॥वाल्मीकिरामायणम् ಬಾಲಕಾಂಡ · 5ನೇ ಸರ್ಗ

ಬಾಲಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಅಯೋಧ್ಯಾ ವರ್ಣನೆ

ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶ, ಕೋಸಲ ಜನಪದ ಮತ್ತು ಮನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪುರಿ

ಇಲ್ಲಿಂದ ಕಥೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಂಡಲವು ಯಾವ ರಾಜರಿಗೆ ಸೇರಿತ್ತೋ ಅವರೇ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದವರು. ಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಆ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ರಾಜರೆಲ್ಲರೂ ಜಯಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಸಗರನೆಂಬ ಒಬ್ಬ ರಾಜನಿದ್ದನು; ಅವನಿಂದ ಸಮುದ್ರವು ತೋಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಜಲಾಶಯ ಇಂದಿಗೂ ‘ಸಾಗರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವಾಗ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಕ್ಕಳು ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ರಾಜರ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಈ ಮಹಾ ಆಖ್ಯಾನವು ಹುಟ್ಟಿತು; ಇದೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ರಾಮಾಯಣ’ ಎಂದು ಕೇಳಿಬಂದಿರುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಕವಿ ಮೊದಲು ರಾಮನನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನ ವಂಶವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುರುಷನು ವಂಶದಿಂದ ಉದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕಥೆ ದೇಶದಿಂದ — ಇದು ಆದಿಕಾವ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿ. ಅಲ್ಲದೆ ‘ಶ್ರುತಮ್’ (ಕೇಳಿಬಂದುದು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಈ ಆಖ್ಯಾನವು ಕವಿಕಲ್ಪಿತವಲ್ಲ, ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದುದು ಎಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕುಶಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ಈ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಆದಿಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಸಮಸ್ತವಾಗಿ, ಏನನ್ನೂ ಬಿಡದೆ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಧರ್ಮ, ಕಾಮ, ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದುದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಸೂಯೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಇದನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು. ‘ವರ್ತಯಿಷ್ಯಾವಃ’ (ನಾವಿಬ್ಬರೂ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತೇವೆ) ಎಂಬುದು ದ್ವಿವಚನ — ಗಾಯಕರು ಇಬ್ಬರು, ಕಥೆ ಒಂದೇ. ‘ಅನಸೂಯತಾ’ (ಅಸೂಯೆಯಿಲ್ಲದೆ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಶ್ರೋತೃವಿನ ಕರ್ತವ್ಯವೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ — ದೋಷದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೇಳಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಈ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಕಥೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮುಂದೆ ದೇಶವರ್ಣನೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೋಸಲವೆಂಬ ಮಹಾ ಜನಪದವಿದೆ. ಅದು ಸಂತೋಷಭರಿತವಾದುದು, ಸಮೃದ್ಧವಾದುದು, ಸರಯೂನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದುದು, ಅಪಾರ ಧನಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದುದು. ಅಲ್ಲಿ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅಯೋಧ್ಯೆ ಎಂಬ ನಗರಿಯಿತ್ತು. ಆ ಪುರಿಯನ್ನು ಮಾನವೇಂದ್ರನಾದ ಮನುವೇ ಸ್ವತಃ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಷಯಗಳು ಸೂಚಿತವಾಗಿವೆ — ನದಿಯ ನೀರು, ಅನ್ನಸಮೃದ್ಧಿ, ಆದಿಪುರುಷನಿಂದ ಆದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ. ನಗರಿ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದುದಲ್ಲ; ಧರ್ಮದ ಆದಿಕರ್ತನಾದ ಮನುವೇ ಅದನ್ನು ಯೋಜಿಸಿದನು. ‘ಅಯೋಧ್ಯೆ’ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ — ಯಾರಿಂದಲೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಲಾಗದುದು ಅಯೋಧ್ಯೆ. ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಅದರ ಭವಿಷ್ಯ ಅಡಗಿದೆ.

ಶೋಭಾಯಮಾನವಾದ ಆ ಮಹಾಪುರಿ ಹನ್ನೆರಡು ಯೋಜನ ಉದ್ದವೂ ಮೂರು ಯೋಜನ ಅಗಲವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಅದರ ಮಹಾಮಾರ್ಗಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ವಿಶಾಲವೂ ಸುವಿಭಕ್ತವೂ ಆದ ರಾಜಮಾರ್ಗದಿಂದ ಅದು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಹೂಗಳನ್ನು ಹರಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಾರ್ಗದ ಈ ದೈನಂದಿನ ಸಂಸ್ಕಾರವು ನಗರದ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿ ರಾಜಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಶುಚಿಗೊಳಿಸಿ ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಕವಿ ಮೊದಲು ಅಳತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಅನಂತರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು — ವರ್ಣನೆಯು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಒಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವ ರಾಜ ದಶರಥನು ಆ ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದನು — ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇವಪತಿ ಇಂದ್ರನು ಅಮರಾವತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವಂತೆ. ‘ಆವಾಸಯಾಮಾಸ’ ಎಂಬುದು ಣಿಜಂತ (ಪ್ರೇರಣಾರ್ಥಕ) ಪದ; ಅಂದರೆ ಅವನು ತಾನು ವಾಸಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಜನರನ್ನು ವಾಸಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ರಾಜನ ಕರ್ತವ್ಯ ಇದೇ. ಆ ಪುರಿ ಕದಗಳಿಂದಲೂ ತೋರಣಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿತ್ತು; ಅದರೊಳಗೆ ಅಂಗಡಿಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಎಲ್ಲ ಯಂತ್ರಗಳೂ ಆಯುಧಗಳೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದವು; ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಶಿಲ್ಪಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದುರ್ಗರಕ್ಷಣೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಶಿಲ್ಪ — ಈ ಮೂರೂ ಒಂದೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಬದ್ಧವಾಗಿವೆ.

ಸೂತರಿಂದಲೂ ಮಾಗಧರಿಂದಲೂ ಅದು ಕಿಕ್ಕಿರಿದಿತ್ತು; ಶ್ರೀಮಂತವೂ ಅಸದೃಶ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳದ್ದೂ ಆಗಿತ್ತು. ಸೂತರು ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮಾಗಧರು ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಮೃತಿ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಎತ್ತರದ ಅಟ್ಟಾಲಕಗಳು (ಕಾವಲುಗೋಪುರಗಳು) ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ನೂರಾರು ಶತಘ್ನಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ್ದವು. ಶತಘ್ನಿ ಎಂದರೆ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿರಿಸುವ ಮಹಾಸ್ತ್ರ; ಒಮ್ಮೆಗೇ ನೂರು ಯೋಧರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಸಮರ್ಥವಾದುದು. ನರ್ತಕಿಯರ ನಾಟಕತಂಡಗಳಿಂದ ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಕೂಡಿತ್ತು. ಉದ್ಯಾನಗಳಿಂದಲೂ ಮಾವಿನ ತೋಪುಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದ ಆ ವಿಶಾಲ ನಗರಿಗೆ ಸಾಲವೃಕ್ಷಗಳು ಒಡ್ಯಾಣದಂತೆ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದವು. ಯುದ್ಧಸನ್ನಾಹ, ನಾಟ್ಯ, ವನ — ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೆಡೆಯೇ.

ಅದರ ಕಂದಕವು ಆಳವಾದುದು, ದಾಟಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದು; ಬೇರೆ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಆ ಪುರಿ ಸಮೀಪಿಸಲು ದುಸ್ಸಾಧ್ಯವಾದುದು. ಕುದುರೆಗಳು, ಆನೆಗಳು, ಹಸುಗಳು, ಒಂಟೆಗಳು, ಕತ್ತೆಗಳಿಂದ ಅದು ತುಂಬಿತ್ತು. ಕಪ್ಪಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಾಮಂತರಾಜರ ಸಮೂಹಗಳು ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದವು; ನಾನಾದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವರ್ತಕರು ಅದಕ್ಕೆ ಶೋಭೆಯನ್ನು ತರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ರಾಜನೀತಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ — ಸಾಮಂತರು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ವರ್ತಕರು ದೂರದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ಸ್ಥಿರವಾದ ರಾಜ್ಯದ ಲಕ್ಷಣ; ಕೇವಲ ಕೋಟೆಗೋಡೆಯಾಗಲಿ ಕಂದಕವಾಗಲಿ ಅಲ್ಲ. ಕುದುರೆ, ಆನೆಗಳು ಯುದ್ಧಪಶುಗಳು; ಹಸು, ಒಂಟೆ, ಕತ್ತೆಗಳು ಭಾರ ಹೊರುವವು — ಎರಡನ್ನೂ ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಅರಮನೆಗಳು ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಅದನ್ನು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಶಿಖರಗೃಹಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅದು ಇಂದ್ರನ ಅಮರಾವತಿಯಂತೆ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ವಿಚಿತ್ರವಾದುದು, ಅಷ್ಟಾಪದಾಕಾರವಾದುದು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಾರಿಯರ ಸಮೂಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದುದು, ಸರ್ವರತ್ನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದುದು, ಏಳುಮಾಳಿಗೆಯ ಮನೆಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದುದು. ‘ಅಷ್ಟಾಪದಾಕಾರಾ’ ಎಂಬ ಪದವು ಪಗಡೆಯ ಹಲಗೆಯಂತೆ ಸಮಚತುರಸ್ರ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೀದಿಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಗರಿ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದುದಲ್ಲ; ಅದು ಗಣಿತದಿಂದಲೋ ಎಂಬಂತೆ ಯೋಜಿತವಾದುದು. ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಅಮರಾವತಿಯೊಡನೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ — ಭೂಮಿಯ ಪುರಿ ಸ್ವರ್ಗದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ.

ಮನೆಗಳಿಂದ ಅದು ದಟ್ಟವಾಗಿತ್ತು, ಎಡೆಬಿಡದೆ ತುಂಬಿತ್ತು, ಸಮತಟ್ಟಾದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಶಾಲಿ ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ಅದು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು; ಅದರ ನೀರು ಕಬ್ಬಿನ ರಸದಂತೆ ಸಿಹಿಯಾಗಿತ್ತು. ದುಂದುಭಿ, ಮೃದಂಗ, ವೀಣೆ, ಪಣವಗಳ ನಾದದಿಂದ ಅದು ಅತಿಶಯವಾಗಿ ಮೊಳಗುತ್ತಿತ್ತು; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾದುದಿರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆದ ಸಿದ್ಧರ ವಿಮಾನದಂತೆ ಅದು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ಅದರ ಮನೆಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದವು, ನರಶ್ರೇಷ್ಠರಿಂದ ಅದು ತುಂಬಿತ್ತು. ಅನ್ನ, ನೀರು, ಸಂಗೀತ, ಜನ — ಇವುಗಳಿಂದ ನಗರದ ಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಉಪಮೆಯನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅದು ದಿವ್ಯ; ಆದರೆ ಸಿದ್ಧರ ವಿಮಾನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ, ಅಯೋಧ್ಯೆ ಧರ್ಮದಿಂದ.

ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಧನುರ್ಧಾರಿಗಳು ಒಂಟಿಯಾಗಿರುವವನನ್ನು, ತನ್ನ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟವನನ್ನು, ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲದ ಅಸಹಾಯಕನನ್ನು, ಕೇವಲ ಶಬ್ದದಿಂದ ಗುರುತಿಸಿ ಹೊಡೆಯಬೇಕಾದ ಮರೆಯಲ್ಲಿರುವವನನ್ನು, ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿರುವವನನ್ನು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಚುರುಕಾದ ಕೈಯವರೂ ವಿಶಾರದರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮದಿಸಿ ಗರ್ಜಿಸುವ ಸಿಂಹ, ಹುಲಿ, ಕಾಡುಹಂದಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಹರಿತವಾದ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಬಾಹುಬಲದಿಂದಲೂ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ಮಹಾರಥರಿಂದ ಆ ಪುರಿ ತುಂಬಿತ್ತು; ಅದರಲ್ಲಿ ರಾಜ ದಶರಥನು ಆಗ ಜನರನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದ್ದನು. ಇಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಧರ್ಮ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ — ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ ಅದು ನಿಯಮದಿಂದ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅಸಹಾಯಕನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಾರದು ಎಂಬ ಈ ಮರ್ಯಾದೆಯೇ ವೀರನಿಗೆ ಭೂಷಣ. ಅವರು ಏನನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದರಿಂದಲೇ ಅವರ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ — ಇದು ಕವಿಯ ಕೌಶಲ.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಗಳೂ ಗುಣವಂತರೂ ವೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆರು ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪಾರಂಗತರೂ ಆದ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರಿಂದ ಆ ಪುರಿ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಸಾವಿರಾರು ದಾನಮಾಡುವವರು, ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರತರು, ಮಹಾತ್ಮರು, ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನರು, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಋಷಿಗಳೇ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ದೀರ್ಘವಾದ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ; ಛಂದಸ್ಸಿನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಸರ್ಗದ ಮುಕ್ತಾಯ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ — ಕೋಟೆಗೋಡೆ, ಧನ, ಸೈನ್ಯ ಇವು ಹೊರಗಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಳು; ನಗರದ ನಿಜವಾದ ರಕ್ಷಣೆ ತಪಸ್ಸೇ ಎಂಬುದು ಕವಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಆದರ್ಶ ನಗರಿಯೊಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ; ಇದನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬರುವುದು ಮುಂದೆ ಇಡೀ ಕಾವ್ಯದ ಶೋಕಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾಗುತ್ತದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चमः सर्गः॥ ५॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ