ಸರ್ಗ
ವಾನರರ ಉತ್ಪತ್ತಿ
ಬ್ರಹ್ಮನ ಆದೇಶದಂತೆ ದೇವತೆಗಳೂ ಋಷಿಗಳೂ ವಾನರ-ಕರಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಪುತ್ರರನ್ನು ಪಡೆದುದು
ವಿಷ್ಣುವು ದಶರಥನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಲು ಹೋದ ಮೇಲೆ ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಈ ವಿಷ್ಣು ಸತ್ಯಸಂಧನು, ವೀರನು, ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಹಿತೈಷಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯಕರಾಗುವ ಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ, ಬಯಸಿದ ರೂಪ ತಾಳಬಲ್ಲ ಪುತ್ರರನ್ನು ನೀವು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ.’ ಅವರು ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ — ಮಾಯೆಯನ್ನು ಬಲ್ಲವರು, ಶೂರರು, ವೇಗದಲ್ಲಿ ವಾಯುವಿಗೆ ಸಮಾನರು, ನೀತಿಜ್ಞರು, ಬುದ್ಧಿಸಂಪನ್ನರು, ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮಾನ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು, ಯಾರಿಂದಲೂ ಸೋಲಿಸಲಾಗದವರು, ಉಪಾಯಜ್ಞರು, ದಿವ್ಯವಾದ ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯವುಳ್ಳವರು, ಎಲ್ಲ ಅಸ್ತ್ರಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರು, ಅಮೃತವನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ದೇವತೆಗಳಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಗಳು. ಇಲ್ಲಿ ಕಥೆಯ ಗೂಢ ಮರ್ಮ — ಅವತಾರ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಇಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಸಹಾಯಕರೂ ಅವನೊಡನೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಘವನು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯದ ಸಾಧನವನ್ನು ಅವನ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘ನಯಜ್ಞಾನ್’ (ನೀತಿಜ್ಞರನ್ನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕೇವಲ ಬಲ ಸಾಲದು, ಅಲ್ಲಿ ನೀತಿಯೂ ಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮನು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಗಳನ್ನೂ ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ — ಮುಖ್ಯ ಅಪ್ಸರೆಯರಲ್ಲಿ, ಗಂಧರ್ವಸ್ತ್ರೀಯರ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ, ಯಕ್ಷರ ಮತ್ತು ನಾಗರ ಕನ್ಯೆಯರಲ್ಲಿ, ಕರಡಿ ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಧರಿಯರಲ್ಲಿ, ಕಿನ್ನರಿಯರ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಾನರಿಯರ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ. ಅವರೆಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ದೇವತೆಗಳು ವಾನರರೂಪದಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ಸಮಾನ ಪರಾಕ್ರಮವುಳ್ಳ ಪುತ್ರರನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಲಿ ಎಂಬುದು ಆದೇಶ. ‘ಹರಿರೂಪೇಣ’ (ವಾನರರೂಪದಿಂದ) ಎಂಬ ಪದ ಮನನೀಯ — ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವಾನರರೂಪವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದರಿಂದ ಕಾರ್ಯವೇ ಪ್ರಧಾನ, ಆಕಾರವಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟೊಂದು ಮೂಲಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮುಂದೆ ಬರುವ ಸೈನ್ಯ ಒಂದೇ ಕುಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಸಮಗ್ರ ದೇವಲೋಕದಿಂದಲೂ ತಿರ್ಯಗ್ಲೋಕದಿಂದಲೂ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಸೈನ್ಯ ಮುಂದೆ ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದಲ್ಲಿಯೂ ರಾಮನ ಬಾಹುವಾಗುವುದು. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವು ಪಾಯಸರೂಪದಲ್ಲಿ ದಶರಥನ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಾದರೋ ಅವನ ಪರಿವಾರ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಸೃಜಧ್ವಮ್’ (ಸೃಷ್ಟಿಸಿರಿ) ಎಂಬ ಆತ್ಮನೇಪದದ ಬಹುವಚನ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿಯೇ ಕರೆಯುತ್ತದೆ — ಯಾರನ್ನೂ ಉಪೇಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾರಿಗೂ ವಿಶೇಷವಿಲ್ಲ.
ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ‘ಕರಡಿಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಜಾಂಬವಂತನನ್ನಾದರೋ ನಾನು ಮೊದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೇನೆ; ನಾನು ಆಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನನ್ನ ಬಾಯಿಂದ ಅವನು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಹುಟ್ಟಿದನು.’ ಇದರಿಂದ ಜಾಂಬವಂತನು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯನು, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮುಖದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವನು ಮುಂದೆ ವಾನರರ ಮಂತ್ರಿಯೂ ನೆನಪಿನ ಭಂಡಾರವೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ‘ಜೃಂಭಮಾಣಸ್ಯ’ (ಆಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವನ) ಎಂಬ ಪದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿತ್ರವತ್ತಾದುದು — ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದಲ್ಲ, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಆಕಳಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮುಖದಿಂದ ಜಾಂಬವಂತನು ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅಷ್ಟು ಸಹಜವಾದುದು ಅವನ ಹಿರಿಮೆ. ಭಗವಂತನಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ದೇವತೆಗಳು ಆ ಶಾಸನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿ ವಾನರರೂಪಿಗಳಾದ ಪುತ್ರರನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದರು. ದೇವತೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ — ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಋಷಿಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಉರಗರು, ಚಾರಣರು — ಇವರೂ ವನಚಾರಿಗಳಾದ ವೀರಪುತ್ರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಸಮಗ್ರ ದಿವ್ಯಲೋಕವು ಒಂದೇ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕಮತದಿಂದ ತೊಡಗಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಬೇಕಾದುದು — ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಲಿಲ್ಲ, ತಕ್ಷಣವೇ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ‘ತನೂಷು’, ‘ಗಾತ್ರೇಷು’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳೂ ಶರೀರವಾಚಕ; ಇದರಿಂದ ಈ ಸೃಷ್ಟಿ ಔರಸವೇ, ಕೇವಲ ಮಂತ್ರಜನಿತವಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿತ. ಇನ್ನೊಂದು — ಅವರು ಯಾವ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರೋ ಅವೆಲ್ಲವೂ ದಿವ್ಯವೇ; ಆದ್ದರಿಂದ ವಾನರರೆಂಬ ಹೆಸರಿದ್ದರೂ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲ.
ಆಮೇಲೆ ಕವಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಯೂಥಪನನ್ನು (ವಾನರ ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕನನ್ನು) ಅವನ ದಿವ್ಯ ತಂದೆಯೊಡನೆ ಹೆಸರಿಸಿ ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರನು ಮಹೇಂದ್ರಪರ್ವತದಂತಿರುವ ವಾನರೇಂದ್ರ ವಾಲಿಯನ್ನು ಮಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು; ತಾಪಕರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಸೂರ್ಯನು ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು. ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ತಾರನೆಂಬ ಮಹಾಕಪಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು, ಅವನು ಎಲ್ಲ ವಾನರಮುಖ್ಯರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತನೂ ಅನುತ್ತಮನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಧನದನಾದ ಕುಬೇರನ ಮಗನು ಶ್ರೀಮಂತನಾದ ಗಂಧಮಾದನನೆಂಬ ವಾನರ; ವಿಶ್ವಕರ್ಮನಾದರೋ ನಲನೆಂಬ ಮಹಾಕಪಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು. ಪಾವಕನ, ಅಂದರೆ ಅಗ್ನಿಯ, ಮಗನು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳ ಶ್ರೀಮಂತ ನೀಲ; ಆ ವೀರ್ಯವಂತನು ತೇಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಯಶಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ವೀರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿದ್ದನು. ಈ ನಾಮಾವಳಿ ಕೇವಲ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲ — ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಾನರನ ಪರಾಕ್ರಮವೂ ಅವನ ತಂದೆಯ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುರೂಪ ಎಂದು ಕವಿ ಮುಂದೆಯೇ ಹೇಳುವನು. ‘ವನಚಾರಿಣಃ’ (ವನಚಾರಿಗಳು) ಎಂಬ ಪದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ — ತಂದೆಯರೂ ವನಚಾರಿಗಳು, ಮಕ್ಕಳೂ. ನಲನ ತಂದೆ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ದೇವ — ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಸೇತುಬಂಧನವನ್ನು ಅವನೇ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಕಥೆಯ ಬೀಜ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅಡಗಿದೆ.
ರೂಪ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ, ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯರಾದ ಅಶ್ವಿನೀದೇವತೆಗಳು ಸ್ವತಃ ಮೈಂದನನ್ನೂ ದ್ವಿವಿದನನ್ನೂ ಹುಟ್ಟಿಸಿದರು; ಅಶ್ವಿನಿಗಳು ಇಬ್ಬರಾದುದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳೂ ಇಬ್ಬರು — ಇದು ಇಲ್ಲಿನ ಸೊಬಗು. ವರುಣನು ಸುಷೇಣನೆಂಬ ವಾನರನನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯನು ಶರಭನನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು. ಆಮೇಲೆ ಎಲ್ಲರ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ — ಮಾರುತನ (ವಾಯುವಿನ) ಔರಸಪುತ್ರನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಹನುಮಂತನೆಂಬ ವಾನರ; ಅವನು ವಜ್ರದಂತಹ ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯವುಳ್ಳವನು, ವೇಗದಲ್ಲಿ ಗರುಡನಿಗೆ ಸಮಾನನು. ‘ಔರಸಃ’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ — ದತ್ತುಪುತ್ರನಲ್ಲ, ಕೃತ್ರಿಮನಲ್ಲ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ವಾಯುವಿನ ಮಗ. ‘ವಜ್ರಸಂಹನನಃ’ ಎಂಬುದು ಶರೀರದ ದೃಢತೆ, ‘ವೈನತೇಯಸಮಃ’ ಎಂಬುದು ವೇಗ — ಈ ಎರಡೇ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರಕಾಂಡದ ಎಲ್ಲ ಬೀಜವೂ ಅಡಗಿದೆ. ಯಾರ ಸಮುದ್ರಲಂಘನವನ್ನು ಕೇಳಲಿದ್ದೇವೋ ಅವನ ಜನ್ಮ ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ತಪತಾಂ ವರಃ’ (ತಾಪಕರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ) ಎಂಬ ಸೂರ್ಯನ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ನೆನಪಿಡಬೇಕು; ಸುಗ್ರೀವನ ತಂದೆ ತೇಜಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ವಾಲಿಯ ತಂದೆ ದೇವರಾಜ — ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಮುಂದೆ ಸಹೋದರರ ವಿರೋಧ ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತದೆ. ತಾರನ ತಂದೆ ದೇವಗುರು, ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವನ ಬುದ್ಧಿ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ.
ಅವರು ಎಲ್ಲ ವಾನರಮುಖ್ಯರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತರೂ ಬಲಶಾಲಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಸಾವಿರ ವಾನರರು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಎಲ್ಲರೂ ದಶಗ್ರೀವನ (ರಾವಣನ) ವಧೆಗೆ ಸಿದ್ಧರಾದವರು — ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಅವರ ಉದ್ದೇಶ ನಿಶ್ಚಿತ. ಅವರು ಅಪ್ರಮೇಯ ಬಲವುಳ್ಳ ವೀರರು, ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು, ಬಯಸಿದ ರೂಪ ತಾಳಬಲ್ಲವರು, ಆನೆಗಳಂತೆಯೂ ಬೆಟ್ಟಗಳಂತೆಯೂ ಕಾಣುವವರು, ದೃಢಕಾಯರು, ಮಹಾಬಲರು. ಕರಡಿಗಳು, ವಾನರರು, ಗೋಲಾಂಗೂಲಗಳು (ಹಸುವಿನ ಬಾಲದಂತಹ ಬಾಲವುಳ್ಳ ಕೋತಿಗಳು) ಬೇಗನೆ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಒಂದು ನಿಯಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಯಾವ ದೇವನ ರೂಪ, ವೇಷ, ಪರಾಕ್ರಮ ಹೇಗಿತ್ತೋ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿಯೇ ಅವನವನ ಮಗನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದನು. ಗೋಲಾಂಗೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದರು. ಇದರಿಂದ ವಾನರಸೈನ್ಯ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ದೇವಸೈನ್ಯವೇ, ಕೇವಲ ರೂಪಾಂತರ ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ವರುಣ ಮತ್ತು ಪರ್ಜನ್ಯ ಜಲಕ್ಕೂ ಮಳೆಗೂ ಅಧಿಪತಿಗಳು; ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಸುಷೇಣ ಮತ್ತು ಶರಭ. ಹೀಗೆ ಆಕಾಶ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಜಲ, ಔಷಧ — ಲೋಕವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳೂ ಈ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಶರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿವೆ.
ಕರಡಿ ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಿನ್ನರಿಯರಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ವಾನರರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ದೇವತೆಗಳು, ಮಹರ್ಷಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ (ಗರುಡ), ಯಶಸ್ವಿಗಳಾದ ಯಕ್ಷರು, ನಾಗರು, ಕಿಂಪುರುಷರು, ಸಿದ್ಧರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಉರಗರು — ಅನೇಕರು ಹರ್ಷದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಗಟ್ಟಲೆ ಪುತ್ರರನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದರು. ಚಾರಣರೂ ವನಚಾರಿಗಳಾದ ವೀರಪುತ್ರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು — ಮಹಾಕಾಯರಾದ, ವನದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಎಲ್ಲ ವಾನರರನ್ನು. ಮತ್ತೆ ಮುಖ್ಯ ಅಪ್ಸರೆಯರಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾಧರಿಯರಲ್ಲಿ, ನಾಗಕನ್ಯೆಯರಲ್ಲಿ, ಗಂಧರ್ವಸ್ತ್ರೀಯರ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಆಗ ಬಯಸಿದ ರೂಪ ಮತ್ತು ಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಪುತ್ರರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ‘ಯಥಾಕಾಮವಿಚಾರಿಣಃ’ (ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಂಚರಿಸುವವರು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ — ಅವರನ್ನು ಯಾರೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ‘ಬಹುಸಾಹಸ್ರಾಃ’ (ಅನೇಕ ಸಾವಿರ) ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಣಿಕೆಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಆಧಿಕ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು. ‘ಕಾಮರೂಪಿಣಃ’ ಎಂಬ ಪದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತದೆ — ಬಯಸಿದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಬಲ್ಲರು ಎಂಬುದೇ ಅವರ ಮುಖ್ಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ.
ದರ್ಪದಲ್ಲಿಯೂ ಬಲದಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಸಿಂಹ-ಹುಲಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನರು; ಬಂಡೆಗಳೇ ಅವರ ಆಯುಧಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳೇ ಅವರ ರಣಭೂಮಿ. ಎಲ್ಲರೂ ಉಗುರು-ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳನ್ನೇ ಆಯುಧವಾಗಿ ಉಳ್ಳವರು, ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲ ಅಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೋವಿದರು — ಪ್ರಕೃತಿದತ್ತವಾದ ಶಸ್ತ್ರವೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾದ ಅಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನವೂ ಎರಡೂ ಅವರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಅವರು ಪರ್ವತರಾಜರನ್ನು ಅಲುಗಿಸಬಲ್ಲರು, ಸ್ಥಿರವಾದ ಮರಗಳನ್ನು ಸೀಳಬಲ್ಲರು, ನದಿಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ವೇಗದಿಂದ ಕಲಕಬಲ್ಲರು, ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸೀಳಬಲ್ಲರು, ಮಹಾಸಾಗರಗಳನ್ನು ದಾಟಬಲ್ಲರು, ಆಕಾಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಲ್ಲರು, ಮೋಡಗಳನ್ನೂ ಹಿಡಿಯಬಲ್ಲರು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಮದಿಸಿದ ಆನೆಗಳನ್ನೂ ಹಿಡಿಯಬಲ್ಲರು, ತಮ್ಮ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ ಕೂಗುತ್ತಿರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನೂ ಕೆಳಗುರುಳಿಸಬಲ್ಲರು. ಇಲ್ಲಿ ವಿಧ್ಯರ್ಥಕ (ಲಿಙ್) ಪ್ರತ್ಯಯದ ಪುನರಾವೃತ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯವನ್ನಲ್ಲ — ‘ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಬಲ್ಲರು’ ಎಂದು. ಇಂಥ ಕಾಮರೂಪಿಗಳಾದ ವಾನರರ ಅಪರಿಮಿತ ಸಂತತಿ ಹುಟ್ಟಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಎರಡು ಬಗೆಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ — ಮೊದಲು ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಗಳ ಸಂತತಿ, ಆಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ದಿವ್ಯಗಣಗಳದ್ದು. ಇದರಿಂದ ಯಾವ ದಿವ್ಯಗಣವೂ ಈ ಮಹಾಕಾರ್ಯದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಲಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಒಂದೇ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ‘ಗೃಹ್ಣೀಯುರಪಿ ತೋಯದಾನ್’ (ಮೋಡಗಳನ್ನೂ ಹಿಡಿಯಬಲ್ಲರು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇಷ್ಟು ಉದ್ಧತಿಯೊಡನೆ ಅವರ ವಿನಯ ಮುಂದೆ ರಾಮನ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಯೂಥಪರು ನೂರು ಲಕ್ಷ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು; ಅವರು ವಾನರರ ಪ್ರಧಾನ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಾನರಯೂಥಪರಾದರು. ಅವರು ಮತ್ತೆ ಇತರ ಯೂಥಪಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ವೀರವಾನರರನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಸಾವಿರಗಟ್ಟಲೆ ಋಕ್ಷವಂತ ಪರ್ವತದ ತಪ್ಪಲುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು, ಇತರರು ನಾನಾವಿಧ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನೂ ಕಾಡುಗಳನ್ನೂ ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು. ಆ ಎಲ್ಲ ವಾನರಯೂಥಪರೂ ಸೂರ್ಯಪುತ್ರ ಸುಗ್ರೀವ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಪುತ್ರ ವಾಲಿ — ಈ ಸಹೋದರರನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರು; ಹಾಗೆಯೇ ನಲ, ನೀಲ, ಹನುಮಂತ ಮತ್ತು ಇತರ ವಾನರಯೂಥಪರನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯದ ಸಂಘಟನೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಗಣಗಳು, ಗಣಪತಿಗಳು, ಅವರ ಮೇಲೆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು. ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿತವಾಗುವುದರ ಆರಂಭ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಣನಾಕ್ರಮವೂ ಮನೋಹರ — ಮೊದಲು ಶರೀರಬಲ, ಆಮೇಲೆ ಶಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನ, ಆಮೇಲೆ ಪರ್ವತ, ಸಮುದ್ರ, ಭೂಮಿ, ಆಕಾಶಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೀರುವುದು; ಅಂದರೆ ನೆಲದಿಂದ ನೀರಿಗೆ, ನೀರಿನಿಂದ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ. ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಲಂಘಿಸಬಲ್ಲವನಿಗೆ ಸೇತುಬಂಧನ ದುಷ್ಕರವಲ್ಲ.
ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಗರುಡನ ಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದವರು, ಯುದ್ಧವಿಶಾರದರು; ಸಂಚರಿಸುತ್ತ ಅವರು ಸಿಂಹಗಳನ್ನೂ ಹುಲಿಗಳನ್ನೂ ಮಹಾಸರ್ಪಗಳನ್ನೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರ್ದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಹಾಬಲನೂ ಮಹಾಬಾಹುವೂ ವಿಪುಲಪರಾಕ್ರಮಿಯೂ ಆದ ವಾಲಿ ತನ್ನ ಭುಜಬಲದಿಂದ ಕರಡಿಗಳನ್ನೂ ಗೋಲಾಂಗೂಲಗಳನ್ನೂ ವಾನರರನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸಿದನು. ಆ ಶೂರರಿಂದ ಪರ್ವತ, ವನ, ಸಾಗರಗಳೊಡನೆ ಈ ಭೂಮಿ ತುಂಬಿಹೋಗಿತ್ತು — ಅವರು ಬಗೆಬಗೆಯ ಆಕಾರಗಳಿಂದಲೂ ನಾನಾ ಗುರುತು-ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದ್ದರು. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಬೇರೆ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ — ಮೇಘಸಮೂಹಗಳಂತೆಯೂ ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳಂತೆಯೂ ಇರುವ, ಮಹಾಬಲರಾದ, ಭೀಕರ ಶರೀರರೂಪವುಳ್ಳ ವಾನರಯೂಥಪಾಧಿಪರಿಂದ ಭೂಮಿ ಆವೃತವಾಯಿತು, ‘ರಾಮಸಹಾಯಹೇತೋಃ’ (ರಾಮನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ). ಇದೇ ಸರ್ಗದ ಹೃದಯ — ರಾಮನು ಇನ್ನೂ ಬಾಲಕ, ಯುದ್ಧ ಇನ್ನೂ ದೂರ; ಆದರೂ ಆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಿರುವ ಸೈನ್ಯ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ‘ಶತಂ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಿ’ (ನೂರು ಲಕ್ಷ) ಎಂಬುದು ಕೋಟಿಸಂಖ್ಯೆ; ಆದರೂ ಆ ಸಂಖ್ಯೆ ಭಾರವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ನಾಯಕರು ನಿಯತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗಣದಿಂದ ಗಣಪತಿ, ಗಣಪತಿಗಳಿಂದ ಯೂಥಪಾಧಿಪ — ಈ ಮೂರು ಹಂತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಮುಂದೆ ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೆ.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तदशः सर्गः॥ १७॥