॥वाल्मीकिरामायणम् ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ · 35ನೇ ಸರ್ಗ

ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ರಾವಣನು ಸಮುದ್ರತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮಾರೀಚನನ್ನು ಸಂಧಿಸುವುದು

ರಥವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವುದು, ಸಮುದ್ರತೀರದ ಶೋಭೆ, ಸುಭದ್ರವಟ, ಗರುಡನ ಕಥೆ, ಮಾರೀಚನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸತ್ಕಾರ

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶೂರ್ಪಣಖಿ ‘ಇಂದೇ ನೀನು ಮಾಡಬೇಕಾದುದನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಳು. ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ರೋಮಾಂಚನಗೊಳಿಸುವ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟು, ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಹೊರಟನು. ಅವನು ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಅನುಸರಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಇದ್ದಂತೆ ಗ್ರಹಿಸಿ, ದೋಷಗಳ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಬಲಾಬಲವನ್ನು ತೂಗಿನೋಡಿ, ‘ಇದನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು’ ಎಂದು ತನ್ನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿಕೊಂಡನು. ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯಾಗಿ ಅವನು ರಮ್ಯವಾದ ರಥಶಾಲೆಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಹೋಗಿ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪನು ಸಾರಥಿಯನ್ನು ‘ರಥವನ್ನು ಹೂಡು’ ಎಂದು ಪ್ರೇರಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಚುರುಕಿನ ಸಾರಥಿಯು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ತಮ ರಥವನ್ನು ಹೂಡಿದನು. ‘ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಮ್’ (ಗುಟ್ಟಾಗಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇವನು ಮಾಡಬಯಸುವ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಸಭೆಯಲ್ಲೂ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲೇ ಸರ್ಗದ ಮೂಲಸ್ವರ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ — ಹೊರಗೆ ವೈಭವ, ಒಳಗೆ ಗೂಢವಾದ ಪಾಪಸಂಕಲ್ಪ. ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕವಿ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನೇ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ — ಅನುಮತಿ, ಅನುಸರಣೆ, ಗ್ರಹಿಕೆ, ತೂಗಿನೋಟ, ನಿಶ್ಚಯ. ಈ ಕ್ರಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ್ದೇ; ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ದುಷ್ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಃ’ ಎಂಬ ಪದವೂ ವ್ಯಂಗ್ಯಪೂರ್ಣ — ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದವನು ಪ್ರಶಂಸನೀಯ, ಅಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದವನು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸಾರಥಿಯ ತ್ವರೆಯನ್ನೂ ‘ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ’ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಒಡೆಯನ ಅವಸರ ಸೇವಕರಿಗೂ ಹರಡುತ್ತದೆ.

ಅನಂತರ ಅವನು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಂಚರಿಸುವ, ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಚಿನ್ನದ ರಥವನ್ನೇರಿ ಹೊರಟನು; ಪಿಶಾಚಮುಖಗಳುಳ್ಳ, ಚಿನ್ನದ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟ ಕತ್ತೆಗಳು ಆ ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತಹ ಸದ್ದಿನಿಂದ ಕುಬೇರನ ತಮ್ಮನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತಿ ನದಿಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಸಮುದ್ರದತ್ತ ಸಾಗಿದನು. ಅವನ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿಯ ಕೊಡೆ, ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯ ಚಾಮರಗಳು; ಅವನ ಅಂಗಕಾಂತಿ ನುಣುಪಾದ ವೈಡೂರ್ಯದಂತೆ, ಆಭರಣಗಳು ಪುಟಕ್ಕಿಟ್ಟ ಚಿನ್ನದವು. ಹತ್ತು ತಲೆಗಳ, ಇಪ್ಪತ್ತು ಭುಜಗಳ, ನೋಡಲು ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಉಡುಗೆಯ, ದೇವತೆಗಳ ಶತ್ರುವೂ ಮುನೀಂದ್ರರ ಹಂತಕನೂ ಆದ ಅವನು ಹತ್ತು ಶಿಖರಗಳ ಪರ್ವತರಾಜನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದನು. ಇಚ್ಛಾಗಾಮಿಯಾದ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಅವನು ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿಗಳ ಸಾಲಿನಿಂದಲೂ ಮಿಂಚಿನ ಮಂಡಲದಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದ ಮೋಡದಂತೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸಿದನು. ಈ ಉಪಮೆಗಳಿಂದ ಕವಿ ಅವನ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನೂ ಭಯಂಕರತೆಯನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣನ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿ ಎರಡು ವಿರುದ್ಧ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸುತ್ತಾನೆ — ಬಿಳಿಯ ಕೊಡೆ ಮತ್ತು ಚಾಮರಗಳು, ಕಡುನೀಲಿಯ ವೈಡೂರ್ಯಕಾಂತಿ. ಕತ್ತೆಗಳ ಮುಖಗಳು ಪಿಶಾಚಗಳಂತೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಆಭರಣಗಳು ಚಿನ್ನದವು. ಇದರಿಂದ ರಥದ ಐಶ್ವರ್ಯವೂ ಭೀಷಣತೆಯೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ‘ಧನದಾನುಜಃ’ (ಕುಬೇರನ ತಮ್ಮ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ — ಕುಬೇರನ ತಮ್ಮನಾದವನೇ ಈಗ ಪರಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಹತ್ತು ಶಿಖರಗಳ ಪರ್ವತದ ಉಪಮೆಯೂ ಮೋಡದ ಉಪಮೆಯೂ ಅವನ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನೂ ಚಾಂಚಲ್ಯವನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ‘ನದನದೀಪತಿಮ್’ (ನದ-ನದಿಗಳ ಒಡೆಯ) ಎಂಬ ಸಮುದ್ರದ ಹೆಸರೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ — ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳು ಸೇರುವಲ್ಲಿಗೇ ಇವನೂ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ‘ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಮ್’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನೆನೆದಾಗ ಈ ಯಾತ್ರೆಯ ಆಡಂಬರ ವೈರುಧ್ಯದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ — ಸಂಕಲ್ಪ ಗೂಢ, ಯಾತ್ರೆ ಬಹಿರಂಗ.

ಅನಂತರ ವೀರ್ಯವಂತನಾದ ಅವನು ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಜೌಗುನಾಡನ್ನು ನೋಡತೊಡಗಿದನು. ಆ ತೀರವು ನಾನಾ ಹೂ-ಹಣ್ಣುಗಳ ಸಾವಿರಾರು ಮರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು, ತಂಪಾದ ಮಂಗಳಕರ ನೀರಿನ ಕಮಲಸರೋವರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು, ಯಜ್ಞವೇದಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಶಾಲವಾದ ಆಶ್ರಮಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವೆಡೆ ಬಾಳೆಯ ತೋಟಗಳು, ಕೆಲವೆಡೆ ತೆಂಗಿನಮರಗಳು, ಸಾಲ, ತಾಳೆ, ತಮಾಲ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೂಬಿಟ್ಟ ಮರಗಳು. ಅತ್ಯಂತ ನಿಯತವಾದ ಆಹಾರದ ಪರಮರ್ಷಿಗಳು, ನಾಗರು, ಸುಪರ್ಣರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಸಾವಿರಾರು ಕಿನ್ನರರು ಅಲ್ಲಿ ಶೋಭೆಯನ್ನು ತರುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಮವನ್ನು ಗೆದ್ದ ಸಿದ್ಧರು, ಚಾರಣರು, ಆಜರು, ವೈಖಾನಸರು, ಮಾಷರು, ವಾಲಖಿಲ್ಯರು, ಮರೀಚಿಪರು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದಿವ್ಯ ಆಭರಣ-ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟ, ದಿವ್ಯರೂಪದ, ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ರತಿಯ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಸಾವಿರಾರು ಅಪ್ಸರೆಯರಿಂದ ಅದು ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು; ಶ್ರೀಮತಿಯರಾದ ದೇವಪತ್ನಿಯರು ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ದೇವ-ದಾನವರ ಸಮೂಹಗಳೂ ಅಮೃತಭೋಜಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಂಡವನು ಅಲ್ಲಿ ಪಾಪ ಮಾಡಲು ಹೋಗುತ್ತಿರುವವನೇ. ಈ ವರ್ಣನಾಭಾಗ ಅರಣ್ಯಕಾಂಡದ ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕವಿ ಸಮುದ್ರತೀರವನ್ನು ಕೇವಲ ಮರಗಳಿಂದಲೂ ಜಲಾಶಯಗಳಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ತಪಸ್ವಿಗಳಿಂದಲೂ ದೇವಯೋನಿಗಳಿಂದಲೂ ತುಂಬುತ್ತಾನೆ — ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಸ್ಥಳ ಪುಣ್ಯಮಯವಾದುದು. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವುದೇ ತಪಸ್ಸಿನ ಬಗೆಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವುದು — ವೈಖಾನಸರು ವಾನಪ್ರಸ್ಥರು, ಮಾಷರು ಮಾಷಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು, ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಹೆಬ್ಬೆರಳಿನಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ ಋಷಿಗಳು, ಮರೀಚಿಪರು ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳನ್ನು ಕುಡಿದು ಬದುಕುವವರು, ಆಜರು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರು. ಅವರ ನಡುವೆಯೇ ಅಪ್ಸರೆಯರೂ ದೇವಪತ್ನಿಯರೂ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆ ಒಂದೇ ಕಡೆ ವರ್ಣಿತವಾಗಿವೆ; ಅದೇ ಸ್ವರ್ಗಸದೃಶತೆಯ ಲಕ್ಷಣ. ಆದರೆ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವವನು ಪಾಪ ಮಾಡಬಯಸುವ ರಾವಣ — ಈ ವೈರುಧ್ಯವೇ ಕವಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ‘ಶೀತಮಂಗಲತೋಯಾಭಿಃ’ (ತಂಪಾದ ಮಂಗಳಕರ ನೀರಿನವು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ನೀರಿನ ತಂಪು ಮತ್ತು ಪಾವನತೆ ಎರಡನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ‘ವಿಶಾಲೈರಾಶ್ರಮಪದೈಃ’ (ವಿಶಾಲವಾದ ಆಶ್ರಮಗಳಿಂದ) ಎಂಬುದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ — ಅಲ್ಲಿ ಒಂದಲ್ಲ, ಅನೇಕ ಆಶ್ರಮಗಳಿವೆ; ಆ ತೀರವೆಲ್ಲವೂ ತಪೋಭೂಮಿಯೇ. ವೇದಿಕೆಗಳು ಯಜ್ಞಗಳ ನಿತ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ತೀರವನ್ನು ಕಂಡರೂ ರಾವಣನ ಮನಸ್ಸು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಇದೇ ಅವನ ಕಾಠಿಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಮಾಣ.

ಆ ತೀರವು ಹಂಸಗಳಿಂದಲೂ ಕ್ರೌಂಚಗಳಿಂದಲೂ ನೀರ್ಗೋಳಿಗಳಿಂದಲೂ ತುಂಬಿತ್ತು, ಸಾರಸಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ರಮಣೀಯವಾಗಿತ್ತು, ವೈಡೂರ್ಯದಂತಹ ಬಂಡೆಗಳುಳ್ಳದ್ದಾಗಿತ್ತು, ಸಮುದ್ರದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ನುಣುಪಾಗಿಯೂ ದಟ್ಟವಾಗಿಯೂ ಇತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಬಿಳುಪಾದ, ವಿಶಾಲವಾದ, ದಿವ್ಯಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ವಾದ್ಯಗೀತಗಳಿಂದ ಮೊಳಗುವ ವಿಮಾನಗಳು ಸುತ್ತಲೂ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು — ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವರ ಆ ಇಚ್ಛಾಗಾಮಿ ವಿಮಾನಗಳನ್ನೂ, ಗಂಧರ್ವರನ್ನೂ ಅಪ್ಸರೆಯರನ್ನೂ ಕುಬೇರನ ತಮ್ಮನು ಸಾಗುತ್ತಾ ಕಂಡನು. ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧರಸ ಒಸರುವ ಚಂದನದ ಸಾವಿರಾರು ವನಗಳನ್ನು, ಮೂಗಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ನೀಡುವ ಸೌಮ್ಯವಾದ ವನಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಅವನು ಸಾಗಿದನು. ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಅಗರುವಿನ ವನಗಳೂ ಉಪವನಗಳೂ, ಸುಗಂಧಫಲಗಳ ಜಾಯಿಕಾಯಿ ಮತ್ತು ತಕ್ಕೋಲಗಳ ವನಗಳೂ; ತಮಾಲದ ಹೂಗಳು, ಮೆಣಸಿನ ಪೊದೆಗಳು, ತೀರದಲ್ಲಿ ಒಣಗುತ್ತಿರುವ ಮುತ್ತುಗಳ ರಾಶಿಗಳು. ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಬಂಡೆಗಳು, ಹವಳದ ರಾಶಿಗಳು, ಚಿನ್ನದ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಶಿಖರಗಳು; ಮನೋಹರವಾದ ತಿಳಿಯಾದ ಅದ್ಭುತವಾದ ಜಲಪಾತಗಳು; ಧನಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ, ಸ್ತ್ರೀರತ್ನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ನಗರಗಳು — ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾ ಅವನು ಸಾಗಿದನು. ಎಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಒಂದೇ ದೀರ್ಘ ದೃಶ್ಯವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಎಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನೋಟಗಳ ಸರಣಿಯೇ ಇದೆ — ಮೇಲೆ ವಿಮಾನಗಳು, ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ವನಗಳು, ಕೆಳಗೆ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮುತ್ತು-ಹವಳಗಳು, ದೂರದಲ್ಲಿ ನಗರಗಳು. ಇದರಿಂದ ಕವಿ ರಾವಣನ ಗತಿವೇಗವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ರಥ ಬೇಗನೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಬೇಗಬೇಗನೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ‘ತಪಸಾ ಜಿತಲೋಕಾನಾಮ್’ (ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವರ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವಿಮಾನಗಳ ಒಡೆಯರನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ — ಅವರು ಆ ಪದವಿಯನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಪಡೆದರು, ಬಲದಿಂದಲ್ಲ. ಇದೂ ರಾವಣನಿಗೆ ಹೇಳದೆ ಹೇಳಿದ ಉಪದೇಶವೇ. ‘ಸ್ತ್ರೀರತ್ನೈರಾವೃತಾನಿ’ (ಸ್ತ್ರೀರತ್ನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ) ಎಂಬ ನಗರಗಳ ವಿಶೇಷಣ ಮುಂದಿನ ಕಥೆಯ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ — ಸ್ತ್ರೀರತ್ನವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಹೋಗುವವನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀರತ್ನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ನಗರಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಧ, ವರ್ಣ, ಸ್ಪರ್ಶ ಎಂಬ ಮೂರು ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳೂ ವರ್ಣಿತವಾಗಿವೆ — ಚಂದನ-ಅಗರುಗಳ ಪರಿಮಳ, ಚಿನ್ನ-ಬೆಳ್ಳಿಗಳ ಬಣ್ಣ, ಜಲಪಾತಗಳ ತಂಪು. ಇದರಿಂದ ವರ್ಣನೆ ಸಜೀವವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟು ವರ್ಣನೆಯಿಂದ ಕವಿ ಮಾರ್ಗದ ದೀರ್ಘತೆಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಲಂಕೆಯಿಂದ ಸಮುದ್ರದಾಚೆಯವರೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಯೋಜನಗಳೆಂದು ಹೇಳಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ದೃಶ್ಯಗಳ ಬಾಹುಳ್ಯದಿಂದಲೇ ಅದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಅನಂತರ ಸಮುದ್ರರಾಜನ ತೀರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಮತಟ್ಟಾದ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ನುಣುಪಾದ, ಮೃದುಸ್ಪರ್ಶದ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಸ್ವರ್ಗದಂತಹ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಂಡನು. ಅಲ್ಲಿ ಮೋಡದಂತಿರುವ, ಮುನಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಒಂದು ಆಲದಮರವನ್ನು ಅವನು ನೋಡಿದನು; ಅದರ ಕೊಂಬೆಗಳು ಸುತ್ತಲೂ ನೂರು ಯೋಜನ ಹರಡಿದ್ದವು. ಮಹಾಬಲನಾದ ಗರುಡನು ದೊಡ್ಡ ದೇಹದ ಆನೆಯನ್ನೂ ಆಮೆಯನ್ನೂ ತಿನ್ನಲೆಂದು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬಂದು ಯಾವ ಕೊಂಬೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನೋ ಅದೇ ಈ ಮರ. ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅದರಿಂದ ಆಲದಮರದ ಮಹಿಮೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ — ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಹೆಸರು ‘ಸುಭದ್ರ’. ರಾವಣನ ಪಾಪಯಾತ್ರೆಯ ನಡುವೆ ಈ ಪುಣ್ಯಕಥೆ ವೈರುಧ್ಯದಿಂದಲೇ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ. ‘ತ್ರಿದಿವೋಪಮಮ್’ (ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಮಾನ) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಕವಿ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸ್ವರ್ಗತುಲ್ಯವೆನ್ನುತ್ತಾನೆ; ಅಲ್ಲೇ ಕೊಂಬೆಗಳು ನೂರು ಯೋಜನ ಹರಡಿರುವ ಆ ಆಲದಮರವಿದೆ. ಇಂತಹ ಪರಿಮಾಣ ಪುರಾಣಕಥೆಗಳ ರೀತಿ; ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ ಶ್ರೋತೃವಿಗೆ ಕಥೆಯ ಮಹತ್ವ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕವಿ ಮರವನ್ನು ಕಂಡ ಕೂಡಲೇ ಅದರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೇ ಹೇಳಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇದು ವಾಲ್ಮೀಕಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ನಿರೂಪಣಾಕ್ರಮ. ಆಲದಮರದ ಹೆಸರನ್ನಾದರೋ ಮೂವತ್ತಾರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಅದರ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಕಥೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಳಂಬಿತ ಕಥನರೀತಿ ಶ್ರೋತೃವಿನ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಕ್ಷಿಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಸುಪರ್ಣನು ಆ ಆಲದಮರದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಕೊಂಬೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಭಾರದಿಂದ ಥಟ್ಟನೆ ಮುರಿದನು. ಆ ಕೊಂಬೆಯ ಕೆಳಗೆ ವೈಖಾನಸರು, ಮಾಷರು, ವಾಲಖಿಲ್ಯರು, ಮರೀಚಿಪರು, ಆಜರು, ಧೂಮ್ರರು ಎಂಬ ಪರಮರ್ಷಿಗಳು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ್ದರು. ಅವರ ಮೇಲಿನ ದಯೆಯಿಂದ ಗರುಡನು ಮುರಿದ ನೂರು ಯೋಜನ ಉದ್ದದ ಆ ಕೊಂಬೆಯನ್ನೂ, ಆನೆ-ಆಮೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ವೇಗದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಒಂದೇ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದನು. ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಅವನು ಆ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿಂದು, ಆ ಕೊಂಬೆಯಿಂದ ನಿಷಾದರ ನಾಡನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ಮಹಾಮುನಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿ ಅತುಲವಾದ ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಆ ಆನಂದದಿಂದ ಇಮ್ಮಡಿಯಾದ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಆ ಮತಿವಂತನು ಅಮೃತವನ್ನು ತರಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಕಬ್ಬಿಣದ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆದು, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ರತ್ನಗೃಹವನ್ನು ಒಡೆದು, ಮಹೇಂದ್ರನ ಭವನದಿಂದ ಕಾಪಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಅಮೃತವನ್ನು ಅವನು ತಂದನು. ಈ ಕಥೆ ಆಲದಮರದ ಹೆಸರಿನ ನಿರ್ವಚನವೇ. ಗರುಡನ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ — ಇಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಆಲದಮರದ ಹೆಸರಿನ ವಿವರಣೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ತೇಷಾಂ ದಯಾರ್ಥಮ್’ (ಅವರ ಮೇಲಿನ ದಯೆಯಿಂದ) ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಕಥೆಯ ಹೃದಯ — ಗರುಡನು ತನ್ನ ಹಸಿವನ್ನು ಆ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಗೌಣವಾಗಿಸಿ ಋಷಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೇ ಮೊದಲು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪರಾಕ್ರಮ ದಯೆಯಿಂದಲೇ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನ ಆನಂದ ಶತ್ರುವಧೆಯಿಂದಲ್ಲ, ಮುನಿಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿತು. ಇದರಿಂದ ಕವಿ ರಾವಣನಿಗೇ ಒಂದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ — ಇಬ್ಬರೂ ಮಹಾಬಲರು, ಆದರೆ ಒಬ್ಬನು ಪರಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಬಲವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಪರರ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು. ‘ಸುಭದ್ರ’ ಎಂಬ ಆಲದಮರದ ಹೆಸರೂ ಅದನ್ನೇ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಏಕಪಾದೇನ’ (ಒಂದೇ ಕಾಲಿನಿಂದ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವನ ಅತುಲ ಬಲ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಒಂದೇ ಕಾಲಿನಿಂದ ಅವನು ಕೊಂಬೆಯನ್ನೂ ಆನೆಯನ್ನೂ ಆಮೆಯನ್ನೂ ಹಿಡಿದನು.

ಮಹರ್ಷಿಗಣಗಳು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದ, ಸುಪರ್ಣನಿಂದ ಗುರುತು ಪಡೆದಿದ್ದ, ‘ಸುಭದ್ರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಆ ಆಲದಮರವನ್ನು ಕುಬೇರನ ತಮ್ಮನು ಕಂಡನು. ಅನಂತರ ಸಮುದ್ರದ ಆಚೆಯ ದಡಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಏಕಾಂತವಾದ ಪವಿತ್ರವಾದ ರಮ್ಯವಾದ ವನಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು. ಅಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನವನ್ನು ಧರಿಸಿದ, ಜಟಾಮಂಡಲವುಳ್ಳ, ನಿಯತಾಹಾರಿಯಾದ ಮಾರೀಚನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಅವನು ನೋಡಿದನು. ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ಮಾರೀಚನು ಅಮಾನುಷವಾದ ಎಲ್ಲ ಬಯಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ರಾವಣನನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದನು. ಮಾರೀಚನು ಸ್ವತಃ ಭೋಜನದಿಂದಲೂ ನೀರಿನಿಂದಲೂ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾದ ಮಾತಿನಿಂದ ಹೇಳಿದನು — ‘ರಾಜನೇ, ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರನೇ, ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಕ್ಷೇಮವಷ್ಟೆ? ಮತ್ತೆ ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನೀನು ಇಷ್ಟು ಬೇಗ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದೆ?’ ಹೀಗೆ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನೂ ಆದ ರಾವಣನು ಬಳಿಕ ಈ ಮಾತನ್ನಾಡಿದನು — ಇದರೊಂದಿಗೇ ಸರ್ಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ಆ ಮಾತನ್ನು ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತೇವೆ. ಮಾರೀಚನ ವರ್ಣನೆ ತಪಸ್ವಿಯ ವರ್ಣನೆಯೇ — ಕೃಷ್ಣಾಜಿನ, ಜಟಾಮಂಡಲ, ನಿಯತಾಹಾರ. ಹಿಂದೆ ರಾಮನ ಬಾಣದಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟವನು ಈಗ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಸತ್ಕಾರವೂ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿಯೇ — ಅಮಾನುಷವಾದ ಎಲ್ಲ ಬಯಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ, ಭೋಜನದಿಂದ ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ. ‘ಅರ್ಥೋಪಹಿತಯಾ ವಾಚಾ’ (ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಾದ ಮಾತಿನಿಂದ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ಮಾರೀಚನು ಕೇವಲ ಕುಶಲಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಬಂದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೇ ತಿಳಿಯಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಂಕೆ ಹುಟ್ಟಿಯೇ ಇದೆ. ‘ತೂರ್ಣಮ್ ಏವ’ (ಇಷ್ಟು ಬೇಗ) ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಭಯವೂ ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ — ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅವಸರದಿಂದ ಬರುವವನು ಏನೋ ದುಷ್ಕರವಾದುದನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಸರ್ಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಮಾತು ಆರಂಭವಾಗಿದೆಯಷ್ಟೆ, ಹೇಳಿಲ್ಲ — ಇದರಿಂದ ಕವಿ ಶ್ರೋತೃವಿನ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗಕ್ಕೆ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ದದರ್ಶ’ (ಕಂಡನು) ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದ ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ — ರಾವಣನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ಇದೇ ಅವನ ದಶೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः॥ ३५॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ