॥वाल्मीकिरामायणम् ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ · 17ನೇ ಸರ್ಗ

ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಶೂರ್ಪಣಖಿಯ ಪ್ರಣಯಯಾಚನೆ

ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದು, ಶೂರ್ಪಣಖಿಯ ಆಗಮನ, ರಾಮನ ಆತ್ಮಪರಿಚಯ, ಅವಳ ಪ್ರಣಯಯಾಚನೆ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ನಿಂದೆ

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೇಮಂತ ಋತುವಿನ ವರ್ಣನೆಯ ನಂತರ ಗೋದಾವರಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ರಾಮ, ಸೀತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ತರ್ಪಣ ನೀಡಿ, ಉದಯಿಸಿದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ಆ ತೀರದಿಂದ ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಆಶ್ರಮವನ್ನು ತಲುಪಿ ರಾಘವನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಪರ್ಣಶಾಲೆಗೆ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದನು — ಇಲ್ಲಿ ವನವಾಸವನ್ನು ಕ್ಲೇಶರೂಪವಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಶಾಂತವಾದ ತಪೋಮಯ ಜೀವನದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕವಿ ಎರಡೇ ಪದಗಳಿಂದ ಅವನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ‘ಸುಖಿತಃ’ (ಸುಖಿಯಾದವನು) ಎಂಬುದರಿಂದ ಅಂತರಂಗದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು, ‘ಪೂಜ್ಯಮಾನಃ’ (ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವವನು) ಎಂಬುದರಿಂದ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು. ಪರ್ಣಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯೊಡನೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಮಹಾಬಾಹು ರಾಮನು ಚಿತ್ರಾ ನಕ್ಷತ್ರದೊಡನೆ ಕೂಡಿದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದನು — ಈ ಉಪಮೆ ದಂಪತಿಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನೂ ಪರಸ್ಪರ ಅನುರೂಪತೆಯನ್ನೂ ಸೌಮ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಚಂದ್ರ-ಚಿತ್ರೆಯರ ನಿತ್ಯಸಾಹಚರ್ಯದಂತೆಯೇ ರಾಮ-ಸೀತೆಯರದೂ. ತಮ್ಮನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ಅವನು ವಿವಿಧ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡಿದನು — ತಪೋವನದಲ್ಲೂ ಸೋದರಸ್ನೇಹ ಕ್ಷೀಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಕವಿ ಶಾಂತವಾದ ಸುಖಮಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಕೂಡಲೇ ಶೂರ್ಪಣಖಿಯ ಆಗಮನದಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಕ್ಷೋಭೆ ಉಂಟಾಗಲಿದೆ. ಸುಖದ ಚಿತ್ರದ ನಂತರವೇ ಆಪತ್ತಿನ ಪ್ರವೇಶ — ರಾಮಾಯಣದ ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಚನಾರೀತಿ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಇದೇ ಸರ್ಗದಿಂದ ಅರಣ್ಯಕಾಂಡದ ಮುಖ್ಯ ಕಥೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಮನು ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತಿರುವಾಗ ಯಾವಳೋ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸಿ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದಳು. ‘ಯದೃಚ್ಛಯಾ’ (ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ) ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಭಾರವಾದುದು — ದೊಡ್ಡ ಆಪತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿಯೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಅವಳು ದಶಗ್ರೀವನಾದ ರಾವಣನ ತಂಗಿ, ಶೂರ್ಪಣಖಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವಳು. ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವಳು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮನಾದ ಅವನನ್ನು ಕಂಡಳು — ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮುಖವುಳ್ಳವನು, ಮಹಾಬಾಹು, ಕಮಲದಳದಂತೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳವನು, ಆನೆಯಂತೆ ಗಂಭೀರವಾದ ನಡಿಗೆಯವನು, ಜಟಾಮಂಡಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು. ಸುಕುಮಾರನೂ ಮಹಾಸತ್ತ್ವನೂ ರಾಜಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನೂ ನೀಲೋತ್ಪಲದಂತೆ ಶ್ಯಾಮಲನೂ ಮನ್ಮಥನಂತಹ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನೂ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಮನೂ ಆದ ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ಅವಳು ತತ್ಕ್ಷಣವೇ ಕಾಮದಿಂದ ಮೋಹಿತಳಾದಳು. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ವಿರೋಧಾಲಂಕಾರದಿಂದ ಒಂದು ದೀರ್ಘವಾದ ಜೋಡಿವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಪದದಲ್ಲೂ ರಾಮನ ಗುಣವೂ ರಾಕ್ಷಸಿಯ ದೋಷವೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ — ರಾಮನು ಸುಮುಖನು, ಅವಳು ದುರ್ಮುಖಿ; ಅವನ ನಡು ದುಂಡಾದುದು, ಅವಳು ಡೊಳ್ಳುಹೊಟ್ಟೆಯವಳು; ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ವಿಶಾಲ, ಅವಳು ವಿಕಾರವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳವಳು; ಅವನ ಕೂದಲು ಸುಂದರ, ಅವಳ ಕೂದಲು ತಾಮ್ರವರ್ಣದ್ದು; ಅವನ ರೂಪ ಪ್ರಿಯವಾದುದು, ಅವಳು ವಿರೂಪಿ; ಅವನ ಸ್ವರ ಇಂಪಾದುದು, ಅವಳ ದನಿ ಭೀಕರ; ಅವನು ತರುಣ, ಅವಳು ದಾರುಣಳಾದ ಮುದುಕಿ; ಅವನು ದಕ್ಷಿಣನೂ (ಸೌಜನ್ಯಶೀಲನೂ) ಸರಳನೂ, ಅವಳು ವಕ್ರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಕುಟಿಲೆ; ಅವನು ನ್ಯಾಯದ ನಡತೆಯವನು, ಅವಳು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ನಡತೆಯವಳು; ಅವನು ಪ್ರಿಯನು, ಅವಳು ನೋಡಲು ಅಪ್ರಿಯಳು. ಹತ್ತೇ ಜೋಡಿಗಳಿಂದ ಕವಿ ಅವರಿಬ್ಬರ ಅತ್ಯಂತ ಅಸಾಮ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರಿಂದ ಮುಂದೆ ಬರಲಿರುವ ತಿರಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ — ಅವಳು ಏನನ್ನು ಬೇಡಲಿದ್ದಾಳೋ ಅದು ಸ್ವರೂಪತಃ ಅಸಂಭವ ಎಂದು ಓದುಗನಿಗೆ ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದಿದೆ. ಈ ವರ್ಣನೆ ಹಾಸ್ಯವನ್ನೂ ಕರುಣವನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವೈಚಿತ್ರ್ಯವೂ ಇದೆ — ರಾಕ್ಷಸಿ ಹೊರಗೆ ಮನೋಹರವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರೂ ಕವಿ ಅವಳ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಓದುಗನಿಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಮಾಯೆಯ ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಐದನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಕಥಾಸಂಸಕ್ತಚೇತಸಃ’ (ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿದವನ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ನಿಶ್ಶಂಕನಾಗಿದ್ದನು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ — ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹೃದಯದೊಳಕ್ಕೇ ಆಪತ್ತು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

ದೇಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಾಮದಿಂದ ಆವಿಷ್ಟಳಾದ ಆ ರಾಕ್ಷಸಿ ರಾಮನನ್ನು ಕೇಳಿದಳು — ‘ಜಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ತಾಪಸವೇಷವನ್ನು ತೊಟ್ಟು, ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ, ಬಿಲ್ಲುಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ನೀನು ರಾಕ್ಷಸರು ನೆಲೆಸಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಬಂದೆ? ನಿನ್ನ ಆಗಮನದ ಕಾರ್ಯವೇನು, ಪ್ರಯೋಜನವೇನು? ಅದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು.’ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಕವಿ ವಿರೋಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ — ಜಟೆಯೂ ತಾಪಸವೇಷವೂ ತಪಸ್ವಿಯವು, ಆದರೆ ಬಿಲ್ಲುಬಾಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಕ್ಷತ್ರಿಯನದು; ಇದೇ ಅವಳ ಕುತೂಹಲದ ಮೂಲ. ಅಲ್ಲದೆ ‘ರಾಕ್ಷಸಸೇವಿತಮ್’ (ರಾಕ್ಷಸರು ನೆಲೆಸಿರುವ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವಳು ತನ್ನ ಕುಲದ ಒಡೆತನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ — ಈ ಕಾಡು ನಮ್ಮದು, ನೀನಾದರೋ ಹೊರಗಿನವನು ಎಂದು. ಹೀಗೆ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಪರಂತಪನಾದ ರಾಮನು ನೇರವಾದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳತೊಡಗಿದನು — ಛಲ, ವಂಚನೆ, ಮುಚ್ಚುಮರೆ ಅವನ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಇದೇ ಸರಳತೆ ಮುಂದೆ ಬರಲಿರುವ ಆಪತ್ತಿಗೆ ಬೀಜವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಹೇಳಿದನು — ‘ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮನಾದ ಪರಾಕ್ರಮವುಳ್ಳ ದಶರಥನೆಂಬ ರಾಜನಿದ್ದನು; ನಾನು ಅವನ ಹಿರಿಯ ಮಗ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರಾಮನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಇವನು ನನ್ನ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಯಾವಾಗಲೂ ನನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವನು. ಇವಳು ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ವೈದೇಹಿ, ಸೀತೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳು. ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿ, ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತ, ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ನಾನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.’ ನಾಲ್ಕು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಕುಲವನ್ನೂ ತಮ್ಮನನ್ನೂ ಪತ್ನಿಯನ್ನೂ ವನವಾಸದ ಕಾರಣವನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಇಲ್ಲ, ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟುದೂ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಉತ್ತರದಿಂದ ರಾಮನ ಸರಳತೆ, ಪಿತೃವಾಕ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪರಾಯಣತೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.

ಅನಂತರ ರಾಮನು ತಾನೇ ಮರುಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ — ‘ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ನೀನು ಯಾರವಳು, ಯಾರು, ಯಾರ ಮನೆತನದವಳು? ನೀನು ಮನೋಹರವಾದ ಅಂಗಗಳವಳಾಗಿದ್ದರೂ ನನಗೆ ರಾಕ್ಷಸಿಯಂತೆ ತೋರುತ್ತೀಯೆ. ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದೆ, ಅದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳು.’ ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ — ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸುಂದರ ರೂಪವು ಅವನನ್ನು ಮರುಳುಗೊಳಿಸಲಾರದು; ಅಂಗಗಳು ಮನೋಹರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರೂ ಒಳಗಿರುವ ರಾಕ್ಷಸತ್ವವನ್ನು ಅವನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಮದನನಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದ ಅವಳು ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು — ‘ರಾಮಾ, ನಿಜವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ಶೂರ್ಪಣಖಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ, ಬಯಸಿದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಬಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸಿ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ನಾನು ಒಬ್ಬಳೇ ಈ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೇನೆ. ರಾವಣನೆಂಬುವನು ನನ್ನ ಅಣ್ಣ — ಅವನ ಹೆಸರು ನಿನ್ನ ಕಿವಿಗೆ ಬಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಅವನು ವಿಶ್ರವಸನ ಮಗ, ವೀರ; ಮಹಾಬಲನಾದ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ನನ್ನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಅಣ್ಣ, ಅವನ ನಿದ್ರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ವಿಭೀಷಣನಾದರೋ ಧರ್ಮಾತ್ಮ, ರಾಕ್ಷಸರ ನಡತೆಯವನಲ್ಲ; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ವೀರ್ಯವುಳ್ಳ ಖರ-ದೂಷಣರೂ ನನ್ನ ಅಣ್ಣಂದಿರು.’ ಹೀಗೆ ತನ್ನ ಕುಲದ ಬಲವನ್ನೂ ಅಣ್ಣಂದಿರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತ ಅವಳು ರಾಮನನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ಅಣ್ಣಂದಿರ ಪಟ್ಟಿ ಓದುಗನಿಗೆ ಮುಂದೆ ಬರಲಿರುವ ಸಂಗ್ರಾಮವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ — ಖರ-ದೂಷಣರು ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ಸರ್ಗದಿಂದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಿದ್ದಾರೆ, ರಾವಣನು ಇಡೀ ಕಥೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಲಿದ್ದಾನೆ. ವಿಭೀಷಣನ ಧರ್ಮಾತ್ಮತೆಯೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ; ಅದು ಮುಂದೆ ಯುದ್ಧಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಫಲವನ್ನು ನೀಡಲಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅವಳು ತನ್ನನ್ನು ‘ಕಾಮರೂಪಿಣೀ’ (ಬಯಸಿದ ರೂಪ ಧರಿಸಬಲ್ಲವಳು) ಎಂದು ತಾನೇ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ — ಅದರಿಂದ ರಾಮನ ಮೊದಲ ಅನುಮಾನವು ತತ್ಕ್ಷಣವೇ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ, ತನ್ನ ಬಾಯಿಂದಲೇ ಅವಳು ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.

ಅನಂತರ ಅವಳು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾಳೆ — ‘ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ನಾನು ಬಲದಲ್ಲಿ ಮೀರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ರಾಮಾ, ನಿನ್ನನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ನೋಡಿದಾಗಲೇ ಮನಃಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪುರುಷೋತ್ತಮನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಪತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಪ್ರಭಾವಸಂಪನ್ನೆ, ಬಲದಿಂದ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಹೋಗಬಲ್ಲೆ; ಚಿರಕಾಲ ನನಗೆ ಪತಿಯಾಗು. ಸೀತೆಯಿಂದ ನೀನೇನು ಮಾಡುವೆ?’ ಎಂದು. ಅವಳ ಯುಕ್ತಿ ಎರಡು ಬಗೆಯದು — ಒಂದೆಡೆ ತನ್ನ ಬಲ-ಐಶ್ವರ್ಯಗಳ ಆಮಿಷ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಸವತಿಯ ಅಪವಾದ. ಅನಂತರ ಅವಳು ಸೀತೆಯ ನಿಂದೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾಳೆ — ‘ವಿಕಾರಳೂ ವಿರೂಪಿಯೂ ಆದ ಇವಳು ನಿನಗೆ ತಕ್ಕವಳಲ್ಲ; ನಾನೇ ನಿನಗೆ ಅನುರೂಪಳು, ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ನೋಡು. ವಿರೂಪಿಯೂ ಅಸತಿಯೂ ಕರಾಳೆಯೂ ಒಳಸೆಳೆದ ಹೊಟ್ಟೆಯವಳೂ ಆದ ಈ ಮಾನವಿಯನ್ನು ನಿನ್ನ ಈ ತಮ್ಮನೊಡನೆ ತಿಂದುಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ಅನಂತರ ಕಾಮಿಯಾದ ನೀನು ನನ್ನೊಡನೆ ಪರ್ವತಶಿಖರಗಳನ್ನೂ ವಿವಿಧ ಕಾಡುಗಳನ್ನೂ ನೋಡುತ್ತ ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುವೆ.’ ಅವಳು ಸೀತೆಗೆ ಯಾವ ವಿಶೇಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾಳೋ ಅವನ್ನೇ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಶೂರ್ಪಣಖಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಿದ್ದಾನೆ — ಈ ಪದಪ್ರತ್ಯರ್ಪಣ (ಪದಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವುದು) ಈ ಕಥೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೌಂದರ್ಯ. ತಿನ್ನುವ ಮಾತಿನಿಂದ ಅವಳ ರಾಕ್ಷಸಸ್ವಭಾವ ಥಟ್ಟನೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ, ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸೌಂದರ್ಯ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಾಕ್ಯವಿಶಾರದನಾದ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನು ಮದಿರೆಯಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ನಕ್ಕು ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳತೊಡಗಿದನು. ‘ಪ್ರಹಸ್ಯ’ (ನಕ್ಕು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ರಾಮನು ಅವಳ ಯಾಚನೆಯನ್ನು ಕೋಪದಿಂದಲ್ಲ, ಪರಿಹಾಸದಿಂದಲೇ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಿದ್ದಾನೆ; ಇದೇ ಪರಿಹಾಸ ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಅನರ್ಥಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಲಿದೆ. ಹೀಗೆ ರಾಮನ ಮಾತಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಸರ್ಗವು ಮುರಿದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಉತ್ತರ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬರಲಿದೆ — ಕವಿ ಓದುಗನನ್ನು ಕುತೂಹಲದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತಾನೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे सप्तदशः सर्गः॥ १७॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ