಶ್ವನ ಮಗ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಪ್ರತಾಪಿಯೂ ಆದ ಸೋಮದತ್ತ; ಸೋಮದತ್ತನ ಮಗ ‘ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ’ ಎಂದು ವಿಶ್ರುತನು. ಅವನ ಮಗ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಪರಮ ಪ್ರಖ್ಯಾತನೂ ಅಜೇಯನೂ ಆದ ಸುಮತಿ ಎಂಬುವನು ಈಗ ಈ ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಎರಡು ಬಾರಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ — ಒಬ್ಬನು ವೈಶಾಲಿಕ ರಾಜ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ರಾಮನೇ; ಇಬ್ಬರ ಮೂಲವೂ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶವೇ. ಹೆಸರುಗಳು — ವಿಶಾಲ, ಹೇಮಚಂದ್ರ, ಸುಚಂದ್ರ, ಧೂಮ್ರಾಶ್ವ, ಸೃಂಜಯ, ಸಹದೇವ, ಕುಶಾಶ್ವ, ಸೋಮದತ್ತ, ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ, ಸುಮತಿ — ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಪುರುಷರನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಎಲ್ಲ ವೈಶಾಲಿಕ ರಾಜರೂ ದೀರ್ಘಾಯುಷಿಗಳೂ ಮಹಾತ್ಮರೂ ವೀರ್ಯವಂತರೂ ಸುಧಾರ್ಮಿಕರೂ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ‘ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ನಾವು ಸುಖವಾಗಿ ಮಲಗೋಣ; ನಾಳೆ ಮುಂಜಾನೆ, ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನೀನು ಜನಕನನ್ನು ಕಾಣಲಿರುವೆ.’ ಈ ಮಾತಿನಿಂದ ಮಿಥಿಲಾಪ್ರವೇಶ, ಧನುರ್ಭಂಗ, ಸೀತಾಪರಿಣಯ — ಇವುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥೆ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸರ್ಗವು ಆ ಮಹಾಕಥೆಯ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ‘ಇಕ್ಷ್ವಾಕೋಃ ಪ್ರಸಾದೇನ’ (ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ) ಎಂಬ ಪದ ಮಹತ್ವದ್ದು — ವೈಶಾಲಿಕರು ರಾಮನದೇ ಪೂರ್ವಜನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧರಾದವರು; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಮನಿಗೆ ಅಲ್ಲಿನ ಆತಿಥ್ಯ ಸ್ವಜನರ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ.

ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ನರಶ್ರೇಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯೂ ಆದ ಸುಮತಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಬಂದಿರುವನೆಂದು ಕೇಳಿ ಎದುರುಗೊಳ್ಳಲು ಬಂದನು. ಪುರೋಹಿತರೊಡನೆಯೂ ಬಂಧುಗಳೊಡನೆಯೂ ಬಂದ ಅವನು ಪರಮ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಕೈಮುಗಿದು ಕುಶಲ ಕೇಳಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: ‘ಮುನಿಯೇ, ನಾನು ಧನ್ಯನು, ಅನುಗೃಹೀತನು; ಏಕೆಂದರೆ ತಾವು ನನ್ನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದು ದರ್ಶನವಿತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ನನಗಿಂತ ಧನ್ಯರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.’ ಹೀಗೆ ಸರ್ಗವು ಅತಿಥಿಪೂಜೆಯೊಡನೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ; ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸುಮತಿಯೊಡನೆ ಸಂವಾದ, ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಪಯಣ, ಗೌತಮಾಶ್ರಮದ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಅಹಲ್ಯೆಯ ಶಾಪದ ಕಥೆ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಜನ ವಿನಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಅವನು ಮುನಿಯನ್ನು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ತಾನೇ ಎದುರುಗೊಳ್ಳಲು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಇದೇ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾದ ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರದ ಕ್ರಮ — ಎದುರುಗೊಳ್ಳುವುದು, ಪೂಜೆ, ಕುಶಲಪ್ರಶ್ನೆ, ಪ್ರಿಯವಚನ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तचत्वारिंशः सर्गः॥ ४७॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ