॥वाल्मीकिरामायणम् ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ · 34ನೇ ಸರ್ಗ

ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಶೂರ್ಪಣಖಿಯು ರಾಮ-ಸೀತೆಯರನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದು

ರಾವಣನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರ ವರ್ಣನೆ, ಸೀತೆಯ ರೂಪದ ಕಥನ, ಅಪಹರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆ

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶೂರ್ಪಣಖಿಯ ಕಠೋರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾವಣನು ಸ್ವತಃ ಕ್ರುದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮಂತ್ರಿಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಅವನು ಕಠೋರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ ತಂಗಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ — ‘ಈ ರಾಮನು ಯಾರು? ಅವನ ವೀರ್ಯ ಎಂತಹುದು, ರೂಪ ಎಂತಹುದು, ಪರಾಕ್ರಮ ಎಂತಹುದು? ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಗಮವಾದ ದಂಡಕಾರಣ್ಯವನ್ನು ಅವನು ಏಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು? ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ಹತರಾದ, ಖರ-ದೂಷಣ-ತ್ರಿಶಿರರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಉರುಳಿದ ಅವನ ಆಯುಧ ಯಾವುದು? ಸುಂದರಾಂಗಿಯೇ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು — ನಿನ್ನನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಿದವರು ಯಾರು?’ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೇ ಸರ್ಗದ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನೆಲ್ಲ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತವೆ. ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಲು ಆ ರಾಕ್ಷಸಿ ಕೋಪದಿಂದ ಮೂರ್ಛೆಹೋದವಳಂತಾದಳು. ಇಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕ್ರಮವೇ ಅವನ ಮನೋದಶೆಯನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತದೆ — ಮೊದಲು ಅವನು ರಾಮನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಯಸುತ್ತಾನೆ, ಆಮೇಲೆ ಅವನ ವನಪ್ರವೇಶದ ಕಾರಣವನ್ನು, ಅನಂತರ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡಿದ ಆ ಆಯುಧವನ್ನು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವನು ತಂಗಿಯ ವಿರೂಪೀಕರಣವನ್ನು ನೆನೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ರಾಜನು ಮೊದಲು ಶತ್ರುವಿನ ಬಲವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅನಂತರವೇ ಕುಲದ ಅಪಮಾನವನ್ನು. ‘ತತ್ತ್ವಮ್’ (ಸತ್ಯವನ್ನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವನು ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ, ಕೋಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯನ್ನಲ್ಲ.

ಅನಂತರ ಅವಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ರಾಮನ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವನು ನೀಳತೋಳಿನವನು, ವಿಶಾಲಾಕ್ಷನು, ನಾರುಮಡಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾಜಿನವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, ಮನ್ಮಥನಂತಹ ರೂಪವುಳ್ಳವನು, ದಶರಥನ ಮಗನು. ಅವನು ಇಂದ್ರಧನುಸ್ಸಿನಂತಹ, ಚಿನ್ನದ ಕಡಗಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಸೆಳೆದು, ಮಹಾವಿಷದ ಸರ್ಪಗಳಂತೆ ಉರಿಯುವ ನಾರಾಚಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ‘ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಾಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನಾಗಲಿ, ಬಿಡುವುದನ್ನಾಗಲಿ, ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಸೆಳೆಯುವುದನ್ನಾಗಲಿ ನಾನು ನೋಡಲೇ ಆಗಲಿಲ್ಲ; ಬಾಣಮಳೆಯಿಂದ ಹತವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಂಡೆನು’ ಎಂದು ಅವಳು ತನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಇಂದ್ರನು ಸುರಿಸಿದ ಆಲಿಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮವಾದ ಪೈರು ಜಜ್ಜಿಹೋಗುವಂತೆ, ಭೀಕರ ವೀರ್ಯದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ರಾಕ್ಷಸರು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅವನೊಬ್ಬನಿಂದ ಹರಿತವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹತರಾದರು. ಒಂದೂವರೆ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲೇ ದೂಷಣನೊಡನೆ ಖರನು ಹತನಾದನು, ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಅಭಯ ದೊರಕಿತು, ದಂಡಕಾರಣ್ಯ ಕ್ಷೇಮವಾಯಿತು. ಶೂರ್ಪಣಖಿಯ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳು — ಮೊದಲನೆಯದು ರಾಮನ ಸೌಂದರ್ಯದ್ದು, ಎರಡನೆಯದು ಅವನ ಯುದ್ಧಕೌಶಲದ್ದು. ಎರಡರಲ್ಲೂ ಅವಳು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ತಾನು ಕಂಡುದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ‘ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ, ಸೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಮೂರು ಬಾರಿಯ ನಿಷೇಧದಿಂದ ಅವಳು ರಾಮನ ಕೈಚಳಕವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ — ಕ್ರಿಯೆ ಕಾಣುವುದೇ ಇಲ್ಲ, ಫಲ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪೈರಿನ ಉಪಮೆಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಸಮುಚಿತ — ಆಲಿಕಲ್ಲಿನ ಮಳೆಯಿಂದ ಹೊಲ ಬೇರುಸಹಿತ ನಾಶವಾಗುವಂತೆ ರಾಕ್ಷಸಸೈನ್ಯವೂ ನಾಶವಾಯಿತು. ‘ಏಕೇನ ಪದಾತಿನಾ’ (ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯ ಒಬ್ಬನಿಂದ) ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತವೆ — ರಥವಿಲ್ಲ, ಸಹಾಯಕರಿಲ್ಲ, ಸೈನ್ಯವಿಲ್ಲ; ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಒಬ್ಬನೇ ಮನುಷ್ಯ. ಈ ವಿಸ್ಮಯವೇ ರಾವಣನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಯ ಬಾಯಿಂದಲೇ ರಾಮನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ವರ್ಣನೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗುತ್ತದೆ, ರಾವಣನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ.

‘ನಾನೊಬ್ಬಳೇ ಹೇಗೋ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದೆ’ ಎಂದು ಅವಳು ತನ್ನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ — ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಿಯಾದ ರಾಮನು ಸ್ತ್ರೀವಧೆಗೆ ಹಿಂಜರಿದು ನನ್ನನ್ನು ಕೇವಲ ಅವಮಾನಿಸಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು. ಅನಂತರ ಅವಳು ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾಳೆ — ರಾಮನ ತಮ್ಮ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ಗುಣದಲ್ಲೂ ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲೂ ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನನು, ಅನುರಾಗಿಯೂ ಭಕ್ತನೂ ಆದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೆಂಬ ವೀರ್ಯವಂತನು. ಅವನು ಅಸಹನಶೀಲನು, ದುರ್ಜಯನು, ಜಯಶಾಲಿ, ವಿಕ್ರಮಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಬಲಶಾಲಿ. ‘ಇವನು ರಾಮನ ಬಲಗೈ, ಸದಾ ಹೊರಗೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಪ್ರಾಣದಂತೆ’ ಎಂಬ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಅವಳು ಅವರಿಬ್ಬರ ಅಭೇದವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ‘ಪರಿಭೂಯ’ (ಅವಮಾನಿಸಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವಳು ತನ್ನ ಅಪಮಾನವನ್ನೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ; ಆದರೂ ಅದೇ ರಾಮನ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಗೆ ಪ್ರಮಾಣ. ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಬಯಸದವನು ಶತ್ರುವನ್ನೂ ಧರ್ಮದಿಂದಲೇ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಧ್ವನಿ.

ಅನಂತರ ಅವಳು ಸೀತೆಯನ್ನೇ ವರ್ಣಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳ ಉದ್ದೇಶ ಅಲ್ಲೇ ಇದೆ. ರಾಮನ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತಹ ಮುಖವುಳ್ಳವಳು, ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳು, ಸದಾ ಪತಿಯ ಪ್ರಿಯದಲ್ಲೂ ಹಿತದಲ್ಲೂ ನಿರತಳು. ಅವಳು ಸುಂದರ ಕೇಶಗಳುಳ್ಳವಳು, ಸುಂದರ ಮೂಗುಳ್ಳವಳು, ಸುಂದರ ತೊಡೆಗಳುಳ್ಳವಳು, ಸುರೂಪಿ, ಯಶಸ್ವಿನಿ — ಈ ವನದ ದೇವತೆಯಂತೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತೆ ಅವಳು ಶೋಭಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಪುಟಕ್ಕಿಟ್ಟ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಅವಳ ಕಾಂತಿ, ಉಗುರುಗಳು ಕೆಂಪಾಗಿಯೂ ಉಬ್ಬಿಯೂ ಇವೆ; ಅವಳು ಶುಭಲಕ್ಷಣೆ, ಸುಂದರ ನಿತಂಬವುಳ್ಳವಳು, ತೆಳುವಾದ ನಡುವುಳ್ಳವಳು, ವೈದೇಹಿ ಸೀತೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವಳು. ‘ದೇವಸ್ತ್ರೀಯಾಗಲಿ ಗಂಧರ್ವಸ್ತ್ರೀಯಾಗಲಿ ಯಕ್ಷಿಯಾಗಲಿ ಕಿನ್ನರಿಯಾಗಲಿ ಅಂತಹವಳನ್ನು ನಾನು ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಸೀತೆ ಯಾರಿಗೆ ಹೆಂಡತಿಯಾಗುವಳೋ, ಯಾರನ್ನು ಅವಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಳೋ, ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸುಖವಾಗಿ ಬಾಳುವನು. ಸುಶೀಲೆ, ದೇಹದಿಂದ ಶ್ಲಾಘನೀಯಳು, ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲೇ ಅಪ್ರತಿಮಳು — ಅವಳು ನಿನಗೆ ತಕ್ಕ ಹೆಂಡತಿ, ನೀನು ಅವಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪತಿ’ ಎಂದು ಅವಳು ರಾವಣನ ಕಾಮವನ್ನು ಕೆರಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶೂರ್ಪಣಖಿಯ ಚಾತುರ್ಯ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ — ಸೀತೆಯ ರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಲೇ ಅವಳು ರಾವಣನ ಕಾಮವನ್ನು ಉದ್ದೀಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮೊದಲು ಅವಳು ಸೀತೆಯ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ, ಆಮೇಲೆ ಅಂಗಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು, ಅನಂತರ ‘ನಿನಗೆ ತಕ್ಕವಳು’ ಎಂದು ಸಂಬಂಧದ ಸೂಚನೆಯನ್ನು. ಹದಿನಾರನೆಯ ಮತ್ತು ಹದಿನೇಳನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ‘ಈ ವನದ ದೇವತೆಯಂತೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತಾಳೆ’ ಎಂಬ ಉಪಮೆ ಪ್ರಚಲಿತ ಪಾಠದ ವಿಶೇಷ. ‘ವೈದೇಹೀ’, ‘ತನುಮಧ್ಯಮಾ’ (ತೆಳುನಡುವಿನವಳು) ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಅವಳು ಸೀತೆಯ ಕುಲವನ್ನೂ ದೇಹಲಾವಣ್ಯವನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳು ರಾಜಕನ್ಯೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ರಾವಣನ ಅಭಿಮಾನವೂ ಕೆರಳುತ್ತದೆ.

ಅನಂತರ ಅವಳು ತನ್ನ ವಿರೂಪೀಕರಣದ ಕಾರಣವನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡುತ್ತಾಳೆ — ‘ವಿಶಾಲವಾದ ಜಘನವುಳ್ಳ, ಪುಷ್ಟವಾದ ಉನ್ನತ ಸ್ತನಗಳುಳ್ಳ ಆ ಸುಮುಖಿಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ತರಲು ನಾನು ಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದೆ; ಆಗ ಕ್ರೂರನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನನ್ನನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಿದನು.’ ಅನಂತರ ಅವಳು ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನುಡಿಯುತ್ತಾಳೆ — ‘ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತಹ ಮುಖವುಳ್ಳ ಆ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಇಂದು ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ನೀನು ಮನ್ಮಥನ ಬಾಣಗಳಿಗೆ ವಶನಾಗುವೆ.’ ಇಪ್ಪತ್ಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಮೂರು ಅರ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ನಿಬದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಅದರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಉಪಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ — ‘ಅವಳನ್ನು ಹೆಂಡತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನಿನಗೆ ಉಂಟಾದರೆ, ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಗನೆ ಬಲಗಾಲನ್ನು ಮುಂದಿಡು.’ ಇಲ್ಲಿ ಅವಳು ಅಪಹರಣದ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನೇ ಬೇಡುತ್ತಾಳೆ; ಉಪಾಯವು ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರೀಚನೊಡನೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ‘ದಕ್ಷಿಣಃ ಪಾದಃ’ (ಬಲಗಾಲು) ಎಂಬುದು ಯಾತ್ರಾರಂಭದ ಶುಭಶಕುನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮಾತು.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ನಿಶ್ಚಯವನ್ನೇ ಬೇಡುತ್ತಾಳೆ — ‘ರಾಕ್ಷಸೇಶ್ವರನೇ, ನನ್ನ ಈ ಮಾತು ನಿನಗೆ ರುಚಿಸಿದರೆ, ನಿಶ್ಶಂಕನಾಗಿ ನನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ಮಾಡು. ಮಹಾಬಲನೇ, ಈ ರಾಮಾದಿಗಳ ಅಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಅರಿತು, ನಿರ್ದೋಷವಾದ ಅಂಗಗಳುಳ್ಳ ಸೀತೆಯನ್ನು ನಿನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೋ.’ ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ವಂಶಸ್ಥವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಉಪಸಂಹಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ — ‘ನೇರವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಬಾಣಗಳಿಂದ ರಾಮನು ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ನಿಶಾಚರರನ್ನು ಕೊಂದನು, ಖರನೂ ದೂಷಣನೂ ಹತರಾದುದು ಕಂಡುಬಂದಿತು — ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಇಂದೇ ನೀನು ಮಾಡಬೇಕಾದುದನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.’ ಹೀಗೆ ಶೂರ್ಪಣಖಿಯ ಪ್ರಚೋದನೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ರಾವಣನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಪಹರಣದ ಸಂಕಲ್ಪ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ‘ನಿರ್ವಿಶಂಕೇನ’ (ನಿಶ್ಶಂಕನಾಗಿ) ಎಂಬ ಪದ ಮಹತ್ವದ್ದು — ರಾವಣನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಂಕೆ ಇದ್ದೇ ಇದೆ ಎಂದು ಅವಳಿಗೆ ಗೊತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಶಂಕೆಯನ್ನೇ ಮೊದಲು ನಿವಾರಿಸಲು ಅವಳು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः॥ ३४॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ