॥वाल्मीकिरामायणम् ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ · 1ನೇ ಸರ್ಗ

ಅರಣ್ಯಕಾಂಡ

ಸರ್ಗ

ದಂಡಕಾರಣ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ತಾಪಸಾಶ್ರಮ ದರ್ಶನ

ರಾಮನ ದಂಡಕಾರಣ್ಯ ಪ್ರವೇಶ, ತಾಪಸಾಶ್ರಮಮಂಡಲದ ವರ್ಣನೆ, ಋಷಿಗಳಿಂದ ಸತ್ಕಾರ, ಅವರ ಶರಣಪ್ರಾರ್ಥನೆ

ಅರಣ್ಯಕಾಂಡವು ಇಲ್ಲಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಭರತನು ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನಂದಿಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ರಾಮನಾದರೋ ಚಿತ್ರಕೂಟದಿಂದ ಹೊರಟು, ಅತ್ರಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅನಸೂಯೆಯ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದನು. ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಹಾರಣ್ಯವಾದ ದಂಡಕಾರಣ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಆತ್ಮವಾನ್’ (ಆತ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯವುಳ್ಳವನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ — ಕಾಡಿನ ಭೀಕರತೆಯಿಂದ ಅವನು ವಿಚಲಿತನಾಗಲಿಲ್ಲ, ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದನು. ಯಾರಿಂದಲೂ ಎದುರಿಸಲಾಗದ ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೇ ತಾಪಸರ ಆಶ್ರಮಮಂಡಲವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಆ ಮಂಡಲವು ದರ್ಭೆಗಳಿಂದಲೂ ನಾರುಮಡಿಗಳಿಂದಲೂ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು, ಬ್ರಾಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನ ಶೋಭೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಂತೆ ದಿಟ್ಟಿಸಿ ನೋಡಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಉಪಮೆ ಎರಡು ಬಗೆಯದು — ಶೋಭೆಯಲ್ಲಿಯೂ ತೇಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನ. ಅದು ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಆಶ್ರಯ; ಅದರ ಅಂಗಳವು ಸದಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗುಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತಿತ್ತು, ಅನೇಕ ಮೃಗಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು, ಪಕ್ಷಿಸಮೂಹಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು. ಮೃಗಗಳೂ ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ತಪೋವನದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಯಿಲ್ಲ. ಅಪ್ಸರೆಯರ ಗಣಗಳು ಅದನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಅದರ ಬಳಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಶಾಲವಾದ ಅಗ್ನಿಶಾಲೆಗಳು, ಸ್ರುಕ್ಕುಗಳು ಮುಂತಾದ ಯಜ್ಞಪಾತ್ರೆಗಳು, ಜಿಂಕೆಯ ಚರ್ಮಗಳು, ದರ್ಭೆಗಳು, ಸಮಿತ್ತುಗಳು, ನೀರಿನ ಕಲಶಗಳು, ಫಲಮೂಲಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದವು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಯಜ್ಞದ ಉಪಕರಣಗಳು. ಅರಣ್ಯದ ಪವಿತ್ರವಾದ, ರುಚಿಯಾದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬಿಡುವ ಮಹಾವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಅದು ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು, ಬಲಿಹೋಮಗಳಿಂದ ಅರ್ಚಿತವಾಗಿತ್ತು, ವೇದಘೋಷದಿಂದ ಮೊಳಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇತರ ಕಾಡುಹೂವುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ, ತಾವರೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕೊಳದಿಂದ ಅದು ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಕವಿ ಬಣ್ಣ, ಧ್ವನಿ, ಗಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ತಪೋವನದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನೂ ಶಾಂತಿಯನ್ನೂ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಕಾಡು ಮುಂದೆ ಕ್ರೂರ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಮುಂದೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಆರಂಭದ ಶಾಂತಿ ವೈದೃಶ್ಯದಿಂದಲೇ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೆಳಗುತ್ತದೆ. ಆಶ್ರಮದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಹನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷಣಗಳಿಂದ ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣೆಯಲಾಗಿದೆ; ಅದು ಕವಿಯ ಶೈಲಿಯ ಲಕ್ಷಣ.

ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮುನಿಗಳು ಫಲಮೂಲಗಳನ್ನೇ ಆಹಾರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡವರು, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹವುಳ್ಳವರು; ನಾರುಮಡಿಗಳೂ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಗಳೂ ಅವರ ಉಡುಗೆಗಳು. ಸೂರ್ಯನ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರಭೆಯಂತೆ ಅವರ ಪ್ರಭೆ; ಅವರು ಪುರಾತನರು, ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರು, ನಿಯತಾಹಾರಿಗಳು, ಪರಮರ್ಷಿಗಳು. ‘ಪುರಾಣೈಃ’ (ಪುರಾತನರಿಂದ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವರ ಚಿರಂತನತೆಯೂ ತಪಸ್ಸಿನ ಪರಿಪಾಕವೂ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಅವರು ಹೊಸದಾಗಿ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದವರಲ್ಲ, ಸಿದ್ಧರೂ ವೃದ್ಧರೂ ಆದವರು. ಅವರಿಂದ ಶೋಭಿತವಾದ ಆ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಾನವು ಬ್ರಹ್ಮನ ಭವನದಂತೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿತ್ತು, ವೇದಘೋಷದಿಂದ ಮೊಳಗುತ್ತಿತ್ತು, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂತಹ ತಾಪಸಾಶ್ರಮಮಂಡಲವನ್ನು ಕಂಡು, ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಆದ ರಾಘವನು ಹೆದೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ, ಆ ಮಹಾಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹೆದೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿಯೇ ಆಶ್ರಮದತ್ತ ನಡೆದನು. ಇಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರವೊಂದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ತಪೋವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಕ್ಷತ್ರಿಯನೂ ಮೊದಲು ಶಸ್ತ್ರವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅನಂತರವೇ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಡುತ್ತಾನೆ. ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಇಳಿಸುವುದೇ ತಪೋವನಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೊದಲ ನಮಸ್ಕಾರ.

ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ರಾಮನನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರೀತರಾಗಿ, ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾದ ವೈದೇಹಿಯೊಡನೆ ಅವನನ್ನು ಎದುರುಗೊಂಡರು. ‘ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನೋಪಪನ್ನಾಃ’ (ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದವರು) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಸೂಚಿತವಾಗುವುದೇನೆಂದರೆ — ಅವನ ಆಗಮನವನ್ನು ಅವರು ಮೊದಲೇ ಅರಿತಿದ್ದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಎದುರುಗೊಳ್ಳುವುದು ಸಹಜವಾಗಿತ್ತು. ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರನಂತಿದ್ದ ಆ ಧರ್ಮಚಾರಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನೂ ಯಶಸ್ವಿನಿಯಾದ ವೈದೇಹಿಯನ್ನೂ ಕಂಡು, ದೃಢವ್ರತರಾದ ಅವರು ಮಂಗಳಾಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತ ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಚಂದ್ರನ ಉಪಮೆಯಿಂದ ತಂಪು ಮತ್ತು ಸೌಮ್ಯತೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿವೆ, ಪ್ರತಾಪವಲ್ಲ — ವನವಾಸಿಗಳ ಕಡೆಗೆ ರಾಮನು ಶಾಂತನೇ. ಸೀತೆಯನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ‘ಯಶಸ್ವಿನೀಮ್’ (ಯಶಸ್ವಿನಿಯನ್ನು) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಕಾಡಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅವಳ ಕೀರ್ತಿ ಮೊದಲೇ ತಲುಪಿತ್ತು. ವನವಾಸಿಗಳಾದ ತಾಪಸರು ರಾಮನ ರೂಪ, ದೇಹದ ಮೈಕಟ್ಟು, ಕಾಂತಿ, ಸುಕುಮಾರತೆ, ಸುಂದರವಾದ ವೇಷಗಳನ್ನು ವಿಸ್ಮಿತರಾಗಿ ನೋಡಿದರು. ವೈದೇಹಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ರಾಮ — ಈ ಆಶ್ಚರ್ಯಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ರೆಪ್ಪೆ ಮಿಟುಕಿಸದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದಲೋ ಎಂಬಂತೆ ನೋಡಿದರು — ದೇವತೆಗಳು ರೆಪ್ಪೆ ಮಿಟುಕಿಸದಂತೆ ಅವರೂ ನಿರ್ನಿಮೇಷರಾದರು. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಾಂತರಾದ ಋಷಿಗಳೂ ಇವರ ದರ್ಶನದಿಂದ ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡರು. ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ರಾಜತೇಜಸ್ಸುಗಳ ಸಮಾಗಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಎರಡೂ ಕಡೆ ಮೊದಲು ಮೂಡುವ ಭಾವ ಪ್ರೀತಿಯೇ, ಶಂಕೆಯಲ್ಲ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಹೆಸರನ್ನು ರಾಮನೊಡನೆಯೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ನೆರಳಿನಂತೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೀತೆ ನಡುವೆ, ಸಹೋದರರು ಎರಡು ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ — ಮೂವರ ಈ ಚಿತ್ರವೇ ಕಾಂಡದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಋಷಿಗಳ ವಿಸ್ಮಯವಾದರೋ ಕೇವಲ ಸೌಂದರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸುಖಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾದ ರಾಜಕುಮಾರನು ವನವಾಸವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿಕೊಂಡದ್ದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹೌದು.

ಅನಂತರ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಆ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳು ಅತಿಥಿಯಾದ ರಾಘವನನ್ನು ಪರ್ಣಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದರು. ‘ಅತಿಥಿಮ್’ (ಅತಿಥಿಯನ್ನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ — ರಾಮನು ಇಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತನಲ್ಲ, ಪೂಜ್ಯನಾದ ಅತಿಥಿ. ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಆ ಧರ್ಮಚಾರಿಗಳು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ರಾಮನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ ನೀರನ್ನು ತಂದರು; ಪಾದ್ಯ, ಅರ್ಘ್ಯ ಎಂಬ ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮವನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ‘ಪಾವಕೋಪಮಾಃ’ (ಅಗ್ನಿಸಮಾನರು) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಅವರ ತಪಃಪ್ರಭಾವ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಅವರು ಪವಿತ್ರರೂ ಸುಡಬಲ್ಲವರೂ ಹೌದು, ಆದರೂ ವಿನಯದಿಂದ ಕೈಮುಗಿದು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಕೂಡಿ, ಮಂಗಳಾಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತ, ಗೆಡ್ಡೆ, ಹೂವು, ಹಣ್ಣು — ಎಲ್ಲವನ್ನೂ, ಆಶ್ರಮವನ್ನೂ ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿ, ಧರ್ಮಜ್ಞರಾದ ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಆಶ್ರಮವನ್ನೂ ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷ — ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಏನಿತ್ತೋ ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ರಾಜನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ — ‘ಈ ಜನರಿಗೆ ರಾಜನೇ ಧರ್ಮಪಾಲಕ, ಶರಣ್ಯ, ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ, ಪೂಜನೀಯ, ಮಾನ್ಯ, ದಂಡಧಾರಿ ಮತ್ತು ಗುರು. ಇಂದ್ರನ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಂಶವೇ ಆಗಿ ಅವನು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ, ಓ ರಾಘವ.’ ಹೀಗೆ ಅವರು ರಾಜಧರ್ಮದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಿವೇದಿಸುತ್ತಾರೆ — ರಕ್ಷಣೆಯೇ ರಾಜನ ಮೂಲಕರ್ತವ್ಯ, ಅದೇ ಅವನ ಪೂಜ್ಯತೆಗೆ ಕಾರಣ. ಋಷಿಗಳು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ, ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜನ ಐದು ವಿಶೇಷಣಗಳು — ಧರ್ಮಪಾಲಕ, ಶರಣ್ಯ, ಪೂಜನೀಯ, ಮಾನ್ಯ, ಗುರು — ಕ್ರಮವಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಪೂಜೆಯತ್ತ ಏರುತ್ತವೆ.

‘ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನಮಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುವ ರಾಜನು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ, ರಮ್ಯವಾದ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ’ ಎಂದು ಅವರು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ — ಭೋಗವು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಿಗುವ ವೇತನವೇ ಹೊರತು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯ ಅಧಿಕಾರವಲ್ಲ. ‘ನಾವು ನಿನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ನಿವಾಸಿಗಳು, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದವರು. ನಗರದಲ್ಲಿರಲಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರಲಿ, ನೀನೇ ನಮ್ಮ ರಾಜ, ಜನೇಶ್ವರ.’ ವನವಾಸಿಯಾದರೂ ರಾಮನೇ ಅವರ ರಾಜ ಎಂಬ ಈ ಮಾತು ಮಹತ್ವದ್ದು, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೂ ಪ್ರಜಾರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿಲ್ಲ. ‘ದಂಡವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವರು, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಗೆದ್ದವರು, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವರು, ತಪಸ್ಸನ್ನೇ ಧನವಾಗಿ ಉಳ್ಳವರು ಆದ ನಾವು ಗರ್ಭಸ್ಥ ಶಿಶುಗಳಂತೆ ನಿನ್ನಿಂದ ಸದಾ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದವರು’ — ತಾವೇ ದಂಡವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿರುವುದೇ ಅವರ ದೌರ್ಬಲ್ಯ. ‘ಗರ್ಭಭೂತಾಃ’ (ಗರ್ಭಸ್ಥ ಶಿಶುಗಳಂತಿರುವವರು) ಎಂಬ ಉಪಮೆ ಕರುಣಾಪೂರ್ಣ; ತಾಯಿ ಗರ್ಭವನ್ನು ಕ್ಷಣಕಾಲವೂ ಉಪೇಕ್ಷಿಸದಂತೆ ರಾಜನು ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಬಾರದು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವರು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ, ಗೆಡ್ಡೆಗಳಿಂದ, ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಗೆಬಗೆಯ ಕಾಡಿನ ಆಹಾರಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸಹಿತನಾದ ರಾಘವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು. ಅಗ್ನಿಸಮಾನರಾದ, ನ್ಯಾಯಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಇತರ ಸಿದ್ಧ ತಾಪಸರೂ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಆ ಪ್ರಭುವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೇ ಈ ಇಡೀ ಕಾಂಡದ ಕಥಾಬೀಜ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಸರ್ಗಸರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ರಾಕ್ಷಸವಧೆಯ ಕಥೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे प्रथमः सर्गः॥ १॥

ತಪ್ಪನ್ನು ತಿಳಿಸಿ

ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಪದವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿ