॥वाल्मीकिरामायणम् ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ · 7ನೇ ಸರ್ಗ

ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ

ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಾಶ್ರಮದತ್ತ ಪ್ರಯಾಣ, ಮುನಿಯ ಸ್ವಾಗತವಚನ, ಲೋಕಸಮರ್ಪಣೆಯ ನಿರಾಕರಣೆ, ಮೃಗಸಮೂಹಗಳ ಕುರಿತ ಸಂವಾದ, ರಾತ್ರಿವಾಸ

ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ತಪಿಸುವ ರಾಮನು ತಮ್ಮನೊಡನೆಯೂ ಸೀತೆಯೊಡನೆಯೂ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಡನೆ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣರ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಾನದತ್ತ ಹೊರಟನು. ದೂರದ ದಾರಿಯನ್ನು ಸವೆಸಿ, ಸಮೃದ್ಧ ಜಲವುಳ್ಳ ನದಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ ಅವರಿಗೆ ಮಹಾಮೇರುವಿನಂತೆ ಎತ್ತರವಾದ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಒಂದು ಪರ್ವತ ಕಾಣಿಸಿತು. ಅನಂತರ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಘವರು ಸೀತೆಯೊಡನೆ ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಮರಗಳಿಂದ ಸತತವಾಗಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾದ ಕಾಡನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಆ ಘೋರವಾದ ಕಾಡನ್ನು ಹೊಕ್ಕ ರಾಮನು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ, ಹೂ-ಹಣ್ಣುಗಳು ತುಂಬಿದ ಮರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ನಾರುಮಡಿಗಳ ಸಾಲುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡನು — ಮರಗಳಿಗೆ ತೂಗುಬಿಟ್ಟ ನಾರುಬಟ್ಟೆಗಳೇ ಆ ಆಶ್ರಮದ ಅಲಂಕಾರ ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತೋರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಲಪಂಕವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ತಾಪಸರನ್ನು ಕಂಡು ರಾಮನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸಮೀಪಿಸಿ ತಪೋಧನರಾದ ಆ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣರೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದನು. ದಾರಿಯ ದೀರ್ಘತೆ, ನದಿಗಳನ್ನು ದಾಟುವುದು, ಪರ್ವತದ ದರ್ಶನ, ಕಾಡಿನ ಪ್ರವೇಶ, ಆಶ್ರಮದ ದರ್ಶನ — ಹೀಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕವಿ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನೇ ಚಿತ್ರದಂತೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ವಿಮಲಂ ಶೈಲಂ ಮಹಾಮೇರುಮಿವ’ (ಮಹಾಮೇರುವಿನಂತಿರುವ ನಿರ್ಮಲ ಪರ್ವತ) ಎಂಬ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಪರ್ವತದ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲತೆ ಎರಡೂ ಸೂಚಿತವಾಗಿವೆ; ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಾದರೋ ಇಲ್ಲಿ ‘ಮಹಾಮೇಘಮ್ ಇವ’ (ಮಹಾಮೇಘದಂತೆ) ಎಂಬ ಪಾಠವಿದೆ, ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾದರೋ ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಮಲಪಂಕಜಧಾರಿಣಮ್’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಎರಡು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದು — ಮಲಪಂಕವನ್ನು (ಮೈಮೇಲಿನ ಕೊಳೆ-ಕೆಸರನ್ನು) ಧರಿಸಿದವನು, ಅಥವಾ ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವನು; ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

‘ಪೂಜ್ಯರೇ, ನಾನು ರಾಮ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕಾಣಲು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ; ಓ ಧರ್ಮಜ್ಞ, ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿ ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿ’ ಎಂದು ಅವನು ವಿನಯದಿಂದ ತನ್ನ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದದ್ದೇನೆಂದರೆ ಅವನು ತನ್ನ ಕುಲವನ್ನಾಗಲಿ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನಾಗಲಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿವೇದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತರ ಆ ಧೀರ ಮುನಿಯು ಧರ್ಮಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ, ತೋಳುಗಳಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು — ‘ಓ ರಘುಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸತ್ಯಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮ, ನಿನಗೆ ಸ್ವಾಗತ; ನೀನು ಕಾಲಿಟ್ಟದ್ದರಿಂದ ಈ ಆಶ್ರಮ ಈಗ ನಾಥನನ್ನು ಪಡೆದಂತಾಯಿತು. ಓ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ವೀರ, ನಿನ್ನನ್ನೇ ಎದುರುನೋಡುತ್ತ ನಾನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಇಲ್ಲಿಂದ ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಏರಲಿಲ್ಲ.’ ಶರಭಂಗರಂತೆ ಈ ಮುನಿಯೂ ರಾಮದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣವನ್ನು ಮುಂದೂಡಿದರು ಎಂಬ ಸಮಾನಭಾವ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ‘ಸನಾಥ ಇವ’ (ನಾಥನನ್ನು ಪಡೆದಂತೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಮುನಿ ತೋರಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ ರಾಮನ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಆಶ್ರಮವು ಅನಾಥವಾದಂತಿತ್ತು. ‘ಮಾಮ್ ಅಭಿವದ’ (ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿ) ಎಂಬ ರಾಮನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ವಿನಯದ ಪರಮಾವಧಿ — ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮಾತನ್ನೂ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ‘ಸತ್ಯಭೃತಾಂ ವರ’ (ಸತ್ಯಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ) ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯಿಂದ ಮುನಿ ರಾಮನ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನಗುಣವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.

‘ನೀನು ರಾಜ್ಯಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿ ಚಿತ್ರಕೂಟವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವೆ ಎಂದು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಓ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ, ಇಲ್ಲಿಗೆ ದೇವರಾಜನಾದ ಶತಕ್ರತುವು ಬಂದಿದ್ದನು. ಮಹಾದೇವನಾದ ಆ ಸುರೇಶ್ವರನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಹೇಳಿದನು — ನನ್ನ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಶುಭಲೋಕಗಳೂ ಗೆಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು. ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಸೇವಿಸುವ, ನಾನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಗೆದ್ದಿರುವ ಆ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನೀನು ಹೆಂಡತಿಯೊಡನೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ವಿಹರಿಸು.’ ಹೀಗೆ ಈ ಮುನಿಯೂ ತಮ್ಮ ತಪಃಫಲವನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಕೊಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಐದನೆಯ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶರಭಂಗರು ಏನು ಮಾಡಿದರೋ ಅದನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ — ರಾಮನಲ್ಲಿ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಭಕ್ತಿ ಇದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರನ ಆಗಮನವನ್ನೂ ಅವನ ಮಾತನ್ನೂ ಮುನಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಂತೆ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದರಿಂದ ಅವರ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವು ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಅನುಮೋದಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ‘ಸಭಾರ್ಯಃ ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಃ’ (ಹೆಂಡತಿಯೊಡನೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ) ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಅವರು ರಾಮನನ್ನು ಒಂಟಿಯಾಗಿಯಲ್ಲ, ಪರಿವಾರಸಹಿತವಾಗಿ ಆ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ರಾಜ್ಯಭ್ರಷ್ಟಃ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಕಠೋರವಾದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮುನಿಯ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಅದು ಕೇವಲ ವೃತ್ತಾಂತಕಥನ.

ಉಗ್ರತಪಸ್ವಿಯೂ ತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಸತ್ಯವಾದಿಯೂ ಆದ ಆ ಮಹರ್ಷಿಗೆ ಆತ್ಮವಂತನಾದ ರಾಮನು, ವಾಸವನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು — ‘ಓ ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಲೋಕಗಳನ್ನು ನಾನೇ ಸ್ವತಃ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತೇನೆ; ಈಗಾದರೋ ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೀವು ಸೂಚಿಸುವ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನೀವು ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಕುಶಲರು, ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತರು — ಇದನ್ನು ಗೌತಮಗೋತ್ರದ ಮಹಾತ್ಮ ಶರಭಂಗರು ನನಗೆ ಹೇಳಿದರು.’ ರಾಮನಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಲೋಕವಿಶ್ರುತ ಮಹರ್ಷಿಯು ಮಹಾಹರ್ಷದಿಂದ ಕೂಡಿ ಮಧುರವಾದ ಮಾತನ್ನಾಡಿದರು. ಇಲ್ಲಿಯೂ ರಾಮನದು ಅದೇ ನಿಯಮ — ಇತರರು ಕೊಟ್ಟ ಫಲವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹೇಳಿದವರ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಕುಂದು ತರುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿಯೇ ತನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ‘ವಾಸವಃ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮ್ ಇವ’ (ವಾಸವನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆಂಬಂತೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಸಂವಾದದ ಗೌರವ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ — ಮಾತನಾಡುವವನು ಶಿಷ್ಯನಂತೆ ವಿನೀತ, ಕೇಳುವವರು ಪಿತಾಮಹನಂತೆ ಪೂಜ್ಯರು. ಶರಭಂಗರ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದರಿಂದ ರಾಮನು ತಾನು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬಂದಿಲ್ಲ, ಗುರುನಿರ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಹರ್ಷೇಣ ಮಹತಾ ಯುತಃ’ (ಮಹಾಹರ್ಷದಿಂದ ಕೂಡಿದವರು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಮುನಿಯ ಸಂತೋಷ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಮನು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.

‘ಓ ರಾಮ, ಈ ಆಶ್ರಮವೇ ಗುಣಯುಕ್ತವಾದದ್ದು; ಇಲ್ಲಿಯೇ ಆನಂದದಿಂದ ಇರು. ಇದು ಋಷಿಸಮೂಹಗಳು ಸಂಚರಿಸುವ ಸ್ಥಳ, ಸದಾ ಗೆಡ್ಡೆ-ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಮೃಗಸಮೂಹಗಳು ಯಾರ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಬಂದು, ಆಸೆ ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಯಾರೂ ಕೊಲ್ಲದೆಯೇ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತವೆ; ಮೃಗಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ದೋಷವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತಿಳಿ.’ ಆ ಮಹರ್ಷಿಯ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಅಣ್ಣನಾದ ಧೀರ ರಾಮನು ಬಾಣಸಹಿತ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೇಳಿದನು — ‘ಓ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯೇ, ಬಂದ ಆ ಮೃಗಸಮೂಹಗಳನ್ನು ನಾನು ಹರಿತವಾದ ಅಲಗಿನ, ನೇರವಾದ ಗಿಣ್ಣುಗಳ ಬಾಣದಿಂದ ಕೊಂದರೆ, ನಿಮಗೆ ಅದರಿಂದ ನೋವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾದದ್ದು ಬೇರೇನಿದೆ? ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ವಾಸಿಸುವುದನ್ನು ನಾನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ.’ ಮುನಿಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲೆಂದೇ ರಾಮನು ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ — ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ಧನುರ್ಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಮದ ಅಹಿಂಸೆ, ಇವೆರಡರ ವಿರೋಧವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಅಕುತೋಭಯಾಃ’ (ಯಾರ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲದವು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಆಶ್ರಮದ ಅಭಯದ ವಾತಾವರಣ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ — ಅಲ್ಲಿ ಮೃಗಗಳೂ ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ. ಮುನಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ದೋಷವೋ, ಅದು ರಾಮನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸಂಕಟ — ಮೃಗಗಳ ವಧೆಯೂ ಅನಿಷ್ಟ, ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯೂ ಅನಿಷ್ಟ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ದೀರ್ಘವಾಸವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಹಾನಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅವರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ರಾಮನು ಮಾತು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆಗೆ ತೆರಳಿದನು; ಸಾಯಂಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು — ಸುತೀಕ್ಷ್ಣರ ರಮ್ಯವಾದ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯೊಡನೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ. ಅನಂತರ ಸಂಧ್ಯಾಕರ್ಮ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ರಾತ್ರಿಯಾದುದನ್ನು ಕಂಡು ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣರು ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ತಾಪಸರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಶುಭವಾದ ಅನ್ನವನ್ನು ತಂದು, ಆ ಇಬ್ಬರು ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿ ಕೊಟ್ಟರು. ‘ಸ್ವಯಮ್’ (ತಾವೇ ಸ್ವತಃ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಮುನಿಯ ಆತಿಥ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯಿತು; ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುಂಜಾನೆಯ ಪ್ರಯಾಣ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ ಮತ್ತು ಭೋಜನ — ಈ ಎರಡರೊಡನೆ ದಿನ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे सप्तमः सर्गः॥ ७॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ