॥वाल्मीकिरामायणम् ಬಾಲಕಾಂಡ · 40ನೇ ಸರ್ಗ

ಬಾಲಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಸಗರಪುತ್ರರು ಭಸ್ಮವಾದುದು

ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ, ರಸಾತಳದಲ್ಲಿ ದಿಗ್ಗಜಗಳ ದರ್ಶನ, ಕಪಿಲರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ, ಹೂಂಕಾರದಿಂದ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಂದಿಯ ದಹನ

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಅಸುರರು, ಪನ್ನಗರು ಗಾಬರಿಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಿತಾಮಹನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪೂಜ್ಯನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು, ಯಮನ ಬಲದಿಂದ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಂಡು ಬಹಳ ಭಯಗೊಂಡಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು — ‘ಈ ಇಡೀ ಭೂಮಿ ಧೀಮಂತನಾದ ವಾಸುದೇವನದು; ಇವಳೇ ಮಾಧವನ ಪಟ್ಟದರಸಿ; ಅವನೇ ಪೂಜ್ಯನಾದ ಪ್ರಭು. ಅವನು ಕಪಿಲರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಕೋಪಾಗ್ನಿಯಿಂದಲೇ ಈ ರಾಜಕುಮಾರರು ದಹಿಸಲ್ಪಡುವರು.’ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಬ್ರಹ್ಮನು ತಾನೇ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ; ಆಗಬೇಕಾದುದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿ ವಾಸುದೇವನ ಪಟ್ಟದರಸಿಯಲ್ಲವೇ; ಅವಳನ್ನು ಗುದ್ದಲಿಗಳಿಂದ ಪೀಡಿಸುವವರು ಪತಿಯ ಕೋಪವನ್ನು ತಾವೇ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ‘ಕಾಪಿಲಂ ರೂಪಮ್’ (ಕಪಿಲರೂಪ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕಪಿಲರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುನಿಯಲ್ಲ, ಸನಾತನನಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪಾಂತರ ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಕೋಪ ರಾಗಮೂಲದ್ದಲ್ಲ, ಧರ್ಮದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ.

ಅಲ್ಲದೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ‘ಭೂಮಿಯ ಈ ಸೀಳುವಿಕೆ ಸನಾತನವಾದುದು, ಪ್ರತಿ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ಅನಿವಾರ್ಯವಾದುದು; ಸಗರನ ಪುತ್ರರ ವಿನಾಶವನ್ನೂ ದೀರ್ಘದರ್ಶಿಗಳು ಮೊದಲೇ ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಶೋಕಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ.’ ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಶತ್ರುದಮನರಾದ ಮೂವತ್ಮೂರು ದೇವತೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಮರಳಿದರು. ಇದೇ ಶಾಸ್ತ್ರದ ರೀತಿ — ನಿಯತವಾದುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಧೀರರು ವಿಷಾದಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವತೆಗಳ ಹರ್ಷವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಮನನ ಮಾಡಬೇಕು — ಅವರು ಪುತ್ರರ ಮರಣದಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಯಜ್ಞದ ಮತ್ತು ಲೋಕದ ರಕ್ಷಣೆಯ ನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ. ‘ಸನಾತನಃ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಈ ವೃತ್ತಾಂತ ಆಕಸ್ಮಿಕವಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸಾಗರದ ಅಗೆತ ಭೂಗೋಳದದೇ ಕಥೆ, ಸಗರಪುತ್ರರು ಅದಕ್ಕೆ ನಿಮಿತ್ತಮಾತ್ರ.

ಆಗ ಸಗರನ ಪುತ್ರರ ಮಹಾಶಬ್ದ ಎದ್ದಿತು; ಸೀಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಲಿನಂತಹ ಗರ್ಜನೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆಮೇಲೆ ಅವರು ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸೀಳಿ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿ, ಸಾಗರರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ತಂದೆಗೆ ಮಾತು ಹೇಳಿದರು. ‘ಸಾಗರಾಃ’ (ಸಗರನ ಮಕ್ಕಳು) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕವಿ ಇವರ ಅಗೆತದಿಂದಲೇ ಮುಂದೆ ಸಾಗರ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವುದೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ವಿನಾಶವೂ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಕೃತ್ವಾ’ (ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ) ಎಂಬುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸೀಳುವವರೇ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಹೊರಗಿನ ಆಚಾರ ಒಳಗಿನ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಅವರ ನಿವೇದನೆ ಹೀಗಿದೆ — ‘ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ; ಬಲಶಾಲಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ಕೊಂದಿದ್ದೇವೆ — ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಪಿಶಾಚರು, ಉರಗರು, ಪನ್ನಗರು. ಆದರೂ ನಾವು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ, ಕುದುರೆಯ ಅಪಹಾರಕನನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಏನು ಮಾಡೋಣ? ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸು.’ ಇಲ್ಲಿ ಅವರ ಶ್ರಮ ಮಹತ್ತಾದುದು, ಫಲವಾದರೋ ಶೂನ್ಯ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಬಲದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ವಿವೇಕದಿಂದಲ್ಲ. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಪರಾಧಿ ಜೀವಿಗಳು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟವು — ಇದೇ ಅವರ ವಿನಾಶದ ಬೀಜ. ಕೊನೆಗೆ ಅವರು ತಂದೆಯನ್ನೇ ‘ಆಲೋಚಿಸು’ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮೊದಲೇ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದ್ದುದು ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದ ಮೇಲೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಅವರ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಸಗರನು ಕೋಪದಿಂದ ಹೇಳಿದನು — ‘ಮತ್ತೆ ಅಗೆಯಿರಿ; ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ಭೂತಲವನ್ನು ಸೀಳಿ, ಕುದುರೆಯ ಅಪಹಾರಕನನ್ನು ತಲುಪಿ, ಕೃತಾರ್ಥರಾಗಿ ಮರಳಿರಿ.’ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಪಡೆದು ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಪುತ್ರರು ರಸಾತಳದ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ಗಮನಿಸಬೇಕು — ತಂದೆಯೂ ತಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಕೋಪದಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ‘ಸಮನ್ಯುಃ’ (ಕೋಪದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು) ಎಂಬ ಪದವೇ ರಾಜನ ವಿವೇಕ ಕೋಪದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗುರುವೇ ಅವಿವೇಕವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯರ ಪತನ ತಡೆಯಲಸಾಧ್ಯ. ಸಗರನ ಈ ಆದೇಶವೇ ಪುತ್ರರ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ; ಮುಂದೆ ಅವನದೇ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಭಗೀರಥನು ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಆ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತಾನೆ.

ಆ ರಸಾತಳವನ್ನು ಅಗೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವರು ಪರ್ವತದಂತಿದ್ದ, ಭೂತಲವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನೆಂಬ ದಿಗ್ಗಜವನ್ನು ಕಂಡರು. ಆ ಮಹಾಗಜ ಪರ್ವತ-ವನಗಳ ಸಹಿತ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲೆಯಿಂದ ಧರಿಸಿತ್ತು. ಅದು ದಣಿವಿನಿಂದ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ತಲೆಯನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಿದಾಗ ಭೂಕಂಪವಾಗುತ್ತದೆ — ಹೀಗೆ ಕವಿ ಭೂಕಂಪದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಆ ದಿಕ್ಪಾಲಕ ಮಹಾಗಜಕ್ಕೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ, ರಸಾತಳವನ್ನು ಸೀಳಿಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂಶ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ದಿಗ್ಗಜಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಆದರವುಳ್ಳವರು, ಋಷಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ವಿನಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಬಲದರ್ಶನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದುದಾಗಿತ್ತು. ಬಲಶಾಲಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪೂಜಿಸುವವನು ಶಾಂತನಾದ ತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಅವಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ — ಇದೇ ಅವರ ಬುದ್ಧಿಯ ವಕ್ರತೆ.

ಆಮೇಲೆ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೀಳಿ ಅವರು ಮತ್ತೆ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೀಳಿದರು. ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಒಂದು ಮಹಾಗಜವನ್ನು ಕಂಡರು — ಮಹಾಪದ್ಮನೆಂಬ, ಮಹತ್ತಾದ ಪರ್ವತದಂತಿದ್ದ, ತಲೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು; ಅದನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡರು. ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಸಗರನ ಆ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಪುತ್ರರು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೀಳಿದರು. ‘ವಿಸ್ಮಯಂ ಜಗ್ಮುಃ’ (ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡರು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅದ್ಭುತವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅಹಂಕಾರ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ ವಿಸ್ಮಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಆ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳು ಬೆಟ್ಟದಂತಿದ್ದ ಸೌಮನಸನೆಂಬ ಮಹಾ ದಿಗ್ಗಜವನ್ನು ಕಂಡರು. ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಕುಶಲವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ಅಗೆಯುತ್ತಾ ಅವರು ಆಗ ಸೋಮನ ದಿಕ್ಕಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ‘ನಿರಾಮಯಂ ಪೃಷ್ಟ್ವಾ’ (ಕುಶಲವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಅವರ ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ — ಹಿರಿಯರ ಕುಶಲ ವಿಚಾರಿಸುವುದು ಶಿಷ್ಟರ ಧರ್ಮ. ಆದರೆ ಇದೇ ಆಚಾರ ಕಪಿಲರ ಬಳಿ ಮರೆತುಹೋಯಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಚಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಚಾರವು ವಿನಯದ ಫಲವಾಗಿರದೆ ಕೇವಲ ರೂಢಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಸಂಕಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಿಮದಂತೆ ಬಿಳುಪಾದ, ಮಂಗಳಕರವಾದ ದೇಹದಿಂದ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಭದ್ರನೆಂಬ ದಿಗ್ಗಜವನ್ನು ಕಂಡರು. ಆಮೇಲೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅದನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿ, ಆ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಪುತ್ರರು ಭೂತಲವನ್ನು ಸೀಳಿದರು. ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಗ್ಗಜಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ — ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಹಾಪದ್ಮ, ಸೌಮನಸ ಮತ್ತು ಭದ್ರ; ಭೂಮಿ ತಾನಾಗಿ ನಿಂತಿಲ್ಲ, ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ — ಇದು ಪೌರಾಣಿಕ ದೃಷ್ಟಿ. ‘ಸಮಾಲಭ್ಯ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಪೂರ್ವಕವಾದ ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇಷ್ಟು ಆದರದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ ಅವರು ಮುಂದೆ ಅಪರಾಧ ಮಾಡುವರು.

ಆಮೇಲೆ ಸಾಗರರೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗಿ ರೋಷದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಗೆದರು. ಅಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ವೇಗದ, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮರೆಲ್ಲರೂ ಸನಾತನನಾದ ವಾಸುದೇವನೇ ಆದ ಕಪಿಲರನ್ನು ಕಂಡರು; ಆ ದೇವನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕುದುರೆಯನ್ನೂ ಕಂಡರು. ಅದನ್ನು ಕಂಡು ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅಸದೃಶವಾದ ಹರ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. ಆದರೆ ಈ ಹರ್ಷವೇ ಅವರ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣ — ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಮುನಿಯನ್ನು ಕಳ್ಳನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮೊದಲು ಅವರ ತಪಃಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ‘ರೋಷಾತ್’ (ರೋಷದಿಂದ) ಎಂಬ ಪದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಇದೆ — ರೋಷದಿಂದ ಅಗೆಯುವವನು ಕಂಡುದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನ ದರ್ಶನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ, ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಲ್ಲ.

ಅವರು ಅವರನ್ನೇ ಯಜ್ಞನಾಶಕನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕದಡಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಡನೆ, ಗುದ್ದಲಿ-ನೇಗಿಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಮರ-ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಅತ್ಯಂತ ಕುಪಿತರಾಗಿ ಓಡಿಬಂದರು; ‘ನಿಲ್ಲು, ನಿಲ್ಲು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು — ‘ನೀನೇ ನಮ್ಮ ಯಜ್ಞದ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದವನು. ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯೇ, ಬಂದಿರುವ ನಮ್ಮನ್ನು ಸಗರನ ಮಕ್ಕಳೆಂದು ತಿಳಿ.’ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳೂ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ — ಪರೀಕ್ಷಿಸದೆ ಆರೋಪ, ಶಸ್ತ್ರಗ್ರಹಣ, ಅವಜ್ಞೆಯ ಮಾತು, ಕುಲಗರ್ವದಿಂದ ಆತ್ಮಪ್ರಶಂಸೆ. ತಪಸ್ವಿಯ ಕುರಿತು ಈ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಅವಿನಯವೇ ಅವರ ಮೃತ್ಯು. ‘ಜ್ಞಾತ್ವಾ’ (ತಿಳಿದು) ಎಂಬ ಪದ ವ್ಯಂಗ್ಯಪೂರ್ಣ — ಅವರು ತಿಳಿದದ್ದು ಜ್ಞಾನವಲ್ಲ, ಭ್ರಮೆ; ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಕದಡಿದ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಅವರ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಕಪಿಲರು ಮಹಾರೋಷದಿಂದ ಆವಿಷ್ಟರಾಗಿ ಆಗ ಹೂಂಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಆಗ ಅಪ್ರಮೇಯರಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಕಪಿಲರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸಗರಪುತ್ರರೂ ಭಸ್ಮರಾಶಿಯಾದರು. ಶಸ್ತ್ರವಲ್ಲ, ಶಾಪದ ಮಾತಲ್ಲ, ಯುದ್ಧವೂ ಅಲ್ಲ — ಕೇವಲ ಹೂಂಕಾರ; ಅಷ್ಟರಿಂದಲೇ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಂದಿ ಬೂದಿಯಾದರು. ಈ ಸರ್ಗದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದುದು — ಸಗರಪುತ್ರರು ಇತರರಿಂದ ಹತರಾಗಲಿಲ್ಲ, ತಮ್ಮದೇ ಉದ್ಧಟತನದಿಂದ ನಾಶವಾದರು; ಮುನಿ ಕೇವಲ ನಿಮಿತ್ತ. ಅವರ ಉದ್ಧಾರ ಇಂದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯೂ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆ ಉದ್ಧಾರವನ್ನೇ ಮುಂದೆ ಭಾಗೀರಥಿಯ ಅವತರಣದಿಂದ ಸಾಧಿಸಲಾಗುವುದು — ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸರ್ಗ ಗಂಗಾವತರಣ ಕಥೆಯ ಮೂಲಬೀಜ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः॥ ४०॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ