॥वाल्मीकिरामायणम् ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡ · 28ನೇ ಸರ್ಗ

ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ವನದೋಷವರ್ಣನೆ

ರಾಮನು ವನವಾಸದ ಕ್ಲೇಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ‘ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು’ ಎಂದು ಬಹುಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಾಚಿಸಿದಳು. ಧರ್ಮಯುಕ್ತವಾದ ಅವಳ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ ಧರ್ಮವತ್ಸಲನಾದ ರಾಮನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಎದುರಾಗುವ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಅವಳನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅನಂತರ ಅವನು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಮಸುಕಾದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳ ಅವಳನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ವನವಾಸದ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ರಾಮನು ಸ್ನೇಹದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ನಿರಾಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸ್ನೇಹದಿಂದಲೇ — ಪ್ರಿಯೆಯ ಕ್ಲೇಶದ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಅವನ ಹೃದಯವನ್ನು ಸೀಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಮೊದಲು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅನಂತರ ಕಾಡಿನ ದೋಷಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲು ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಸರ್ಗದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಷಯ — ವನದೋಷವರ್ಣನೆಯ ಮೂಲಕ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ. ಕೈಕೇಯಿಯ ಎರಡು ವರಗಳಿಂದ ರಾಮನ ವನವಾಸವು ನಿಶ್ಚಿತವಾಯಿತು; ಆದರೆ ಸೀತೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಯಾರೂ ಆದೇಶಿಸಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ತಾನು ಸ್ವತಂತ್ರನೆಂದು ರಾಮನು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಸೀತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪತಿಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವುದೇ ಅವಳ ನಿಯತ ಧರ್ಮ. ಈ ಎರಡು ಧರ್ಮಗಳ ನಡುವಿನ ವಿರೋಧವೇ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಸರ್ಗಗಳ ವಿಷಯ.

‘ಸೀತೆ, ನೀನು ಮಹಾಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವಳು, ಸದಾ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸುಖವಾಗುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸು. ಅಬಲೆ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೋ ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ಮಾಡಬೇಕು; ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನಿಗೆ ಅನೇಕ ದೋಷಗಳಿವೆ, ಅವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೋ. ವನವಾಸದ ಬಗೆಗಿನ ಈ ಯೋಚನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು; ಕಾಡು ಅನೇಕ ದೋಷಗಳುಳ್ಳ, ದುರ್ಗಮವಾದ ಕಾಂತಾರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾತನ್ನು ನಾನು ಹಿತಬುದ್ಧಿಯಿಂದಲೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಕೋಪದಿಂದಲ್ಲ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲ. ನನಗೆ ತಿಳಿದಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸುಖವೆಂಬುದು ಎಂದೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ದುಃಖವೇ ಸದಾ ಇರುತ್ತದೆ.’ ಹೀಗೆ ರಾಮನು ತನ್ನ ಮಾತಿನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೂ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನೂ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ — ಅವನು ಕೇವಲ ನಿರಾಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ‘ಇಲ್ಲಿಯೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸು’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಅವನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ಪತಿಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವುದೊಂದೇ ಧರ್ಮವಲ್ಲ, ಅತ್ತೆಯರ ಶುಶ್ರೂಷೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಧರ್ಮ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡೂ ಅವಳು ತನ್ನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬಲ್ಲಳು. ‘ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸುಖ’ ಎಂಬುದು ಅವನ ಯಾಚನೆ — ಅವಳು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದರೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ನಿಶ್ಚಿಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

‘ಗಿರಿಯ ಜಲಪಾತಗಳ ಬಳಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಬೆಟ್ಟದ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಿಂಹಗಳ ಗರ್ಜನೆಗಳು ಕೇಳುವುದಕ್ಕೂ ದುಃಖದಾಯಕವಾದವು; ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಡು ದುಃಖಮಯ. ನಿರ್ಜನವಾದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಆಡುತ್ತಿರುವ ಮದಿಸಿದ ಮೃಗಗಳು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕಂಡು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಮುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿನ ನದಿಗಳು ಮೊಸಳೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ, ಕೆಸರಿನಿಂದ ತುಂಬಿವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ದಾಟಲು ಕಷ್ಟವಾದವು; ಮದಿಸಿದ ಆನೆಗಳಿಂದ ಅವು ನಿತ್ಯವೂ ಕಲಕಿರುತ್ತವೆ. ದಾರಿಗಳು ಬಳ್ಳಿಗಳಿಂದಲೂ ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದಲೂ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿವೆ, ಕಾಡುಕೋಳಿಗಳ ಕೂಗುಗಳಿಂದ ಮೊಳಗುತ್ತಿವೆ, ನೀರಿಲ್ಲದವು — ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಕರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಡು ಮತ್ತಷ್ಟು ದುಃಖಮಯ.’ ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ — ಮೊದಲು ಕಿವಿಗೆ ದುಃಖ (ಸಿಂಹಗರ್ಜನೆ), ಅನಂತರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಭಯ (ಮದಿಸಿದ ಮೃಗಗಳು), ಆಮೇಲೆ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿ (ದಾಟಲಾಗದ ನದಿಗಳು), ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಕ್ಲೇಶ (ಮುಳ್ಳುಗಳುಳ್ಳ ನೀರಿಲ್ಲದ ದಾರಿಗಳು). ಈ ಕ್ರಮವು ವರ್ಣನೆಯ ಕವಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶವಿದೆ — ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನೇ ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೆದರುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ರಾಜಪುತ್ರಿಯಾದ ಸೀತೆಗೆ ಕಾಡು ಕೇವಲ ಕಷ್ಟದಾಯಕವಲ್ಲ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಪರಿಚಿತವಾದ ಜಗತ್ತು ಎಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

‘ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರಮದಿಂದ ಬಳಲಿದವನು ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ತಾನೇ ಮುರಿದುಹಾಕಿದ ಎಲೆಗಳ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಬೇಕು, ಮಂಚಗಳಲ್ಲಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಗಲೂ ರಾತ್ರಿಯೂ ಮರಗಳಿಂದ ಉದುರಿದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದಲೇ ತೃಪ್ತಿಪಡಬೇಕು; ಬಯಸಿದ ಅನ್ನವೂ ಇಲ್ಲ, ಕಾಲದ ನಿಯಮವೂ ಇಲ್ಲ. ಮೈಥಿಲಿ, ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದಷ್ಟು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು, ಜಟೆಯ ಭಾರವನ್ನು ಹೊರಬೇಕು, ನಾರುಮಡಿಗಳೇ ಉಡುಗೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಬಂದ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಸತ್ಕರಿಸಬೇಕು.’ ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನು ವನವಾಸವನ್ನು ಕೇವಲ ಕ್ಲೇಶರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಿಯಮಬದ್ಧವಾದ ತಪಶ್ಚರ್ಯೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ — ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟದಿಂದಲೇ ಸಾಧ್ಯ. ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಗಳನ್ನಾದರೋ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿಯೂ ಬಿಡುವಂತಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅವು ಇನ್ನಷ್ಟು ದುಷ್ಕರವಾಗುತ್ತವೆ; ಇದೇ ಈ ವರ್ಣನೆಯ ಮರ್ಮಭೂತ ಆಶಯ. ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವವಳು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮುರಿದ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಮಲಗಿಯಾಳು — ಎಂದೇ ರಾಮನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ಮಾತಿನಿಂದ ಅವನು ಅರಿಯದೆಯೇ ಸೀತೆಯ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ದೃಢಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ತಪಶ್ಚರ್ಯೆ ಅವಳಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

‘ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ನಿತ್ಯವೂ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ನಿಯಮದಿಂದಲೇ ನಡೆಯುವವರಿಗೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಡು ಮತ್ತಷ್ಟು ದುಃಖಮಯ. ತಾನೇ ತಂದ ಹೂಗಳಿಂದ ಋಷಿಗಳ ವಿಧಿಯಂತೆ ವೇದಿಯ ಮೇಲೆ ಉಪಹಾರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಸಿಕ್ಕಿದುದರಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತಿಪಡಬೇಕು; ವನವಾಸಿಗಳು ಮಿತಾಹಾರಿಗಳು, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಏನೂ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಪರೀತ ಗಾಳಿ, ಕತ್ತಲೆ, ನಿತ್ಯದ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಭಯಗಳು — ಇವುಗಳಿಂದ ಕಾಡು ಮತ್ತಷ್ಟು ದುಃಖಮಯ.’ ಹೀಗೆ ರಾಮನು ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ — ದೇಹದ ಶ್ರಮ, ಕ್ರಿಯೆಯ ನಿಯಮ, ಆಹಾರದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ, ಮನಸ್ಸಿನ ಭಯ. ‘ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಡು ದುಃಖಮಯ’ ಎಂಬ ಪದದ ಆವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯಗುಣವೇ — ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೋಷವನ್ನೂ ಎಣಿಸಿ ಅವನು ಅದೇ ನಿಷ್ಕರ್ಷವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅದು ಸೀತೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲಿ ಎಂದು. ‘ಸಿಕ್ಕಿದುದರಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತಿ’ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ವನವಾಸದ ಮೂಲವ್ರತವನ್ನೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ — ಬಯಸಿದುದು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ, ಸಿಕ್ಕಿದುದನ್ನೇ ಬಯಸಿದುದೆಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು. ಈ ದೃಷ್ಟಿ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೆ ಸಹಜ, ರಾಜಪುತ್ರಿಗಾದರೋ ದುಷ್ಕರ.

‘ಭಾಮಿನಿ, ಬಹುರೂಪಗಳ ಅನೇಕ ಹರಿದಾಡುವ ಜಂತುಗಳು ದರ್ಪದಿಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಡು ಮತ್ತಷ್ಟು ದುಃಖಮಯ. ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ, ನದಿಯಂತೆ ವಕ್ರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಸರ್ಪಗಳು ದಾರಿಯನ್ನು ಅಡ್ಡಗಟ್ಟಿ ನಿಂತಿರುತ್ತವೆ. ಅಬಲೆ, ಪತಂಗಗಳು, ಚೇಳುಗಳು, ಕೀಟಗಳು, ಕಚ್ಚುವ ನೊಣಗಳು ಸೊಳ್ಳೆಗಳೊಡನೆ ನಿತ್ಯವೂ ಪೀಡಿಸುತ್ತವೆ; ಅದೆಲ್ಲವೂ ದುಃಖ. ಮುಳ್ಳಿನ ಮರಗಳು, ದರ್ಭೆಗಳು, ಕಾಶಹುಲ್ಲುಗಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಾಚಿದ ಕೊಂಬೆಗಳ ತುದಿಗಳುಳ್ಳವು; ಅವುಗಳಿಂದ ದೇಹಕ್ಕೆ ಗಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲ ಭಯಗಳಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದವುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಇಳಿಯುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಸಿಂಹದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಸೊಳ್ಳೆಯವರೆಗೆ. ದೊಡ್ಡ ಭಯಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಸಣ್ಣವುಗಳನ್ನಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇವೇ ಸಹಿಸಲಸಾಧ್ಯವಾದವು. ಸುಕುಮಾರಿಯಾದ ಸೀತೆಗೆ ಈ ವರ್ಣನೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ತೋರೀತು ಎಂಬುದು ರಾಮನ ಆಶಯ. ಇದಲ್ಲದೆ ‘ನಿತ್ಯವೂ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಈ ದೋಷಗಳು ದಿನದಿನವೂ ಇರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

‘ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನಿಗೆ ಅನೇಕ ದೈಹಿಕ ಕ್ಲೇಶಗಳೂ ವಿವಿಧ ಭಯಗಳೂ ಇವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಡು ಸದಾ ದುಃಖಮಯವೇ. ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧಲೋಭಗಳನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಬೇಕು, ಹೆದರಬೇಕಾದುದಕ್ಕೂ ಹೆದರಬಾರದು — ಹೀಗೆ ನಿತ್ಯವೂ ದುಃಖ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಸಾಕು; ಕಾಡು ನಿನಗೆ ಕ್ಷೇಮಕರವಲ್ಲ. ವಿಮರ್ಶಿಸಿದಾಗ ನನಗೆ ಕಾಡು ಅನೇಕ ದೋಷಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದಾಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ.’ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಬಾಹ್ಯ ಕ್ಲೇಶಗಳಿಂದ ಆಂತರಿಕ ಸಂಯಮದ ಕಡೆಗೆ ಉಪಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ — ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧಲೋಭಗಳ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ತಪೋಬುದ್ಧಿ ಅಪೇಕ್ಷಿತ, ಅದೇ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ದುಷ್ಕರ. ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನು ಅವಳನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡದಿದ್ದಾಗ, ಸೀತೆಯೂ ಅವನ ಆ ಮಾತಿನಂತೆ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತಳಾಗಿ ಅವಳು ಮತ್ತೆ ರಾಮನಿಗೆ ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದಳು — ಇದರಿಂದಲೇ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದ ಸೂತ್ರವು ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ‘ವಿಮರ್ಶಿಸಿದಾಗ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ರಾಮನ ಈ ನಿರಾಕರಣೆ ಆವೇಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದುದಲ್ಲ, ದೀರ್ಘ ವಿಚಾರದ ಅನಂತರದ್ದು. ಆದರೂ ಅವನು ಸಫಲನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ದೋಷಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರೇಮದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ರಾಮನ ಯುಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಸರ್ಗವು ಸೀತೆಯ ಅಸಮ್ಮತಿ ಮತ್ತು ಮರುಮಾತಿನೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಅಸಮ್ಮತಿ ನಿರಾಕರಣೆಗಿಂತಲೂ ಬಲವಾದುದು.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डेऽष्टाविंशः सर्गः॥ २८॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ