॥वाल्मीकिरामायणम् ಬಾಲಕಾಂಡ · 19ನೇ ಸರ್ಗ

ಬಾಲಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ರಾಮಯಾಚನೆ

ಮಾರೀಚ-ಸುಬಾಹುಗಳು ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞವಿಘ್ನ, ರಾಮನನ್ನು ಬೇಡುವುದು ಮತ್ತು ದಶರಥನ ಮೂರ್ಛೆ

ರಾಜಸಿಂಹನ ಆ ಅದ್ಭುತವಾದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ರೋಮಾಂಚಿತನಾದ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು — ‘ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇದು ನಿನಗೇ ಉಚಿತ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆಲ್ಲಿಂದಲೂ ಇಂಥ ಮಾತು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನೀನು ಮಹಾವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ವಸಿಷ್ಠನು ನಿನಗೆ ಉಪದೇಶಕ. ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಾತಿನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸು; ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞನಾಗು.’ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಮುನಿ ಮೊದಲು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ‘ಭವ ಸತ್ಯಪ್ರತಿಶ್ರವಃ’ (ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞನಾಗು) ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಅವನು ರಾಜನನ್ನು ಅವನದೇ ಮಾತಿನಿಂದ ಬಂಧಿಸುತ್ತಾನೆ; ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಮೊದಲೇ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸರ್ಗ ಒಂದೇ ಅಖಂಡ ಭಾಷಣ, ಅದರ ಆರಂಭ ಇದು. ಸ್ತುತಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಧನವೇ — ಕುಲ ಮತ್ತು ಗುರು ನೆನಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ರಾಜನು ತನ್ನ ಮಾತಿನಿಂದ ಕದಲದಿರಲೆಂದು.

‘ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಾನು ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಒಂದು ನಿಯಮವನ್ನು (ವ್ರತವನ್ನು) ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ವಿಘ್ನ ಮಾಡುವ, ಬಯಸಿದ ರೂಪ ತಾಳಬಲ್ಲ ಇಬ್ಬರು ರಾಕ್ಷಸರಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಬಾರಿ ವ್ರತ ಆಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಮುಗಿಯುವ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ವೀರ್ಯವಂತರೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿತರೂ ಆದ ಈ ಮಾರೀಚ-ಸುಬಾಹುಗಳು ಮಾಂಸ-ರಕ್ತಗಳ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಆ ವೇದಿಯ ಮೇಲೆ ಸುರಿಸಿದರು.’ ಇಲ್ಲಿ ವಿಘ್ನದ ಸ್ವರೂಪ ಮನನೀಯ — ಅವರು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮುರಿದು ಓಡಿಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ವೇದಿಯನ್ನು ಅಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶುದ್ಧಿಯೇ ಯಜ್ಞದ ಪ್ರಾಣ; ಆದ್ದರಿಂದ ರಕ್ತಮಾಂಸದ ಮಳೆಯೇ ಪರಮ ದೂಷಣೆ. ‘ಸಮಾಪ್ತ್ಯಾಮ್’ (ಮುಗಿಯುವಾಗ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವರ ಕ್ರೌರ್ಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ — ಫಲ ಹತ್ತಿರವಾದಾಗಲೇ ಅವರು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ‘ಕಾಮರೂಪಿಣೌ’ (ಬಯಸಿದ ರೂಪ ತಾಳಬಲ್ಲವರು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಆ ವಿಘ್ನ ಬಲದಿಂದಲ್ಲ, ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

‘ಆ ನಿಯಮನಿಶ್ಚಯ ಭಗ್ನವಾದಾಗ ಶ್ರಮಪಟ್ಟ ನಾನು ನಿರುತ್ಸಾಹನಾಗಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರಬಂದೆ. ರಾಜನೇ, ಅವರ ಮೇಲೆ ಕೋಪವನ್ನು ಬಿಡಲು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ವ್ರತಚರ್ಯೆ ಎಂಥದೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ, ಕಾಕಪಕ್ಷವನ್ನು (ಬಾಲಕರ ಜುಟ್ಟನ್ನು) ಧರಿಸಿದ, ವೀರನಾದ ನಿನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ರಾಮನನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡಬೇಕು.’ ಇದೇ ಸರ್ಗದ ಕೇಂದ್ರ. ತಪಸ್ವಿ ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದರೂ ಶಪಿಸಲಾರ, ಏಕೆಂದರೆ ವ್ರತನಿಯಮ ಅವನನ್ನೇ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಬಾಲಕನನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ‘ಕಾಕಪಕ್ಷಧರಮ್’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ರಾಮನ ಶೈಶವವೇ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಅವನು ಯೋಧನನ್ನಲ್ಲ, ಶಿಶುವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಬೇಡಿಕೆಯ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆ — ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯಾದವನು, ಅವನು ರಾಜನಿಂದ ಸೈನ್ಯವನ್ನಲ್ಲ, ಬಾಲಕನನ್ನೇ ವರಿಸುತ್ತಾನೆ.

‘ನನ್ನಿಂದ ರಕ್ಷಿತನಾದ ಇವನು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿಘ್ನಕಾರಿಗಳಾದ ಆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥನು. ನಾನೂ ಇವನಿಗೆ ಬಹುವಿಧವಾದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ — ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಅದರಿಂದ ಇವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.’ ಈ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾರ್ಮಿಕ — ಮುನಿ ಕೇವಲ ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ, ಕೊಡುತ್ತಾನೆ ಕೂಡ. ಬಾಲಕನ ತಂದೆ ಏನನ್ನು ಶಂಕಿಸಬಹುದೋ ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನು ಮೊದಲೇ ಪರಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ; ರಕ್ಷಣೆ, ವಿದ್ಯೆ, ಯಶಸ್ಸು — ಈ ಮೂರು ಮಾತುಗಳು ತಂದೆಯ ಭಯಕ್ಕೆ ಮೂರು ಉತ್ತರಗಳು. ‘ಮಯಾ ಗುಪ್ತಃ’ (ನನ್ನಿಂದ ರಕ್ಷಿತ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವನು ಸ್ವತಃ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

‘ರಾಮನನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಅವರು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನಿಲ್ಲಲಾರರು; ರಾಘವನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವ ಪುರುಷನೂ ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಧೈರ್ಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ವೀರ್ಯದಿಂದ ಮದಿಸಿದ ಆ ಪಾಪಿಗಳು ಕಾಲಪಾಶಕ್ಕೆ ವಶರಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನಿಗೆ ಅವರು ಸಮರಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನೇ, ಪುತ್ರನ ಮೇಲಿನ ಮಮತೆಯನ್ನು ತೋರಬಾರದು.’ ‘ಕಾಲಪಾಶವಶಂ ಗತೌ’ (ಕಾಲಪಾಶಕ್ಕೆ ವಶರಾದರು) ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಮುನಿ ಅವರ ಮೃತ್ಯು ನಿಶ್ಚಿತವೇ, ರಾಮನು ಕೇವಲ ನಿಮಿತ್ತ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಮತೆಯ ನಿಷೇಧವೂ ಕಠೋರ — ತಂದೆಯ ಹೃದಯವನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದರೂ ಅವನು ಅದನ್ನೇ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯ ದೃಢತೆ; ಇಲ್ಲಿ ಮಮತೆಯನ್ನು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಯಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

‘ನಾನು ನಿನಗೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ — ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ಹತರಾದರೆಂದೇ ತಿಳಿ. ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಮನನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ; ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ವಸಿಷ್ಠನೂ ಬಲ್ಲನು, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತ ಈ ಇತರರೂ ಬಲ್ಲರು.’ ಇಲ್ಲಿ ‘ವೇದ್ಮಿ’ (ಬಲ್ಲೆ) ಎಂಬ ಪದ ಗಂಭೀರ — ತಂದೆ ತಾನು ಮಗನನ್ನು ಬಲ್ಲೆನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ರಾಮನ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಪಸ್ವಿಗಳೇ ಬಲ್ಲರು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಮುನಿ. ಸಾಕ್ಷಿಗಳೂ ಅದೇ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಮಾತು ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಲ್ಲ, ಪ್ರಮಾಣವೂ ಹೌದು. ‘ಹತೌ ತೌ ವಿದ್ಧಿ’ (ಅವರು ಹತರಾದರೆಂದು ತಿಳಿ) ಎಂಬ ಭೂತಕಾಲ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಮುಂದೆ ನಡೆಯಲಿರುವ ವಧೆಯನ್ನು ನಡೆದುಹೋದಂತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

‘ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಲಾಭವನ್ನೂ ಸ್ಥಿರವಾದ ಪರಮ ಯಶಸ್ಸನ್ನೂ ನೀನು ಬಯಸುವೆಯಾದರೆ ರಾಮನನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನೇ, ವಸಿಷ್ಠನೇ ಮೊದಲಾದ ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲ ಮಂತ್ರಿಗಳೂ ಅನುಮತಿ ಕೊಟ್ಟರೆ ಆಗ ರಾಮನನ್ನು ಕಳುಹಿಸು; ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ನಿನ್ನ ಪ್ರಿಯಪುತ್ರನನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.’ ಮುನಿಯ ಕೌಶಲ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ಅವನು ರಾಜನಿಗೆ ದಾರಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬನ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮಂತ್ರಿಗಳ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ರಾಜನೀತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ, ರಾಜನ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದಾರಿಯೂ ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು — ರಾಜನಿಗೆ ಯಾವುದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವೋ ಅದನ್ನೇ ಬೆಲೆಯಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.

‘ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳು ಉಳಿದಿವೆ; ಅಷ್ಟು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಕಮಲಲೋಚನನಾದ ರಾಮನನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ. ರಾಘವನೇ (ದಶರಥನೇ), ನನ್ನ ಯಜ್ಞದ ಕಾಲ ಮೀರಿಹೋಗದಂತೆ ಮಾಡು; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶೋಕಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಡ.’ ‘ದಶರಾತ್ರಮ್’ (ಹತ್ತು ರಾತ್ರಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮಿತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ — ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲ, ಹತ್ತೇ ರಾತ್ರಿಗಳು. ಕಾಲದ ನೆನಪು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ತ್ವರೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಯಜ್ಞಕಾಲ ಮೀರಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಶ್ರಮವೂ ವ್ಯರ್ಥ. ‘ಮಾ ಚ ಶೋಕೇ ಮನಃ ಕೃಥಾಃ’ (ಶೋಕಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಕೊಡಬೇಡ) ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಮುನಿ ತಂದೆಯ ಹೃದಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ, ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಕೂಡ. ಸಮಾಧಾನವೂ ಇಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯದ ಒಂದು ಅಂಗವೇ.

ಹೀಗೆ ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಹಿತವಾದ ಮಾತನ್ನಾಡಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮನೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಮಹಾಮತಿಯೂ ಆದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಮಾತು ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಆ ಶುಭವಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ರಾಜೇಂದ್ರನು ಮಹಾಶೋಕದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ನಡುಗಿದನು, ಮೂರ್ಛೆಹೋದನು; ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಆಗ ಎದ್ದು ಭಯಗ್ರಸ್ತನಾಗಿ ವಿಷಾದಪಟ್ಟನು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತಾನೆ — ಹೃದಯವನ್ನೂ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಸೀಳುವ ಆ ಮುನಿವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾನ್ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಜನು ವ್ಯಥಿತಮನಸ್ಕನಾಗಿ ಆಸನದಿಂದ ಕದಲಿದನು. ಒಂದೇ ಮಾತು — ‘ರಾಮನನ್ನು ಕೊಡು’ — ರಾಜನನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನದಿಂದ ಕದಲಿಸುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಕಥೆಯ ಗುರುತ್ವ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪುತ್ರೇಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದು ದೊರೆಯಿತೋ ಅದೇ ಈಗ ಬೇಡಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ — ಇದು ಕವಿಯ ಯೋಜನೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे एकोनविंशः सर्गः॥ १९॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ