॥वाल्मीकिरामायणम् ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ · 3ನೇ ಸರ್ಗ

ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ವಿರಾಧಸಂವಾದ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಪ್ರಹಾರ

ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯ, ವಿರಾಧನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ವರ, ಬಾಣ-ಶೂಲ-ಖಡ್ಗಗಳ ಪ್ರಹಾರ, ಸಹೋದರರನ್ನು ಹೆಗಲಿಗೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು

ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು; ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಾದರೋ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಸಂವಾದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿರಾಧನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ದನಿಯಿಂದ ಕಾಡನ್ನು ತುಂಬಿಸುತ್ತ ಹೇಳಿದನು — ‘ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ ಹೇಳಿ, ನೀವಿಬ್ಬರು ಯಾರು, ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೀರಿ?’ ರಾಕ್ಷಸನೂ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ವೀರರ ರೀತಿ; ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಎದುರಾಳಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು ಎಂಬ ಕ್ಷತ್ರಿಯಧರ್ಮ ಇಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸನಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ರಾಮನು, ತನ್ನ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ, ಉರಿಯುವ ಮುಖದ ಆ ರಾಕ್ಷಸನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಸದಾಚಾರಸಂಪನ್ನರಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರೆಂದು ತಿಳಿ; ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರು. ಆದರೆ ನಿನ್ನನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ — ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ನೀನು ಯಾರು?’ ರಾಮನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗರ್ವವಿಲ್ಲ, ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ; ಕೇವಲ ಕುಲವನ್ನೂ ನಡತೆಯನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ‘ವನಗೋಚರೌ’ (ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಈಗಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೂ ಮರೆಮಾಚುವುದಿಲ್ಲ.

ಅನಂತರ ವಿರಾಧನು ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಆಗಲಿ, ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ರಾಜನೇ; ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೋ, ಓ ರಾಘವ. ನಾನು ಜವನ ಮಗನಂತೆ, ನನ್ನ ತಾಯಿ ಶತಹ್ರದೆ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರೂ ನನ್ನನ್ನು ವಿರಾಧನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಪಡೆದದ್ದು — ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅವಧ್ಯತೆ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗದಿರುವಿಕೆ, ಭೇದಿಸಲಾಗದಿರುವಿಕೆ.’ ವರದ ಈ ಘೋಷಣೆಯೇ ಮುಂದಿನ ಕಥೆಯ ಕೀಲಿಕೈ — ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅವನು ಅವಧ್ಯನಾದ್ದರಿಂದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೂಳುವುದರಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಈ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಆಸೆಯನ್ನು ತೊರೆದು, ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಬೇಗನೆ ಓಡಿಹೋಗಿ; ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನಾನು ತೆಗೆಯುವುದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಅವನು ಮಾತು ಮುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ವರದಿಂದ ಗರ್ವಿತನಾದ ರಾಕ್ಷಸನು ದಯೆ ತೋರುವಂತೆ ನಟಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ — ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವನ ಮಾತಿನ ಕಪಟ. ‘ಕಿಲ’ (ಅಂತೆ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುವಂತಿದೆ — ಅವನ ತಂದೆಯ ಹೆಸರೂ ನಿಶ್ಚಿತವಲ್ಲ. ಶತಹ್ರದೆ ಎಂಬ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಮಿಂಚಿನ ಪರ್ಯಾಯಪದ; ಇದರಿಂದ ಅವನ ಜನ್ಮದ ಭೀಕರತೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ವರದ ಮೂರು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ — ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅವಧ್ಯತೆ, ಕತ್ತರಿಸಲಾಗದಿರುವಿಕೆ, ಭೇದಿಸಲಾಗದಿರುವಿಕೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೂಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ವರವೇ ಅವನ ವಿನಾಶದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಲದಿಂದ ಗರ್ವಿತನಾಗಿದ್ದನು, ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವರದಿಂದ.

ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳ ರಾಮನು ವಿಕೃತಾಕಾರನೂ ಪಾಪಬುದ್ಧಿಯೂ ಆದ ಆ ರಾಕ್ಷಸನಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರಿಸಿದನು — ‘ಕ್ಷುದ್ರನೇ, ನಿನಗೆ ಧಿಕ್ಕಾರ! ಹೀನ ಉದ್ದೇಶವುಳ್ಳ ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ; ರಣದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ. ನಿಲ್ಲು, ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಜೀವಂತವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರೆ.’ ಅನಂತರ ಅವನು ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಹೆದೆಯೇರಿಸಿ, ಅತಿ ಹರಿತವಾದ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಹುಬೇಗನೆ ಹೂಡಿ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಹೆದೆಯುಳ್ಳ ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ಅವನು ಏಳು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು — ಚಿನ್ನದ ಗರಿಗಳುಳ್ಳ, ಮಹಾವೇಗದ, ಗರುಡನಿಗೂ ಗಾಳಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಬಾಣಗಳು. ಈ ಬಾಣಗಳು ನವಿಲುಗರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವು; ಅವು ವಿರಾಧನ ದೇಹವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ, ರಕ್ತದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿ, ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದವು. ಗಾಯಗೊಂಡ ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಕೆಳಗಿರಿಸಿ, ಶೂಲವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ತೀವ್ರ ಕೋಪದಿಂದ ಆಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸಹಿತನಾದ ರಾಮನತ್ತ ಧಾವಿಸಿದನು. ಸೀತೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯೇ ಮೊದಲ ಫಲ; ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಯುದ್ಧವು ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಮಾತ್ರ. ರಾಮನ ಮಾತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವೂ ತೀಕ್ಷ್ಣವೂ ಆಗಿದೆ — ‘ಕ್ಷುದ್ರ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯೇ ಅವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಹೀನಾರ್ಥಃ’ (ಹೀನ ಉದ್ದೇಶವುಳ್ಳವನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸೂಚಿತವಾಗುವುದೇನೆಂದರೆ — ಅವನ ಕಾಮನೆ ನೀಚವಾದದ್ದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಅಂತ್ಯವೂ ನೀಚವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಳು ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಾಣಗಳು ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ‘ಸುಪರ್ಣಾನಿಲತುಲ್ಯಗಾಃ’ (ಗರುಡನಿಗೂ ಗಾಳಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಾಗುವವು) ಎಂಬ ಎರಡು ಉಪಮೆಗಳಿಂದ ವೇಗವು ಇಮ್ಮಡಿಯಾಗಿದೆ. ‘ಪಾವಕೋಪಮಾಃ’ (ಅಗ್ನಿಸಮಾನ) ಎಂಬುದು ಬಾಣಗಳ ವಿಶೇಷಣ, ಏಕೆಂದರೆ ರಕ್ತಲಿಪ್ತವಾಗಿ ಅವು ಅಗ್ನಿಜ್ವಾಲೆಗಳಂತೆ ಹೊಳೆದವು. ರಕ್ತದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದ ಬಾಣಗಳೇ ಅವನು ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮೊದಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ — ದೇಹ ಭೇದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಾಣಗಳು ಉಳಿದಿವೆ. ಸೀತೆಯನ್ನಾದರೋ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿಲ್ಲ; ಅವಳ ಭಯ ಶಾಂತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮಹಾನಾದದಿಂದ ಗರ್ಜಿಸಿ, ಇಂದ್ರಧ್ವಜದಂತಿದ್ದ ಶೂಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಬಾಯ್ದೆರೆದ ಅವನು ಅಂತಕನಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸಿದನು. ಆಗ ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರೂ ಕಾಲ, ಅಂತಕ, ಯಮರಿಗೆ ಸಮಾನನಾದ ಆ ರಾಕ್ಷಸನ ಮೇಲೆ ಉರಿಯುವ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಗರೆದರು. ಆದರೆ ಆ ಮಹಾರೌದ್ರನು ನಗುತ್ತ ನಿಂತು ಮೈಮುರಿದನು; ಮೈಮುರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಆ ಶೀಘ್ರಗಾಮಿ ಬಾಣಗಳು ಹೊರಬಿದ್ದವು — ವರದಾನದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವನ ದೇಹ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ವರದಾನದ ಬಲದಿಂದ ಬಾಣಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಪ್ರಾಣಗಳು ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಹಿಡಿದು, ರಾಕ್ಷಸನು ಶೂಲವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಇಬ್ಬರು ರಾಘವರತ್ತ ಧಾವಿಸಿದನು. ವಜ್ರದಂತಿದ್ದ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಶೂಲವನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನು ಎರಡು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ರಾಮನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಶೂಲವು, ಸಿಡಿಲಿನಿಂದ ಸೀಳಿದ ಮೇರುಪರ್ವತದ ಬಂಡೆಯಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಕರಿನಾಗರಹಾವುಗಳಂತಿದ್ದ ಖಡ್ಗಗಳನ್ನು ಬೇಗನೆ ಎತ್ತಿ, ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಎರಗಿ, ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದೆಲ್ಲವೂ ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ವಲ್ಗೇಟ್ (ಪ್ರಚಲಿತ) ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದೆ, ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ‘ಜೃಂಭಮಾಣಸ್ಯ’ (ಮೈಮುರಿಯುತ್ತಿದ್ದವನ) ಎಂಬ ಪದವು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ — ನಿದ್ರೆಯಿಂದೆದ್ದವನು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಚಾಚುವಂತೆ ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಅಲುಗಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾನೆ; ಯುದ್ಧವೂ ಅವನಿಗೆ ಕೇವಲ ಆಟ. ಇಂದ್ರಧ್ವಜವು ದೊಡ್ಡದೂ ಎತ್ತರವೂ ಆದದ್ದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಶೂಲದ ಗಾತ್ರ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ಮೇರುವಿನ ಬಂಡೆಯ ಉಪಮೆ ಶೂಲದ ಭಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೂರು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ — ಬಾಣಗಳು, ಶೂಲ ಮತ್ತು ಎರಡು ಖಡ್ಗಗಳು; ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ವಿಫಲ, ಏಕೆಂದರೆ ವರ ಅಡ್ಡ ನಿಂತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಓದುಗನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ — ಇವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ ಎಂದು; ಅದರ ಉತ್ತರ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಖಡ್ಗಪ್ರಹಾರವೂ ನಿಷ್ಫಲ ಎಂಬುದು ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೊಡೆತ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರೂ ಆ ರೌದ್ರನು ಅಲುಗಾಡದ ಆ ಇಬ್ಬರು ನರವ್ಯಾಘ್ರರನ್ನು ತೋಳುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಹೊರಡಲು ಬಯಸಿದನು. ಅವನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅರಿತ ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ‘ಈ ರಾಕ್ಷಸನು ನಮ್ಮನ್ನು ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಬೇಕೋ ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಿ. ಅವನು ಬಯಸಿದಂತೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲಿ, ಸೌಮಿತ್ರಿ; ಈ ನಿಶಾಚರನು ಯಾವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೋ ಅದೇ ನಮ್ಮ ದಾರಿ.’ ರಾಮನ ಈ ಶಾಂತಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ — ಶತ್ರುವಿನ ಹೆಗಲೇರಿದರೂ ಅವನು ವ್ಯಾಕುಲನಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅವನ ಗತಿಯನ್ನೇ ತನ್ನ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತರ ಅತಿಬಲದಿಂದ ಉದ್ಧತನಾದ ಆ ನಿಶಾಚರನು ತನ್ನ ಬಲವೀರ್ಯಗಳಿಂದ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ಬಾಲಕರಂತೆ ತನ್ನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡನು. ರಾಘವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಹೆಗಲಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡು ವಿರಾಧನು ಘೋರವಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತ ಕಾಡಿನತ್ತ ನಡೆದನು. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ದೀರ್ಘವೃತ್ತದಲ್ಲಿದೆ — ಆ ಕಾಡು ಮಹಾಮೇಘದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿತ್ತು, ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಬಗೆಬಗೆಯ ಮರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು, ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಪಕ್ಷಿಸಮೂಹಗಳಿಂದ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು, ನರಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಕ್ರೂರಮೃಗಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಯುದ್ಧ ನಿರ್ಣಯವಾಗದೆಯೇ ಸರ್ಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ‘ಬಾಲೌ ಇವ’ (ಬಾಲಕರಂತೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಅವನ ಬಲದ ವಿಶಾಲತೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಭಯಕಾರಣರಾದ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರೂ ಅವನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಶಿಶುಗಳಂತೆ. ಆದರೆ ರಾಮನ ನಿರ್ದೇಶವೇ ಇಲ್ಲಿ ವಿಜಯದ ಬೀಜ — ಏಕೆಂದರೆ ರಾಕ್ಷಸನು ತಾನಾಗಿಯೇ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕಾಡಿನ ಆಳವಾದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಗುಂಡಿಯಿದೆ. ‘ಶಿವಾಯುತಮ್’ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ‘ಶಿವಾ’ ಎಂದರೆ ಹೆಣ್ಣುನರಿ, ಮಂಗಳವಲ್ಲ; ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ‘ನರಿ’ ಎಂದು ಅದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಡಿನ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಶೇಷಣಗಳು — ಮೇಘಸದೃಶತೆ, ಮರಗಳ ಬಾಹುಳ್ಯ, ಪಕ್ಷಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ, ಕ್ರೂರಮೃಗಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ; ಮೊದಲ ಎರಡು ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಭಯವನ್ನು.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे तृतीयः सर्गः॥ ३॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ