॥वाल्मीकिरामायणम् ಬಾಲಕಾಂಡ · 32ನೇ ಸರ್ಗ

ಬಾಲಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಕುಶವಂಶ ವರ್ಣನೆ ಮತ್ತು ನೂರು ಕನ್ಯೆಯರು ಕುಬ್ಜರಾದುದು

ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿಯಾದ ಕುಶನ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರು, ಅವರ ನಗರಗಳು, ವಸುಮತಿ, ಐದು ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಗಧೀ ನದಿ, ಕುಶನಾಭನ ನೂರು ಕನ್ಯೆಯರು, ವಾಯುವಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಕನ್ಯೆಯರ ನಿರಾಕರಣೆ ಮತ್ತು ಅಂಗಭಂಗ

ಹಿಂದೆ ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿಯಾದ ಕುಶನೆಂಬ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಇದ್ದನು. ‘ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿ’ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಯಾರ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣನೋ ಅವನು. ಅವನ ವ್ರತಗಳು ಎಂದೂ ಭಂಗವಾಗದವು; ಅವನು ಧರ್ಮಜ್ಞನೂ ಸಜ್ಜನರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವವನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಕುಲೀನಳೂ ಯೋಗ್ಯಳೂ ಆದ ವಿದರ್ಭರಾಜಕುಮಾರಿಯಾದ ಹೆಂಡತಿಯಲ್ಲಿ ತನಗೆ ಸದೃಶರಾದ, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದನು. ಕಥೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ತಂದೆಯ ತಪಸ್ಸು, ತಾಯಿಯ ಕುಲ, ಪುತ್ರರ ಸಾಮ್ಯ — ಈ ಮೂರನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ‘ಯುಕ್ತಾಯಾಮ್’ ಎಂದರೆ ಯೋಗ್ಯಳಾದ, ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಅನುರೂಪಳಾದ; ‘ಸದೃಶಾನ್’ ಎಂದರೆ ತಂದೆಯ ತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಸಮಾನರಾದವರು. ಇದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ವಂಶವೃತ್ತಾಂತಕ್ಕೆ ನೆಲೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು — ಕುಶಾಂಬ, ಕುಶನಾಭ, ಅಸೂರ್ತರಜಸ್ ಮತ್ತು ವಸು. ಎಲ್ಲರೂ ತೇಜಸ್ವಿಗಳೂ ಮಹೋತ್ಸಾಹಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮವನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಕುಶನು ಧರ್ಮಿಷ್ಠರೂ ಸತ್ಯವಾದಿಗಳೂ ಆದ ಆ ಪುತ್ರರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಮಕ್ಕಳೇ, ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿರಿ; ಇದರಿಂದ ನೀವು ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುವಿರಿ.’ ‘ಪಾಲನ’ ಎಂದರೆ ಪ್ರಜಾರಕ್ಷಣೆ, ಅದೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ಮುಖ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯ. ತಂದೆ ಪುತ್ರರಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಂಚುವುದಿಲ್ಲ, ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನೇ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಫಲವನ್ನೂ ಧರ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಧರ್ಮಿಷ್ಠಾನ್ ಸತ್ಯವಾದಿನಃ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣಗಳಿಂದ ಸೂಚಿತವಾಗುವುದೇನೆಂದರೆ — ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅವರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಂಡೇ ಕೊಡಲಾಯಿತು, ಸುಮ್ಮನೆ ಅಲ್ಲ.

ಕುಶನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಲೋಕಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಆ ನಾಲ್ವರು ನರಶ್ರೇಷ್ಠರು ಆಗ ನಗರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ‘ನಿವೇಶ’ ಎಂದರೆ ನಗರದ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಕುಶಾಂಬನು ಕೌಶಾಂಬೀ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು; ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಕುಶನಾಭನು ಮಹೋದಯವೆಂಬ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು; ಮಹಾಮತಿಯಾದ ಅಸೂರ್ತರಜಸ್ ಧರ್ಮಾರಣ್ಯವೆಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು; ರಾಜಾ ವಸು ಗಿರಿವ್ರಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಕೌಶಾಂಬೀ ಯಮುನಾತೀರದಲ್ಲಿದೆ; ಮಹೋದಯ ಕಾನ್ಯಕುಬ್ಜ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಧರ್ಮಾರಣ್ಯ ಗಯೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ; ಗಿರಿವ್ರಜ ಮಗಧರ ರಾಜಧಾನಿ. ಹೀಗೆ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ನಗರನಿರ್ಮಾಣದಿಂದಲೇ ಪಾಲಿಸಲಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಜಾಪಾಲನೆಯ ಆಧಾರ ಜನಪದವೇ. ‘ನಿವೇಶಂ ಚಕ್ರಿರೇ’ ಎಂಬ ಬಹುವಚನದಿಂದ ತಿಳಿಯುವುದೇನೆಂದರೆ — ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ತನ್ನದೇ ನಗರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು, ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೆಡೆ ಅಲ್ಲ. ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರು, ನಾಲ್ಕು ನಗರಗಳು — ವಂಶದ ವಿಸ್ತಾರ ಇಲ್ಲಿ ಭೂಗೋಳದಲ್ಲಿಯೇ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

‘ರಾಮ, ಇದು ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಸುವಿನ ವಸುಮತೀ ಎಂಬ ಭೂಮಿ; ಈ ಐದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತಗಳು ಸುತ್ತಲೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸುಮಾಗಧೀ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ರಮ್ಯ ನದಿ ಮಗಧ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಿದು ಬಂದಿದೆ; ಅದು ಐದು ಮುಖ್ಯ ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವೆ ಹಾರದಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮ, ಈ ಮಾಗಧೀ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ವಸುವಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹರಿಯುವಂತಹುದು, ಒಳ್ಳೆಯ ಹೊಲಗಳುಳ್ಳದ್ದು, ಬೆಳೆಗಳ ಸಾಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದುದು.’ ರಾಮನ ಪ್ರಶ್ನೆ ‘ಈ ದೇಶ ಯಾವುದು?’ ಎಂದಿತ್ತು; ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ಅದಕ್ಕೆ ವಂಶಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಸುಮಾಗಧೀ’ ಎಂಬುದು ಶೋಣಭದ್ರದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು; ಅದರ ತೀರದಲ್ಲೇ ಆ ಮುನಿಗಳು ತಂಗಿದ್ದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಕಣ್ಣೆದುರಿನ ದೃಶ್ಯದಿಂದಲೇ ಕಥೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ಹೆಸರು, ಪರ್ವತಗಳು, ನದಿ — ಈ ಮೂರರಿಂದಲೂ ಸ್ಮೃತಿ ಜಾಗೃತವಾಗುತ್ತದೆ.

‘ರಘುನಂದನ, ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ರಾಜರ್ಷಿ ಕುಶನಾಭನು ಘೃತಾಚೀ ಎಂಬ ಅಪ್ಸರೆಯಲ್ಲಿ ಅನುತ್ತಮರಾದ ನೂರು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಪಡೆದನು. ಯೌವನದಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ರೂಪವತಿಯರಾದ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು ಉದ್ಯಾನಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ಮಳೆಗಾಲದ ಮಿಂಚುಗಳಂತೆ ಹೊಳೆದರು. ರಾಘವ, ಹಾಡುತ್ತಾ, ನರ್ತಿಸುತ್ತಾ, ವಾದ್ಯ ನುಡಿಸುತ್ತಾ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಭೂಷಿತರಾದ ಅವರು ಪರಮ ಆನಂದವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.’ ‘ಶತಹ್ರದಾ’ ಎಂಬುದು ಮಿಂಚಿನ ಹೆಸರು; ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಮಿಂಚಿನ ಸಾಲಿನಂತೆ ಅವರು ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ‘ಘೃತಾಚೀ’ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದ ಅಪ್ಸರೆ; ಅವಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕನ್ಯೆಯರ ದಿವ್ಯರೂಪ ಇದರಿಂದ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಅನುತ್ತಮ’ ಎಂದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನದು ಇಲ್ಲದಂತಹುದು; ನೂರು ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗಾನ, ನೃತ್ಯ, ವಾದನ — ಮೂರು ಬಗೆಯ ಕಲೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿದೆ. ಕನ್ಯೆಯರ ನಿರ್ದೋಷವಾದ ಆಟವನ್ನೇ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬರಲಿರುವ ಉಪದ್ರವವನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಆಮೇಲೆ ಸರ್ವಾಂಗ ಸುಂದರಿಯರಾದ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಅವರು ಉದ್ಯಾನಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ಮೋಡಗಳ ನಡುವಿನ ತಾರೆಗಳಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದರು. ‘ಘನಾಂತರೇ’ ಎಂದರೆ ಮೋಡಗಳ ನಡುವಿನ ಬಿಡುವಿನಲ್ಲಿ; ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಚ್ಚಿದ, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಎಂಬ ಭಾವ. ಸರ್ವಗುಣಸಂಪನ್ನರೂ ರೂಪಯೌವನಸಂಪನ್ನರೂ ಆದ ಅವರನ್ನು ಕಂಡು ಸರ್ವಾತ್ಮಕನಾದ ವಾಯು ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ‘ಸರ್ವಾತ್ಮಕ’ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮನಾಗಿರುವವನು, ಪ್ರಾಣರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನು; ಅವನದೇ ಈ ದೃಷ್ಟಿ ಅನುಚಿತ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತು. ಉಪಮೆಯೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು — ತಾರೆಗಳು ಮೋಡಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟರೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಕನ್ಯೆಯರ ಶೋಭೆ ಬರಲಿರುವ ಉಪದ್ರವದಿಂದಲೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ವಾಯುವಿನ ಮಾತು — ‘ನಾನು ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ನೀವು ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯರಾಗುವಿರಿ. ಮಾನುಷಭಾವವನ್ನು ತೊರೆಯಿರಿ; ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುವಿರಿ. ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯೌವನ ಯಾವಾಗಲೂ ಚಂಚಲ; ಆದರೆ ಅಕ್ಷಯವಾದ ಯೌವನವನ್ನು ಪಡೆದು ನೀವು ಅಮರರಾಗುವಿರಿ.’ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಲಿಲ್ಲ, ಪ್ರಲೋಭನೆಯಿಂದ — ಅಮರತ್ವ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಯ ಯೌವನವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ‘ಮಾನುಷಭಾವವನ್ನು ತೊರೆಯಿರಿ’ ಎಂಬುದೇ ಇದರ ಮೂಲದೋಷ; ಅದರಿಂದ ತಂದೆಗೆ ಅಧೀನರಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಮರ್ಯಾದೆ ಎರಡನ್ನೂ ಒಮ್ಮೆಗೇ ತೊರೆಯಬೇಕಾದೀತು.

ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮನಾದ (ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸುವ) ವಾಯುವಿನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ನೂರು ಕನ್ಯೆಯರು ಆ ಮಾತನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿ ಹೇಳಿದರು. ‘ಅಪಹಾಸ್ಯ’ ಎಂದರೆ ಅವಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಕ್ಕು; ಭಯದಿಂದಲ್ಲ, ಕೋಪದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ. ಮೊದಲ ಕಾರಣ — ‘ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನೀನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಒಳಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೀಯೆ; ನಾವೆಲ್ಲರೂ ನಿನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಲ್ಲೆವು; ಹಾಗಿರುವಾಗ ನಮ್ಮನ್ನೇಕೆ ಅವಮಾನಿಸುತ್ತೀಯೆ?’ ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದವನಿಗೆ ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ತಿಳಿದೇ ಇದೆ; ತಿಳಿದೂ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದು ಅವಮಾನವೇ. ಎರಡನೆಯದು — ‘ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಕುಶನಾಭನ ಮಕ್ಕಳು; ದೇವನಾದ ನಿನ್ನನ್ನೂ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಉರುಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥರು; ಆದರೂ ತಪಸ್ಸನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೇವೆ.’ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಶಾಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಯಿಸಬಾರದು — ಇದು ತಪಸ್ವಿಗಳ ನಿಯಮ. ‘ರಕ್ಷಾಮಃ’ (ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೇವೆ) ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ — ತಪಸ್ಸನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೇವೆ, ಅದರಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನೂ; ಶಾಪ ಕೊಡುವುದಾದರೋ ತಪಸ್ಸಿನ ಕ್ಷಯವೇ.

ಮೂರನೆಯ ಕಾರಣ — ‘ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯೇ, ಸತ್ಯವಾದಿಯಾದ ತಂದೆಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ನಾವು ನಮ್ಮಿಷ್ಟದಂತೆ ಸ್ವಯಂವರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವ ಆ ಕಾಲ ಎಂದೂ ಬಾರದಿರಲಿ. ತಂದೆಯೇ ನಮಗೆ ಪ್ರಭು; ಅವನೇ ಪರಮ ದೈವ. ತಂದೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡುವನೋ ಅವನೇ ನಮಗೆ ಪತಿಯಾಗುವನು.’ ಉತ್ತರದ ಕ್ರಮ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ — ಮೊದಲು ವಾಯುವಿಗೆ ಅವನ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವದ ನೆನಪು, ಆಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಥನ, ಕೊನೆಗೆ ಧರ್ಮನಿರ್ಣಯ. ಅವರು ಅಶಕ್ತರಲ್ಲ, ತಂದೆಗೆ ಅಧೀನರು; ನಿರಾಕರಣೆಯೂ ದ್ವೇಷದಿಂದಲ್ಲ, ಧರ್ಮದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದುದು.

ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪೂಜ್ಯನೂ ಪ್ರಭುವೂ ಆದ ವಾಯು ಅತ್ಯಂತ ಕುಪಿತನಾಗಿ, ಅವರ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳನ್ನೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮುರಿದನು. ಅವರು ಮೊಳದಷ್ಟು ಗಾತ್ರದವರಾಗಿ, ಅಂಗಗಳು ಮುರಿದು, ಭಯಪೀಡಿತರಾದರು. ‘ಅರತ್ನಿ’ ಎಂದರೆ ಮೊಣಕೈಯಿಂದ ಮುಷ್ಟಿಯವರೆಗಿನ ಕೈಯ ಅಳತೆ; ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರ ದೇಹ ಕುಗ್ಗಿಹೋಯಿತು. ವಾಯುವಿನಿಂದ ಮುರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಕನ್ಯೆಯರು ರಾಜನ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು; ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಾಬರಿಗೊಂಡು, ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ, ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಡನೆ ನಿಂತರು. ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದವನೇ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮುರಿದನು — ಒಳಹೊಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಗೇ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ನಿರಾಕರಣೆಗೆ ಉತ್ತರ ಮಾತಾಗಲಿಲ್ಲ, ಬಲವೇ ಆಯಿತು.

ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ, ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರಿಯರಾದ ಆ ಕನ್ಯೆಯರು ಮುರಿದು ದೀನರಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಆ ರಾಜನು ಗಾಬರಿಗೊಂಡು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಇದೇನು? ಹೇಳಿರಿ, ಮಕ್ಕಳೇ. ಯಾರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? ಯಾರಿಂದ ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಗೂನರಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರಿ? ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ನೀವು ಏಕೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ?’ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ರಾಜನು ನಿಟ್ಟುಸಿರುಬಿಟ್ಟು ಏಕಾಗ್ರನಾದನು — ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೇಳಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು. ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂರು ಬಗೆಯದು — ಇದೇನು, ಯಾರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಯಾರಿಂದ ಹೀಗಾಯಿತು. ಸರ್ಗ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲೇ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ; ಉತ್ತರವನ್ನೂ ಅವರ ಕ್ಷಮೆಯ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನೂ ಮೂವತ್ತಮೂರನೆಯ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುವುದು.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः॥ ३२॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ