॥वाल्मीकिरामायणम् ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡ · 108ನೇ ಸರ್ಗ

ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಜಾಬಾಲಿಯ ನಾಸ್ತಿಕವಚನ

ನಾಸ್ತಿಕಮತವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ರಾಮನನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ಜಾಬಾಲಿ ಪ್ರೇರಿಸುವುದು — ಸಂಬಂಧಗಳ ನಿರಾಕರಣೆ, ಶ್ರಾದ್ಧದ ಖಂಡನೆ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಿಷ್ಠೆಯ ಉಪದೇಶ

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಅನೇಕ ಧರ್ಮವಚನಗಳಿಂದ ಭರತನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿದನು, ‘ನೀನು ರಾಜನಾಗು, ನಾನು ಕಾಡುಮೃಗಗಳ ರಾಜ’ ಎಂದೂ ಹೇಳಿದನು. ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಕ್ತಾರನೊಬ್ಬನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ — ದಶರಥನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಾಬಾಲಿ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮ. ಭರತನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಧರ್ಮಜ್ಞನಾದ ರಾಮನನ್ನು ಕಂಡು ಅವನು ಧರ್ಮಬಾಹಿರವಾದ ಮಾತನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಸರಿ, ರಾಘವ, ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಬುದ್ಧಿಯಂತೆ ನಿರರ್ಥಕವಾಗದಿರಲಿ; ನೀನು ಆರ್ಯಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು, ತಪಸ್ವಿ’ ಎಂದು ಅವನು ಉಪಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತರ ತನ್ನ ಮತದ ಮೂಲವನ್ನು ನಿವೇದಿಸುತ್ತಾನೆ — ‘ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ಯಾರಿಗೆ ಬಂಧು? ಯಾರಿಂದ ಯಾರಿಗೆ ಏನು ಪಡೆಯಬೇಕಾದ್ದಿದೆ? ಪ್ರಾಣಿ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ “ಇವಳು ನನ್ನ ತಾಯಿ, ಇವನು ನನ್ನ ತಂದೆ” ಎಂದು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹುಚ್ಚನಂತೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಇಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.’ ಹೀಗೆ ಅವನು ಸಂಬಂಧಗಳ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯನ್ನೇ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ತಾಯಿ-ತಂದೆಯರ ಸಂಬಂಧವೇ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯ ಬಂಧನವೂ ತಾನಾಗಿಯೇ ಸಡಿಲವಾದೀತು — ಇದೇ ಈ ಭಾಷಣದ ಗೂಢ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಾಬಾಲಿಗೆ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತ್ತಮ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವನ್ನೂ ಅವನ ಮಾತಿಗೆ ‘ಧರ್ಮಾಪೇತ’ (ಧರ್ಮಬಾಹಿರ) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವನ್ನೂ ಇರಿಸುತ್ತಾನೆ — ಈ ಮಾತು ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತವಲ್ಲ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಕೇಳುಗನ ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನಂತರ ಜಾಬಾಲಿ ದೃಷ್ಟಾಂತದಿಂದ ತನ್ನ ಮತವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬೇರೆ ಊರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಹೊರಗೆ ತಂಗುತ್ತಾನೆ, ಮರುದಿನ ಆ ತಂಗುದಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ತಂದೆ, ತಾಯಿ, ಮನೆ, ಸಂಪತ್ತು — ಇವೆಲ್ಲ ಕೇವಲ ತಂಗುದಾಣಗಳು; ಸಜ್ಜನರು ಅವುಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ‘ಆದ್ದರಿಂದ ನರೋತ್ತಮನೇ, ತಂದೆಯಿಂದ ಬಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಈ ಕೆಟ್ಟ, ದುಃಖಕರವಾದ, ವಿಷಮವಾದ, ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ದಾರಿಯನ್ನು ನೀನು ಹಿಡಿಯಬಾರದು. ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಅಭಿಷೇಕಿಸಿಕೋ; ಪತಿ ಪರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದ ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ ಒಂದೇ ಜಡೆ ಧರಿಸಿ ನಗರವು ನಿನಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದೆ. ರಾಜಪುತ್ರನೇ, ಬೆಲೆಬಾಳುವ ರಾಜಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸು.’ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಂಬಂಧದ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ತಂದೆಗೇ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತಾನೆ — ‘ದಶರಥನು ನಿನಗೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ, ನೀನೂ ಅವನಿಗೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ; ಆ ರಾಜನು ಬೇರೆ, ನೀನು ಬೇರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಮಾಡು.’ ಇದೇ ಜಾಬಾಲಿಯ ಭಾಷಣದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು — ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಈಗ ನೇರವಾಗಿ ದಶರಥನಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ‘ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು’ ಎಂಬ ರಾಮನ ಇಡೀ ನಿಶ್ಚಯವೇ ನಿರ್ಮೂಲವಾದೀತು ಎಂದು. ನೆನಪಿಡಬೇಕಾದ್ದೇನೆಂದರೆ — ಜಾಬಾಲಿ ವರ್ಣಿಸುವ ನಗರಿಯೇ ಹಿಂದೆ ರಾಮನ ನಿರ್ಗಮನದಿಂದ ಶೂನ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ಅನಂತರ ಜಾಬಾಲಿ ಪಿತೃತ್ವವನ್ನೇ ಕೇವಲ ದೇಹಸಂಬಂಧವೆಂದು ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ — ‘ತಂದೆ ಪ್ರಾಣಿಗೆ ಕೇವಲ ಬೀಜ; ಋತುಮತಿಯಾದ ತಾಯಿಯೊಡನೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ಶೋಣಿತ — ಇದೇ ಇಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಜನ್ಮ. ಆ ರಾಜನು ಹೋಗಬೇಕಾದಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು; ಇದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿ; ನೀನಾದರೋ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಪೀಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವೆ. ಯಾರು ಯಾರು ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರಿಗಾಗಿಯೇ ನಾನು ಶೋಕಿಸುತ್ತೇನೆ, ಇತರರಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನು ಪಡೆದು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ನಾಶವನ್ನೇ ಹೊಂದಿದರು.’ ಅನಂತರ ಅವನು ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ — ‘ಅಷ್ಟಕೆ ಮೊದಲಾದ ಶ್ರಾದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳು ದೇವತೆಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಈ ಜನರು ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅನ್ನದ ಹಾಳಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡು; ಸತ್ತವನು ಏನು ತಿಂದಾನು? ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ತಿಂದದ್ದು ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ದೇಹಕ್ಕೆ ತಲುಪುವುದಾದರೆ, ಪ್ರಯಾಣ ಹೋಗುವವರಿಗಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನೇ ಕೊಡಬಹುದು, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಊಟದ ಅಗತ್ಯವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.’ ಈ ತರ್ಕಪದ್ಧತಿ ಲೌಕಿಕವಾದುದೇ — ಕಾಣುವುದೇ ಪ್ರಮಾಣ, ಕಾಣದ್ದು ಪ್ರಮಾಣವಲ್ಲ ಎಂದು. ಹಿಂದಿ ಭಾಷ್ಯವೂ ಇಲ್ಲಿ ‘ಸತ್ತ ಮನುಷ್ಯನು ತಾನೇ ಏನು ತಿಂದಾನು?’ ಎಂದು ಇದೇ ಪರಿಹಾಸವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಜನ್ಮವು ಕೇವಲ ಶುಕ್ರ-ಶೋಣಿತಗಳ ಸಂಯೋಗ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಅದು ವಲ್ಗೇಟ್ ಪಾಠದ ವಿಶೇಷವೇ.

ಉಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ಜಾಬಾಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನೇ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ — ‘“ಯಜ್ಞಮಾಡು, ದಾನಕೊಡು, ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆ, ತಪಸ್ಸು ಮಾಡು, ತ್ಯಜಿಸು” ಎಂಬ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಜಾಣರು ದಾನವನ್ನು ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ರಚಿಸಿದರು, ಪರಲೋಕ ಸತ್ಯವಾದುದರಿಂದಲ್ಲ.’ ಅನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ‘ಮಹಾಮತಿಯೇ, “ಇದರಾಚೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ” ಎಂಬುದನ್ನೇ ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸು; ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದುದನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸು, ಪರೋಕ್ಷವಾದುದನ್ನು ಬೆನ್ನಿಗೆ ಹಾಕು.’ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಲೋಕವ್ಯವಹಾರವನ್ನೇ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ — ‘ಸರ್ವಲೋಕಕ್ಕೂ ನಿದರ್ಶನವಾದ ಸಜ್ಜನರ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಭರತನಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ನೀನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು.’ ಇಲ್ಲಿ ‘ಸತಾಂ ಬುದ್ಧಿಃ’ (ಸಜ್ಜನರ ಬುದ್ಧಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಮತವನ್ನೇ ಸತ್ಪುರುಷರ ಮತವೆಂದು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ — ಇದೇ ಪದವನ್ನು ರಾಮನು ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ವಿರುದ್ಧಾರ್ಥವನ್ನು ತೋರಿಸುವನು. ಹೀಗೆ ನಾಸ್ತಿಕವಾದದ ಪೂರ್ಣ ನಿವೇದನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ; ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಾದರೋ ರಾಮನು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಖಂಡಿಸುವನು.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डेऽष्टाधिकशततमः सर्गः॥ १०८॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ