बालकाण्डम् — द्विपञ्चाशः सर्गः
బాలకాండ — 52వ సర్గ
பால காண்டம் — சர்க்கம் 52
ಬಾಲಕಾಂಡ — 52ನೇ ಸರ್ಗ
ബാലകാണ്ഡം — 52-ാം സർഗ്ഗം
Bāla Kāṇḍa — Sarga 52
विश्वामित्रस्य प्रणामः, आसनदानं फलमूलोपहारश्च, वसिष्ठस्य कुशलप्रश्नाः, आतिथ्यनिमन्त्रणम्, विश्वामित्रस्य स्वीकारः, कल्माष्याः शबलायाः आह्वानम्, षड्रसभोजनसृष्टेः आदेशश्च
విశ్వామిత్రుని ప్రణామం, ఆసనమివ్వడం, ఫలమూలాల ఉపహారం, వసిష్ఠుని కుశలప్రశ్నలు, ఆతిథ్యానికి ఆహ్వానం, విశ్వామిత్రుని అంగీకారం, చిత్రవర్ణ ధేనువు శబలను పిలవడం, షడ్రసభోజనాన్ని సృష్టించమని ఆదేశం
விசுவாமித்திரரின் வணக்கம், ஆசனம் அளித்தலும் பழம் கிழங்கு படைத்தலும், வசிஷ்டரின் நல விசாரணைகள், விருந்துக்கு அழைப்பு, விசுவாமித்திரர் ஏற்றல், புள்ளிகள் கொண்ட சபலையை அழைத்தல், அறுசுவை உணவைப் படைக்கும்படி ஆணையிடுதல்
ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಪ್ರಣಾಮ, ಆಸನದಾನ ಮತ್ತು ಫಲಮೂಲಗಳ ಉಪಹಾರ, ವಸಿಷ್ಠನ ಕುಶಲಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಆತಿಥ್ಯಕ್ಕೆ ಆಮಂತ್ರಣ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಸ್ವೀಕಾರ, ಮಚ್ಚೆಯ ಹಸು ಶಬಲೆಯ ಆಹ್ವಾನ ಮತ್ತು ಷಡ್ರಸಭೋಜನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಆದೇಶ
വിശ്വാമിത്രന്റെ പ്രണാമം, ആസനദാനവും ഫലമൂലോപഹാരവും, വസിഷ്ഠന്റെ കുശലപ്രശ്നങ്ങൾ, ആതിഥ്യത്തിനുള്ള ക്ഷണം, വിശ്വാമിത്രന്റെ സമ്മതം, പുള്ളിനിറമുള്ള ശബളയെ വിളിക്കൽ, ഷഡ്രസഭോജനം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ആജ്ഞ
अस्मिन् सर्गे विश्वामित्रस्य वसिष्ठाश्रमे आतिथ्यं वर्ण्यते। आश्रमं दृष्ट्वा परमप्रीतः महाबलः विश्वामित्रः जपतां वरं वसिष्ठं विनयात् प्रणमति; वसिष्ठः ‘स्वागतं तव’ इति उक्त्वा आसनं व्यादिशति, उपविष्टाय च यथान्यायं फलमूलम् उपाहरति। तां पूजां प्रतिगृह्य राजा तपसि अग्निहोत्रे शिष्येषु वनस्पतिगणे च कुशलं पृच्छति, वसिष्ठः च ‘सर्वत्र कुशलम्’ इति प्राह। ततः ब्रह्मसुतः वसिष्ठः सुखोपविष्टं राजानं राजधर्मविषयान् कुशलप्रश्नान् पृच्छति — भृत्याः सम्भृताः किम्, रिपवः विजिताः किम्, बलेषु कोशेषु मित्रेषु पुत्रपौत्रे च कुशलं किम् इति। विश्वामित्रः ‘सर्वत्र कुशलम्’ इति प्रत्युदाहरति; तौ धर्मिष्ठौ सुचिरं कथाः कृत्वा परस्परं प्रीयेताम्। कथान्ते वसिष्ठः प्रहसन् इव सबलस्य विश्वामित्रस्य आतिथ्यं कर्तुम् इच्छति। विश्वामित्रः तु ‘तव पूजावाक्येन एव मे कृतम्, फलमूलेन पाद्येन आचमनीयेन भगवद्दर्शनेन च सुपूजितः अस्मि’ इति विनयेन प्रत्याचक्षाणः गन्तुम् इच्छति। उदारधीः वसिष्ठः पुनः पुनः निमन्त्रयते; अन्ते गाधेयः ‘बाढम्’ इति स्वीकरोति। ततः प्रीतः वसिष्ठः धूतकल्मषां कल्माषीं शबलां नाम कामधेनुम् आह्वयति — ‘सबलस्य अस्य राजर्षेः महार्हेण भोजनेन सत्कारं संविधत्स्व; षड्रसेषु यत् यस्य अभिमतं तत् सर्वम् अभिवर्ष; रसेन अन्नेन पानेन लेह्येन चोष्येण च संयुतम् अन्नानां निचयं सृजस्व, त्वर’ इति। अनेन आदेशेन सर्गः समाप्यते, अग्रिमस्य शबलाप्रसङ्गस्य च बीजं निधीयते।
पुस्तकरूपेण पठतुపుస్తకంగా చదవండిநூலாகப் படிக்கಪುಸ್ತಕವಾಗಿ ಓದಿപുസ്തകമായി വായിക്കുകRead as a book
१तं दृष्ट्वा परमप्रीतो विश्वामित्रो महाबलः।
प्रणतो विनयाद्वीरो वसिष्ठं जपतां वरम्॥
२स्वागतं तव चेत्युक्तो वसिष्ठेन महात्मना।
आसनं चास्य भगवान्वसिष्ठो व्यादिदेश ह॥
पूर्वसर्गे विश्वामित्रः अक्षौहिणीपरिवृतः मेदिनीं परिक्रामन् वसिष्ठस्य आश्रमपदं द्वितीयं ब्रह्मलोकम् इव दृष्टवान्। अस्मिन् सर्गे तत्रत्यम् आतिथ्यं वर्ण्यते। तम् आश्रमं दृष्ट्वा महाबलः विश्वामित्रः परमप्रीतः अभवत्; वीरः राजा अपि सन् विनयात् जपतां वरं वसिष्ठं प्रणतवान्। महात्मा वसिष्ठः ‘स्वागतं तव’ इति उक्त्वा भगवान् तस्मै आसनं व्यादिदेश। अत्र द्रष्टव्यम् — राजा तपस्विनं प्रणमति, तपस्वी च राजानम् अतिथिं मन्यते; उभयोः अपि स्वधर्ममर्यादा अनुल्लङ्घिता तिष्ठति। एषा एव शान्तिः अग्रिमे सर्गे भङ्क्ष्यते।
గత సర్గలో విశ్వామిత్రుడు అక్షౌహిణీ సేనతో భూమిని చుట్టివస్తూ రెండవ బ్రహ్మలోకంలా ఉన్న వసిష్ఠుని ఆశ్రమస్థలాన్ని చూశాడు. ఈ సర్గలో అక్కడి ఆతిథ్యం వర్ణింపబడుతుంది. ఆ ఆశ్రమాన్ని చూసి మహాబలుడైన విశ్వామిత్రుడు పరమ ప్రీతి చెందాడు; వీరుడైన రాజు అయినా వినయంతో జపం చేసేవారిలో శ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠునికి ప్రణమిల్లాడు. మహాత్ముడు, భగవానుడు అయిన వసిష్ఠుడు ‘నీకు స్వాగతం’ అని చెప్పి అతనికి ఆసనాన్ని చూపించాడు. ఇక్కడ గమనించాలి: రాజు తపస్వికి ప్రణమిల్లుతాడు, తపస్వి రాజును అతిథిగా భావిస్తాడు; ఇద్దరూ తమ తమ ధర్మమర్యాదను అతిక్రమించకుండా ఉన్నారు. ఈ శాంతియే తరువాతి సర్గలో భంగమవుతుంది.
முந்தைய சர்க்கத்தில் விசுவாமித்திரர் ஓர் அக்ஷௌஹிணிப் படை சூழப் பூமியைச் சுற்றி வருகையில், இன்னொரு பிரம்மலோகம் போன்ற வசிஷ்டரின் ஆசிரமத்தைக் கண்டார். இந்தச் சர்க்கத்தில் அங்கு நடந்த விருந்தோம்பல் வர்ணிக்கப்படுகிறது. அந்த ஆசிரமத்தைக் கண்டு பெரும் வலிமை படைத்த விசுவாமித்திரர் பெருமகிழ்ச்சி அடைந்தார்; வீரனான அரசனாக இருந்தும் அவர் பணிவுடன் ஜபம் செய்வோருள் சிறந்த வசிஷ்டரை வணங்கினார். மகாத்மாவும் பகவானுமான வசிஷ்டர் ‘உமக்கு நல்வரவு’ என்று சொல்லி அவருக்கு ஆசனம் காட்டினார். இங்கே கவனிக்க வேண்டியது: அரசன் தவசியை வணங்குகிறான், தவசியும் அரசனை விருந்தினராகக் கருதுகிறார்; இருவருமே தம் தம் அறவரம்பை மீறாமல் இருக்கின்றனர். இந்த அமைதியே அடுத்த சர்க்கத்தில் உடைக்கப்படும்.
ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷೌಹಿಣಿಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಎರಡನೆಯ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಂತಿದ್ದ ವಸಿಷ್ಠನ ಆಶ್ರಮಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಂಡನು. ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಆತಿಥ್ಯ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಆ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡು ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಪರಮ ಪ್ರೀತನಾದನು; ವೀರನಾದ ರಾಜನಾಗಿದ್ದರೂ ವಿನಯದಿಂದ ಜಪಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಪೂಜ್ಯ ವಸಿಷ್ಠನು ‘ನಿನಗೆ ಸ್ವಾಗತ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನಿಗೆ ಆಸನವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ರಾಜನು ತಪಸ್ವಿಗೆ ನಮಿಸುತ್ತಾನೆ, ತಪಸ್ವಿ ರಾಜನನ್ನು ಅತಿಥಿಯೆಂದು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇಬ್ಬರ ಸ್ವಧರ್ಮದ ಮರ್ಯಾದೆಯೂ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲ್ಪಡದೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಂತಿಯೇ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭಂಗವಾಗಲಿದೆ.
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ അക്ഷൗഹിണിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഭൂമി ചുറ്റിസഞ്ചരിക്കുകയായിരുന്ന വിശ്വാമിത്രൻ രണ്ടാമതൊരു ബ്രഹ്മലോകംപോലെയുള്ള വസിഷ്ഠാശ്രമം കണ്ടു. ഈ സർഗത്തിൽ അവിടത്തെ ആതിഥ്യമാണ് വർണിക്കുന്നത്. ആ ആശ്രമം കണ്ട് മഹാബലനായ വിശ്വാമിത്രൻ അത്യന്തം പ്രീതനായി; വീരനായ രാജാവായിരുന്നിട്ടും വിനയത്തോടെ ജപിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനെ നമസ്കരിച്ചു. മഹാത്മാവായ ഭഗവാൻ വസിഷ്ഠൻ ‘നിനക്കു സ്വാഗതം’ എന്നു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹത്തിന് ആസനം കാണിച്ചുകൊടുത്തു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: രാജാവ് തപസ്വിയെ നമസ്കരിക്കുന്നു, തപസ്വി രാജാവിനെ അതിഥിയായി കരുതുന്നു; ഇരുവരുടെയും സ്വധർമമര്യാദ ലംഘിക്കപ്പെടാതെ നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ ശാന്തിതന്നെയാണ് അടുത്ത സർഗത്തിൽ ഭഞ്ജിക്കപ്പെടുന്നത്.
In the previous sarga Viśvāmitra, travelling over the earth with a full akṣauhiṇī, had come upon Vasiṣṭha's hermitage, which was like a second world of Brahmā. This sarga describes the hospitality he found there. Seeing the hermitage, the mighty Viśvāmitra was filled with delight, and, hero and king though he was, he bowed humbly before Vasiṣṭha, the best of those who murmur prayers. The great-souled Vasiṣṭha welcomed him and had a seat brought for him. The king bows to the ascetic and the ascetic treats the king as his guest; each keeps to the bounds of his own dharma. It is this very peace that will be shattered in the next sarga.
३उपविष्टाय च तदा विश्वामित्राय धीमते।
यथान्यायं मुनिवरः फलमूलमुपाहरत्॥
४प्रतिगृह्य तु तां पूजां वसिष्ठाद्राजसत्तमः।
तपोऽग्निहोत्रशिष्येषु कुशलं पर्यपृच्छत॥
५विश्वामित्रो महातेजा वनस्पतिगणे तदा।
सर्वत्र कुशलं प्राह वसिष्ठो राजसत्तमम्॥
उपविष्टाय धीमते विश्वामित्राय मुनिवरः वसिष्ठः यथान्यायं फलमूलम् उपाहरत्। राजसत्तमः तां पूजां प्रतिगृह्य वसिष्ठस्य तपसि अग्निहोत्रे शिष्येषु च कुशलं पर्यपृच्छत। महातेजाः विश्वामित्रः तदा वनस्पतिगणे अपि कुशलं पृष्टवान्; वसिष्ठः च ‘सर्वत्र कुशलम्’ इति राजसत्तमं प्राह। अत्र आश्रमधर्मः सूच्यते — तापसस्य कुशलं न धनेन न सेनया, अपि तु तपसा अग्निहोत्रेण शिष्यैः वनस्पतिभिः च मीयते; वृक्षाः अपि आश्रमे कुटुम्बाङ्गानि इव गण्यन्ते। अपि च ‘यथान्यायम्’ इति पदेन इदं सूच्यते यत् मुनिः न यादृच्छिकम् उपचारम् आचरति, अपि तु गृह्योक्तं क्रमम् अनुसरति — आसनम्, अर्घ्यम्, पाद्यम्, फलमूलम् इति। विश्वामित्रः अपि प्रतिपूजां प्रतिगृह्य तूष्णीं न तिष्ठति, अपि तु प्रतिप्रश्नेन आतिथेयस्य आदरं प्रदर्शयति; एषः एव सत्पुरुषयोः समागमस्य शिष्टाचारः।
కూర్చున్న ధీమంతుడైన విశ్వామిత్రునికి మునిశ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠుడు యథాన్యాయంగా ఫలమూలాలు సమర్పించాడు. రాజశ్రేష్ఠుడు ఆ పూజను స్వీకరించి వసిష్ఠుని తపస్సు, అగ్నిహోత్రం, శిష్యుల కుశలాన్ని అడిగాడు. మహాతేజస్వి విశ్వామిత్రుడు అప్పుడు వృక్షసముదాయం కుశలాన్ని కూడా అడిగాడు; వసిష్ఠుడు ‘అంతటా కుశలమే’ అని రాజశ్రేష్ఠునితో చెప్పాడు. ఇక్కడ ఆశ్రమధర్మం సూచింపబడుతోంది: తాపసుని కుశలం ధనంతో, సేనతో కాదు, తపస్సుతో, అగ్నిహోత్రంతో, శిష్యులతో, వృక్షాలతో కొలవబడుతుంది; ఆశ్రమంలో చెట్లు కూడా కుటుంబసభ్యుల్లా గణింపబడతాయి. అంతేకాక ‘యథాన్యాయమ్’ అనే పదంతో ముని యాదృచ్ఛికంగా ఉపచారం చేయడని, గృహ్యసూత్రాలలో చెప్పిన క్రమాన్ని అనుసరిస్తాడని సూచింపబడుతుంది: ఆసనం, అర్ఘ్యం, పాద్యం, ఫలమూలాలు. విశ్వామిత్రుడు కూడా పూజను స్వీకరించి మౌనంగా ఉండడు, తిరిగి ప్రశ్నించడంతో ఆతిథేయుని పట్ల ఆదరాన్ని ప్రదర్శిస్తాడు; ఇద్దరు సత్పురుషుల సమాగమంలో శిష్టాచారం ఇదే.
அமர்ந்த அறிவாளரான விசுவாமித்திரருக்கு முனிவர்களுள் சிறந்த வசிஷ்டர் முறைப்படி பழங்களையும் கிழங்குகளையும் படைத்தார். அரசர்களுள் சிறந்தவர் அந்த வழிபாட்டை ஏற்றுக்கொண்டு, வசிஷ்டரின் தவம், அக்னிஹோத்திரம், சீடர்கள் ஆகியவற்றின் நலத்தைப் பற்றி விசாரித்தார். பேரொளி படைத்த விசுவாமித்திரர் அப்போது மரக்கூட்டங்களின் நலத்தையும் கேட்டார்; வசிஷ்டரும் ‘எல்லா இடத்திலும் நலமே’ என்று அரசர்களுள் சிறந்தவரிடம் சொன்னார். இங்கே ஆசிரம அறம் குறிப்பிடப்படுகிறது: தவசியின் நலம் செல்வத்தாலோ படையாலோ அல்ல, தவம், அக்னிஹோத்திரம், சீடர்கள், மரங்கள் ஆகியவற்றாலேயே அளக்கப்படுகிறது; ஆசிரமத்தில் மரங்களும் குடும்ப உறுப்பினர்கள் போலவே கருதப்படுகின்றன. மேலும் ‘யதான்யாயம்’ (முறைப்படி) என்ற சொல்லால், முனிவர் தோன்றியபடி உபசரிக்கவில்லை, கிருஹ்ய சூத்திரங்கள் சொல்லும் வரிசையைப் பின்பற்றுகிறார் என்பது குறிப்பிடப்படுகிறது: ஆசனம், அர்க்கியம், பாத்தியம், பழம் கிழங்கு என்று. விசுவாமித்திரரும் உபசாரத்தை ஏற்றுக்கொண்டு வாளாவிருக்கவில்லை, பதில் வினாவால் விருந்தளிப்பவருக்கு மதிப்பைக் காட்டுகிறார்; இதுவே இரு சான்றோர் சந்திக்கும்போதுள்ள நாகரிகம்.
ಕುಳಿತ ಧೀಮಂತ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸಿಷ್ಠನು ಯಥಾನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಹಣ್ಣು-ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನು ಆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ವಸಿಷ್ಠನ ತಪಸ್ಸು, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ಶಿಷ್ಯರು — ಇವುಗಳ ಕುಶಲವನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಆಗ ವೃಕ್ಷಸಮೂಹದ ಕುಶಲವನ್ನೂ ಕೇಳಿದನು; ವಸಿಷ್ಠನು ‘ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಕುಶಲ’ ಎಂದು ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮಧರ್ಮ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ತಪಸ್ವಿಯ ಕುಶಲವನ್ನು ಹಣದಿಂದಾಗಲೀ ಸೈನ್ಯದಿಂದಾಗಲೀ ಅಲ್ಲ, ತಪಸ್ಸು, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ಶಿಷ್ಯರು, ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮರಗಳೂ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಂತೆ ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ‘ಯಥಾನ್ಯಾಯಮ್’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಮುನಿಯು ಮನಬಂದಂತೆ ಉಪಚಾರ ಮಾಡದೆ ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಕ್ರಮವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ — ಆಸನ, ಅರ್ಘ್ಯ, ಪಾದ್ಯ, ಫಲಮೂಲ. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನೂ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸುಮ್ಮನಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಪ್ರತಿಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಆತಿಥೇಯನ ಬಗ್ಗೆ ಆದರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದೇ ಸತ್ಪುರುಷರ ಭೇಟಿಯ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ.
ഇരുന്ന ധീമാനായ വിശ്വാമിത്രന് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠൻ യഥാവിധി ഫലമൂലങ്ങൾ ഉപഹാരമായി നൽകി. രാജശ്രേഷ്ഠൻ ആ പൂജ സ്വീകരിച്ച് വസിഷ്ഠന്റെ തപസ്സ്, അഗ്നിഹോത്രം, ശിഷ്യന്മാർ എന്നിവയെക്കുറിച്ചു കുശലം ചോദിച്ചു. മഹാതേജസ്വിയായ വിശ്വാമിത്രൻ അപ്പോൾ വൃക്ഷസമൂഹത്തിന്റെ കുശലവും ചോദിച്ചു; ‘എല്ലായിടത്തും കുശലംതന്നെ’ എന്നു വസിഷ്ഠൻ രാജശ്രേഷ്ഠനോടു പറഞ്ഞു. ഇവിടെ ആശ്രമധർമം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു: തപസ്വിയുടെ കുശലം ധനംകൊണ്ടോ സൈന്യംകൊണ്ടോ അല്ല, തപസ്സും അഗ്നിഹോത്രവും ശിഷ്യരും വൃക്ഷങ്ങളുംകൊണ്ടാണ് അളക്കുന്നത്; ആശ്രമത്തിൽ വൃക്ഷങ്ങൾപോലും കുടുംബാംഗങ്ങളെപ്പോലെ എണ്ണപ്പെടുന്നു. മാത്രമല്ല, ‘യഥാന്യായം’ (യഥാവിധി) എന്ന പദംകൊണ്ട്, മുനി യാദൃച്ഛികമായ ഉപചാരമല്ല ചെയ്യുന്നത്, ഗൃഹ്യസൂത്രങ്ങൾ പറയുന്ന ക്രമമാണ് പിന്തുടരുന്നത് എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു: ആസനം, അർഘ്യം, പാദ്യം, ഫലമൂലം എന്നിങ്ങനെ. വിശ്വാമിത്രനും പൂജ സ്വീകരിച്ചശേഷം മൗനമായിരിക്കുന്നില്ല, തിരിച്ചുചോദിച്ച് ആതിഥേയനോടുള്ള ആദരം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു; ഇതാണ് രണ്ടു സത്പുരുഷന്മാരുടെ സമാഗമത്തിലെ ശിഷ്ടാചാരം.
When the wise Viśvāmitra had sat down, Vasiṣṭha offered him fruit and roots, as custom requires. Accepting that honour, the best of kings asked after Vasiṣṭha's austerities, his fire-offering and his pupils, and then, in his splendour, he asked after the trees and plants as well; Vasiṣṭha told him that all was well everywhere. This shows the ways of a hermitage: an ascetic's welfare is measured not by wealth or armies but by his austerity, his sacred fire, his pupils and his trees, and in a hermitage even the trees are counted as members of the family. "As custom requires" means the sage did not welcome his guest just anyhow but followed the prescribed order: seat, guest-water, water for the feet, fruit and roots. Viśvāmitra, for his part, did not sit silent after receiving this honour but showed his respect for his host by asking after him in return, which is the courtesy of good men meeting.
६सुखोपविष्टं राजानं विश्वामित्रं महातपाः।
पप्रच्छ जपतां श्रेष्ठो वसिष्ठो ब्रह्मणः सुतः॥
७कच्चित्ते कुशलं राजन्कच्चिद्धर्मेण रञ्जयन्।
प्रजाः पालयसे राजन्राजवृत्तेन धार्मिक॥
८कच्चित्ते सम्भृता भृत्याः कच्चित्तिष्ठन्ति शासने।
कच्चित्ते विजिताः सर्वे रिपवो रिपुसूदन॥
९कच्चिद्बलेषु कोशेषु मित्रेषु च परंतप।
कुशलं ते नरव्याघ्र पुत्रपौत्रे तथानघ॥
ततः ब्रह्मणः सुतः महातपाः जपतां श्रेष्ठः वसिष्ठः सुखोपविष्टं राजानं विश्वामित्रं पप्रच्छ — ‘राजन्, कच्चित् ते कुशलम्? धार्मिक, कच्चित् त्वं धर्मेण प्रजाः रञ्जयन् राजवृत्तेन ताः पालयसि? कच्चित् ते भृत्याः सम्भृताः, कच्चित् ते शासने तिष्ठन्ति? रिपुसूदन, कच्चित् ते सर्वे रिपवः विजिताः? परंतप नरव्याघ्र अनघ, कच्चित् बलेषु कोशेषु मित्रेषु पुत्रपौत्रे च ते कुशलम्?’ एते प्रश्नाः दर्शयन्ति यत् राज्ञः कुशलं न केवलं शरीरविषयकम्, अपि तु राज्याङ्गविषयकम्। स्वामी अमात्याः कोशः दण्डः मित्राणि इति नीतिशास्त्रोक्तानां राज्याङ्गानां क्रमः अत्र अनुसृतः; तापसः अपि राजधर्मं जानाति इति च सूच्यते। वसिष्ठः हि इक्ष्वाकूणां कुलगुरुः; अतः तस्य मुखे राजनीतिविषयकाः एते प्रश्नाः स्वाभाविकाः। ‘कच्चित्’ इति निपातः पुनः पुनः प्रयुक्तः — सः च इष्टस्य आशंसां सूचयति, न तु सन्देहम्। अत्र च विश्वामित्रः राजा एव, न अद्यापि ब्रह्मर्षिः; तस्य परिचयः सेनया कोशेन मित्रैः पुत्रपौत्रैः च क्रियते। एषा एव तस्य राजतुल्या स्थितिः अग्रिमेषु सर्गेषु तपसा परिवर्तिष्यते।
తరువాత బ్రహ్మ కుమారుడు, మహాతపస్వి, జపం చేసేవారిలో శ్రేష్ఠుడు అయిన వసిష్ఠుడు సుఖంగా కూర్చున్న రాజు విశ్వామిత్రుని అడిగాడు: ‘రాజా, నీకు కుశలమేనా? ధార్మికా, నీవు ధర్మంతో ప్రజలను రంజింపజేస్తూ రాజవృత్తంతో వారిని పాలిస్తున్నావా? నీ సేవకులు చక్కగా పోషింపబడుతున్నారా, నీ శాసనంలో నిలుస్తున్నారా? శత్రుసూదనా, నీ శత్రువులందరూ జయింపబడ్డారా? పరంతపా, నరవ్యాఘ్రా, అనఘా, నీ సైన్యాలలో, కోశాలలో, మిత్రులలో, పుత్రపౌత్రులలో కుశలమేనా?’ ఈ ప్రశ్నలు రాజు కుశలం కేవలం శరీరానికి సంబంధించినది కాదని, రాజ్యాంగాలకు సంబంధించినదని చూపుతాయి. స్వామి, అమాత్యులు, కోశం, దండం, మిత్రులు అనే నీతిశాస్త్రోక్తమైన రాజ్యాంగాల క్రమం ఇక్కడ అనుసరింపబడింది; తాపసునికి కూడా రాజధర్మం తెలుసునని సూచింపబడుతోంది. వసిష్ఠుడు ఇక్ష్వాకుల కులగురువు; కాబట్టి అతని నోట రాజనీతికి సంబంధించిన ఈ ప్రశ్నలు సహజమైనవి. ‘కచ్చిత్’ అనే నిపాతం మళ్ళీ మళ్ళీ ప్రయోగింపబడింది; అది ఇష్టమైనది జరగాలనే ఆశంసను సూచిస్తుంది, సందేహాన్ని కాదు. ఇక్కడ విశ్వామిత్రుడు ఇంకా రాజే, బ్రహ్మర్షి కాదు; అతని పరిచయం సేనతో, కోశంతో, మిత్రులతో, పుత్రపౌత్రులతో జరుగుతుంది. రాజోచితమైన ఈ స్థితే తరువాతి సర్గలలో తపస్సుతో పరివర్తన చెందుతుంది.
பிறகு பிரம்மாவின் மகனும் பெருந்தவமுடையவரும் ஜபம் செய்வோருள் சிறந்தவருமான வசிஷ்டர், இனிதாக அமர்ந்திருந்த அரசர் விசுவாமித்திரரிடம் கேட்டார்: ‘அரசே, உமக்கு நலம்தானே? அறநெறியாளரே, அறத்தால் மக்களை மகிழ்வித்து, அரச ஒழுக்கப்படி அவர்களைக் காக்கிறீர்தானே? உமது பணியாளர்கள் நன்கு பேணப்படுகிறார்களா, உமது ஆணைக்குக் கட்டுப்பட்டு நிற்கிறார்களா? பகைவரை அழிப்பவரே, உமது பகைவர்கள் அனைவரும் வெல்லப்பட்டார்களா? பகைவரை வாட்டுபவரே, மனிதருள் புலியே, குற்றமற்றவரே, படையிலும் கருவூலத்திலும் நண்பர்களிடத்திலும் மக்களிடத்திலும் பேரர்களிடத்திலும் உமக்கு நலம்தானே?’ இந்த வினாக்கள், அரசனின் நலம் உடலைப் பற்றியது மட்டுமன்று, அரசின் உறுப்புகளைப் பற்றியதும் என்று காட்டுகின்றன. அரசன், அமைச்சர், கருவூலம், படை, நண்பர் என்று நீதிசாஸ்திரம் கூறும் அரசின் உறுப்புகளின் வரிசை இங்கே பின்பற்றப்படுகிறது; தவசியும் அரச அறத்தை அறிந்தவர் என்பதும் குறிப்பிடப்படுகிறது. வசிஷ்டர் இக்ஷ்வாகுக்களின் குலகுரு; ஆகவே அவர் வாயில் அரசியலைப் பற்றிய இந்த வினாக்கள் இயல்பானவை. ‘கச்சித்’ என்ற இடைச்சொல் மீண்டும் மீண்டும் பயன்படுகிறது; அது விரும்பியது நடக்கட்டும் என்ற எதிர்பார்ப்பைக் குறிக்கிறது, ஐயத்தை அல்ல. இங்கே விசுவாமித்திரர் இன்னும் அரசரே, பிரம்மரிஷி அல்லர்; அவரது அடையாளம் படை, கருவூலம், நண்பர்கள், மக்கள், பேரர்கள் ஆகியவற்றால் அமைகிறது. அவரது இந்த அரச நிலையே அடுத்த சர்க்கங்களில் தவத்தால் மாறப்போகிறது.
ಅನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗನೂ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯೂ ಜಪಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ಆದ ವಸಿಷ್ಠನು ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ರಾಜ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ಕೇಳಿದನು: ‘ರಾಜನೇ, ನೀನು ಕುಶಲವಾಗಿರುವೆಯಷ್ಟೆ? ಧಾರ್ಮಿಕನೇ, ಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಂಜಿಸುತ್ತಾ ರಾಜನೀತಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವೆಯಷ್ಟೆ? ನಿನ್ನ ಸೇವಕರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೋಷಿತರಾಗಿದ್ದಾರಷ್ಟೆ, ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರಷ್ಟೆ? ಶತ್ರುಸೂದನನೇ, ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳೆಲ್ಲರೂ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರಷ್ಟೆ? ಶತ್ರುತಾಪನನೇ, ನರವ್ಯಾಘ್ರನೇ, ಪಾಪರಹಿತನೇ, ನಿನ್ನ ಸೈನ್ಯ, ಕೋಶ, ಮಿತ್ರರು, ಮಕ್ಕಳು-ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕುಶಲವಷ್ಟೆ?’ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ರಾಜನ ಕುಶಲವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಶರೀರದ್ದಲ್ಲ, ರಾಜ್ಯಾಂಗಗಳದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ವಾಮಿ, ಅಮಾತ್ಯರು, ಕೋಶ, ದಂಡ, ಮಿತ್ರರು — ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ರಾಜ್ಯಾಂಗಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲಾಗಿದೆ; ತಪಸ್ವಿಗೂ ರಾಜಧರ್ಮ ತಿಳಿದಿದೆ ಎಂಬುದೂ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ. ವಸಿಷ್ಠನು ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಗಳ ಕುಲಗುರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಬಾಯಲ್ಲಿ ರಾಜನೀತಿಯ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಸಹಜ. ‘ಕಚ್ಚಿತ್’ ಎಂಬ ನಿಪಾತವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ — ಅದು ಇಷ್ಟವಾದುದರ ಆಶಂಸೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಸಂದೇಹವನ್ನಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಇನ್ನೂ ರಾಜನೇ, ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯಲ್ಲ; ಅವನ ಪರಿಚಯ ಸೈನ್ಯ, ಕೋಶ, ಮಿತ್ರರು, ಮಕ್ಕಳು-ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅವನ ಈ ರಾಜೋಚಿತ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬದಲಾಗಲಿದೆ.
പിന്നീട് ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനും മഹാതപസ്വിയും ജപിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ വസിഷ്ഠൻ സുഖമായി ഇരിക്കുന്ന വിശ്വാമിത്രരാജാവിനോടു ചോദിച്ചു: ‘രാജാവേ, അങ്ങേക്കു കുശലമല്ലേ? ധാർമികാ, ധർമംകൊണ്ട് പ്രജകളെ സന്തോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് രാജധർമമനുസരിച്ച് അങ്ങ് അവരെ പാലിക്കുന്നില്ലേ? അങ്ങയുടെ ഭൃത്യന്മാർ വേണ്ടവിധം പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നില്ലേ, അവർ അങ്ങയുടെ ആജ്ഞയിൽ നിൽക്കുന്നില്ലേ? ശത്രുനാശകാ, അങ്ങയുടെ ശത്രുക്കളെല്ലാം ജയിക്കപ്പെട്ടില്ലേ? ശത്രുതാപനാ, നരവ്യാഘ്രാ, പാപരഹിതാ, അങ്ങയുടെ സൈന്യത്തിലും ഭണ്ഡാരത്തിലും മിത്രങ്ങളിലും പുത്രപൗത്രന്മാരിലും കുശലമല്ലേ?’ ഈ ചോദ്യങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത് രാജാവിന്റെ കുശലം ശരീരസംബന്ധമായതു മാത്രമല്ല, രാജ്യാംഗസംബന്ധമായതുമാണ് എന്നാണ്. സ്വാമി, അമാത്യന്മാർ, കോശം, ദണ്ഡം, മിത്രങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ നീതിശാസ്ത്രം പറയുന്ന രാജ്യാംഗങ്ങളുടെ ക്രമം ഇവിടെ പിന്തുടർന്നിരിക്കുന്നു; തപസ്വിക്കും രാജധർമം അറിയാമെന്നും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വസിഷ്ഠൻ ഇക്ഷ്വാകുക്കളുടെ കുലഗുരുവാണല്ലോ; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാവിൽ രാജനീതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ചോദ്യങ്ങൾ സ്വാഭാവികമാണ്. ‘കച്ചിത്’ (അല്ലേ) എന്ന നിപാതം വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു; അത് ഇഷ്ടമായതിന്റെ ആശംസയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, സംശയമല്ല. ഇവിടെ വിശ്വാമിത്രൻ രാജാവുതന്നെയാണ്, ഇനിയും ബ്രഹ്മർഷിയായിട്ടില്ല; സൈന്യം, ഭണ്ഡാരം, മിത്രങ്ങൾ, പുത്രപൗത്രന്മാർ എന്നിവയിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരിചയം. രാജതുല്യമായ ഈ സ്ഥിതിതന്നെ വരുന്ന സർഗങ്ങളിൽ തപസ്സുകൊണ്ടു മാറ്റപ്പെടും.
Then Vasiṣṭha, the great ascetic, son of Brahmā, questioned King Viśvāmitra, who was seated at his ease: "Is it well with you, king? Righteous one, do you please your subjects by dharma and protect them as a king should? Are your servants well provided for, and do they obey your commands? Destroyer of foes, have you conquered all your enemies? Tiger among men, is it well with your armies, your treasuries and your allies, and with your sons and grandsons?" These questions show that a king's welfare concerns not just his body but the limbs of his kingdom. They follow the order the science of government lays down: the ruler, his ministers, treasury, army and allies. The ascetic too, it is implied, knows the dharma of kings; Vasiṣṭha was, after all, the family priest of the Ikṣvākus, so questions of statecraft come naturally to him. The repeated "is it well" expresses a hope for good, not a doubt. At this point Viśvāmitra is still only a king, not yet a brahmarṣi, known by his army, his treasury, his allies and his descendants; in the sargas to come austerity will transform that royal state.
१०सर्वत्र कुशलं राजा वसिष्ठं प्रत्युदाहरत्।
विश्वामित्रो महातेजा वसिष्ठं विनयान्वितम्॥
११कृत्वा तौ सुचिरं कालं धर्मिष्ठौ ताः कथास्तदा।
मुदा परमया युक्तौ प्रीयेतां तौ परस्परम्॥
१२ततो वसिष्ठो भगवान्कथान्ते रघुनन्दन।
विश्वामित्रमिदं वाक्यमुवाच प्रहसन्निव॥
महातेजाः विश्वामित्रः विनयान्वितं वसिष्ठं प्रति ‘सर्वत्र कुशलम्’ इति प्रत्युदाहरत्। ततः तौ धर्मिष्ठौ सुचिरं कालं ताः कथाः कृतवन्तौ; परमया मुदा युक्तौ परस्परं प्रीयेताम्। कथान्ते भगवान् वसिष्ठः प्रहसन् इव विश्वामित्रम् इदं वाक्यम् उवाच। ‘प्रहसन्निव’ इति पदेन मुनेः सौम्यता आतिथ्यस्य च सहजता सूच्यते — न तत्र औपचारिकः आग्रहः, अपि तु सख्यम्। ‘सुचिरं कालम्’ इति पदेन कथालापस्य दीर्घता उच्यते; तेन च तौ परस्परं प्रीतौ अभवताम्। अत्र कविः विशेषेण दर्शयति यत् आरम्भे विप्रक्षत्रयोः मध्ये न कोऽपि विरोधः आसीत्, अपि तु परमा मुदा सख्यं च। यः विरोधः अग्रे उत्पत्स्यते, सः न पूर्ववैरात्, अपि तु एकस्याः धेनोः लोभात् उत्पत्स्यते — इति एतत् अवधेयम्।
మహాతేజస్వి విశ్వామిత్రుడు వినయశీలుడైన వసిష్ఠునికి ‘అంతటా కుశలమే’ అని బదులిచ్చాడు. తరువాత ధర్మిష్ఠులైన వారిద్దరూ చాలాసేపు ఆ కథలు చెప్పుకున్నారు; పరమ ఆనందంతో పరస్పరం ప్రీతి చెందారు. సంభాషణ చివర భగవాన్ వసిష్ఠుడు నవ్వుతున్నట్లుగా విశ్వామిత్రునితో ఈ మాట అన్నాడు. ‘ప్రహసన్నివ’ (నవ్వుతున్నట్లుగా) అనే పదంతో ముని సౌమ్యతా, ఆతిథ్యపు సహజత్వమూ సూచింపబడ్డాయి: అక్కడ లాంఛనప్రాయమైన బలవంతం లేదు, స్నేహం ఉంది. ‘సుచిరం కాలమ్’ (చాలాసేపు) అనే పదంతో సంభాషణ దీర్ఘత చెప్పబడింది; దానితో వారిద్దరూ పరస్పరం ప్రీతులయ్యారు. ఇక్కడ కవి విశేషంగా చూపుతున్నాడు: ఆరంభంలో బ్రాహ్మణ క్షత్రియుల మధ్య ఏ విరోధమూ లేదు, పరమానందమూ స్నేహమూ ఉన్నాయి. ముందు పుట్టబోయే విరోధం పూర్వవైరం వల్ల కాదు, ఒక్క ధేనువుపై లోభం వల్ల పుడుతుంది: ఇది గమనించదగినది.
பேரொளி படைத்த விசுவாமித்திரர் பணிவுடைய வசிஷ்டரிடம் ‘எல்லா இடத்திலும் நலமே’ என்று மறுமொழி கூறினார். பிறகு அறநெறியாளர்களான அவ்விருவரும் நீண்ட நேரம் அந்த உரையாடல்களில் ஈடுபட்டனர்; மிகுந்த மகிழ்ச்சியுடன் ஒருவரையொருவர் விரும்பினர். உரையாடலின் முடிவில் பகவான் வசிஷ்டர் புன்னகைப்பவர் போல விசுவாமித்திரரிடம் இந்தச் சொல்லைச் சொன்னார். ‘ப்ரஹஸந்நிவ’ (புன்னகைப்பவர் போல) என்ற சொல்லால் முனிவரின் சாந்த இயல்பும் விருந்தோம்பலின் இயல்பான தன்மையும் குறிப்பிடப்படுகின்றன: அங்கே சம்பிரதாயமான வற்புறுத்தல் இல்லை, நட்பே உள்ளது. ‘ஸுசிரம் காலம்’ (நீண்ட நேரம்) என்ற சொல்லால் உரையாடலின் நீளம் சொல்லப்படுகிறது; அதனால் அவ்விருவரும் ஒருவருக்கொருவர் அன்புடையவர்கள் ஆயினர். தொடக்கத்தில் பிராமணருக்கும் க்ஷத்திரியருக்கும் இடையே எந்தப் பகையும் இல்லை, மிகுந்த மகிழ்ச்சியும் நட்புமே இருந்தன என்று கவிஞர் இங்கே சிறப்பாகக் காட்டுகிறார். பின்னர் எழவிருக்கும் பகை பழைய பகையால் அல்ல, ஒரு பசுவின் மீதுள்ள ஆசையாலேயே எழும் என்பதைக் கவனிக்க வேண்டும்.
ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ವಿನಯಶೀಲನಾದ ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ ‘ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಕುಶಲ’ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಅನಂತರ ಆ ಇಬ್ಬರು ಧರ್ಮಿಷ್ಠರೂ ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ಆ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನಾಡಿದರು; ಪರಮ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೂಡಿ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತರಾದರು. ಮಾತಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂಜ್ಯ ವಸಿಷ್ಠನು ನಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ಈ ಮಾತು ಹೇಳಿದನು. ‘ಪ್ರಹಸನ್ನಿವ’ (ನಗುತ್ತಿರುವಂತೆ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಮುನಿಯ ಸೌಮ್ಯತೆಯೂ ಆತಿಥ್ಯದ ಸಹಜತೆಯೂ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತವೆ — ಅಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಒತ್ತಾಯವಿಲ್ಲ, ಸ್ನೇಹವಿದೆ. ‘ಸುಚಿರಂ ಕಾಲಮ್’ (ಬಹಳ ಹೊತ್ತು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಮಾತುಕತೆಯ ದೀರ್ಘತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಅದರಿಂದ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತರಾದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ನಡುವೆ ಯಾವ ವಿರೋಧವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಪರಮ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹ ಇತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಹುಟ್ಟಲಿರುವ ವಿರೋಧ ಹಳೆಯ ವೈರದಿಂದಲ್ಲ, ಒಂದು ಹಸುವಿನ ಮೇಲಿನ ಲೋಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ — ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.
മഹാതേജസ്വിയായ വിശ്വാമിത്രൻ വിനയാന്വിതനായ വസിഷ്ഠനോട് ‘എല്ലായിടത്തും കുശലംതന്നെ’ എന്നു മറുപടി പറഞ്ഞു. പിന്നീട് ധർമിഷ്ഠരായ അവർ ഇരുവരും വളരെനേരം ആ കഥകൾ പറഞ്ഞിരുന്നു; അത്യന്തം ആനന്ദത്തോടെ പരസ്പരം പ്രീതരായി. സംഭാഷണത്തിനൊടുവിൽ ഭഗവാൻ വസിഷ്ഠൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ടെന്നപോലെ വിശ്വാമിത്രനോട് ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു. ‘പ്രഹസന്നിവ’ (ചിരിച്ചുകൊണ്ടെന്നപോലെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് മുനിയുടെ സൗമ്യതയും ആതിഥ്യത്തിന്റെ സ്വാഭാവികതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു: അവിടെ ഔപചാരികമായ നിർബന്ധമില്ല, സൗഹൃദമാണുള്ളത്. ‘സുചിരം കാലം’ (വളരെനേരം) എന്ന പദംകൊണ്ട് സംഭാഷണത്തിന്റെ ദൈർഘ്യം പറയുന്നു; അതിലൂടെ അവർ പരസ്പരം പ്രീതരായി. തുടക്കത്തിൽ ബ്രാഹ്മണനും ക്ഷത്രിയനും തമ്മിൽ ഒരു വിരോധവും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, പരമമായ ആനന്ദവും സൗഹൃദവുമായിരുന്നു എന്ന് കവി ഇവിടെ പ്രത്യേകം കാണിക്കുന്നു. പിന്നീടുണ്ടാകുന്ന വിരോധം പഴയ വൈരത്തിൽനിന്നല്ല, ഒരു പശുവിനോടുള്ള ലോഭത്തിൽനിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്: ഇതു ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്.
Viśvāmitra of great splendour replied to the courteous Vasiṣṭha that all was well with him in every respect. The two righteous men talked together for a long time and took the greatest delight in each other's company. When their talk was over, the blessed Vasiṣṭha, as if smiling, said this to Viśvāmitra. The smile shows the sage's gentleness and the ease of his welcome: there was no formal insistence here, only friendship. The poet takes care to show that at the start there was no hostility at all between the brahmin and the kṣatriya, only joy and friendship. The conflict that will arise does not come from any old enmity; it will spring from greed for a single cow, and that should be noted.
१३आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि बलस्यास्य महाबल।
तव चैवाप्रमेयस्य यथार्ह सम्प्रतीच्छ मे॥
१४सत्क्रियां हि भवानेतां प्रतीच्छतु मया कृताम्।
राजंस्त्वमतिथिश्रेष्ठः पूजनीयः प्रयत्नतः॥
‘महाबल, अस्य तव बलस्य तव च अप्रमेयस्य आतिथ्यं कर्तुम् इच्छामि; मत्तः यथार्हं सम्प्रतीच्छ। मया कृताम् एतां सत्क्रियां भवान् प्रतीच्छतु। राजन्, त्वम् अतिथिश्रेष्ठः, प्रयत्नतः पूजनीयः च।’ अत्र मुनिः केवलं राज्ञः न, अपि तु समग्रस्य सैन्यस्य अपि आतिथ्यं प्रतिजानीते; गृहस्थस्य अतिथिसत्कारः हि परमः धर्मः, सः च शक्तिम् अपेक्ष्य न, अपि तु श्रद्धाम् अपेक्ष्य क्रियते। ‘अप्रमेयस्य’ इति पदेन मुनिः राज्ञः अपरिमितं प्रभावं स्वीकरोति।
‘మహాబలా, నీకూ, అప్రమేయుడవైన నీ ఈ సైన్యానికీ ఆతిథ్యం ఇవ్వాలని కోరుతున్నాను; నా నుండి యథోచితంగా స్వీకరించు. నేను చేసే ఈ సత్కారాన్ని మీరు స్వీకరించండి. రాజా, నీవు అతిథులలో శ్రేష్ఠుడవు, ప్రయత్నపూర్వకంగా పూజింపదగినవాడవు.’ ఇక్కడ ముని రాజుకు మాత్రమే కాదు, సమస్త సైన్యానికీ ఆతిథ్యాన్ని ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాడు; గృహస్థునికి అతిథిసత్కారం పరమధర్మం, అది శక్తిని బట్టి కాక శ్రద్ధను బట్టి చేయబడుతుంది. ‘అప్రమేయస్య’ (అప్రమేయుడవైన) అనే పదంతో ముని రాజు అపరిమిత ప్రభావాన్ని అంగీకరిస్తున్నాడు.
‘பெரும் வலிமை படைத்தவரே, உமது இந்தப் படைக்கும், அளவிட முடியாத உமக்கும் விருந்தோம்பல் செய்ய விரும்புகிறேன்; என்னிடமிருந்து தகுந்தபடி ஏற்றுக்கொள்ளும். நான் செய்யும் இந்த உபசாரத்தைத் தேவரீர் ஏற்றுக்கொள்ள வேண்டும். அரசே, நீர் விருந்தினருள் சிறந்தவர், முயன்று வழிபடத் தக்கவர்.’ இங்கே முனிவர் அரசனுக்கு மட்டுமன்றி முழுப் படைக்கும் விருந்தோம்பல் செய்வதாக உறுதியளிக்கிறார்; இல்லறத்தானுக்கு விருந்தோம்பலே மேலான அறம்; அது வசதியை எதிர்பார்த்து அன்றி, சிரத்தையை எதிர்பார்த்தே செய்யப்படுகிறது. ‘அப்ரமேயஸ்ய’ (அளவிட முடியாத) என்ற சொல்லால் முனிவர் அரசனின் அளவற்ற செல்வாக்கை ஏற்றுக்கொள்கிறார்.
‘ಮಹಾಬಲನೇ, ನಿನ್ನ ಈ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೂ ಅಪ್ರಮೇಯನಾದ ನಿನಗೂ ಆತಿಥ್ಯ ಮಾಡಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ನನ್ನಿಂದ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸು. ನಾನು ಮಾಡುವ ಈ ಸತ್ಕಾರವನ್ನು ತಾವು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ರಾಜನೇ, ನೀನು ಅತಿಥಿಶ್ರೇಷ್ಠನು, ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲು ಯೋಗ್ಯನು.’ ಇಲ್ಲಿ ಮುನಿ ಕೇವಲ ರಾಜನಿಗಲ್ಲ, ಇಡೀ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೂ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ವಚನವಿತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಗೃಹಸ್ಥನಿಗೆ ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರ ಪರಮ ಧರ್ಮ, ಅದನ್ನು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡಲ್ಲ, ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಅಪ್ರಮೇಯಸ್ಯ’ (ಅಳೆಯಲಾಗದವನ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಮುನಿ ರಾಜನ ಅಪರಿಮಿತ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
‘മഹാബലാ, നിന്റെ ഈ സൈന്യത്തിനും അളവറ്റ പ്രഭാവമുള്ള നിനക്കും ആതിഥ്യം നൽകാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നിൽനിന്ന് യഥായോഗ്യം അതു സ്വീകരിച്ചാലും. ഞാൻ ചെയ്യുന്ന ഈ സത്കാരം അങ്ങു സ്വീകരിക്കണം. രാജാവേ, അങ്ങ് അതിഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനാണ്, പ്രയത്നപൂർവം പൂജിക്കപ്പെടേണ്ടവനുമാണ്.’ ഇവിടെ മുനി രാജാവിനു മാത്രമല്ല, സൈന്യത്തിനു മുഴുവനും ആതിഥ്യം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു; ഗൃഹസ്ഥന് അതിഥിസത്കാരം പരമധർമമാണല്ലോ, അതു ചെയ്യുന്നത് ശക്തി നോക്കിയല്ല, ശ്രദ്ധ നോക്കിയാണ്. ‘അപ്രമേയസ്യ’ (അളവറ്റ പ്രഭാവമുള്ള) എന്ന പദംകൊണ്ട് മുനി രാജാവിന്റെ അപരിമിതമായ പ്രഭാവം അംഗീകരിക്കുന്നു.
"Mighty one, I wish to offer hospitality to you, whose measure cannot be taken, and to this army of yours; accept from me what is fitting. Let your honour accept this courtesy I have prepared. You are the best of guests, king, and deserve to be honoured with every care." The sage offers to entertain not just the king but his whole army. To honour a guest is the highest dharma of a householder, and it is done out of good faith, not in proportion to one's means. By calling the king "one whose measure cannot be taken" the sage acknowledges his boundless power.
१५एवमुक्तो वसिष्ठेन विश्वामित्रो महामतिः।
कृतमित्यब्रवीद्राजा पूजावाक्येन मे त्वया॥
१६फलमूलेन भगवन्विद्यते यत्तवाश्रमे।
पाद्येनाचमनीयेन भगवद्दर्शनेन च॥
१७सर्वथा च महाप्राज्ञ पूजार्हेण सुपूजितः।
नमस्तेऽस्तु गमिष्यामि मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा॥
एवम् उक्तः महामतिः विश्वामित्रः प्रत्यवदत् — ‘तव पूजावाक्येन एव मे कृतम्। भगवन्, तव आश्रमे यत् फलमूलं विद्यते, तेन पाद्येन आचमनीयेन भगवद्दर्शनेन च सर्वथा अहं पूजार्हेण सुपूजितः। महाप्राज्ञ, नमः ते अस्तु; गमिष्यामि; मैत्रेण चक्षुषा माम् ईक्षस्व।’ अत्र विश्वामित्रस्य विनयः औदार्यं च दृश्यते — सः अल्पेन एव तृप्तः, आश्रमवासिनः भारं न वोढुम् इच्छति; ‘भगवद्दर्शनेन एव पूजा सम्पन्ना’ इति च तस्य वचनम् आतिथ्यस्य सूक्ष्मं तत्त्वं प्रकाशयति। ‘कृतम्’ इति एकेन पदेन सः सर्वं समापयति — ‘पर्याप्तम्, अलम्’ इति भावः। तथापि तस्य वचने कापि रुक्षता नास्ति; ‘मैत्रेण चक्षुषा माम् ईक्षस्व’ इति अन्तिमेन पदेन सः मुनेः स्नेहम् एव याचते।
అలా చెప్పబడిన మహాబుద్ధిమంతుడు విశ్వామిత్రుడు బదులిచ్చాడు: ‘మీ పూజావాక్యంతోనే నాకు అంతా జరిగిపోయింది. భగవాన్, మీ ఆశ్రమంలో ఉన్న ఫలమూలాలతో, పాద్యంతో, ఆచమనీయంతో, మీ దర్శనంతో పూజార్హులైన మీచేత నేను అన్నివిధాలా చక్కగా పూజింపబడ్డాను. మహాప్రాజ్ఞా, మీకు నమస్కారం; వెళ్ళివస్తాను; మైత్రీపూర్వకమైన దృష్టితో నన్ను చూడండి.’ ఇక్కడ విశ్వామిత్రుని వినయమూ ఔదార్యమూ కనిపిస్తాయి: అతడు స్వల్పంతోనే తృప్తి చెందాడు, ఆశ్రమవాసిపై భారం మోపాలనుకోడు; ‘మీ దర్శనంతోనే పూజ సంపన్నమైంది’ అనే అతని మాట ఆతిథ్యపు సూక్ష్మతత్త్వాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది. ‘కృతమ్’ అనే ఒక్క పదంతో అతడు అంతా ముగిస్తాడు: ‘చాలు, ఇంక అక్కర్లేదు’ అని భావం. అయినా అతని మాటలో ఏ కాఠిన్యమూ లేదు; ‘మైత్రేణ చక్షుషా మామ్ ఈక్షస్వ’ (మైత్రీదృష్టితో నన్ను చూడండి) అనే చివరి మాటతో అతడు ముని స్నేహాన్నే యాచిస్తున్నాడు.
இவ்வாறு சொல்லப்பட்டதும் பேரறிவாளரான விசுவாமித்திரர் மறுமொழி சொன்னார்: ‘உமது வழிபாட்டுச் சொல்லாலேயே எனக்கு எல்லாம் ஆயிற்று. பகவானே, உமது ஆசிரமத்தில் உள்ள பழங்களாலும் கிழங்குகளாலும், பாத்தியத்தாலும் ஆசமன நீராலும், தேவரீரைக் கண்டதாலும், வழிபடத் தக்க உம்மால் நான் எல்லா வகையிலும் நன்கு வழிபடப்பட்டேன். பேரறிவாளரே, உமக்கு வணக்கம்; நான் செல்கிறேன்; நட்புக் கண்ணால் என்னைப் பாரும்.’ இங்கே விசுவாமித்திரரின் பணிவும் பெருந்தன்மையும் காணப்படுகின்றன: சிறிதளவாலேயே அவர் நிறைவடைகிறார், ஆசிரமவாசியின் மீது சுமையை ஏற்ற விரும்பவில்லை; ‘தேவரீரைக் கண்டதாலேயே வழிபாடு நிறைவேறியது’ என்ற அவரது சொல் விருந்தோம்பலின் நுட்பமான உண்மையை வெளிப்படுத்துகிறது. ‘க்ருதம்’ (ஆயிற்று) என்ற ஒரே சொல்லால் அவர் எல்லாவற்றையும் முடிக்கிறார்: ‘போதும், இது நிறைவு’ என்பது கருத்து. ஆயினும் அவரது சொல்லில் கடுமை எதுவுமில்லை; ‘நட்புக் கண்ணால் என்னைப் பாரும்’ என்ற இறுதிச் சொல்லால் அவர் முனிவரின் அன்பையே வேண்டுகிறார்.
ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಾಮತಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ‘ನಿನ್ನ ಪೂಜೆಯ ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ನನಗೆ ಸಾಕಾಯಿತು. ಭಗವನ್, ನಿನ್ನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿರುವ ಹಣ್ಣು-ಗೆಡ್ಡೆಗಳಿಂದಲೂ, ಪಾದ್ಯದಿಂದಲೂ, ಆಚಮನೀಯದಿಂದಲೂ, ತಮ್ಮ ದರ್ಶನದಿಂದಲೂ ಪೂಜಾರ್ಹರಾದ ತಮ್ಮಿಂದ ನಾನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೂಜಿತನಾದೆ. ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ; ಮೈತ್ರಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡು.’ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ವಿನಯವೂ ಔದಾರ್ಯವೂ ಕಾಣುತ್ತವೆ — ಅವನು ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲೇ ತೃಪ್ತನು, ಆಶ್ರಮವಾಸಿಯ ಮೇಲೆ ಭಾರ ಹೊರಿಸಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ‘ತಮ್ಮ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಪೂಜೆ ಸಂಪನ್ನವಾಯಿತು’ ಎಂಬ ಅವನ ಮಾತು ಆತಿಥ್ಯದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಕೃತಮ್’ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದದಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮುಗಿಸುತ್ತಾನೆ — ‘ಸಾಕು, ಸಾಕಾಯಿತು’ ಎಂಬ ಭಾವ. ಆದರೂ ಅವನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಒರಟುತನವಿಲ್ಲ; ‘ಮೈತ್ರಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡು’ ಎಂಬ ಕೊನೆಯ ಮಾತಿನಿಂದ ಅವನು ಮುನಿಯ ಸ್ನೇಹವನ್ನೇ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ.
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹാമതിയായ വിശ്വാമിത്രൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘അങ്ങയുടെ ബഹുമാനവാക്കുകൊണ്ടുതന്നെ എനിക്കു മതിയായി. ഭഗവാനേ, അങ്ങയുടെ ആശ്രമത്തിലുള്ള ഫലമൂലങ്ങൾകൊണ്ടും പാദ്യംകൊണ്ടും ആചമനജലംകൊണ്ടും ഭഗവദ്ദർശനംകൊണ്ടും പൂജ്യനായ അങ്ങയാൽ ഞാൻ എല്ലാവിധത്തിലും നന്നായി പൂജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മഹാപ്രാജ്ഞാ, അങ്ങേക്കു നമസ്കാരം; ഞാൻ പോകട്ടെ; സ്നേഹമുള്ള കണ്ണുകൊണ്ട് എന്നെ നോക്കിയാലും.’ ഇവിടെ വിശ്വാമിത്രന്റെ വിനയവും ഔദാര്യവും കാണാം: അൽപംകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹം തൃപ്തനാണ്, ആശ്രമവാസിയുടെമേൽ ഭാരം ചുമത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ‘ഭഗവദ്ദർശനംകൊണ്ടുതന്നെ പൂജ പൂർത്തിയായി’ എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്ക് ആതിഥ്യത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതത്ത്വം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. ‘കൃതം’ (മതി) എന്ന ഒരൊറ്റ പദംകൊണ്ട് അദ്ദേഹം എല്ലാം അവസാനിപ്പിക്കുന്നു: ‘പര്യാപ്തം, അലം’ (മതിയായി, ഇനി വേണ്ട) എന്നാണ് ഭാവം. എങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കിൽ ഒരു രൂക്ഷതയുമില്ല; ‘മൈത്രേണ ചക്ഷുഷാ മാം ഈക്ഷസ്വ’ (സ്നേഹമുള്ള കണ്ണുകൊണ്ട് എന്നെ നോക്കിയാലും) എന്ന അവസാനവാക്കുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം മുനിയുടെ സ്നേഹംതന്നെയാണ് യാചിക്കുന്നത്.
The wise Viśvāmitra replied: "You have done it already, with your words of honour. Blessed one, with the fruit and roots of your hermitage, with water for my feet and for sipping, and with the sight of your reverence, I have been honoured in every way by one who is himself worthy of honour. Homage to you, wise one; I shall go now. Look upon me with a friendly eye." Here we see Viśvāmitra's modesty and generosity. He is content with little and does not wish to burden a forest-dweller, and his remark that seeing the sage was honour enough shows a fine understanding of hospitality. "It has been done" sums everything up: enough, no more is needed. Yet there is nothing curt in his words; in his last phrase he asks only for the sage's affection.
१८एवं ब्रुवन्तं राजानं वसिष्ठं पुनरेव हि।
न्यमन्त्रयत धर्मात्मा पुनः पुनरुदारधीः॥
१९बाढमित्येव गाधेयो वसिष्ठं प्रत्युवाच ह।
यथाप्रियं भगवतस्तथास्तु मुनिपुंगव॥
एवं ब्रुवन्तं राजानम् उदारधीः धर्मात्मा वसिष्ठः पुनः पुनः न्यमन्त्रयत। ततः गाधेयः ‘बाढम्’ इति वसिष्ठं प्रत्युवाच — ‘मुनिपुंगव, भगवतः यथा प्रियं तथा अस्तु।’ इयम् एव कथायाः सन्धिः। यदि विश्वामित्रः गतः अभविष्यत्, न शबलां दृष्टवान् अभविष्यत्, न च तस्याः लोभेन विप्रक्षत्रयोः महान् विरोधः उदपत्स्यत। अनेन स्वीकारेण अग्रिमः सर्वः प्रसङ्गः प्रवर्तते। ‘बाढम्’ इति पदं सम्मतिसूचकः निपातः; तेन सह ‘भगवतः यथा प्रियम्’ इति वचनेन राजा स्वेच्छां मुनेः इच्छायाम् एव निधत्ते।
అలా అంటున్న రాజును ఉదారబుద్ధి, ధర్మాత్ముడు అయిన వసిష్ఠుడు మళ్ళీ మళ్ళీ ఆహ్వానించాడు. అప్పుడు గాధిపుత్రుడు ‘సరే’ అని వసిష్ఠునికి బదులిచ్చాడు: ‘మునిపుంగవా, మీకు ఎలా ప్రియమో అలాగే కానీ.’ ఇదే కథకు సంధి. విశ్వామిత్రుడు వెళ్ళిపోయి ఉంటే శబలను చూసేవాడు కాడు, ఆమెపై లోభంతో బ్రాహ్మణ క్షత్రియుల మధ్య గొప్ప విరోధం పుట్టేది కాదు. ఈ అంగీకారంతో రాబోయే ప్రసంగమంతా నడుస్తుంది. ‘బాఢమ్’ (సరే) అనే పదం సమ్మతిని సూచించే నిపాతం; దానితో పాటు ‘మీకు ఎలా ప్రియమో అలా’ అనే మాటతో రాజు తన ఇష్టాన్ని ముని ఇష్టంలోనే నిలుపుతున్నాడు.
இவ்வாறு சொல்லும் அரசனைப் பரந்த மனமுடைய அறநெறியாளரான வசிஷ்டர் மீண்டும் மீண்டும் அழைத்தார். பிறகு காதியின் மகன் ‘சரி’ என்று வசிஷ்டருக்கு மறுமொழி சொன்னார்: ‘முனிவர்களுள் சிறந்தவரே, தேவரீருக்கு எது விருப்பமோ அப்படியே ஆகட்டும்.’ இதுவே கதையின் திருப்புமுனை. விசுவாமித்திரர் சென்றிருந்தால், சபலையைக் கண்டிருக்கமாட்டார்; அவள் மீதுள்ள ஆசையால் பிராமணருக்கும் க்ஷத்திரியருக்கும் இடையே பெரும் பகையும் எழுந்திருக்காது. இந்த ஏற்பினாலேயே அடுத்து வரும் நிகழ்ச்சிகள் அனைத்தும் தொடங்குகின்றன. ‘பாடம்’ (சரி) என்ற சொல் இசைவைக் குறிக்கும் இடைச்சொல்; அதோடு ‘தேவரீருக்கு எது விருப்பமோ’ என்ற சொல்லால் அரசர் தம் விருப்பத்தை முனிவரின் விருப்பத்திலேயே வைக்கிறார்.
ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನನ್ನು ಉದಾರಬುದ್ಧಿಯ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ವಸಿಷ್ಠನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಆಮಂತ್ರಿಸಿದನು. ಆಗ ಗಾಧಿಪುತ್ರನು ‘ಆಗಲಿ’ ಎಂದು ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ‘ಮುನಿಪುಂಗವನೇ, ತಮಗೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರಿಯವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ.’ ಇದೇ ಕಥೆಯ ಸಂಧಿ. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೊರಟುಹೋಗಿದ್ದರೆ ಶಬಲೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಅವಳ ಮೇಲಿನ ಲೋಭದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಮಹಾ ವಿರೋಧವೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸ್ವೀಕಾರದಿಂದಲೇ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಸಂಗವೆಲ್ಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ‘ಬಾಢಮ್’ (ಆಗಲಿ) ಎಂಬ ಪದ ಸಮ್ಮತಿಸೂಚಕ ನಿಪಾತ; ಅದರೊಡನೆ ‘ತಮಗೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರಿಯವೋ’ ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ರಾಜನು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಮುನಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಲ್ಲೇ ಇರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ഇങ്ങനെ പറയുന്ന രാജാവിനെ ഉദാരബുദ്ധിയും ധർമാത്മാവുമായ വസിഷ്ഠൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ക്ഷണിച്ചു. അപ്പോൾ ഗാധിപുത്രൻ ‘ശരി’ എന്നു വസിഷ്ഠനോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഭഗവാന് എങ്ങനെ പ്രിയമോ അങ്ങനെയാകട്ടെ.’ ഇതുതന്നെയാണ് കഥയുടെ സന്ധി. വിശ്വാമിത്രൻ പോയിരുന്നെങ്കിൽ ശബളയെ കാണുമായിരുന്നില്ല, അവളോടുള്ള ലോഭംകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണനും ക്ഷത്രിയനും തമ്മിൽ മഹത്തായ വിരോധം ഉണ്ടാകുമായിരുന്നുമില്ല. ഈ സമ്മതത്തോടെയാണ് തുടർന്നുള്ള പ്രസംഗം മുഴുവൻ ആരംഭിക്കുന്നത്. ‘ബാഢം’ (ശരി) എന്ന പദം സമ്മതസൂചകമായ നിപാതമാണ്; അതോടൊപ്പം ‘ഭഗവാന് എങ്ങനെ പ്രിയമോ’ എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് രാജാവ് സ്വന്തം ഇച്ഛയെ മുനിയുടെ ഇച്ഛയിൽത്തന്നെ സമർപ്പിക്കുന്നു.
As the king spoke, the generous and righteous Vasiṣṭha pressed his invitation on him again and again. Then Gādhi's son answered, "So be it. Let it be as your reverence pleases, bull among sages." This is the turning point of the story. Had Viśvāmitra gone away, he would never have seen Śabalā, and the great conflict between brahmin and kṣatriya born of his greed for her would never have arisen. Everything that follows flows from this acceptance. With his "so be it" and "as your reverence pleases," the king sets his own wishes inside the sage's.
२०एवमुक्तस्तथा तेन वसिष्ठो जपतां वरः।
आजुहाव ततः प्रीतः कल्माषीं धूतकल्मषाम्॥
२१एह्येहि शबले क्षिप्रं शृणु चापि वचो मम।
सबलस्यास्य राजर्षेः कर्तुं व्यवसितोऽस्म्यहम्।
भोजनेन महार्हेण सत्कारं संविधत्स्व मे॥
तेन एवम् उक्तः जपतां वरः वसिष्ठः प्रीतः सन् धूतकल्मषां कल्माषीं शबलां नाम होमधेनुम् आजुहाव। ‘शबले, क्षिप्रम् एहि एहि, मम वचः शृणु च। सबलस्य अस्य राजर्षेः सत्कारं कर्तुं व्यवसितः अस्मि; महार्हेण भोजनेन मम सत्कारं संविधत्स्व।’ अत्र प्रथमतः शबला कथायां प्रविशति। सा कामधुक् — यत् यत् कामयते तत् तत् दोग्धि; अग्रिमे सर्गे ज्ञास्यते यत् तस्याम् एव वसिष्ठस्य हव्यं कव्यं प्राणयात्रा अग्निहोत्रं च आयत्तम्।
అతడు అలా అనగా జపం చేసేవారిలో శ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠుడు ప్రీతుడై, పాపాలు పోగొట్టిన, చిత్రవర్ణం గల శబల అనే హోమధేనువును పిలిచాడు. ‘శబలా, త్వరగా రా, రా, నా మాట విను. సైన్యంతో కూడిన ఈ రాజర్షికి సత్కారం చేయాలని నిశ్చయించాను; మహావిలువైన భోజనంతో నా సత్కారాన్ని ఏర్పాటు చేయి.’ ఇక్కడ మొదటిసారిగా శబల కథలోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఆమె కామధేనువు: ఏది కోరితే అది పిదుకుతుంది; వసిష్ఠుని హవ్యం, కవ్యం, ప్రాణయాత్ర, అగ్నిహోత్రం ఆమెపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయని తరువాతి సర్గలో తెలుస్తుంది.
அவர் இவ்வாறு சொன்னதும் ஜபம் செய்வோருள் சிறந்த வசிஷ்டர் மகிழ்ந்து, பாவம் நீங்கிய, புள்ளிகள் கொண்ட சபலை என்னும் ஹோமப் பசுவை அழைத்தார். ‘சபலே, விரைவில் வா, வா, என் சொல்லைக் கேள். படையுடன் வந்துள்ள இந்த ராஜரிஷிக்கு உபசாரம் செய்ய முடிவு செய்துள்ளேன்; மிக உயர்ந்த உணவால் எனக்கான உபசாரத்தை ஏற்பாடு செய்.’ இங்கேதான் முதன்முதலாகச் சபலை கதைக்குள் நுழைகிறாள். அவள் காமதேனு: எதை விரும்பினாலும் அதைச் சுரப்பவள்; வசிஷ்டரின் தேவர்களுக்கான அவியும், பித்ருக்களுக்கான அவியும், உயிர் வாழ்க்கையும், அக்னிஹோத்திரமும் அவளையே சார்ந்துள்ளன என்பது அடுத்த சர்க்கத்தில் தெரியவரும்.
ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಜಪಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಸಿಷ್ಠನು ಪ್ರೀತನಾಗಿ, ಪಾಪವನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಂಡ, ಮಚ್ಚೆಮಚ್ಚೆಯಾದ ಶಬಲೆ ಎಂಬ ಹೋಮಧೇನುವನ್ನು ಕರೆದನು: ‘ಶಬಲೆ, ಬೇಗನೆ ಬಾ, ಬಾ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ಸೈನ್ಯಸಹಿತನಾದ ಈ ರಾಜರ್ಷಿಗೆ ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಭೋಜನದಿಂದ ನನ್ನ ಸತ್ಕಾರವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸು.’ ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶಬಲೆ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಕಾಮಧೇನು — ಯಾರು ಏನನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೋ ಅದನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ; ವಸಿಷ್ಠನ ಹವ್ಯ, ಕವ್ಯ, ಜೀವನನಿರ್ವಹಣೆ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ — ಎಲ್ಲವೂ ಅವಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ ಎಂದು ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ ജപിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠൻ പ്രീതനായി, പാപം നീങ്ങിയവളും പുള്ളിനിറമുള്ളവളുമായ ശബള എന്ന ഹോമധേനുവിനെ വിളിച്ചു: ‘ശബളേ, വേഗം വരൂ, വരൂ, എന്റെ വാക്കു കേൾക്കൂ. സൈന്യത്തോടുകൂടിയ ഈ രാജർഷിക്കു സത്കാരം നൽകാൻ ഞാൻ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു; വിലയേറിയ ഭോജനംകൊണ്ട് എന്റെ സത്കാരം ഒരുക്കിത്തരിക.’ ഇവിടെയാണ് ശബള ആദ്യമായി കഥയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത്. അവൾ കാമധേനുവാണ്: ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും കറന്നുതരുന്നവൾ; വസിഷ്ഠന്റെ ഹവ്യവും കവ്യവും ജീവിതയാത്രയും അഗ്നിഹോത്രവും അവളെത്തന്നെ ആശ്രയിച്ചാണെന്ന് അടുത്ത സർഗത്തിൽ അറിയാം.
Hearing this, Vasiṣṭha, best of those who murmur prayers, was delighted, and called his dappled cow Śabalā, the cow that provided for his offerings, pure and free of every stain. "Śabalā, come quickly and hear what I say. I have resolved to honour this royal seer and his army; provide me with a feast fit for kings." Here Śabalā enters the story for the first time. She is the wish-granting cow who yields whatever is desired; in the next sarga we learn that Vasiṣṭha's offerings to gods and ancestors, his very livelihood and his fire-offering all depend on her.
२२यस्य यस्य यथाकामं षड्रसेष्वभिपूजितम्।
तत्सर्वं कामधुग्दिव्ये अभिवर्ष कृते मम॥
२३रसेनान्नेन पानेन लेह्यचोष्येण संयुतम्।
अन्नानां निचयं सर्वं सृजस्व शबले त्वर॥
‘यस्य यस्य यथाकामं षड्रसेषु यत् अभिपूजितं तत् सर्वं, हे दिव्ये कामधुक्, मम कृते अभिवर्ष। रसेन अन्नेन पानेन लेह्येन चोष्येण च संयुतम् अन्नानां निचयं सर्वं सृजस्व, शबले, त्वर।’ अनेन आदेशेन सर्गः समाप्यते। अग्रिमे सर्गे शबलायाः सा सृष्टिः, तेन सैन्यस्य तर्पणम्, ततः विश्वामित्रस्य तां प्रति लोभः, गवां शतसहस्रेण तस्याः याचनम्, वसिष्ठस्य च दृढं प्रत्याख्यानं वर्ण्यते। ‘सृजस्व’ ‘त्वर’ इति द्वाभ्याम् आज्ञाभ्यां सर्गः अवसीयते, तेन च कथायाः गतिः त्वरिता भवति।
‘దివ్యమైన కామధేనువా, షడ్రసాలలో ఎవరెవరికి ఏది ఇష్టమో అదంతా యథేచ్ఛగా నా కోసం కురిపించు. రసంతో, అన్నంతో, పానీయాలతో, లేహ్యాలతో (నాకేవి), చోష్యాలతో (జుర్రేవి) కూడిన అన్నరాశి నంతటినీ సృష్టించు, శబలా, త్వరపడు.’ ఈ ఆదేశంతో సర్గ ముగుస్తుంది. తరువాతి సర్గలో శబల ఆ సృష్టి, దానితో సైన్యానికి తృప్తి, ఆ తరువాత విశ్వామిత్రునికి ఆమెపై లోభం, లక్ష గోవులకు బదులుగా ఆమెను యాచించడం, వసిష్ఠుని దృఢమైన తిరస్కారం వర్ణింపబడతాయి. ‘సృజస్వ’ (సృష్టించు), ‘త్వర’ (త్వరపడు) అనే రెండు ఆజ్ఞలతో సర్గ ముగుస్తుంది, దానితో కథాగతి వేగవంతమవుతుంది.
‘அறுசுவைகளில் ஒவ்வொருவருக்கும் விருப்பப்படி எது சிறந்ததாகப் போற்றப்படுகிறதோ அவை அனைத்தையும், தெய்வீகமான காமதேனுவே, என் பொருட்டுப் பொழிவாயாக. சாற்றுடனும் சோற்றுடனும் பானத்துடனும் நக்கி உண்பவற்றுடனும் உறிஞ்சி உண்பவற்றுடனும் கூடிய உணவுக் குவியல் அனைத்தையும் படைப்பாயாக, சபலே, விரைவாக.’ இந்த ஆணையோடு சர்க்கம் முடிகிறது. அடுத்த சர்க்கத்தில் சபலையின் அந்தப் படைப்பும், அதனால் படை மனநிறைவு அடைவதும், பிறகு விசுவாமித்திரருக்கு அவள் மீது ஆசை எழுவதும், நூறாயிரம் பசுக்களுக்கு ஈடாக அவளைக் கேட்பதும், வசிஷ்டர் உறுதியாக மறுப்பதும் வர்ணிக்கப்படுகின்றன. ‘ஸ்ருஜஸ்வ’ (படைப்பாயாக), ‘த்வர’ (விரைவாக) என்ற இரு ஆணைகளோடு சர்க்கம் முடிகிறது; அதனால் கதையின் போக்கு விரைவு பெறுகிறது.
‘ಯಾರು ಯಾರಿಗೆ ಆರು ರಸಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಇಷ್ಟವೋ, ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ, ದಿವ್ಯಳಾದ ಕಾಮಧೇನುವೇ, ನನಗಾಗಿ ಸುರಿಸು. ರಸ, ಅನ್ನ, ಪಾನೀಯ, ನೆಕ್ಕುವ ಪದಾರ್ಥ, ಹೀರುವ ಪದಾರ್ಥ — ಇವುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಹಾರದ ರಾಶಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಸೃಷ್ಟಿಸು, ಶಬಲೆ, ತ್ವರೆಮಾಡು.’ ಈ ಆದೇಶದೊಡನೆ ಸರ್ಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಬಲೆಯ ಆ ಸೃಷ್ಟಿ, ಅದರಿಂದ ಸೈನ್ಯದ ತೃಪ್ತಿ, ಅನಂತರ ಅವಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಲೋಭ, ಲಕ್ಷ ಹಸುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅವಳನ್ನು ಬೇಡುವುದು, ವಸಿಷ್ಠನ ದೃಢವಾದ ನಿರಾಕರಣೆ — ಇವು ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ‘ಸೃಜಸ್ವ’ (ಸೃಷ್ಟಿಸು), ‘ತ್ವರ’ (ತ್ವರೆಮಾಡು) ಎಂಬ ಎರಡು ಆಜ್ಞೆಗಳೊಡನೆ ಸರ್ಗ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಕಥೆಯ ಗತಿಯೂ ವೇಗ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
‘ആറു രസങ്ങളിൽ ഓരോരുത്തർക്കും ഇഷ്ടമനുസരിച്ച് പ്രിയമായതെല്ലാം, ദിവ്യയായ കാമധേനുവേ, എനിക്കുവേണ്ടി വർഷിക്കുക. രസവും അന്നവും പാനീയവും നക്കിക്കഴിക്കേണ്ടവയും ഊറ്റിക്കുടിക്കേണ്ടവയും ചേർന്ന ഭക്ഷണത്തിന്റെ കൂമ്പാരം മുഴുവൻ സൃഷ്ടിക്കുക, ശബളേ, വേഗമാകട്ടെ.’ ഈ ആജ്ഞയോടെ സർഗം സമാപിക്കുന്നു. അടുത്ത സർഗത്തിൽ ശബളയുടെ ആ സൃഷ്ടിയും അതുകൊണ്ടു സൈന്യത്തെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തലും, പിന്നീട് അവളോടുള്ള വിശ്വാമിത്രന്റെ ലോഭവും, ഒരു ലക്ഷം പശുക്കൾക്കു പകരം അവളെ യാചിക്കലും, വസിഷ്ഠന്റെ ദൃഢമായ നിരസിക്കലും വർണിക്കപ്പെടുന്നു. ‘സൃജസ്വ’ (സൃഷ്ടിക്കുക), ‘ത്വര’ (വേഗമാകട്ടെ) എന്ന രണ്ട് ആജ്ഞകളോടെ സർഗം അവസാനിക്കുന്നു; അതോടെ കഥയുടെ ഗതി വേഗത്തിലാകുന്നു.
"Divine granter of wishes, rain down for me whatever each man most likes among the six flavours. Pour out a whole store of foods, with sauces, cooked food, drinks, things to lick and things to suck. Be quick, Śabalā!" With this command the sarga ends. The next sarga describes what Śabalā produced, how the army was feasted, Viśvāmitra's greed for her, his offer of a hundred thousand cows in exchange, and Vasiṣṭha's firm refusal. The sarga closes on two commands, "produce" and "be quick," and the story gathers speed.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे द्विपञ्चाशः सर्गः॥ ५२॥
कठिनपदानां सन्धिः, समासः, विभक्तिः, अर्थश्च।
కఠిన పదాల సంధి, సమాసం, విభక్తి, అర్థం.
கடினச் சொற்களின் சந்தி, சமாசம், வேற்றுமை, பொருள்.
ಕಠಿಣ ಪದಗಳ ಸಂಧಿ, ಸಮಾಸ, ವಿಭಕ್ತಿ, ಅರ್ಥ.
കഠിനപദങ്ങളുടെ സന്ധി, സമാസം, വിഭക്തി, അർഥം.
Sandhi, compound, case and meaning of the harder words.