॥वाल्मीकिरामायणम् ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ · 37ನೇ ಸರ್ಗ

ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಮಾರೀಚನು ರಾವಣನಿಗೆ ತಿಳಿವು ಹೇಳುವುದು

ಪ್ರಿಯವಚನ ಸುಲಭ, ರಾಮನ ಗುಣವರ್ಣನೆ, ಸೀತಾಪಹರಣದ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಿಷೇಧ, ಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸುವಂತೆ ಉಪದೇಶ

ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನಾದ ರಾವಣನ ಸೀತಾಪಹರಣದ ಕುರಿತಾದ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಆದ ಮಾರೀಚನು ಉತ್ತರ ಹೇಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ನೇರವಾಗಿ ನಿರಾಕರಣೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮೊದಲು ಒಂದು ನೀತಿವಾಕ್ಯವನ್ನೇ ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ — ರಾಜನೇ, ಸದಾ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನೇ ಹೇಳುವ ಜನರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಪಥ್ಯವಾದ, ಹಿತಕರವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವವನೂ ಕೇಳುವವನೂ ಇಬ್ಬರೂ ದುರ್ಲಭ. ಇದರಿಂದ ಅವನು ಮುಂದೆ ಬರಲಿರುವ ತನ್ನ ಕಹಿಯಾದರೂ ಹಿತಕರವಾದ ಮಾತಿಗೆ ಭೂಮಿಕೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ — ನಾನು ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಹಿತವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ನೀನೂ ಅದನ್ನು ಕೇಳಲು ಸಿದ್ಧನಾಗು ಎಂಬುದು ಧ್ವನಿ. ಹೇಳುವವನ ಮತ್ತು ಕೇಳುವವನ ದೌರ್ಲಭ್ಯ — ಇವೆರಡನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿಯೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ವಿವಾದ ಮೊದಲೇ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಾರೀಚನು ರಾವಣನ ಮೂಲದೋಷವನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡುತ್ತಾನೆ — ನೀನು ಚಂಚಲನು, ಗೂಢಚಾರರನ್ನು ನೇಮಿಸದವನು; ಗೂಢಚಾರರು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತರಾಗಿಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸೂ ಚಂಚಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾವೀರ್ಯದಿಂದಲೂ ಗುಣಗಳಿಂದಲೂ ಉನ್ನತನಾದ, ಮಹೇಂದ್ರ-ವರುಣರಿಗೆ ಸಮಾನನಾದ ರಾಮನನ್ನು ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅರಿತಿಲ್ಲ. ಅಜ್ಞಾನವೇ ಎಲ್ಲ ಅನರ್ಥಗಳ ಮೂಲ ಎಂಬುದು ಅವನ ಆಶಯ. ಅನಂತರ ಅವನು ಶಂಕೆಗಳ ಸರಣಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಭಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ — ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರಿಗೂ ಕ್ಷೇಮವಾಗಲಿ; ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ರಾಮನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ರಾಕ್ಷಸರಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡದಿರಲಿ; ಜನಕನ ಮಗಳು ನಿನ್ನ ಜೀವನಾಂತಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದವಳಾಗದಿರಲಿ; ಸೀತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮಹಾ ವಿಪತ್ತು ಸಂಭವಿಸದಿರಲಿ. ಮತ್ತೆ — ಕಾಮವಶನೂ ಅಂಕುಶವಿಲ್ಲದವನೂ ಆದ ನಿನ್ನನ್ನು ಒಡೆಯನನ್ನಾಗಿ ಪಡೆದ ಲಂಕಾಪುರಿ ರಾಕ್ಷಸರೊಡನೆ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೇ ನಾಶವಾಗದಿರಲಿ. ‘ಅಪಿ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಾರ್ಥನಾರೂಪದ ಶಂಕೆಗಳೇ; ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವು ಹಾರೈಕೆಗಳು, ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಗಳು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನೀತಿಸೂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ನಿನ್ನಂತಹ ಕಾಮವಶನಾದ, ದುಃಶೀಲನಾದ, ಪಾಪದ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವ, ದುರ್ಮತಿಯಾದ ರಾಜನು ತನ್ನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ತನ್ನವರನ್ನೂ ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಒಬ್ಬ ರಾಜನ ದೋಷ ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರ ವಿನಾಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ.

ಅನಂತರ ಮಾರೀಚನು ರಾಮನ ಬಗ್ಗೆ ರಾವಣನಿಗಿದ್ದ ಸುಳ್ಳು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ರಾಮನನ್ನು ಕ್ಷತ್ರಿಯಕುಲಕಳಂಕನೆಂದೂ ಕ್ರೂರನೆಂದೂ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲದವನೆಂದೂ ಲೋಭಿಯೆಂದೂ ಹೇಳಿದ್ದನು; ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾರೀಚನು ಪದಪದವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ತಂದೆಯಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಲ್ಲ, ಎಂದೂ ಮರ್ಯಾದೆ ಮೀರಿದವನಲ್ಲ, ಲೋಭಿಯಲ್ಲ, ದುಃಶೀಲನಲ್ಲ, ಕ್ಷತ್ರಿಯಕುಲದ ಕಳಂಕವೂ ಅಲ್ಲ. ಅವನು ಧರ್ಮಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೀನನಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಆನಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನು; ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕ್ರೂರನಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿರತನು. ವನಗಮನದ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವನ್ನೂ ಅವನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ — ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ವಂಚಿತನಾದ ಸತ್ಯವಾದಿಯಾದ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಂಡು, ‘ಅವನನ್ನು ಸತ್ಯವಾದಿಯನ್ನಾಗಿಯೇ ಉಳಿಸುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನು ಸ್ವತಃ ವನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ಕೈಕೇಯಿಗೂ ದಶರಥನಿಗೂ ಪ್ರಿಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಲೆಂದೇ ಅವನು ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಭೋಗಗಳನ್ನೂ ತೊರೆದು ದಂಡಕವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಅವನು ಗಡೀಪಾರಾದವನೂ ಅಲ್ಲ, ಸೋತವನೂ ಅಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಒರಟನಲ್ಲ, ಅವಿದ್ವಾಂಸನಲ್ಲ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲದವನಲ್ಲ; ಅವನಲ್ಲಿ ಅಸತ್ಯವನ್ನು ಯಾರೂ ಎಂದೂ ಕೇಳಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಆಡಲು ನೀನು ಸರ್ವಥಾ ಅರ್ಹನಲ್ಲ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರೀಚನು ಪರಮೋತ್ಕರ್ಷವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ರಾಮನು ವಿಗ್ರಹವಂತನಾದ ಧರ್ಮವೇ, ಅಂದರೆ ಶರೀರಧಾರಿಯಾದ ಧರ್ಮ; ಅವನು ಸಾಧು, ಸತ್ಯವೇ ಅವನ ಪರಾಕ್ರಮ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಕ್ಕೂ ರಾಜ. ಹೀಗೆ ಮಾರೀಚನ ವರ್ಣನೆ ನಿಷೇಧದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ವಿಧಿಯಿಂದ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ — ಮೊದಲು ‘ಅಲ್ಲ, ಅಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹದಿನಾರು ಬಾರಿ ನಿಷೇಧ, ಆಮೇಲೆ ‘ಧರ್ಮ, ಸಾಧು, ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿ, ರಾಜ’ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ವಿಧಿಗಳು. ರಾವಣನು ರಾಮನನ್ನು ದುರ್ಬಲನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮಾರೀಚನಾದರೋ ಅವನನ್ನು ಧರ್ಮದ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಇದೇ ಇಬ್ಬರ ದೃಷ್ಟಿಭೇದದ ಮೂಲ.

ಅನಂತರ ಮಾರೀಚನು ಸೀತಾಪಹರಣದ ಅಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ — ತನ್ನದೇ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿತಳಾದ ಅವನ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು, ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ಸೆಳೆಯುವಂತೆ, ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಅಪಹರಿಸಲು ನೀನು ಹೇಗೆ ಬಯಸುವೆ; ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದಂತೆ ಸೀತೆಯನ್ನೂ ರಾಮನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದು. ಅನಂತರ ಅವನು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅಗ್ನಿಯ ಉಪಮೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ — ರಾಮನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿ, ಅವನ ಬಾಣಗಳೇ ಜ್ವಾಲೆಗಳು, ಬಿಲ್ಲು-ಖಡ್ಗಗಳೇ ಇಂಧನ; ಎದುರಿಸಲಾಗದ ಆ ರಾಮಾಗ್ನಿಯನ್ನು ರಣದಲ್ಲಿ ದುಡುಕಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ನೀನು ಅರ್ಹನಲ್ಲ. ಉಪಮೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ — ಸೆಳೆದ ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ತೆರೆದ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ಬಾಯಿ, ಬಾಣಗಳೇ ಜ್ವಾಲೆಗಳು, ಸ್ವಭಾವತಃ ಅಸಹನಶೀಲನು, ಬಿಲ್ಲುಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದವನು, ತೀಕ್ಷ್ಣನು, ಶತ್ರುಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು — ಅಂತಹ ಯಮಸದೃಶನಾದ ರಾಮನನ್ನು ರಾಜ್ಯ, ಸುಖ, ಪ್ರಿಯವಾದ ಜೀವನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತೊರೆದು ಎದುರಿಸಲು ನೀನು ಎಂದಿಗೂ ಅರ್ಹನಲ್ಲ. ಹದಿನಾರು ಮತ್ತು ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿವೆ, ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ಅವೆರಡನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಜನಕನ ಮಗಳು ಯಾರ ಪತ್ನಿಯೋ ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು ಅಪ್ರಮೇಯ, ಅಳೆಯಲಾಗದ್ದು; ರಾಮನ ಬಿಲ್ಲನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವ ಇವಳನ್ನು ವನದಲ್ಲಿ ಅಪಹರಿಸಲು ನೀನು ಸಮರ್ಥನಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಕೋಟೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಸೈನ್ಯದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಪತಿಯ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಎಂಬುದು ಮಾರೀಚನ ಸಿದ್ಧಾಂತ.

ಅನಂತರ ಮಾರೀಚನು ಸೀತೆಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಿಂಹದಂತಹ ಎದೆಯುಳ್ಳ ಆ ನರಸಿಂಹನಿಗೆ ಆ ಭಾಮಿನಿ ಪ್ರಾಣಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯಳು, ಸದಾ ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಪತ್ನಿ; ಪತಿಯ ಪ್ರೇಮದಿಂದಲೇ ಅವಳು ರಕ್ಷಿತಳು ಎಂಬುದು ಧ್ವನಿ. ಓಜಸ್ವಿಯಾದ ರಾಮನ ಪ್ರಿಯೆಯಾದ ಆ ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ಅಪಮಾನಿಸಲಾರರು — ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಆ ಸುಮಧ್ಯಮೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಲೂ ಆಗದು; ಅವಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಬಯಸುವವನು ಸುಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಗೂಢಾರ್ಥ. ಅನಂತರ ಅವನು ನೇರವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ — ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪನೇ, ಈ ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿ ನಿನಗೇನು ಪ್ರಯೋಜನ, ಏನು ಲಾಭ? ಯಾವ ದಿನ ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ರಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೋ ಅದೇ ದಿನ ನಿನ್ನ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತಿಳಿ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ — ಜೀವನವನ್ನೂ ಸುಖವನ್ನೂ ಪರಮದುರ್ಲಭವಾದ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಬಹುಕಾಲ ಅನುಭವಿಸಲು ಬಯಸುವೆಯಾದರೆ ರಾಮನಿಗೆ ಅಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರೀಚನು ಕೋಪಗೊಳ್ಳದೆ ಹಿತೈಷಿಯಾದ ಮಂತ್ರಿಯಂತೆ ಕರ್ತವ್ಯಮಾರ್ಗವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಭೀಷಣನನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಿಷ್ಠರಾದ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ, ನಿನ್ನ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ದೋಷಗಳ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಬಲಾಬಲವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತೂಗಿ, ನಿನ್ನ ಮತ್ತು ರಾಘವನ ಬಲವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಅರಿತು, ನಿನಗೆ ಯಾವುದು ಹಿತವೋ ಅದನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಯಾವುದು ಯೋಗ್ಯವೂ ಸಾಧ್ಯವೂ ಆಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು — ಹೀಗೆ ಅವನು ರಾಜನೀತಿಯ ಇಡೀ ಕ್ರಮವನ್ನೇ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಕೋಸಲರಾಜನ ಮಗನೊಡನೆ ರಣದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವುದು ನಿನಗೆ ತಕ್ಕುದಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅನಂತರ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ — ನಿಶಾಚರಾಧಿಪನೇ, ಈ ಉತ್ತಮವಾದ, ಯೋಗ್ಯವಾದ, ಉಚಿತವಾದ ಮಾತನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕೇಳು. ಈ ಮಾತಿನೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮಾರೀಚನು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः॥ ३७॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ