बालकाण्डम् — पञ्चचत्वारिंशः सर्गः
బాలకాండ — 45వ సర్గ
பால காண்டம் — சர்க்கம் 45
ಬಾಲಕಾಂಡ — 45ನೇ ಸರ್ಗ
ബാലകാണ്ഡം — 45-ാം സർഗ്ഗം
Bāla Kāṇḍa — Sarga 45
गङ्गातरणम्, विशालापुर्याः दर्शनम्, रामस्य प्रश्नः, देवासुरैः क्षीरोदमथनम्, हालाहलोत्पत्तिः शिवेन तद्ग्रहणं च, कूर्मरूपेण हरेः गिरिधारणम्, धन्वन्तर्यप्सरोवारुणीनाम् उच्चैःश्रवसः कौस्तुभस्य अमृतस्य च उत्पत्तिः, देवासुरसंग्रामे दैत्यसंहारः
గంగను దాటడం, విశాలాపురి దర్శనం, రాముని ప్రశ్న, దేవాసురులు క్షీరసాగరాన్ని మథించడం, హాలాహలం పుట్టడం, శివుడు దానిని స్వీకరించడం, కూర్మరూపంలో హరి పర్వతాన్ని మోయడం, ధన్వంతరి, అప్సరసలు, వారుణి, ఉచ్చైఃశ్రవం, కౌస్తుభం, అమృతం పుట్టడం, దేవాసుర సంగ్రామంలో దైత్యసంహారం
கங்கையைக் கடத்தல், விசாலா நகரைக் காணுதல், ராமனின் வினா, தேவர்களும் அசுரர்களும் பாற்கடலைக் கடைதல், ஆலகால விஷத்தின் தோற்றமும் சிவன் அதை ஏற்றலும், ஆமை வடிவில் ஹரி மலையைத் தாங்குதல், தன்வந்திரி, அப்சரஸ்கள், வாருணி, உச்சைச்சிரவஸ், கௌஸ்துபம், அமுதம் ஆகியவற்றின் தோற்றம், தேவாசுரப் போரில் தைத்தியர்களின் அழிவு
ಗಂಗೆಯನ್ನು ದಾಟುವುದು, ವಿಶಾಲಾ ಪುರಿಯ ದರ್ಶನ, ರಾಮನ ಪ್ರಶ್ನೆ, ದೇವಾಸುರರಿಂದ ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಥನ, ಹಾಲಾಹಲದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಿವನು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದುದು, ಕೂರ್ಮರೂಪದಿಂದ ಹರಿಯು ಪರ್ವತವನ್ನು ಹೊತ್ತುದು, ಧನ್ವಂತರಿ, ಅಪ್ಸರೆಯರು, ವಾರುಣಿ, ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸ್ಸು, ಕೌಸ್ತುಭ ಮತ್ತು ಅಮೃತಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ, ದೇವಾಸುರ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯಸಂಹಾರ
ഗംഗ കടക്കൽ, വിശാലാപുരിയുടെ ദർശനം, രാമന്റെ ചോദ്യം, ദേവാസുരന്മാരുടെ പാലാഴിമഥനം, ഹാലാഹലത്തിന്റെ ഉത്ഭവവും ശിവൻ അത് ഏറ്റുവാങ്ങലും, കൂർമരൂപത്തിൽ ഹരി പർവതം താങ്ങൽ, ധന്വന്തരി, അപ്സരസ്സുകൾ, വാരുണി, ഉച്ചൈഃശ്രവസ്സ്, കൗസ്തുഭം, അമൃതം എന്നിവയുടെ ഉത്ഭവം, ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ ദൈത്യസംഹാരം
अस्मिन् सर्गे विश्वामित्रः विशालायाः पुर्याः प्राचीनं वृत्तम् आरभते। गङ्गावतरणकथां श्रुत्वा सलक्ष्मणः रामः परमं विस्मयं गच्छति; रात्रिः तयोः क्षणभूता इव याति। प्रभाते कृताह्निकं विश्वामित्रं रामः प्रार्थयते — त्रिपथगां तराम इति; ऋषीणां नौः उपस्थिता, कौशिकः च सर्षिसङ्घस्य संतारं कारयति। उत्तरतीरे गङ्गाकूले निविष्टाः ते स्वर्गोपमां विशालां नगरीं पश्यन्ति। ‘कतमः अयं राजवंशः’ इति रामेण पृष्टः मुनिः शक्रात् श्रुतां कथां कथयति — पूर्वं कृतयुगे दितेः अदितेः च पुत्राः अमरत्वम् इच्छन्तः क्षीरोदं मथितुं निश्चिन्वन्ति; वासुकिः योक्त्रं, मन्दरः मन्थानः। वर्षसहस्रेण सर्पशिरोभ्यः विषं वम्यते, ततः अग्निसंकाशं हालाहलम् उत्तिष्ठति। देवाः रुद्रं शरणं गच्छन्ति; हरिः प्रादुर्भूय ‘अग्रपूजा तव’ इति वदति, हरः च विषम् अमृतोपमं गृह्णाति। पुनः मथने मन्दरः पातालं प्रविशति; हरिः कामठं रूपम् आस्थाय गिरिं धारयति, देवानां मध्ये स्थित्वा स्वयं च मथति। ततः धन्वन्तरिः, अप्सरसः, वारुणी, उच्चैःश्रवाः, कौस्तुभम्, अमृतं च उत्तिष्ठन्ति; वारुणीग्रहणात् सुराः असुराः च नाम लभन्ते। अमृतस्य कृते महान् कुलक्षयः; विष्णुः मोहिनीमायया अमृतम् अपहरति, अदितिपुत्राः च दितिपुत्रान् निघ्नन्ति; ततः पुरंदरः त्रैलोक्यं शास्ति।
पुस्तकरूपेण पठतुపుస్తకంగా చదవండిநூலாகப் படிக்கಪುಸ್ತಕವಾಗಿ ಓದಿപുസ്തകമായി വായിക്കുകRead as a book
१विश्वामित्रवचः श्रुत्वा राघवः सहलक्ष्मणः।
विस्मयं परमं गत्वा विश्वामित्रमथाब्रवीत्॥
२अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन्कथितं परमं त्वया।
गंगावतरणं पुण्यं सागरस्यापि पूरणम्॥
३क्षणभूतेव नौ रात्रिः संवृत्तेयं परंतप।
इमां चिन्तयतोः सर्वां निखिलेन कथां तव॥
४तस्य सा शर्वरी सर्वा मम सौमित्रिणा सह।
जगाम चिन्तयानस्य विश्वामित्र कथां शुभाम्॥
पूर्वस्मिन् सर्गे विश्वामित्रः गङ्गावतरणस्य कथां समापयत्। तां श्रुत्वा लक्ष्मणसहितः राघवः परमं विस्मयं गत्वा मुनिम् अब्रवीत् — ‘ब्रह्मन्, त्वया कथितम् इदम् अत्यद्भुतं परमं च; गङ्गायाः अवतरणं सागरस्य च पूरणम् एतत् पुण्यम् आख्यानम्। परंतप, आवयोः इयं रात्रिः क्षणभूता इव संवृत्ता, यतः तव इमां निखिलां कथां चिन्तयन्तौ आवां स्थितौ। हे विश्वामित्र, सौमित्रिणा सह मम सा सर्वा शर्वरी तव शुभां कथां चिन्तयतः एव जगाम।’ अत्र कविः श्रोतुः तन्मयतां दर्शयति — यत्र कथा हृदयं गृह्णाति, तत्र कालः न ज्ञायते। किञ्च रामः न केवलं श्रोता, अपि तु मननशीलः; श्रुतम् अर्थं रात्रौ अपि सः चिन्तयति एव। अपि च ‘नौ’ इति द्विवचनेन कविः सूचयति यत् लक्ष्मणः अपि समानः श्रोता; भ्रातरौ उभौ अपि तां रात्रिं जागरितौ। एतत् एव द्विवचनं समीक्षितसंस्करणे नास्ति — तत्र ‘सा रात्रिः’ इति एकवचनं दृश्यते।
గత సర్గలో విశ్వామిత్రుడు గంగావతరణ కథను ముగించాడు. అది విని లక్ష్మణునితో కూడిన రాఘవుడు పరమ విస్మయం చెంది మునితో ఇలా అన్నాడు: ‘బ్రహ్మర్షీ, మీరు చెప్పిన ఈ కథ అత్యద్భుతమైనది, సర్వోత్తమమైనది; గంగ అవతరించడం, సాగరం నిండడం అనే ఈ ఆఖ్యానం పుణ్యప్రదమైనది. పరంతపా, మీ ఈ సమగ్రమైన కథను తలచుకుంటూ ఉండిపోయిన మా ఇద్దరికీ ఈ రాత్రి ఒక్క క్షణంలా గడిచిపోయింది. విశ్వామిత్రా, సౌమిత్రితో కలిసి మీ శుభకథను తలచుకుంటూ ఉండగానే నా ఆ రాత్రంతా గడిచిపోయింది.’ ఇక్కడ కవి శ్రోత తన్మయత్వాన్ని చూపుతున్నాడు: కథ హృదయాన్ని పట్టుకున్నచోట కాలం తెలియదు. అంతేకాదు, రాముడు కేవలం శ్రోత కాదు, మననశీలుడు; విన్న విషయాన్ని రాత్రివేళ కూడా అతడు మననం చేస్తూనే ఉంటాడు. ఇంకా, ‘నౌ’ (మా ఇద్దరికీ) అనే ద్వివచనంతో లక్ష్మణుడు కూడా సమానంగా శ్రోత అని కవి సూచిస్తున్నాడు; సోదరులు ఇద్దరూ ఆ రాత్రి మేలుకొనే ఉన్నారు. ఈ ద్వివచనమే సమీక్షిత సంస్కరణలో లేదు; అక్కడ ‘సా రాత్రిః’ (ఆ రాత్రి) అనే ఏకవచనం కనిపిస్తుంది.
முந்தைய சர்க்கத்தில் விசுவாமித்திரர் கங்கை இறங்கி வந்த கதையை முடித்தார். அதைக் கேட்டு லக்ஷ்மணனுடன் கூடிய ராகவன் பெரும் வியப்படைந்து முனிவரிடம் சொன்னான்: ‘பிராமணரே, நீர் சொன்ன இது மிக அற்புதமானது, மேலானது; கங்கை இறங்கி வந்ததும் கடல் நிரம்பியதும் ஆகிய இது புண்ணியமான வரலாறு. பகைவரை வாட்டுபவரே, உமது இந்த முழுக் கதையையும் சிந்தித்துக்கொண்டே இருந்ததால் எங்கள் இருவருக்கும் இந்த இரவு ஒரு கணம் போலக் கழிந்துவிட்டது. விசுவாமித்திரரே, சௌமித்திரியுடன் சேர்ந்து உமது மங்களமான கதையைச் சிந்தித்துக்கொண்டிருந்தபோதே எனக்கு அந்த இரவு முழுவதும் சென்றுவிட்டது.’ இங்கே கவிஞர் கேட்பவனின் ஒன்றிய ஈடுபாட்டைக் காட்டுகிறார்: கதை இதயத்தைக் கவ்வும் இடத்தில் காலம் தெரிவதில்லை. மேலும் ராமன் வெறும் கேட்பவன் மட்டுமல்லன், சிந்தித்துணரும் இயல்புடையவன்; கேட்ட பொருளை இரவிலும் அவன் சிந்தித்துக்கொண்டே இருக்கிறான். அதோடு ‘நௌ’ (எங்கள் இருவருக்கும்) என்ற இருமைச் சொல்லால், லக்ஷ்மணனும் சமமான கேட்பவனே என்று கவிஞர் குறிப்பிடுகிறார்; சகோதரர் இருவரும் அந்த இரவு விழித்திருந்தனர். இதே இருமைச் சொல் திறனாய்வுப் பதிப்பில் இல்லை; அங்கே ‘ஸா ராத்ரி:’ (அந்த இரவு) என்ற ஒருமையே காணப்படுகிறது.
ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಗಂಗಾವತರಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ರಾಘವನು ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಮುನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ‘ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯೇ, ನೀನು ಹೇಳಿದ ಇದು ಅತ್ಯದ್ಭುತವೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೂ ಆಗಿದೆ; ಗಂಗೆಯ ಅವತರಣ ಮತ್ತು ಸಾಗರವನ್ನು ತುಂಬಿದುದು — ಇದು ಪುಣ್ಯವಾದ ಆಖ್ಯಾನ. ಶತ್ರುತಾಪನನೇ, ನಿನ್ನ ಈ ಸಮಗ್ರ ಕಥೆಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಈ ರಾತ್ರಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣದಂತೆ ಕಳೆದುಹೋಯಿತು. ಹೇ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಸೌಮಿತ್ರಿಯೊಡನೆ ನಿನ್ನ ಶುಭಕಥೆಯನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನನಗೆ ಆ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯಿತು.’ ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಶ್ರೋತೃವಿನ ತನ್ಮಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ — ಕಥೆ ಹೃದಯವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದಾಗ ಕಾಲವೇ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಲ್ಲದೆ ರಾಮನು ಕೇವಲ ಕೇಳುಗನಲ್ಲ, ಮನನಶೀಲನೂ ಹೌದು; ಕೇಳಿದ ವಿಷಯವನ್ನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲೂ ಅವನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೆ ‘ನೌ’ (ನಮಗಿಬ್ಬರಿಗೆ) ಎಂಬ ದ್ವಿವಚನದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಸಮಾನ ಶ್ರೋತೃ ಎಂದು ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸಹೋದರರಿಬ್ಬರೂ ಆ ರಾತ್ರಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದರು. ಈ ದ್ವಿವಚನವೇ ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ — ಅಲ್ಲಿ ‘ಸಾ ರಾತ್ರಿಃ’ (ಆ ರಾತ್ರಿ) ಎಂಬ ಏಕವಚನ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ വിശ്വാമിത്രൻ ഗംഗാവതരണത്തിന്റെ കഥ പറഞ്ഞുതീർത്തു. അതു കേട്ട് ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം രാഘവൻ അത്യന്തം വിസ്മയിച്ച് മുനിയോടു പറഞ്ഞു: ‘ബ്രഹ്മർഷേ, അങ്ങു പറഞ്ഞ ഈ കഥ അത്യത്ഭുതവും ശ്രേഷ്ഠവുമാണ്; ഗംഗയുടെ അവതരണവും സാഗരം നിറഞ്ഞതും ഒരു പുണ്യമായ ആഖ്യാനം തന്നെ. ശത്രുതാപനാ, അങ്ങയുടെ ഈ കഥ മുഴുവൻ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതിനാൽ ഞങ്ങൾ ഇരുവർക്കും ഈ രാത്രി ഒരു നിമിഷംപോലെ കടന്നുപോയി. വിശ്വാമിത്രാ, സൗമിത്രിയോടൊപ്പം അങ്ങയുടെ ശുഭമായ കഥയെക്കുറിച്ചു ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ എന്റെ ആ രാത്രി മുഴുവൻ കഴിഞ്ഞു.’ ഇവിടെ കവി കേൾവിക്കാരന്റെ തന്മയീഭാവം കാണിക്കുന്നു: കഥ ഹൃദയം കവരുന്നിടത്ത് കാലം അറിയപ്പെടുന്നില്ല. മാത്രമല്ല, രാമൻ വെറുമൊരു കേൾവിക്കാരനല്ല, മനനശീലനുമാണ്; കേട്ട അർഥം രാത്രിയിലും അവൻ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു. ‘നൗ’ (ഞങ്ങൾ ഇരുവരും) എന്ന ദ്വിവചനംകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണനും തുല്യനായ കേൾവിക്കാരനാണെന്ന് കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു; സഹോദരന്മാർ ഇരുവരും ആ രാത്രി ഉറങ്ങാതിരുന്നു. ഈ ദ്വിവചനംതന്നെ സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇല്ല; അവിടെ ‘സാ രാത്രിഃ’ (ആ രാത്രി) എന്ന ഏകവചനമാണ് കാണുന്നത്.
In the last sarga Viśvāmitra finished the story of the Gaṅgā's descent. Hearing it, Rāghava, with Lakṣmaṇa, was filled with the greatest wonder and said to the sage: "Brahmin, what you have told us is most marvellous and excellent, this holy tale of the Gaṅgā's descent and the filling of the ocean. For the two of us, scorcher of foes, this night has passed like a single moment as we pondered your whole story. All night long, Viśvāmitra, Saumitri and I lay thinking over your auspicious tale." The poet shows how absorbed the listener was: where a story seizes the heart, time goes unnoticed. And Rāma is not only a listener but one who reflects, turning over what he has heard even through the night. Speaking for both of them, he shows that Lakṣmaṇa too listened as closely, and that both brothers lay awake that night.
५ततः प्रभाते विमले विश्वामित्रं तपोधनम्।
उवाच राघवो वाक्यं कृताह्निकमरिंदमः॥
६गता भगवती रात्रिः श्रोतव्यं परमं श्रुतम्।
तराम सरितां श्रेष्ठां पुण्यां त्रिपथगां नदीम्॥
७नौरेषा हि सुखास्तीर्णा ऋषीणां पुण्यकर्मणाम्।
भगवन्तमिह प्राप्तं ज्ञात्वा त्वरितमागता॥
८तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः।
संतारं कारयामास सर्षिसङ्घस्य कौशिकः॥
ततः विमले प्रभाते कृताह्निकं तपोधनं विश्वामित्रम् अरिंदमः राघवः वाक्यम् उवाच — ‘भगवती रात्रिः गता; श्रोतव्येषु यत् परमं तत् मया श्रुतम्। इदानीं सरितां श्रेष्ठां पुण्यां त्रिपथगां नदीं तराम। एषा नौः पुण्यकर्मणाम् ऋषीणां सुखास्तीर्णा वर्तते; भगवन्तम् अत्र प्राप्तं ज्ञात्वा सा त्वरितम् आगता।’ महात्मनः राघवस्य तत् वचनं श्रुत्वा कौशिकः सर्षिसङ्घस्य संतारं कारयामास। अत्र द्रष्टव्यम् — रामः न स्वयम् आज्ञापयति, अपि तु गुरुं प्रार्थयते एव; गुरुः च ऋषिगणं पुरस्कृत्य तारयति। एवं विनयः क्रमः च कविना सूक्ष्मतया दर्शितौ। ‘भगवती रात्रिः’ इति सम्बोधनेन रात्रिः अपि पूज्या इति दर्शितम्, यतः सा श्रुतिफलेन सफला जाता। नौकायाः स्वयम् आगमनं च मुनेः माहात्म्यं सूचयति — न तया आहूतया आगन्तव्यम्, आगमनम् एव तस्याः धर्मः।
తరువాత నిర్మలమైన ప్రభాతవేళ ఆహ్నికాలు పూర్తిచేసుకున్న తపోధనుడైన విశ్వామిత్రునితో శత్రుదమనుడైన రాఘవుడు ఇలా అన్నాడు: ‘పూజ్యమైన రాత్రి గడిచిపోయింది; వినదగిన వాటిలో సర్వోత్తమమైనదాన్ని నేను విన్నాను. ఇప్పుడు నదులలో శ్రేష్ఠమైన, పవిత్రమైన త్రిపథగానదిని దాటుదాం. పుణ్యకర్ములైన ఋషుల ఈ నావ సుఖంగా కూర్చోడానికి వీలుగా పరచి సిద్ధంగా ఉంది; పూజ్యులైన మీరు ఇక్కడికి వచ్చారని తెలిసి అది త్వరగా వచ్చింది.’ మహాత్ముడైన రాఘవుని ఆ మాట విని కౌశికుడు ఋషిసంఘంతో సహా అందరినీ నది దాటించాడు. ఇక్కడ గమనించవలసింది: రాముడు తానై ఆజ్ఞాపించడు, గురువును ప్రార్థిస్తాడు మాత్రమే; గురువు కూడా ఋషిగణాన్ని ముందుంచుకొని దాటిస్తాడు. ఈ విధంగా వినయాన్నీ క్రమాన్నీ కవి సూక్ష్మంగా చూపించాడు. ‘భగవతీ రాత్రిః’ (పూజ్యమైన రాత్రి) అనే సంబోధనతో రాత్రి కూడా పూజనీయమేనని చూపబడింది, ఎందుకంటే అది కథాశ్రవణ ఫలంతో సఫలమైంది. నావ తనంతట తానే రావడం మునిమాహాత్మ్యాన్ని సూచిస్తుంది: దానిని పిలవనక్కరలేదు, రావడమే దాని ధర్మం.
பிறகு தெளிந்த விடியலில், காலைக் கடன்களை முடித்த தவச்செல்வரான விசுவாமித்திரரிடம், பகைவரை அடக்கும் ராகவன் இவ்வாறு சொன்னான்: ‘போற்றுதற்குரிய இரவு கழிந்தது; கேட்கத் தகுந்தவற்றுள் மேலானதை நான் கேட்டுவிட்டேன். இப்போது நதிகளுள் சிறந்த, புண்ணியமான, மூன்று வழிகளில் செல்லும் இந்த நதியைக் கடப்போம். புண்ணியச் செயல்கள் புரியும் ரிஷிகளுக்கான இந்தப் படகு வசதியான விரிப்புடன் இருக்கிறது; தேவரீர் இங்கு வந்திருப்பதை அறிந்து அது விரைந்து வந்துள்ளது.’ மகாத்மாவான ராகவனின் அந்தச் சொல்லைக் கேட்டு, கௌசிகர் ரிஷிக் கூட்டத்துடன் சேர்ந்து கடக்கும்படி ஏற்பாடு செய்தார். இங்கே கவனிக்க வேண்டியது: ராமன் தானே ஆணையிடுவதில்லை, குருவை வேண்டிக்கொள்கிறான்; குருவும் ரிஷிக் கூட்டத்தை முன்னிட்டுக் கடக்கச் செய்கிறார். இவ்வாறு பணிவும் ஒழுங்குமுறையும் கவிஞரால் நுட்பமாகக் காட்டப்பட்டுள்ளன. ‘பகவதீ ராத்ரி:’ (போற்றுதற்குரிய இரவு) என்ற விளியால் இரவும் வணங்கத் தக்கது என்று காட்டப்பட்டது; ஏனெனில் கேட்டதன் பயனால் அது பயனுள்ளதாயிற்று. படகு தானாகவே வந்ததும் முனிவரின் மகிமையைக் குறிக்கிறது: அதை அழைத்து வரவேண்டியதில்லை; வருவதே அதன் கடமை.
ಅನಂತರ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಮುಂಜಾನೆಯಲ್ಲಿ ಆಹ್ನಿಕಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ತಪೋಧನ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಿಗೆ ಅರಿಂದಮನಾದ ರಾಘವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ‘ಪೂಜ್ಯವಾದ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯಿತು; ಕೇಳಬೇಕಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠವೋ ಅದನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದೆ. ಈಗ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳೂ ಪುಣ್ಯಳೂ ಆದ ತ್ರಿಪಥಗೆಯನ್ನು ದಾಟೋಣ. ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಿಗಳಾದ ಋಷಿಗಳ ಈ ದೋಣಿ ಸುಖವಾದ ಹಾಸುಗಳೊಡನೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಪೂಜ್ಯರಾದ ತಾವು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಅದು ಬೇಗನೆ ಬಂದಿದೆ.’ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ರಾಘವನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೌಶಿಕನು ಋಷಿಸಮೂಹದೊಡನೆ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದು — ರಾಮನು ತಾನೇ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಗುರುವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ ಮಾತ್ರ; ಗುರುವೂ ಋಷಿಗಣವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ದಾಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ವಿನಯವನ್ನೂ ಕ್ರಮವನ್ನೂ ಕವಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ‘ಭಗವತೀ ರಾತ್ರಿಃ’ (ಪೂಜ್ಯವಾದ ರಾತ್ರಿ) ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಯೂ ಪೂಜನೀಯ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಕಥಾಶ್ರವಣದ ಫಲದಿಂದ ಅದು ಸಾರ್ಥಕವಾಯಿತು. ದೋಣಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಬಂದುದು ಮುನಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ — ಅದನ್ನು ಕರೆದು ಬರಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ, ಬರುವುದೇ ಅದರ ಧರ್ಮ.
പിന്നീട് നിർമലമായ പ്രഭാതത്തിൽ, പ്രഭാതകർമങ്ങൾ ചെയ്തുകഴിഞ്ഞ തപോധനനായ വിശ്വാമിത്രനോട് ശത്രുനാശകനായ രാഘവൻ പറഞ്ഞു: ‘ഭഗവതിയായ രാത്രി കഴിഞ്ഞു; കേൾക്കേണ്ടവയിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായത് ഞാൻ കേട്ടു. ഇനി നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയും പുണ്യവതിയുമായ ത്രിപഥഗാനദിയെ നമുക്കു കടക്കാം. പുണ്യകർമികളായ ഋഷിമാരുടെ ഈ തോണി സുഖമായി വിരിപ്പിട്ട് ഒരുങ്ങിനിൽക്കുന്നു; ഭഗവാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നുവെന്നറിഞ്ഞ് അത് വേഗം വന്നിരിക്കുന്നു.’ മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് കൗശികൻ ഋഷിസംഘത്തോടൊപ്പം നദി കടത്തിച്ചു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: രാമൻ സ്വയം ആജ്ഞാപിക്കുന്നില്ല, ഗുരുവിനോട് അപേക്ഷിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്; ഗുരുവാകട്ടെ ഋഷിഗണത്തെ മുന്നിൽ നിർത്തി കടത്തുന്നു. ഇങ്ങനെ വിനയവും ക്രമവും കവി സൂക്ഷ്മമായി കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘ഭഗവതിയായ രാത്രി’ എന്ന സംബോധനകൊണ്ട് രാത്രിയും പൂജ്യയാണെന്നു കാണിക്കുന്നു, കാരണം കേൾവിയുടെ ഫലംകൊണ്ട് അവൾ സഫലയായിത്തീർന്നു. തോണി തനിയെ വന്നതും മുനിയുടെ മാഹാത്മ്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു: വിളിച്ചിട്ടല്ല അതു വരേണ്ടത്; വന്നുചേരുകതന്നെയാണ് അതിന്റെ ധർമം.
When the morning had dawned clear and Viśvāmitra, rich in austerity, had finished his daily rites, Rāma, subduer of foes, said to him: "The blessed night is over, and I have heard the finest thing there is to hear. Now let us cross the holy best of rivers, the Tripathagā. Here is a boat, comfortably spread with seats, belonging to sages of holy deeds; hearing that your reverence had arrived, it has come in haste." Hearing the great Rāghava's words, Kauśika had the whole company of sages ferried across. Notice that Rāma does not give orders himself but makes his request to his teacher, and the teacher sees the sages across first; so the poet delicately shows both humility and proper order. Calling the night "blessed" honours even the night, which had borne fruit in what was heard. And the boat coming of its own accord shows the sage's greatness: it did not wait to be summoned; coming was its duty.
९उत्तरं तीरमासाद्य सम्पूज्यर्षिगणं ततः।
गंगाकूले निविष्टास्ते विशालां ददृशुः पुरीम्॥
१०ततो मुनिवरस्तूर्णं जगाम सहराघवः।
विशालां नगरीं रम्यां दिव्यां स्वर्गोपमां तदा॥
११अथ रामो महाप्राज्ञो विश्वामित्रं महामुनिम्।
पप्रच्छ प्राञ्जलिर्भूत्वा विशालामुत्तमां पुरीम्॥
उत्तरं तीरम् आसाद्य ते ऋषिगणं सम्पूज्य गङ्गाकूले निविष्टाः सन्तः विशालां पुरीं ददृशुः। ततः मुनिवरः राघवेण सह तूर्णं तां रम्यां दिव्यां स्वर्गोपमां विशालां नगरीं जगाम। अथ महाप्राज्ञः रामः प्राञ्जलिः भूत्वा महामुनिं विश्वामित्रं तस्याः उत्तमायाः पुर्याः विषये पप्रच्छ। एतेन सर्गेण कथाक्षेत्रं गङ्गायाः दक्षिणतीरात् उत्तरतीरं गच्छति; विशाला च अग्रिमाणां सर्गाणां कथाभूमिः भवति। नगर्याः दर्शनेन एव रामस्य प्रश्नः जातः — एषा रीतिः रामायणे पुनः पुनः दृश्यते, यत् स्थानदर्शनात् कथा प्रसूयते। ‘सम्पूज्यर्षिगणम्’ इति पदेन दर्श्यते यत् तरणानन्तरम् अपि विधिः न त्यज्यते; पारं गत्वा प्रथमं पूजा, ततः निवासः, ततः च नगर्याः दर्शनम् इति क्रमः।
ఉత్తర తీరాన్ని చేరి, వారు ఋషిగణాన్ని పూజించి, గంగాతీరాన కూర్చొని విశాలానగరిని చూశారు. తరువాత మునిశ్రేష్ఠుడు రాఘవునితో కలిసి రమ్యమైన, దివ్యమైన, స్వర్గంతో సమానమైన ఆ విశాలానగరానికి త్వరగా వెళ్ళాడు. అప్పుడు మహాప్రాజ్ఞుడైన రాముడు చేతులు జోడించి ఆ ఉత్తమ నగరం గురించి మహాముని విశ్వామిత్రుని అడిగాడు. ఈ సర్గతో కథాక్షేత్రం గంగ దక్షిణ తీరం నుండి ఉత్తర తీరానికి మారుతుంది; తరువాతి సర్గలకు విశాల కథాభూమి అవుతుంది. నగరాన్ని చూడగానే రామునికి ప్రశ్న కలిగింది; స్థలాన్ని చూడడం వల్ల కథ పుట్టడం అనే ఈ పద్ధతి రామాయణంలో మళ్ళీ మళ్ళీ కనిపిస్తుంది. ‘సంపూజ్యర్షిగణమ్’ (ఋషిగణాన్ని పూజించి) అనే పదం వల్ల నది దాటిన తరువాత కూడా విధి విడువబడలేదని తెలుస్తుంది; ఆవలి ఒడ్డు చేరగానే మొదట పూజ, తరువాత విశ్రాంతి, ఆ తరువాత నగరదర్శనం అనే క్రమం ఇది.
வடகரையை அடைந்து, ரிஷிக் கூட்டத்தை வணங்கி, கங்கைக் கரையில் அமர்ந்தபோது அவர்கள் விசாலா நகரைக் கண்டனர். பின்னர் முனிவர்களுள் சிறந்தவர் ராகவனுடன் விரைவாக, அழகிய, தெய்வீகமான, சொர்க்கத்துக்கு நிகரான அந்த விசாலா நகருக்குச் சென்றார். அப்போது பேரறிவாளனான ராமன் கைகூப்பி, மாமுனிவரான விசுவாமித்திரரிடம் அந்தச் சிறந்த நகரைப் பற்றிக் கேட்டான். இந்தச் சர்க்கத்தோடு கதைக்களம் கங்கையின் தென்கரையிலிருந்து வடகரைக்குச் செல்கிறது; விசாலா அடுத்த சர்க்கங்களின் கதைக்களமாகிறது. நகரைக் கண்டதாலேயே ராமனின் வினா பிறந்தது; இடத்தைக் காண்பதிலிருந்து கதை பிறக்கும் இந்த முறை ராமாயணத்தில் மீண்டும் மீண்டும் காணப்படுகிறது. ‘ஸம்பூஜ்யர்ஷிகணம்’ (ரிஷிக் கூட்டத்தை வணங்கி) என்ற சொல்லால், கடந்த பிறகும் நெறிமுறை கைவிடப்படவில்லை என்பது காட்டப்படுகிறது: அக்கரை சென்றதும் முதலில் வழிபாடு, பிறகு தங்குதல், பிறகு நகரைக் காணுதல் என்பதே வரிசை.
ಉತ್ತರ ದಡವನ್ನು ತಲುಪಿ ಅವರು ಋಷಿಗಣವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಗಂಗೆಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ ವಿಶಾಲಾ ಪುರಿಯನ್ನು ಕಂಡರು. ಅನಂತರ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನು ರಾಘವನೊಡನೆ ಬೇಗನೆ ರಮ್ಯವೂ ದಿವ್ಯವೂ ಸ್ವರ್ಗಸಮಾನವೂ ಆದ ಆ ವಿಶಾಲಾ ನಗರಿಗೆ ಹೋದನು. ಆಗ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ ರಾಮನು ಕೈಮುಗಿದು ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನನ್ನು ಆ ಉತ್ತಮ ಪುರಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಕೇಳಿದನು. ಈ ಸರ್ಗದಿಂದ ಕಥಾಕ್ಷೇತ್ರವು ಗಂಗೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ತೀರದಿಂದ ಉತ್ತರ ತೀರಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ; ವಿಶಾಲೆಯೇ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗಗಳ ಕಥಾಭೂಮಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರಿಯನ್ನು ಕಂಡ ಕೂಡಲೇ ರಾಮನಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟಿತು — ಸ್ಥಳದರ್ಶನದಿಂದ ಕಥೆ ಹುಟ್ಟುವ ಈ ರೀತಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ‘ಸಂಪೂಜ್ಯರ್ಷಿಗಣಮ್’ (ಋಷಿಗಣವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ದಾಟಿದ ನಂತರವೂ ವಿಧಿಯನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ; ಆಚೆ ದಡ ಸೇರಿದ ಮೇಲೆ ಮೊದಲು ಪೂಜೆ, ಅನಂತರ ವಿಶ್ರಾಂತಿ, ಅನಂತರ ನಗರಿಯ ದರ್ಶನ — ಇದು ಕ್ರಮ.
വടക്കേ തീരത്തെത്തി ഋഷിഗണത്തെ പൂജിച്ച് ഗംഗാതീരത്ത് ഇരുന്നപ്പോൾ അവർ വിശാലാപുരി കണ്ടു. പിന്നീട് മുനിശ്രേഷ്ഠൻ രാഘവനോടൊപ്പം രമ്യവും ദിവ്യവും സ്വർഗതുല്യവുമായ ആ വിശാലാനഗരിയിലേക്കു വേഗം പോയി. അപ്പോൾ മഹാപ്രാജ്ഞനായ രാമൻ കൈകൂപ്പി മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രനോട് ആ ഉത്തമപുരിയെക്കുറിച്ചു ചോദിച്ചു. ഈ സർഗത്തോടെ കഥാക്ഷേത്രം ഗംഗയുടെ തെക്കേ തീരത്തുനിന്ന് വടക്കേ തീരത്തേക്കു നീങ്ങുന്നു; വിശാല വരുന്ന സർഗങ്ങളുടെ കഥാഭൂമിയായിത്തീരുന്നു. നഗരം കണ്ടതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് രാമന്റെ ചോദ്യം ഉണ്ടായത്; സ്ഥലദർശനത്തിൽനിന്നു കഥ ജനിക്കുക എന്ന ഈ രീതി രാമായണത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും കാണാം. ‘സംപൂജ്യർഷിഗണം’ (ഋഷിഗണത്തെ പൂജിച്ച്) എന്ന പദംകൊണ്ട് നദി കടന്നശേഷവും വിധി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നില്ലെന്നു കാണിക്കുന്നു; അക്കരെയെത്തി ആദ്യം പൂജ, പിന്നെ വിശ്രമം, പിന്നെ നഗരദർശനം എന്നതാണ് ക്രമം.
Reaching the northern bank, they honoured the company of sages, settled on the shore of the Gaṅgā, and caught sight of the city of Viśālā. Then the best of sages went quickly with the Rāghavas to that lovely, radiant city, which looked like heaven itself. And Rāma of great wisdom, with folded hands, asked the great sage Viśvāmitra about that fine city. With this sarga the scene of the story moves from the southern bank of the Gaṅgā to the northern, and Viśālā becomes the setting for the sargas that follow. The sight of the city prompted Rāma's question, as again and again in the Rāmāyaṇa a story is born from the sight of a place. And even after the crossing the proper forms are kept: first honour to the sages, then rest, then the view of the city.
१२कतमो राजवंशोऽयं विशालायां महामुने।
श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते परं कौतूहलं हि मे॥
१३तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामस्य मुनिपुंगवः।
आख्यातुं तत्समारेभे विशालायाः पुरातनम्॥
१४श्रूयतां राम शक्रस्य कथां कथयतः श्रुताम्।
अस्मिन्देशे हि यद्वृत्तं शृणु तत्त्वेन राघव॥
रामः पृच्छति — ‘महामुने, विशालायां कतमः अयं राजवंशः? भद्रं ते; श्रोतुम् इच्छामि, मम हि परं कौतूहलम्।’ तस्य रामस्य तत् वचनं श्रुत्वा मुनिपुंगवः विशालायाः पुरातनं वृत्तम् आख्यातुं समारेभे — ‘राम, शक्रस्य मुखात् मया श्रुतां कथां शृणु; अस्मिन् देशे यत् वृत्तं तत् तत्त्वेन शृणु, राघव।’ अत्र ध्यातव्यम् — विश्वामित्रः स्वयं न प्रत्यक्षदर्शी, अपि तु इन्द्रात् श्रुतवान्; एवं परम्परया आगता कथा ‘श्रुता’ इति पदेन सूचिता। कथायाः प्रामाण्यं च तेन एव स्थिरीक्रियते। ‘भद्रं ते’ इति च रामस्य शिष्टता — प्रश्नात् पूर्वं गुरोः मङ्गलम् एव सः वदति। ‘पुरातनम्’ इति पदेन कथायाः प्राचीनत्वं, ‘तत्त्वेन’ इति पदेन च यथार्थत्वं विश्वामित्रः प्रतिजानीते।
రాముడు అడుగుతున్నాడు: ‘మహామునీ, విశాలలో ఉన్న ఈ రాజవంశం ఏది? మీకు శుభమగుగాక; వినాలని కోరుతున్నాను, నాకు ఎంతో కుతూహలంగా ఉంది.’ రాముని ఆ మాట విని మునిపుంగవుడు విశాల పురాతన వృత్తాంతాన్ని చెప్పడం ప్రారంభించాడు: ‘రామా, శక్రుని నోటినుండి నేను విన్న కథను విను; రాఘవా, ఈ దేశంలో జరిగినదానిని యథార్థంగా విను.’ ఇక్కడ గమనించాలి: విశ్వామిత్రుడు స్వయంగా ప్రత్యక్షసాక్షి కాడు, ఇంద్రుని నుండి విన్నవాడు; ఈ విధంగా పరంపరగా వచ్చిన కథ అని ‘శ్రుతా’ (విన్న) అనే పదం సూచిస్తుంది. కథ ప్రామాణికత కూడా దానివల్లనే స్థిరపడుతుంది. ‘భద్రం తే’ (నీకు శుభమగుగాక) అనడం రాముని శిష్టత; ప్రశ్నకు ముందు అతడు గురువుకు మంగళమే పలుకుతాడు. ‘పురాతనమ్’ అనే పదంతో కథ ప్రాచీనతనూ, ‘తత్త్వేన’ (యథార్థంగా) అనే పదంతో దాని యథార్థతనూ విశ్వామిత్రుడు ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాడు.
ராமன் கேட்கிறான்: ‘மாமுனிவரே, விசாலாவில் உள்ள இந்த அரச வம்சம் எது? உமக்கு நலம் உண்டாகட்டும்; கேட்க விரும்புகிறேன், எனக்குப் பெரும் ஆவல் உள்ளது.’ ராமனின் அந்தச் சொல்லைக் கேட்டு முனிவர்களுள் சிறந்தவர் விசாலாவின் பழைய வரலாற்றைச் சொல்லத் தொடங்கினார்: ‘ராமா, இந்திரனின் வாயிலிருந்து நான் கேட்ட கதையைக் கேள்; ராகவா, இந்த நாட்டில் நடந்ததை உள்ளபடி கேள்.’ இங்கே கவனிக்க வேண்டியது: விசுவாமித்திரர் தாமே நேரில் கண்டவர் அல்லர், இந்திரனிடமிருந்து கேட்டவர்; இவ்வாறு மரபு வழியாக வந்த கதை ‘ச்ருதா’ (கேட்கப்பட்டது) என்ற சொல்லால் குறிக்கப்படுகிறது. கதையின் நம்பகத்தன்மையும் அதனாலேயே நிலைநாட்டப்படுகிறது. ‘பத்ரம் தே’ (உமக்கு நலம் உண்டாகட்டும்) என்பது ராமனின் நாகரிகம்: வினா கேட்பதற்கு முன் அவன் குருவுக்கு மங்களமே சொல்கிறான். ‘புராதனம்’ (பழையது) என்ற சொல்லால் கதையின் தொன்மையையும், ‘தத்த்வேன’ (உள்ளபடி) என்ற சொல்லால் அதன் உண்மைத்தன்மையையும் விசுவாமித்திரர் உறுதியளிக்கிறார்.
ರಾಮನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ: ‘ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ವಿಶಾಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ರಾಜವಂಶ ಯಾವುದು? ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ, ನನಗೆ ಬಹಳ ಕುತೂಹಲವಿದೆ.’ ರಾಮನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನಿಪುಂಗವನು ವಿಶಾಲೆಯ ಪುರಾತನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು: ‘ರಾಮ, ಶಕ್ರನ ಬಾಯಿಂದ ನಾನು ಕೇಳಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳು; ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಏನು ನಡೆಯಿತೋ ಅದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಕೇಳು, ರಾಘವ.’ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು — ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ತಾನೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಕಂಡವನಲ್ಲ, ಇಂದ್ರನಿಂದ ಕೇಳಿದವನು; ಹೀಗೆ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದ ಕಥೆಯನ್ನು ‘ಶ್ರುತಾ’ (ಕೇಳಿದ) ಎಂಬ ಪದ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಥೆಯ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವೂ ಅದರಿಂದಲೇ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಭದ್ರಂ ತೇ’ (ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ) ಎಂಬುದು ರಾಮನ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ — ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಮೊದಲು ಗುರುವಿಗೆ ಮಂಗಳವನ್ನೇ ಹಾರೈಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಪುರಾತನಮ್’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕಥೆಯ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನೂ ‘ತತ್ತ್ವೇನ’ (ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅದರ ಸತ್ಯತೆಯನ್ನೂ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
രാമൻ ചോദിക്കുന്നു: ‘മഹാമുനേ, വിശാലയിൽ വാഴുന്ന ഈ രാജവംശം ഏതാണ്? അങ്ങേക്കു മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ; കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, എനിക്ക് അത്യന്തം കൗതുകമുണ്ട്.’ രാമന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠൻ വിശാലയുടെ പുരാതനവൃത്താന്തം പറയാൻ തുടങ്ങി: ‘രാമാ, ശക്രന്റെ നാവിൽനിന്നു ഞാൻ കേട്ട കഥ കേൾക്കുക; ഈ ദേശത്ത് എന്തു സംഭവിച്ചുവോ അത് യഥാർഥമായി കേൾക്കുക, രാഘവാ.’ ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്: വിശ്വാമിത്രൻ സ്വയം കണ്ട സാക്ഷിയല്ല, ഇന്ദ്രനിൽനിന്നു കേട്ടവനാണ്; ഇങ്ങനെ പരമ്പരയായി വന്ന കഥയാണെന്ന് ‘ശ്രുതാ’ (കേട്ട) എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കഥയുടെ പ്രാമാണ്യവും അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഉറപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ഭദ്രം തേ’ (അങ്ങേക്കു മംഗളം) എന്നത് രാമന്റെ ശിഷ്ടതയാണ്; ചോദ്യത്തിനു മുമ്പ് അവൻ ഗുരുവിന്റെ മംഗളംതന്നെ പറയുന്നു. ‘പുരാതനം’ എന്ന പദംകൊണ്ട് കഥയുടെ പ്രാചീനതയും ‘തത്ത്വേന’ (യഥാർഥമായി) എന്ന പദംകൊണ്ട് അതിന്റെ സത്യതയും വിശ്വാമിത്രൻ ഉറപ്പുനൽകുന്നു.
Rāma asked: "Great sage, what royal line rules here in Viśālā? Bless you; I want to hear, for I am very curious." Hearing Rāma's words, the best of sages began to tell the ancient story of Viśālā: "Listen, Rāma, to the tale I heard from Śakra himself; hear truly, Rāghava, what happened in this land." Viśvāmitra was not an eyewitness but heard it from Indra, so the story comes down through tradition, and that is what gives it authority. Rāma's "bless you" is his courtesy, a good wish for his teacher before his question. By calling the tale ancient and promising to tell it truly, Viśvāmitra vouches both for its age and for its truth.
१५पूर्वं कृतयुगे राम दितेः पुत्रा महाबलाः।
अदितेश्च महाभागा वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः॥
१६ततस्तेषां नरव्याघ्र बुद्धिरासीन्महात्मनाम्।
अमरा विजराश्चैव कथं स्यामो निरामयाः॥
१७तेषां चिन्तयतां तत्र बुद्धिरासीद्विपश्चिताम्।
क्षीरोदमथनं कृत्वा रसं प्राप्स्याम तत्र वै॥
१८ततो निश्चित्य मथनं योक्त्रं कृत्वा च वासुकिम्।
मन्थानं मन्दरं कृत्वा ममन्थुरमितौजसः॥
‘पूर्वं कृतयुगे, राम, दितेः पुत्राः महाबलाः आसन्, अदितेः च पुत्राः महाभागाः वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः। ततः तेषां महात्मनां बुद्धिः आसीत् — कथं वयम् अमराः निर्जराः निरामयाः च स्याम इति। चिन्तयतां तेषां विपश्चितां पुनः बुद्धिः आसीत् — क्षीरोदस्य मथनं कृत्वा तत्र रसं प्राप्स्याम इति। ततः मथनं निश्चित्य वासुकिं योक्त्रं कृत्वा मन्दरं च मन्थानं कृत्वा ते अमितौजसः ममन्थुः।’ अत्र देवाः असुराः च एकस्मिन् एव कर्मणि सहिताः वर्तन्ते; विरोधः पश्चात् अमृते एव जायते। ‘अमराः निर्जराः निरामयाः’ इति त्रयः शब्दाः त्रीन् भयान् सूचयन्ति — मृत्युः, जरा, व्याधिः च। एतेषाम् एव निवृत्तये अमृतम् इष्यते। वासुकेः योक्त्रत्वं मन्दरस्य च मन्थानत्वं लौकिकदधिमन्थनस्य एव विशाला प्रतिमा।
‘రామా, పూర్వం కృతయుగంలో దితి కుమారులు మహాబలవంతులుగా ఉండేవారు; అదితి కుమారులు కూడా మహాభాగులు, వీర్యవంతులు, మిక్కిలి ధర్మాత్ములు. అప్పుడు ఆ మహాత్ములకు “మనం మరణం లేనివారిగా, ముసలితనం లేనివారిగా, రోగం లేనివారిగా ఎలా అవుదాం” అనే ఆలోచన కలిగింది. అలా ఆలోచిస్తున్న ఆ విజ్ఞులకు మళ్ళీ “క్షీరసాగరాన్ని మథించి అందులోంచి రసాన్ని పొందుదాం” అనే ఆలోచన కలిగింది. అప్పుడు మథనం చేయాలని నిశ్చయించి, వాసుకిని తాడుగా, మందరాన్ని కవ్వంగా చేసుకొని, అపరిమిత తేజస్సు గల వారు మథించారు.’ ఇక్కడ దేవతలూ అసురులూ ఒకే కార్యంలో కలిసి ఉన్నారు; విరోధం తరువాత అమృతం విషయంలోనే పుడుతుంది. ‘అమరాః నిర్జరాః నిరామయాః’ అనే మూడు పదాలు మూడు భయాలను సూచిస్తాయి: మృత్యువు, ముసలితనం, వ్యాధి. వీటి నివారణకోసమే అమృతం కోరబడుతుంది. వాసుకి తాడు కావడం, మందరం కవ్వం కావడం లోకంలో పెరుగు చిలకడానికి విశాలమైన ప్రతిరూపమే.
‘ராமா, முன்பு கிருத யுகத்தில் திதியின் புதல்வர்கள் பெரும் வலிமை உடையவர்களாக இருந்தனர்; அதிதியின் புதல்வர்களோ பெரும் பேறு பெற்றவர்களாக, வீரம் மிக்கவர்களாக, அறநெறி தவறாதவர்களாக இருந்தனர். அப்போது அந்த மகாத்மாக்களுக்கு, நாம் எவ்வாறு சாவற்றவர்களாக, மூப்பற்றவர்களாக, நோயற்றவர்களாக ஆகலாம் என்ற எண்ணம் தோன்றியது. இவ்வாறு சிந்தித்த அந்த அறிஞர்களுக்கு மீண்டும் ஓர் எண்ணம் தோன்றியது: பாற்கடலைக் கடைந்து அங்கே சாரத்தைப் பெறுவோம் என்று. பின்னர் கடைவதென்று முடிவு செய்து, வாசுகியைக் கயிறாகவும் மந்தர மலையை மத்தாகவும் கொண்டு அளவற்ற ஆற்றல் படைத்த அவர்கள் கடைந்தனர்.’ இங்கே தேவர்களும் அசுரர்களும் ஒரே செயலில் ஒன்றுசேர்ந்து இருக்கின்றனர்; பகை பின்னர் அமுதத்தின் பொருட்டே பிறக்கிறது. ‘அமரா: நிர்ஜரா: நிராமயா:’ (சாவற்றவர், மூப்பற்றவர், நோயற்றவர்) என்ற மூன்று சொற்களும் மூன்று அச்சங்களைக் குறிக்கின்றன: சாவு, மூப்பு, நோய். இவற்றை நீக்கவே அமுதம் விரும்பப்படுகிறது. வாசுகி கயிறாவதும் மந்தரம் மத்தாவதும் உலகியலில் தயிர் கடைவதன் பேருருவமே.
‘ರಾಮ, ಹಿಂದೆ ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ದಿತಿಯ ಪುತ್ರರು ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದರು; ಅದಿತಿಯ ಪುತ್ರರು ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳೂ ವೀರ್ಯವಂತರೂ ಸುಧಾರ್ಮಿಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಆಗ ಆ ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ — ನಾವು ಹೇಗೆ ಅಮರರೂ ಮುಪ್ಪಿಲ್ಲದವರೂ ರೋಗರಹಿತರೂ ಆಗಬಹುದು ಎಂಬ ಯೋಚನೆ ಬಂತು. ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಮತ್ತೆ — ಕ್ಷೀರಸಾಗರವನ್ನು ಮಥಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ರಸವನ್ನು ಪಡೆಯೋಣ ಎಂಬ ಬುದ್ಧಿ ಹುಟ್ಟಿತು. ಅನಂತರ ಮಥನವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ಹಗ್ಗವಾಗಿಯೂ ಮಂದರವನ್ನು ಕಡಗೋಲಾಗಿಯೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆ ಅಮಿತತೇಜಸ್ವಿಗಳು ಕಡೆದರು.’ ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೂ ಅಸುರರೂ ಒಂದೇ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ; ವಿರೋಧವು ಆಮೇಲೆ ಅಮೃತದ ವಿಷಯದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ‘ಅಮರಾಃ ನಿರ್ಜರಾಃ ನಿರಾಮಯಾಃ’ ಎಂಬ ಮೂರು ಶಬ್ದಗಳು ಮೂರು ಭಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ — ಮೃತ್ಯು, ಮುಪ್ಪು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಧಿ. ಇವುಗಳ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿಯೇ ಅಮೃತವನ್ನು ಬಯಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಸುಕಿ ಹಗ್ಗವಾಗುವುದು, ಮಂದರ ಕಡಗೋಲಾಗುವುದು — ಇದು ಲೌಕಿಕವಾದ ಮೊಸರು ಕಡೆಯುವುದರದೇ ಬೃಹತ್ ಪ್ರತಿಮೆ.
‘രാമാ, പണ്ട് കൃതയുഗത്തിൽ ദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ മഹാബലന്മാരായിരുന്നു; അദിതിയുടെ പുത്രന്മാരോ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരും വീര്യവാന്മാരും ധർമിഷ്ഠരുമായിരുന്നു. അപ്പോൾ ആ മഹാത്മാക്കൾക്ക് ഒരു ചിന്തയുണ്ടായി: എങ്ങനെ നമുക്കു മരണമില്ലാത്തവരും ജരയില്ലാത്തവരും രോഗമില്ലാത്തവരുമായിത്തീരാം എന്ന്. ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ വിദ്വാന്മാർക്ക് വീണ്ടും ഒരു ബുദ്ധി തോന്നി: പാലാഴി കടഞ്ഞ് അതിൽനിന്നു രസം നേടാം എന്ന്. അങ്ങനെ മഥനം നിശ്ചയിച്ച്, വാസുകിയെ കയറാക്കി, മന്ദരത്തെ കടകോലാക്കി, അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള അവർ കടഞ്ഞു.’ ഇവിടെ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഒരേ കർമത്തിൽ ഒന്നിച്ചുനിൽക്കുന്നു; വിരോധം പിന്നീട് അമൃതത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ മാത്രമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ‘അമരന്മാർ, നിർജരന്മാർ, നിരാമയന്മാർ’ എന്ന മൂന്നു വാക്കുകൾ മൂന്നു ഭയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു: മരണം, ജര, വ്യാധി. ഇവയുടെ നിവൃത്തിക്കുവേണ്ടിയാണ് അമൃതം ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നത്. വാസുകി കയറാകുന്നതും മന്ദരം കടകോലാകുന്നതും ലോകത്തിലെ തൈരുകടയലിന്റെതന്നെ ഒരു വിശാലമായ പ്രതിമയാണ്.
"Long ago, Rāma, in the Kṛta age, the sons of Diti were mighty, and the sons of Aditi were greatly blessed, valiant and most righteous. Then these great beings began to wonder, 'How may we become deathless, untouched by age and free of disease?' As they pondered, the wise ones thought, 'By churning the ocean of milk we shall win the elixir within it.' So they resolved on the churning, made Vāsuki the serpent their rope and Mount Mandara their churning-stick, and those beings of boundless strength began to churn." Here gods and asuras work together in a single task; the quarrel will come later, over the nectar itself. The three words deathless, ageless and free of disease name three fears, of death, old age and sickness, and it was to end these that the nectar was sought. Vāsuki as the rope and Mandara as the stick are a vast image of the everyday churning of curds.
१९अथ वर्षसहस्रेण योक्त्रसर्पशिरांसि च।
वमन्तोऽतिविषं तत्र ददंशुर्दशनैः शिलाः॥
२०उत्पपाताग्निसंकाशं हालाहलमहाविषम्।
तेन दग्धं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्॥
‘अथ वर्षसहस्रेण योक्त्रभूतस्य सर्पस्य बहूनि शिरांसि अतिविषं वमन्ति सन्ति दशनैः शिलाः ददंशुः। ततः अग्निसंकाशं हालाहलं नाम महाविषम् उत्पपात; तेन च सदेवासुरमानुषं सर्वं जगत् दग्धम्।’ इदं हालाहलवृत्तं गीताप्रेसमुद्रणस्य (प्रचलितपाठस्य) विशेषः; बडोदा-समीक्षितसंस्करणे एतत् न विद्यते, तत्र मथनात् साक्षात् धन्वन्तरिः एव उत्तिष्ठति। अत्र सूच्यते — यत् किञ्चित् महत् साध्यते, तत्र प्रथमं विघ्नः एव उत्तिष्ठति; अमृतात् पूर्वं विषम् एव आगच्छति। ‘वर्षसहस्रेण’ इति पदं द्विः अस्मिन् सर्गे आगच्छति — एकवारं विषोत्पत्तौ, अपरवारं धन्वन्तर्युदये; तेन कर्मणः दीर्घता पुनः पुनः सूचिता।
‘అప్పుడు వెయ్యి సంవత్సరాలకు, తాడుగా ఉన్న ఆ సర్పం యొక్క అనేక శిరస్సులు తీవ్రమైన విషాన్ని కక్కుతూ కోరలతో శిలలను కరిచాయి. అప్పుడు అగ్నిలాంటి హాలాహలం అనే మహావిషం పైకి ఎగసింది; దానితో దేవాసుర మానవులతో కూడిన సమస్త జగత్తూ దహించుకుపోయింది.’ ఈ హాలాహల వృత్తాంతం గీతాప్రెస్ ముద్రణ (వల్గేట్) ప్రత్యేకత; బరోడా సమీక్షిత సంస్కరణలో ఇది లేదు, అక్కడ మథనం నుండి నేరుగా ధన్వంతరే ఉద్భవిస్తాడు. ఇక్కడ సూచింపబడేది: ఏదైనా గొప్ప కార్యం సాధించేటప్పుడు మొదట విఘ్నమే లేస్తుంది; అమృతానికి ముందు విషమే వస్తుంది. ‘వర్షసహస్రేణ’ (వెయ్యి సంవత్సరాలకు) అనే పదం ఈ సర్గలో రెండుసార్లు వస్తుంది: ఒకసారి విషం పుట్టినప్పుడు, మరొకసారి ధన్వంతరి ఉదయించినప్పుడు; దానివల్ల కార్యం ఎంత దీర్ఘమైనదో మళ్ళీ మళ్ళీ సూచింపబడింది.
‘பிறகு ஆயிரம் ஆண்டுகள் கழிந்ததும், கயிறாக இருந்த பாம்பின் பல தலைகள் கொடிய விஷத்தைக் கக்கிக்கொண்டே பற்களால் பாறைகளைக் கடித்தன. அப்போது நெருப்புக்கு நிகரான ஆலகாலம் என்ற பெரு விஷம் மேலெழுந்தது; அதனால் தேவர், அசுரர், மனிதர் உள்ளிட்ட உலகம் முழுவதும் எரிந்தது.’ இந்த ஆலகால வரலாறு கீதா பிரஸ் பதிப்பின் (வல்கேட்டின்) தனிச்சிறப்பு; பரோடா திறனாய்வுப் பதிப்பில் இது இல்லை, அங்கே கடைதலிலிருந்து நேரடியாகத் தன்வந்திரியே எழுகிறார். இங்கே குறிப்பிடப்படுவது: பெரியது எதையேனும் சாதிக்கும்போது முதலில் இடையூறே எழுகிறது; அமுதத்துக்கு முன் விஷமே வருகிறது. ‘வர்ஷஸஹஸ்ரேண’ (ஆயிரம் ஆண்டுகள் கழிந்து) என்ற சொல் இந்தச் சர்க்கத்தில் இருமுறை வருகிறது: ஒருமுறை விஷம் தோன்றும்போது, மறுமுறை தன்வந்திரி எழும்போது; அதனால் செயலின் நீளம் மீண்டும் மீண்டும் குறிப்பிடப்படுகிறது.
‘ಅನಂತರ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಹಗ್ಗವಾಗಿದ್ದ ಸರ್ಪದ ಅನೇಕ ತಲೆಗಳು ಘೋರವಿಷವನ್ನು ಕಾರುತ್ತಾ ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚಿದವು. ಆಗ ಅಗ್ನಿಯಂತಿರುವ ಹಾಲಾಹಲವೆಂಬ ಮಹಾವಿಷ ಮೇಲೆದ್ದಿತು; ಅದರಿಂದ ದೇವ-ಅಸುರ-ಮನುಷ್ಯರೊಡಗೂಡಿದ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು.’ ಈ ಹಾಲಾಹಲ ವೃತ್ತಾಂತವು ಗೀತಾಪ್ರೆಸ್ ಮುದ್ರಣದ (ಪ್ರಚಲಿತ ಪಾಠದ, ವಲ್ಗೇಟ್ನ) ವಿಶೇಷ; ಬರೋಡಾ ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇದಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿ ಮಥನದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಧನ್ವಂತರಿಯೇ ಮೇಲೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತವಾಗುವುದು — ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಾಗ ಮೊದಲು ವಿಘ್ನವೇ ಏಳುತ್ತದೆ; ಅಮೃತಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ವಿಷವೇ ಬರುತ್ತದೆ. ‘ವರ್ಷಸಹಸ್ರೇಣ’ (ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ) ಎಂಬ ಪದ ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬರುತ್ತದೆ — ಒಮ್ಮೆ ವಿಷದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಧನ್ವಂತರಿಯ ಉದಯದಲ್ಲಿ; ಅದರಿಂದ ಕಾರ್ಯದ ದೀರ್ಘತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
‘ആയിരം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, കയറായിത്തീർന്ന സർപ്പത്തിന്റെ അനേകം ശിരസ്സുകൾ കൊടുംവിഷം ഛർദിച്ചുകൊണ്ട് പല്ലുകൾകൊണ്ട് പാറകളെ കടിച്ചു. അപ്പോൾ അഗ്നിക്കു തുല്യമായ ഹാലാഹലം എന്ന മഹാവിഷം പൊങ്ങിവന്നു; അതുകൊണ്ട് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും ഉൾപ്പെടെ ലോകം മുഴുവൻ ദഹിച്ചു.’ ഈ ഹാലാഹലവൃത്താന്തം ഗീതാപ്രസ് പതിപ്പിന്റെ (വൾഗേറ്റിന്റെ) സവിശേഷതയാണ്; ബറോഡ സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇതില്ല, അവിടെ മഥനത്തിൽനിന്നു നേരിട്ട് ധന്വന്തരിയാണ് ഉയർന്നുവരുന്നത്. ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്: മഹത്തായ എന്തെങ്കിലും സാധിക്കുമ്പോൾ ആദ്യം ഉയരുന്നത് വിഘ്നമാണ്; അമൃതത്തിനു മുമ്പേ വിഷമാണ് വരുന്നത്. ‘വർഷസഹസ്രേണ’ (ആയിരം വർഷംകൊണ്ട്) എന്ന പദം ഈ സർഗത്തിൽ രണ്ടുതവണ വരുന്നു: ഒരിക്കൽ വിഷോത്പത്തിയിലും മറ്റൊരിക്കൽ ധന്വന്തരിയുടെ ഉദയത്തിലും; അതുകൊണ്ട് കർമത്തിന്റെ ദൈർഘ്യം വീണ്ടും വീണ്ടും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
"Then, after a thousand years, the many heads of the serpent serving as the rope, spewing deadly venom, bit into the rocks with their fangs. Up rose the great poison called Hālāhala, blazing like fire, and it scorched the whole world with its gods, asuras and men." The lesson is that whenever something great is undertaken, the obstacle rises first: before nectar comes poison. The phrase "after a thousand years" appears twice in this sarga, once for the poison and once for Dhanvantari's rising, and so the length of the labour is stressed again.
२१अथ देवा महादेवं शङ्करं शरणार्थिनः।
जग्मुः पशुपतिं रुद्रं त्राहि त्राहीति तुष्टुवुः॥
२२एवमुक्तस्ततो देवैर्देवदेवेश्वरः प्रभुः।
प्रादुरासीत्ततोऽत्रैव शङ्खचक्रधरो हरिः॥
‘ततः देवाः शरणार्थिनः सन्तः महादेवं शङ्करं पशुपतिं रुद्रं जग्मुः, ‘त्राहि त्राहि’ इति च तुष्टुवुः। एवम् उक्तः देवदेवेश्वरः प्रभुः प्रादुरासीत्; तत्र एव च शङ्खचक्रधरः हरिः आविरभूत्।’ अत्र मुद्रणे हरिहरयोः समागमः वर्णितः — देवानां रक्षणे उभौ अपि सहितौ इति भावः। एतत् अपि प्रचलितपाठमात्रम्। ‘त्राहि त्राहि’ इति द्विरुक्तिः देवानां भयस्य तीव्रतां प्रकाशयति। ‘शरणार्थिनः’ इति पदम् अपि मननीयम् — ये स्वयं मथने प्रवृत्ताः ते एव अधुना शरणम् इच्छन्ति। ‘देवदेवेश्वरः’ इति च विशेषणम्, यतः देवानाम् अपि सः ईश्वरः।
‘అప్పుడు దేవతలు శరణు కోరుతూ మహాదేవుడైన శంకరుని, పశుపతి అయిన రుద్రుని దగ్గరకు వెళ్ళి “రక్షించు, రక్షించు” అంటూ స్తుతించారు. అలా వేడుకోబడిన దేవదేవేశ్వరుడైన ప్రభువు ప్రత్యక్షమయ్యాడు; అక్కడే శంఖచక్రధారి అయిన హరి కూడా ఆవిర్భవించాడు.’ ఇక్కడ ముద్రణలో హరిహరుల సమాగమం వర్ణించబడింది; దేవతలను రక్షించడంలో ఇద్దరూ కలిసి ఉన్నారని భావం. ఇది కూడా వల్గేట్లో మాత్రమే ఉంది. ‘త్రాహి త్రాహి’ (రక్షించు, రక్షించు) అనే ద్విరుక్తి దేవతల భయం ఎంత తీవ్రమైనదో వెల్లడిస్తుంది. ‘శరణార్థినః’ (శరణు కోరేవారు) అనే పదం కూడా మననం చేయదగినది: తామే స్వయంగా మథనానికి పూనుకున్నవారే ఇప్పుడు శరణు కోరుతున్నారు. ‘దేవదేవేశ్వరః’ అనే విశేషణం, ఎందుకంటే దేవతలకు కూడా అతడు ఈశ్వరుడు.
‘அப்போது தேவர்கள் அடைக்கலம் வேண்டி மகாதேவனான சங்கரனிடம், பசுபதியான ருத்திரனிடம் சென்று, ‘காப்பாற்று, காப்பாற்று’ என்று துதித்தனர். இவ்வாறு வேண்டப்பட்டதும் தேவதேவர்களின் ஈசனான பிரபு தோன்றினான்; அங்கேயே சங்கும் சக்கரமும் ஏந்திய ஹரியும் தோன்றினான்.’ இங்கே இந்தப் பதிப்பில் ஹரியும் ஹரனும் ஒன்றுகூடுவது விவரிக்கப்படுகிறது: தேவர்களைக் காப்பதில் இருவரும் இணைந்துள்ளனர் என்பது கருத்து. இதுவும் வல்கேட்டில் மட்டுமே உள்ளது. ‘த்ராஹி த்ராஹி’ (காப்பாற்று, காப்பாற்று) என்ற இரட்டிப்பு தேவர்களின் அச்சத்தின் கடுமையை வெளிப்படுத்துகிறது. ‘சரணார்த்தின:’ (அடைக்கலம் வேண்டுவோர்) என்ற சொல்லும் சிந்திக்கத் தக்கது: தாமே கடைதலில் ஈடுபட்டவர்களே இப்போது அடைக்கலம் தேடுகின்றனர். ‘தேவதேவேச்வர:’ என்ற அடைமொழியும் பொருத்தமே, ஏனெனில் அவன் தேவர்களுக்கும் ஈசன்.
‘ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಶರಣು ಬಯಸಿ ಮಹಾದೇವನಾದ ಶಂಕರನನ್ನು, ಪಶುಪತಿಯಾದ ರುದ್ರನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ, ‘ಕಾಪಾಡು, ಕಾಪಾಡು’ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿತನಾದ ದೇವದೇವೇಶ್ವರನಾದ ಪ್ರಭು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು; ಅಲ್ಲೇ ಶಂಖಚಕ್ರಧಾರಿಯಾದ ಹರಿಯೂ ಆವಿರ್ಭವಿಸಿದನು.’ ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಹರಿಹರರ ಸಮಾಗಮ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ — ದೇವತೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಜೊತೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಭಾವ. ಇದೂ ಪ್ರಚಲಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ‘ತ್ರಾಹಿ ತ್ರಾಹಿ’ (ಕಾಪಾಡು, ಕಾಪಾಡು) ಎಂಬ ದ್ವಿರುಕ್ತಿ ದೇವತೆಗಳ ಭಯದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಶರಣಾರ್ಥಿನಃ’ (ಶರಣು ಬಯಸುವವರು) ಎಂಬ ಪದವೂ ಮನನೀಯ — ತಾವೇ ಮಥನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವರು ಈಗ ಶರಣು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ‘ದೇವದೇವೇಶ್ವರಃ’ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವೂ ಸಾರ್ಥಕ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಒಡೆಯ.
‘അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ശരണം തേടി മഹാദേവനും ശങ്കരനും പശുപതിയുമായ രുദ്രന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, ‘രക്ഷിക്കണേ, രക്ഷിക്കണേ’ എന്നു സ്തുതിച്ചു. ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ദേവദേവേശ്വരനായ പ്രഭു പ്രത്യക്ഷനായി; അവിടെത്തന്നെ ശംഖചക്രധാരിയായ ഹരിയും ആവിർഭവിച്ചു.’ ഈ പതിപ്പിൽ ഹരിഹരന്മാരുടെ സമാഗമം വർണിച്ചിരിക്കുന്നു; ദേവന്മാരുടെ രക്ഷയിൽ ഇരുവരും ഒന്നിച്ചുനിൽക്കുന്നു എന്നാണ് ഭാവം. ഇതും വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. ‘ത്രാഹി ത്രാഹി’ (രക്ഷിക്കണേ, രക്ഷിക്കണേ) എന്ന ആവർത്തനം ദേവന്മാരുടെ ഭയത്തിന്റെ തീവ്രത പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. ‘ശരണാർഥികൾ’ എന്ന പദവും ചിന്തനീയമാണ്: സ്വയം മഥനത്തിനിറങ്ങിയവർതന്നെ ഇപ്പോൾ ശരണം തേടുന്നു. ‘ദേവദേവേശ്വരൻ’ എന്ന വിശേഷണവും ശ്രദ്ധേയം, കാരണം ദേവന്മാർക്കുപോലും അവൻ ഈശ്വരനാണ്.
"Then the gods, seeking refuge, went to Mahādeva, Śaṅkara, Paśupati, Rudra, and praised him, crying 'Save us, save us!' Addressed so by the gods, the lord, god of the gods, appeared, and there too appeared Hari, bearing conch and discus." Hari and Hara come together here, both joined in protecting the gods. The repeated "save us" shows how intense the gods' fear was. And notice that those who had themselves begun the churning now seek refuge. Śiva is called the lord even of the gods.
२३उवाचैनं स्मितं कृत्वा रुद्रं शूलधरं हरिः।
दैवतैर्मथ्यमाने तु यत्पूर्वं समुपस्थितम्॥
२४तत्त्वदीयं सुरश्रेष्ठ सुराणामग्रतो हि यत्।
अग्रपूजामिह स्थित्वा गृहाणेदं विषं प्रभो॥
‘हरिः स्मितं कृत्वा शूलधरं रुद्रम् उवाच — देवतैः मथ्यमाने समुद्रे यत् पूर्वं समुपस्थितं, यत् च सुराणाम् अग्रतः आगतं, तत् त्वदीयम् एव, सुरश्रेष्ठ; प्रभो, अग्रपूजाम् इह स्थित्वा इदं विषं गृहाण।’ अत्र ‘अग्रपूजा’ इति शब्देन देवेषु शिवस्य ज्येष्ठत्वं सूचितम्; विषग्रहणं च दण्डः न, अपि तु सम्मानः इति कविः दर्शयति। स्मितपूर्वकं वचनं च हरेः प्रसादं सख्यं च व्यनक्ति। समीक्षितसंस्करणे एतत् संवादवृत्तं न विद्यते; तत्र मथनात् साक्षात् धन्वन्तरिः एव उत्तिष्ठति। अतः अयं संवादः गीताप्रेसमुद्रणस्य एव सम्पत्तिः।
‘హరి చిరునవ్వు నవ్వి శూలధారి అయిన రుద్రునితో ఇలా అన్నాడు: సురశ్రేష్ఠా, దేవతలు సముద్రాన్ని మథిస్తుండగా మొదట ఏది వచ్చిందో, దేవతల ముందు ఏది నిలిచిందో, అది నీదే; ప్రభూ, ఇక్కడ నిలిచి అగ్రపూజగా ఈ విషాన్ని స్వీకరించు.’ ఇక్కడ ‘అగ్రపూజ’ అనే పదంతో దేవతలలో శివుని జ్యేష్ఠత్వం సూచింపబడింది; విషాన్ని స్వీకరించడం శిక్ష కాదు, సన్మానమే అని కవి చూపుతున్నాడు. చిరునవ్వుతో పలికిన మాట హరి ప్రసన్నతనూ స్నేహాన్నీ వ్యక్తం చేస్తుంది. సమీక్షిత సంస్కరణలో ఈ సంవాద వృత్తాంతం లేదు; అక్కడ మథనం నుండి నేరుగా ధన్వంతరే ఉద్భవిస్తాడు. కాబట్టి ఈ సంవాదం గీతాప్రెస్ ముద్రణకు మాత్రమే సొంతమైన సంపద.
‘ஹரி புன்னகைத்து, சூலம் ஏந்திய ருத்திரனிடம் சொன்னான்: தேவர்கள் கடலைக் கடையும்போது முதலில் வந்தது எதுவோ, தேவர்களுக்கு முன்னால் வந்தது எதுவோ, அது உன்னுடையதே, தேவர்களுள் சிறந்தவனே; பிரபுவே, இங்கே நின்று முதல் வழிபாடாக இந்த விஷத்தை ஏற்றுக்கொள்.’ இங்கே ‘அக்ரபூஜா’ (முதல் வழிபாடு) என்ற சொல்லால் தேவர்களுள் சிவனின் மூப்புநிலை குறிப்பிடப்படுகிறது; விஷத்தை ஏற்பது தண்டனை அல்ல, மரியாதையே என்று கவிஞர் காட்டுகிறார். புன்னகையுடன் கூறிய சொல் ஹரியின் அருளையும் நட்பையும் வெளிப்படுத்துகிறது. திறனாய்வுப் பதிப்பில் இந்த உரையாடல் இல்லை; அங்கே கடைதலிலிருந்து நேரடியாகத் தன்வந்திரியே எழுகிறார். ஆகவே இந்த உரையாடல் கீதா பிரஸ் பதிப்புக்கே உரிய செல்வம்.
‘ಹರಿಯು ಮುಗುಳ್ನಗೆ ಬೀರಿ ಶೂಲಧಾರಿಯಾದ ರುದ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು — ದೇವತೆಗಳು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಕಡೆಯುವಾಗ ಯಾವುದು ಮೊದಲು ಉದ್ಭವಿಸಿತೋ, ಯಾವುದು ದೇವತೆಗಳ ಮುಂದೆ ಮೊದಲು ಬಂತೋ, ಅದು ನಿನ್ನದೇ, ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠ; ಪ್ರಭುವೇ, ಇಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಅಗ್ರಪೂಜೆಯಾಗಿ ಈ ವಿಷವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು.’ ಇಲ್ಲಿ ‘ಅಗ್ರಪೂಜಾ’ (ಮೊದಲ ಪೂಜೆ, ಪ್ರಥಮ ಗೌರವ) ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಜ್ಯೇಷ್ಠತೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ; ವಿಷಗ್ರಹಣ ದಂಡನೆಯಲ್ಲ, ಸಮ್ಮಾನ ಎಂದು ಕವಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಗುಳ್ನಗೆಯೊಡನೆ ಆಡಿದ ಮಾತು ಹರಿಯ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯನ್ನೂ ಸ್ನೇಹವನ್ನೂ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂವಾದ ಪ್ರಸಂಗವಿಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿ ಮಥನದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಧನ್ವಂತರಿಯೇ ಮೇಲೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂವಾದವು ಗೀತಾಪ್ರೆಸ್ ಮುದ್ರಣದ್ದೇ ಸಂಪತ್ತು.
‘ഹരി പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ശൂലധാരിയായ രുദ്രനോടു പറഞ്ഞു: ദേവന്മാർ സമുദ്രം കടഞ്ഞപ്പോൾ ആദ്യം ഉയർന്നുവന്നതും ദേവന്മാരുടെ മുന്നിൽ എത്തിയതും എന്തോ അത് അങ്ങേക്കുള്ളതുതന്നെ, സുരശ്രേഷ്ഠാ; പ്രഭോ, ഇവിടെ നിന്നുകൊണ്ട് അഗ്രപൂജയായി ഈ വിഷം സ്വീകരിച്ചാലും.’ ഇവിടെ ‘അഗ്രപൂജ’ (ആദ്യത്തെ പൂജ) എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് ദേവന്മാരിൽ ശിവന്റെ ജ്യേഷ്ഠത സൂചിപ്പിക്കുന്നു; വിഷം ഏറ്റുവാങ്ങുന്നത് ശിക്ഷയല്ല, ബഹുമതിയാണെന്നു കവി കാണിക്കുന്നു. പുഞ്ചിരിയോടെയുള്ള വാക്ക് ഹരിയുടെ പ്രസാദവും സൗഹൃദവും വ്യക്തമാക്കുന്നു. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഈ സംവാദം ഇല്ല; അവിടെ മഥനത്തിൽനിന്നു നേരിട്ട് ധന്വന്തരിയാണ് ഉയരുന്നത്. അതിനാൽ ഈ സംവാദം ഗീതാപ്രസ് പതിപ്പിന്റെ മാത്രം സമ്പത്താണ്.
"Hari, smiling, said to Rudra, bearer of the trident: 'Whatever arose first when the gods were churning is yours, best of gods, since it came before all the gods. Stay here and take this poison as your due of first honour, Lord.'" The words "first honour" point to Śiva's seniority among the gods, and the poet shows that taking the poison was not a punishment but an honour. The smile with which Hari speaks shows his goodwill and friendship.
२५इत्युक्त्वा च सुरश्रेष्ठस्तत्रैवान्तरधीयत।
देवतानां भयं दृष्ट्वा श्रुत्वा वाक्यं तु शार्ङ्गिणः॥
२६हालाहलं विषं घोरं संजग्राहामृतोपमम्।
देवान्विसृज्य देवेशो जगाम भगवान्हरः॥
‘इति उक्त्वा सुरश्रेष्ठः विष्णुः तत्र एव अन्तर्धीयत। देवतानां भयं दृष्ट्वा शार्ङ्गिणः वाक्यं च श्रुत्वा देवेशः भगवान् हरः घोरं हालाहलं विषम् अमृतोपमं संजग्राह; देवान् विसृज्य च स्वं स्थानं जगाम।’ ‘अमृतोपमम्’ इति पदं मननीयम् — यः लोकहितार्थं विषम् अपि अमृतवत् गृह्णाति, सः एव महादेवः। अत्र गीताप्रेसभाष्ये कण्ठे धारणम् उक्तम्, मूले तु ‘संजग्राह’ इति एव पदम्। ‘देवान् विसृज्य’ इति पदेन च दृश्यते यत् उपकारं कृत्वा सः न तिष्ठति, न च प्रत्युपकारम् अपेक्षते; कर्म समाप्य स्वं स्थानम् एव गच्छति।
‘అలా చెప్పి సురశ్రేష్ఠుడైన విష్ణువు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. దేవతల భయాన్ని చూసి, శార్ఙ్గధారి మాటను విని, దేవేశుడైన భగవాన్ హరుడు ఘోరమైన హాలాహల విషాన్ని అమృతంలా స్వీకరించాడు; దేవతలను వీడ్కొలిపి తన స్థానానికి వెళ్ళాడు.’ ‘అమృతోపమమ్’ (అమృతంలాంటిదిగా) అనే పదం మననీయం: లోకహితం కోసం విషాన్ని కూడా అమృతంలా స్వీకరించేవాడే మహాదేవుడు. ఇక్కడ గీతాప్రెస్ వ్యాఖ్యలో కంఠంలో ధరించడం చెప్పబడింది, కానీ మూలంలో ‘సంజగ్రాహ’ (స్వీకరించాడు) అనే పదం మాత్రమే ఉంది. ‘దేవాన్ విసృజ్య’ (దేవతలను వీడ్కొలిపి) అనే పదంతో, ఉపకారం చేసి అతడు అక్కడ నిలవడని, ప్రత్యుపకారాన్ని ఆశించడని కనిపిస్తుంది; పని ముగించుకొని తన స్థానానికే వెళ్ళిపోతాడు.
‘இவ்வாறு சொல்லிவிட்டுத் தேவர்களுள் சிறந்தவனான விஷ்ணு அங்கேயே மறைந்தான். தேவர்களின் அச்சத்தைக் கண்டும், சார்ங்கம் ஏந்தியவனின் சொல்லைக் கேட்டும், தேவர்களின் ஈசனான பகவான் ஹரன் கொடிய ஆலகால விஷத்தை அமுதம் போல ஏற்றுக்கொண்டான்; தேவர்களை அனுப்பிவிட்டுத் தன் இருப்பிடத்துக்குச் சென்றான்.’ ‘அம்ருதோபமம்’ (அமுதம் போல) என்ற சொல் சிந்திக்கத் தக்கது: உலக நன்மைக்காக விஷத்தையும் அமுதம் போல ஏற்பவனே மகாதேவன். இங்கே கீதா பிரஸ் உரையில் கழுத்தில் தாங்கியதாகச் சொல்லப்படுகிறது; மூலத்திலோ ‘ஸம்ஜக்ராஹ’ (ஏற்றுக்கொண்டான்) என்ற சொல் மட்டுமே உள்ளது. ‘தேவான் விஸ்ருஜ்ய’ (தேவர்களை அனுப்பிவிட்டு) என்ற சொல்லால், உதவி செய்த பின் அவன் அங்கே தங்குவதுமில்லை, கைம்மாறு எதிர்பார்ப்பதுமில்லை என்பது தெரிகிறது; செயலை முடித்துத் தன் இருப்பிடத்துக்கே செல்கிறான்.
‘ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಸುರಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಿಷ್ಣು ಅಲ್ಲೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ದೇವತೆಗಳ ಭಯವನ್ನು ಕಂಡು, ಶಾರ್ಙ್ಗಧಾರಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ದೇವೇಶನಾದ ಭಗವಾನ್ ಹರನು ಘೋರವಾದ ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷವನ್ನು ಅಮೃತದಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು; ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.’ ‘ಅಮೃತೋಪಮಮ್’ (ಅಮೃತದಂತೆ) ಎಂಬ ಪದ ಮನನೀಯ — ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ವಿಷವನ್ನೂ ಅಮೃತದಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನೇ ಮಹಾದೇವ. ಇಲ್ಲಿ ಗೀತಾಪ್ರೆಸ್ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಿದೆ, ಆದರೆ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ‘ಸಂಜಗ್ರಾಹ’ (ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು) ಎಂಬ ಪದ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ‘ದೇವಾನ್ ವಿಸೃಜ್ಯ’ (ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕಾಣುವುದು — ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿ ಅವನು ಅಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರವನ್ನೂ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿಸಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
‘ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സുരശ്രേഷ്ഠനായ വിഷ്ണു അവിടെത്തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു. ദേവന്മാരുടെ ഭയം കണ്ടും ശാർങ്ഗധാരിയുടെ വാക്കു കേട്ടും ദേവേശനായ ഭഗവാൻ ഹരൻ ഘോരമായ ഹാലാഹലവിഷത്തെ അമൃതത്തെപ്പോലെ ഏറ്റുവാങ്ങി; ദേവന്മാരെ യാത്രയാക്കി സ്വന്തം സ്ഥാനത്തേക്കു പോയി.’ ‘അമൃതോപമം’ (അമൃതത്തിനു തുല്യമായി) എന്ന പദം ചിന്തനീയമാണ്: ലോകഹിതത്തിനുവേണ്ടി വിഷത്തെപ്പോലും അമൃതംപോലെ സ്വീകരിക്കുന്നവനാണ് മഹാദേവൻ. ഇവിടെ ഗീതാപ്രസ് വ്യാഖ്യാനത്തിൽ കണ്ഠത്തിൽ ധരിച്ചു എന്നു പറയുന്നു; മൂലത്തിലാകട്ടെ ‘സഞ്ജഗ്രാഹ’ (ഏറ്റുവാങ്ങി) എന്ന പദം മാത്രമേയുള്ളൂ. ‘ദേവാൻ വിസൃജ്യ’ (ദേവന്മാരെ യാത്രയാക്കി) എന്ന പദംകൊണ്ട്, ഉപകാരം ചെയ്തശേഷം അവൻ അവിടെ തങ്ങുന്നില്ലെന്നും പ്രത്യുപകാരം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ലെന്നും കാണാം; കർമം പൂർത്തിയാക്കി സ്വന്തം സ്ഥാനത്തേക്കുതന്നെ മടങ്ങുന്നു.
"Having said this, Viṣṇu, the best of gods, vanished on the spot. Seeing the gods' terror and hearing the words of the bearer of the Śārṅga bow, Hara, lord of the gods, took up the dreadful Hālāhala poison as if it were nectar, and then, dismissing the gods, the blessed one went to his own place." "As if it were nectar" deserves thought: the one who takes even poison like nectar for the good of the world is truly the great god. And "dismissing the gods" shows that having done them this service he does not linger or expect any return; his work done, he simply goes home.
२७ततो देवासुराः सर्वे ममन्थू रघुनन्दन।
प्रविवेशाथ पातालं मन्थानः पर्वतोत्तमः॥
२८ततो देवाः सगन्धर्वास्तुष्टुवुर्मधुसूदनम्।
त्वं गतिः सर्वभूतानां विशेषेण दिवौकसाम्॥
२९पालयास्मान्महाबाहो गिरिमुद्धर्तुमर्हसि।
इति श्रुत्वा हृषीकेशः कामठं रूपमास्थितः॥
‘ततः सर्वे देवासुराः पुनः ममन्थुः; तदा मन्थानभूतः पर्वतोत्तमः मन्दरः पातालं प्रविवेश। ततः गन्धर्वैः सह देवाः मधुसूदनं तुष्टुवुः — ‘त्वं सर्वभूतानां गतिः, विशेषेण दिवौकसाम्; महाबाहो, अस्मान् पालय, गिरिम् उद्धर्तुम् अर्हसि।’ इति श्रुत्वा हृषीकेशः कामठं रूपम् आस्थितः।’ इदं कूर्मावतारस्य वर्णनं प्रचलितपाठे एव दृश्यते। अत्र देवाः स्वबलेन असमर्थाः सन्तः पुनः हरिम् एव आश्रयन्ते — एषः एव आख्यानस्य ध्रुवः स्वरः। ‘पातालं प्रविवेश’ इति पदेन च कर्मणः द्वितीयः विघ्नः दर्शितः — विषानन्तरं मन्थानस्य एव अधःपतनम्। एवं विघ्नाः क्रमेण आगच्छन्ति, हरिः च क्रमेण तान् निवारयति।
‘అప్పుడు దేవాసురులంతా మళ్ళీ మథించారు; అప్పుడు కవ్వంగా ఉన్న పర్వతోత్తమమైన మందరం పాతాళంలోకి దిగిపోయింది. అప్పుడు గంధర్వులతో కలిసి దేవతలు మధుసూదనుని స్తుతించారు: “నీవు సర్వభూతాలకూ, ముఖ్యంగా దేవతలకూ గతివి; మహాబాహూ, మమ్మల్ని రక్షించు, పర్వతాన్ని పైకెత్తవలసినవాడవు నీవే.” అది విని హృషీకేశుడు కూర్మరూపాన్ని ధరించాడు.’ ఈ కూర్మావతార వర్ణన వల్గేట్లో మాత్రమే కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ దేవతలు తమ బలంతో అసమర్థులై మళ్ళీ హరినే ఆశ్రయిస్తారు; ఇదే ఈ ఆఖ్యానానికి స్థిరమైన స్వరం. ‘పాతాళం ప్రవేశించింది’ అనే పదంతో కార్యానికి రెండవ విఘ్నం చూపబడింది: విషం తరువాత కవ్వమే కిందికి జారిపోవడం. ఈ విధంగా విఘ్నాలు వరుసగా వస్తాయి, హరి కూడా వరుసగా వాటిని తొలగిస్తాడు.
‘பிறகு தேவர்களும் அசுரர்களும் அனைவரும் மீண்டும் கடைந்தனர்; அப்போது மத்தாக இருந்த மலைகளுள் சிறந்த மந்தரம் பாதாளத்துக்குள் புகுந்தது. அப்போது கந்தர்வர்களுடன் தேவர்கள் மதுசூதனனைத் துதித்தனர்: ‘நீயே எல்லா உயிர்களுக்கும், சிறப்பாக விண்ணுலகவாசிகளுக்கும் புகலிடம்; நீண்ட கைகளை உடையவனே, எங்களைக் காப்பாற்று, மலையைத் தூக்கியெடுக்க வேண்டும்.’ இதைக் கேட்டு ரிஷிகேசன் ஆமை வடிவத்தை மேற்கொண்டான்.’ இந்தக் கூர்ம அவதார வர்ணனை வல்கேட்டில் மட்டுமே காணப்படுகிறது. இங்கே தேவர்கள் தம் வலிமையால் இயலாதவர்களாக மீண்டும் ஹரியையே சார்கின்றனர்: இதுவே இந்த வரலாற்றின் நிலையான தொனி. ‘பாதாளம் ப்ரவிவேச’ (பாதாளத்துக்குள் புகுந்தது) என்ற சொல்லால் செயலின் இரண்டாவது இடையூறு காட்டப்படுகிறது: விஷத்துக்குப் பின் மத்தே கீழே அமிழ்கிறது. இவ்வாறு இடையூறுகள் ஒன்றன்பின் ஒன்றாக வருகின்றன; ஹரியும் ஒன்றன்பின் ஒன்றாக அவற்றை நீக்குகிறான்.
‘ಅನಂತರ ಎಲ್ಲ ದೇವಾಸುರರೂ ಮತ್ತೆ ಕಡೆಯತೊಡಗಿದರು; ಆಗ ಕಡಗೋಲಾಗಿದ್ದ ಪರ್ವತೋತ್ತಮ ಮಂದರವು ಪಾತಾಳವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಿತು. ಆಗ ಗಂಧರ್ವರೊಡನೆ ದೇವತೆಗಳು ಮಧುಸೂದನನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು — ‘ನೀನು ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಗತಿ; ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ನಮ್ಮನ್ನು ಪಾಲಿಸು, ಪರ್ವತವನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಲು ನೀನೇ ಸಮರ್ಥ.’ ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಹೃಷೀಕೇಶನು ಆಮೆಯ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದನು.’ ಈ ಕೂರ್ಮಾವತಾರದ ವರ್ಣನೆ ಪ್ರಚಲಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವಬಲದಿಂದ ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹರಿಯನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ — ಇದೇ ಈ ಆಖ್ಯಾನದ ಸ್ಥಿರ ಸ್ವರ. ‘ಪಾತಾಳಂ ಪ್ರವಿವೇಶ’ (ಪಾತಾಳವನ್ನು ಹೊಕ್ಕಿತು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕಾರ್ಯದ ಎರಡನೆಯ ವಿಘ್ನ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ — ವಿಷದ ಬಳಿಕ ಕಡಗೋಲೇ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುವುದು. ಹೀಗೆ ವಿಘ್ನಗಳು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಬರುತ್ತವೆ, ಹರಿಯೂ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಅವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾನೆ.
‘പിന്നീട് ദേവാസുരന്മാരെല്ലാം വീണ്ടും കടഞ്ഞു; അപ്പോൾ കടകോലായിരുന്ന പർവതോത്തമമായ മന്ദരം പാതാളത്തിലേക്കു താണുപോയി. അപ്പോൾ ഗന്ധർവന്മാരോടൊപ്പം ദേവന്മാർ മധുസൂദനനെ സ്തുതിച്ചു: ‘അങ്ങാണ് സർവഭൂതങ്ങളുടെയും, വിശേഷിച്ച് ദേവന്മാരുടെയും, ഗതി; മഹാബാഹോ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിച്ചാലും, പർവതത്തെ ഉയർത്താൻ അങ്ങേക്കു കഴിയും.’ ഇതു കേട്ട് ഹൃഷീകേശൻ ആമയുടെ രൂപം കൈക്കൊണ്ടു.’ ഈ കൂർമാവതാരവർണന വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമേ കാണുന്നുള്ളൂ. ഇവിടെ സ്വന്തം ബലംകൊണ്ട് കഴിയാതെ ദേവന്മാർ വീണ്ടും ഹരിയെത്തന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നു; ഇതാണ് ആഖ്യാനത്തിന്റെ സ്ഥിരമായ സ്വരം. ‘പാതാളം പ്രവിവേശ’ (പാതാളത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു) എന്ന പദംകൊണ്ട് കർമത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ വിഘ്നം കാണിക്കുന്നു: വിഷത്തിനുശേഷം കടകോൽതന്നെ താഴേക്കു വീഴുന്നു. ഇങ്ങനെ വിഘ്നങ്ങൾ ഒന്നൊന്നായി വരുന്നു; ഹരി അവയെ ഒന്നൊന്നായി നീക്കുന്നു.
"Then all the gods and asuras churned again, and Mandara, the best of mountains, which served as the churning-stick, sank down into Pātāla. Then the gods, with the gandharvas, praised Madhusūdana: 'You are the refuge of all beings, and above all of the dwellers in heaven. Protect us, mighty-armed one; lift up the mountain.' Hearing this, Hṛṣīkeśa took the form of a tortoise." Unable to manage by their own strength, the gods again turn to Hari; that is the steady refrain of this story. The sinking of the stick is the second obstacle, after the poison; obstacles come one after another, and Hari removes them one by one.
३०पर्वतं पृष्ठतः कृत्वा शिश्ये तत्रोदधौ हरिः।
पर्वताग्रं तु लोकात्मा हस्तेनाक्रम्य केशवः॥
३१देवानां मध्यतः स्थित्वा ममन्थ पुरुषोत्तमः।
अथ वर्षसहस्रेण आयुर्वेदमयः पुमान्॥
३२उदतिष्ठत्सुधर्मात्मा सदण्डः सकमण्डलुः।
पूर्वं धन्वन्तरिर्नाम अप्सराश्च सुवर्चसः॥
‘पर्वतं पृष्ठतः कृत्वा हरिः तत्र उदधौ शिश्ये। लोकात्मा केशवः पर्वताग्रं हस्तेन आक्रम्य देवानां मध्ये स्थित्वा स्वयम् अपि ममन्थ। अथ वर्षसहस्रेण आयुर्वेदमयः सुधर्मात्मा पुमान् सदण्डः सकमण्डलुः उदतिष्ठत् — पूर्वं धन्वन्तरिः नाम; ततः च सुवर्चसः अप्सरसः।’ अत्र हरिः त्रिधा वर्तते — अधः कूर्मः, मध्ये मन्थकः, ऊर्ध्वं च गिरेः धारकः। एवं कविः सूचयति यत् कर्मणः सर्वाः भूमिकाः सः एव पूरयति। धन्वन्तरेः ‘सदण्डः सकमण्डलुः’ इति वर्णनं च वैद्यस्य तपस्विनः च उभयोः चिह्नं दर्शयति; आयुर्वेदः तपसः एव फलम् इति भावः।
‘పర్వతాన్ని వీపుపై నిలిపి హరి అక్కడ సముద్రంలో పవళించాడు. లోకాత్ముడైన కేశవుడు పర్వతాగ్రాన్ని చేతితో పట్టుకొని, దేవతల మధ్య నిలిచి తానూ స్వయంగా మథించాడు. అప్పుడు వెయ్యి సంవత్సరాలకు ఆయుర్వేదమయుడు, మిక్కిలి ధర్మాత్ముడు అయిన ఒక పురుషుడు దండంతో, కమండలువుతో పైకి లేచాడు; మొదట ధన్వంతరి అనేవాడు; తరువాత మహాతేజస్సుగల అప్సరసలు.’ ఇక్కడ హరి మూడు విధాలుగా ఉన్నాడు: కింద కూర్మం, మధ్యలో మథించేవాడు, పైన పర్వతాన్ని పట్టుకునేవాడు. ఈ విధంగా కార్యంలోని అన్ని పాత్రలనూ అతడే నిర్వహిస్తాడని కవి సూచిస్తున్నాడు. ధన్వంతరిని ‘దండంతో, కమండలువుతో’ అని వర్ణించడం వైద్యుని చిహ్నాన్నీ తపస్వి చిహ్నాన్నీ రెండింటినీ చూపుతుంది; ఆయుర్వేదం తపస్సు ఫలమే అని భావం.
‘மலையைத் தன் முதுகில் தாங்கிக்கொண்டு ஹரி அங்கே கடலில் படுத்தான். உலகின் ஆன்மாவான கேசவன் மலையின் உச்சியைக் கையால் பற்றிக்கொண்டு, தேவர்களின் நடுவில் நின்று தானும் கடைந்தான். பிறகு ஆயிரம் ஆண்டுகள் கழிந்ததும், ஆயுர்வேதமே வடிவான, சிறந்த அறநெறி உள்ளம் கொண்ட ஒரு புருஷன் தண்டமும் கமண்டலமும் ஏந்தி எழுந்தான்: முதலில் தன்வந்திரி என்பவன்; பிறகு பேரொளி படைத்த அப்சரஸ்கள்.’ இங்கே ஹரி மூன்று நிலைகளில் இருக்கிறான்: கீழே ஆமையாக, நடுவில் கடைபவனாக, மேலே மலையைப் பற்றியவனாக. இவ்வாறு செயலின் எல்லாப் பாத்திரங்களையும் அவனே நிறைவு செய்கிறான் என்று கவிஞர் குறிப்பிடுகிறார். தன்வந்திரியைப் பற்றிய ‘ஸதண்ட: ஸகமண்டலு:’ (தண்டமும் கமண்டலமும் ஏந்தியவன்) என்ற வர்ணனை, மருத்துவன், தவசி ஆகிய இருவரின் அடையாளத்தையும் காட்டுகிறது; ஆயுர்வேதம் தவத்தின் பயனே என்பது கருத்து.
‘ಪರ್ವತವನ್ನು ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಹರಿಯು ಅಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದನು. ಲೋಕಾತ್ಮನಾದ ಕೇಶವನು ಪರ್ವತದ ತುದಿಯನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಒತ್ತಿಹಿಡಿದು, ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ನಿಂತು ತಾನೂ ಕಡೆದನು. ಅನಂತರ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಆಯುರ್ವೇದಮಯನೂ ಪರಮಧರ್ಮಾತ್ಮನೂ ಆದ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನು ದಂಡ-ಕಮಂಡಲುಗಳೊಡನೆ ಮೇಲೆದ್ದನು — ಮೊದಲು ಧನ್ವಂತರಿ ಎಂಬುವನು; ಅನಂತರ ತೇಜಸ್ವಿನಿಯರಾದ ಅಪ್ಸರೆಯರು.’ ಇಲ್ಲಿ ಹರಿಯು ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ — ಕೆಳಗೆ ಕೂರ್ಮ, ನಡುವೆ ಕಡೆಯುವವನು, ಮೇಲೆ ಪರ್ವತವನ್ನು ಹಿಡಿದವನು. ಹೀಗೆ ಕಾರ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನೂ ಅವನೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧನ್ವಂತರಿಯ ‘ಸದಂಡಃ ಸಕಮಂಡಲುಃ’ (ದಂಡ-ಕಮಂಡಲು ಸಹಿತ) ಎಂಬ ವರ್ಣನೆ ವೈದ್ಯನ ಮತ್ತು ತಪಸ್ವಿಯ ಎರಡೂ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಆಯುರ್ವೇದವು ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವೇ ಎಂಬುದು ಭಾವ.
‘പർവതത്തെ മുതുകിൽ താങ്ങി ഹരി ആ സമുദ്രത്തിൽ കിടന്നു. ലോകാത്മാവായ കേശവൻ പർവതാഗ്രം കൈകൊണ്ട് അമർത്തിപ്പിടിച്ച് ദേവന്മാരുടെ നടുവിൽ നിന്ന് സ്വയവും കടഞ്ഞു. പിന്നീട് ആയിരം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ആയുർവേദമയനും ധർമാത്മാവുമായ ഒരു പുരുഷൻ ദണ്ഡും കമണ്ഡലുവുമായി ഉയർന്നുവന്നു: ആദ്യം ധന്വന്തരി എന്നു പേരുള്ളവൻ; പിന്നെ തേജസ്വിനികളായ അപ്സരസ്സുകൾ.’ ഇവിടെ ഹരി മൂന്നു വിധത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു: താഴെ കൂർമമായി, നടുവിൽ കടയുന്നവനായി, മുകളിൽ പർവതം താങ്ങുന്നവനായി. ഇങ്ങനെ കർമത്തിന്റെ എല്ലാ ഭൂമികകളും അവൻതന്നെ നിറവേറ്റുന്നുവെന്ന് കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ധന്വന്തരിയെ ‘സദണ്ഡഃ സകമണ്ഡലുഃ’ (ദണ്ഡും കമണ്ഡലുവുമായി) എന്നു വർണിക്കുന്നത് വൈദ്യന്റെയും തപസ്വിയുടെയും ചിഹ്നങ്ങൾ ഒരുമിച്ചു കാണിക്കുന്നു; ആയുർവേദം തപസ്സിന്റെതന്നെ ഫലമാണെന്നാണ് ഭാവം.
"Setting the mountain on his back, Hari lay there in the sea. Then Keśava, the soul of the worlds, the Supreme Person, pressed down the mountain's peak with his hand and, standing among the gods, churned it himself. Then after a thousand years there arose a man who embodied the science of life, righteous of soul, bearing a staff and a water-pot: first came the one named Dhanvantari, and after him the radiant apsarases." Hari appears here in three ways, below as the tortoise, in the middle as a churner, and above as the one who holds the mountain down, so the poet shows him filling every part of the work. Dhanvantari's staff and water-pot are the marks of both a healer and an ascetic, suggesting that the science of life is itself a fruit of austerity.
३३अप्सु निर्मथनादेव रसात्तस्माद्वरस्त्रियः।
उत्पेतुर्मनुजश्रेष्ठ तस्मादप्सरसोऽभवन्॥
३४षष्टिः कोट्योऽभवंस्तासामप्सराणां सुवर्चसाम्।
असंख्येयास्तु काकुत्स्थ यास्तासां परिचारिकाः॥
३५न ताः स्म प्रतिगृह्णन्ति सर्वे ते देवदानवाः।
अप्रतिग्रहणादेव ता वै साधारणाः स्मृताः॥
‘अप्सु निर्मथनात् एव तस्मात् रसात् ताः वरस्त्रियः उत्पेतुः; तस्मात् ताः ‘अप्सरसः’ इति अभवन्, मनुजश्रेष्ठ। तासां सुवर्चसाम् अप्सरसां षष्टिः कोट्यः आसन्; याः च तासां परिचारिकाः, ताः असंख्येयाः, काकुत्स्थ। ताः सर्वे ते देवदानवाः न प्रत्यगृह्णन्; अप्रतिग्रहणात् एव ताः साधारणाः स्मृताः।’ अत्र नामनिर्वचनं स्पष्टम् — अप्सु रसात् सृताः इति अप्सरसः। ‘साधारणाः’ इति पदेन च तासाम् अपरिगृहीतत्वम् एव उक्तम्। ‘षष्टिः कोट्यः’ इति सङ्ख्या च काव्यस्य अतिशयोक्तिः, परिचारिकाणाम् असंख्येयत्वं च तस्याः एव वृद्धिः। ‘न ताः स्म प्रतिगृह्णन्ति’ इति लङ्-प्रयोगः अभ्यासम् एव सूचयति।
‘నీటిలో మథించడం వల్ల ఆ రసం నుండే ఆ వరస్త్రీలు పుట్టారు; కాబట్టి, మనుజశ్రేష్ఠా, వారు “అప్సరసలు” అయ్యారు. మహాతేజస్సుగల ఆ అప్సరసలు అరవై కోట్లమంది ఉన్నారు; కాకుత్స్థా, వారి పరిచారికలైతే లెక్కలేనంతమంది. ఆ దేవదానవులెవ్వరూ వారిని స్వీకరించలేదు; స్వీకరింపబడకపోవడం వల్లనే వారు “సాధారణులు” (అందరికీ చెందినవారు) అని ప్రసిద్ధి చెందారు.’ ఇక్కడ నామనిర్వచనం స్పష్టం: నీటిలో (అప్సు) రసం నుండి పుట్టినవారు కాబట్టి అప్సరసలు. ‘సాధారణాః’ అనే పదంతో వారు ఎవరికీ పరిగ్రహింపబడకపోవడమే చెప్పబడింది. ‘అరవై కోట్లు’ అనే సంఖ్య కావ్యపు అతిశయోక్తి; పరిచారికలు లెక్కలేనంతమంది అనడం దానికే మరింత వృద్ధి. ‘న తాః స్మ ప్రతిగృహ్ణంతి’ (వారిని స్వీకరించలేదు) అనే లఙ్ ప్రయోగం అలవాటును సూచిస్తుంది.
‘மனிதருள் சிறந்தவனே, நீரில் கடைந்ததால் அந்தச் சாரத்திலிருந்தே அந்த உயர்ந்த பெண்கள் தோன்றினர்; அதனால் அவர்கள் ‘அப்சரஸ்கள்’ என்று ஆயினர். பேரொளி படைத்த அந்த அப்சரஸ்கள் அறுபது கோடிப் பேர் இருந்தனர்; காகுத்ஸ்தனே, அவர்களுக்குப் பணிப்பெண்களாக இருந்தவர்கள் எண்ணற்றவர்கள். தேவர்களும் தானவர்களுமான அவர்கள் அனைவரும் அவர்களை ஏற்றுக்கொள்ளவில்லை; ஏற்கப்படாததாலேயே அவர்கள் பொதுவானவர்கள் என்று கருதப்படுகின்றனர்.’ இங்கே பெயர்க் காரணம் தெளிவாக உள்ளது: நீரில் (அப்ஸு) சாரத்திலிருந்து (ரஸாத்) தோன்றியவர்கள் என்பதால் அப்சரஸ்கள். ‘ஸாதாரணா:’ (பொதுவானவர்கள்) என்ற சொல்லால் அவர்கள் யாராலும் உரிமையாக்கப்படவில்லை என்பதே சொல்லப்பட்டது. ‘அறுபது கோடி’ என்ற எண் காவியத்தின் உயர்வு நவிற்சி; பணிப்பெண்கள் எண்ணற்றவர்கள் என்பது அதையே மேலும் பெருக்குகிறது. ‘ந தா: ஸ்ம ப்ரதிக்ருஹ்ணந்தி’ (அவர்களை ஏற்கவில்லை) என்ற வினை வடிவம் தொடர்ந்த வழக்கத்தையே குறிக்கிறது.
‘ನೀರಿನಲ್ಲಿ (ಅಪ್ಸು) ಕಡೆದುದರಿಂದ ಆ ರಸದಿಂದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮೇಲೆದ್ದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ‘ಅಪ್ಸರಸರು’ ಎನಿಸಿದರು, ಮನುಜಶ್ರೇಷ್ಠನೇ. ತೇಜಸ್ವಿನಿಯರಾದ ಆ ಅಪ್ಸರೆಯರು ಅರವತ್ತು ಕೋಟಿ ಇದ್ದರು; ಅವರ ಪರಿಚಾರಿಕೆಯರು ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು, ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನೇ. ದೇವದಾನವರಾರೂ ಅವರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ; ಸ್ವೀಕರಿಸದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅವರು ‘ಸಾಧಾರಣೆಯರು’ (ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯರು) ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.’ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿನ ನಿರ್ವಚನ ಸ್ಪಷ್ಟ — ನೀರಿನಲ್ಲಿ ರಸದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವರು ಆದ್ದರಿಂದ ಅಪ್ಸರಸರು. ‘ಸಾಧಾರಣಾಃ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಯಾರೂ ಪರಿಗ್ರಹಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ‘ಅರವತ್ತು ಕೋಟಿ’ ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಾವ್ಯದ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ; ಪರಿಚಾರಿಕೆಯರು ಅಸಂಖ್ಯರೆಂಬುದು ಅದರದೇ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರ. ‘ನ ತಾಃ ಸ್ಮ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಂತಿ’ (ಅವರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ) ಎಂಬ ಪ್ರಯೋಗವು ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
‘ജലത്തിലെ മഥനംകൊണ്ട്, ആ രസത്തിൽനിന്നാണ് ആ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകൾ ഉയർന്നുവന്നത്; അതുകൊണ്ട് അവർ ‘അപ്സരസ്സുകൾ’ ആയി, മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠാ. തേജസ്വിനികളായ ആ അപ്സരസ്സുകൾ അറുപതു കോടിയുണ്ടായിരുന്നു; അവരുടെ പരിചാരികമാരോ എണ്ണമറ്റവരായിരുന്നു, കാകുത്സ്ഥാ. ആ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും ആരും അവരെ സ്വീകരിച്ചില്ല; സ്വീകരിക്കപ്പെടാത്തതുകൊണ്ടുതന്നെ അവർ ‘സാധാരണകൾ’ (എല്ലാവർക്കും പൊതുവായവർ) എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു.’ ഇവിടെ നാമനിർവചനം വ്യക്തമാണ്: ജലത്തിൽ (അപ്സു) രസത്തിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചവർ അപ്സരസ്സുകൾ. ‘സാധാരണകൾ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് അവർ ആരുടെയും സ്വന്തമായില്ല എന്നുതന്നെയാണ് പറയുന്നത്. ‘അറുപതു കോടി’ എന്ന സംഖ്യ കാവ്യത്തിലെ അതിശയോക്തിയാണ്; പരിചാരികമാർ എണ്ണമറ്റവരെന്നത് അതിന്റെതന്നെ വർധനയും. ‘ന താഃ സ്മ പ്രതിഗൃഹ്ണന്തി’ (അവരെ സ്വീകരിച്ചിരുന്നില്ല) എന്ന ഭൂതകാലപ്രയോഗം ഒരു പതിവിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
"From the churning of the waters, from that essence, those lovely women sprang up, best of men, and so they became the apsarases. There were sixty crores of those radiant apsarases, Kākutstha, and their attendants were beyond counting. None of the gods or dānavas would take them as wives, and because no one took them, they are remembered as belonging to all alike." The name is plainly explained: they came out of the essence of the waters, and so are called apsarases. "Belonging to all" means only that they were claimed by no one. Sixty crores is the poet's hyperbole, and the countless attendants enlarge it further; and the telling suggests that this refusal to take them was lasting.
३६वरुणस्य ततः कन्या वारुणी रघुनन्दन।
उत्पपात महाभागा मार्गमाणा परिग्रहम्॥
३७दितेः पुत्रा न तां राम जगृहुर्वरुणात्मजाम्।
अदितेस्तु सुता वीर जगृहुस्तामनिन्दिताम्॥
३८असुरास्तेन दैतेयाः सुरास्तेनादितेः सुताः।
हृष्टाः प्रमुदिताश्चासन्वारुणीग्रहणात्सुराः॥
‘ततः वरुणस्य कन्या वारुणी महाभागा परिग्रहं मार्गमाणा उत्पपात, रघुनन्दन। दितेः पुत्राः तां वरुणात्मजां न जगृहुः; अदितेः सुताः तु ताम् अनिन्दितां जगृहुः, वीर। तेन दितेः पुत्राः ‘असुराः’, अदितेः सुताः च ‘सुराः’ इति अभवन्; वारुणीग्रहणात् च सुराः हृष्टाः प्रमुदिताः च आसन्।’ इदम् अपि निर्वचनम् — सुरा (वारुणी) यैः गृहीता ते सुराः, ये न जगृहुः ते असुराः। एवं द्वयोः नाम्नोः मूलं कथायाम् एव निहितम्। ‘मार्गमाणा परिग्रहम्’ इति पदेन च दर्श्यते यत् सा स्वयम् एव वरम् अन्विष्यन्ती उत्थिता — इदं समुद्रोत्थानां रत्नानां स्वभाववर्णनम्।
‘రఘునందనా, తరువాత వరుణుని కుమార్తె, మహాభాగ అయిన వారుణి పరిగ్రహం (తనను స్వీకరించేవారిని) వెదుకుతూ పైకి వచ్చింది. దితి కుమారులు ఆ వరుణపుత్రికను స్వీకరించలేదు; వీరా, అదితి కుమారులైతే నిందారహితురాలైన ఆమెను స్వీకరించారు. అందువల్ల దితి కుమారులు “అసురులు” అనీ, అదితి కుమారులు “సురులు” అనీ అయ్యారు; వారుణిని స్వీకరించినందుకు సురులు హర్షించి సంతోషించారు.’ ఇది కూడా నిర్వచనమే: సుర (వారుణి)ని స్వీకరించినవారు సురులు, స్వీకరించనివారు అసురులు. ఈ విధంగా రెండు పేర్ల మూలం కథలోనే నిక్షిప్తమై ఉంది. ‘మార్గమాణా పరిగ్రహమ్’ (పరిగ్రహాన్ని వెదుకుతూ) అనే పదంతో ఆమె తనకు తానే వరుని అన్వేషిస్తూ లేచిందని కనిపిస్తుంది; ఇది సముద్రం నుండి పుట్టిన రత్నాల స్వభావ వర్ణన.
‘ரகுநந்தனா, பிறகு வருணனின் மகளான பெரும் பேறு பெற்ற வாருணி தன்னை ஏற்பவரைத் தேடிக்கொண்டு எழுந்தாள். வீரனே, திதியின் புதல்வர்கள் வருணனின் மகளான அவளை ஏற்கவில்லை; அதிதியின் மைந்தர்களோ குறையற்ற அவளை ஏற்றனர். அதனால் திதியின் புதல்வர்கள் ‘அசுரர்’ என்றும், அதிதியின் மைந்தர்கள் ‘சுரர்’ என்றும் ஆயினர்; வாருணியை ஏற்றதால் சுரர்கள் மகிழ்ந்து களிப்புற்றனர்.’ இதுவும் ஒரு பெயர்க் காரணமே: சுரையை (வாருணியை) ஏற்றவர்கள் சுரர்; ஏற்காதவர்கள் அசுரர். இவ்வாறு இரு பெயர்களின் வேரும் கதையிலேயே பொதிந்துள்ளது. ‘மார்கமாணா பரிக்ரஹம்’ (ஏற்பவரைத் தேடிக்கொண்டு) என்ற சொல்லால், அவள் தானே மணாளனைத் தேடிக்கொண்டு எழுந்தாள் என்பது காட்டப்படுகிறது; இது கடலிலிருந்து எழுந்த செல்வங்களின் இயல்பு வர்ணனை.
‘ಅನಂತರ ವರುಣನ ಮಗಳಾದ ಮಹಾಭಾಗೆ ವಾರುಣಿಯು ತನ್ನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಮೇಲೆದ್ದಳು, ರಘುನಂದನ. ದಿತಿಯ ಪುತ್ರರು ಆ ವರುಣಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ; ಅದಿತಿಯ ಪುತ್ರರಾದರೋ ಆ ಅನಿಂದಿತೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ವೀರನೇ. ಅದರಿಂದ ದಿತಿಯ ಪುತ್ರರು ‘ಅಸುರರು’ ಎಂದೂ ಅದಿತಿಯ ಪುತ್ರರು ‘ಸುರರು’ ಎಂದೂ ಆದರು; ವಾರುಣಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದುದರಿಂದ ಸುರರು ಹರ್ಷಿತರೂ ಪ್ರಮುದಿತರೂ ಆದರು.’ ಇದೂ ಒಂದು ನಿರ್ವಚನ — ಸುರೆಯನ್ನು (ವಾರುಣಿಯನ್ನು) ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರು ಸುರರು, ಸ್ವೀಕರಿಸದವರು ಅಸುರರು. ಹೀಗೆ ಎರಡೂ ಹೆಸರುಗಳ ಮೂಲ ಕಥೆಯಲ್ಲೇ ಅಡಗಿದೆ. ‘ಮಾರ್ಗಮಾಣಾ ಪರಿಗ್ರಹಮ್’ (ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅವಳು ತಾನೇ ವರನನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾ ಮೇಲೆದ್ದಳು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ — ಇದು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಎದ್ದ ರತ್ನಗಳ ಸ್ವಭಾವವರ್ಣನೆ.
‘പിന്നീട് വരുണന്റെ കന്യകയായ മഹാഭാഗയായ വാരുണി ഒരു സ്വീകർത്താവിനെ തേടിക്കൊണ്ട് ഉയർന്നുവന്നു, രഘുനന്ദനാ. ദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ ആ വരുണപുത്രിയെ സ്വീകരിച്ചില്ല; അദിതിയുടെ പുത്രന്മാരോ കുറ്റമറ്റവളായ അവളെ സ്വീകരിച്ചു, വീരാ. അതുകൊണ്ട് ദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ ‘അസുരന്മാരും’ അദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ ‘സുരന്മാരും’ ആയി; വാരുണിയെ സ്വീകരിച്ചതിനാൽ സുരന്മാർ ഹൃഷ്ടരും പ്രമുദിതരുമായി.’ ഇതും ഒരു നിർവചനമാണ്: സുരയെ (വാരുണിയെ) സ്വീകരിച്ചവർ സുരന്മാർ, സ്വീകരിക്കാത്തവർ അസുരന്മാർ. ഇങ്ങനെ രണ്ടു പേരുകളുടെയും മൂലം കഥയിൽത്തന്നെ നിക്ഷിപ്തമാണ്. ‘മാർഗമാണാ പരിഗ്രഹം’ (സ്വീകർത്താവിനെ തേടിക്കൊണ്ട്) എന്ന പദംകൊണ്ട് അവൾ സ്വയം വരനെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഉയർന്നുവന്നതെന്നു കാണിക്കുന്നു; ഇത് സമുദ്രത്തിൽനിന്നുയർന്ന രത്നങ്ങളുടെ സ്വഭാവവർണനയാണ്.
"Next arose Vāruṇī, the greatly blessed daughter of Varuṇa, looking for someone to accept her. The sons of Diti would not take her, but the sons of Aditi took that blameless one. So the sons of Diti are called asuras and the sons of Aditi suras, and at the taking of Vāruṇī the gods were glad and delighted." This too explains names: those who accepted surā, the wine Vāruṇī, are the suras, and those who refused became asuras. The origin of both names lies in the story. And that she rose seeking someone to accept her describes the nature of the treasures that came out of the sea.
३९उच्चैःश्रवा हयश्रेष्ठो मणिरत्नं च कौस्तुभम्।
उदतिष्ठन्नरश्रेष्ठ तथैवामृतमुत्तमम्॥
४०अथ तस्य कृते राम महानासीत्कुलक्षयः।
अदितेस्तु ततः पुत्रा दितिपुत्रानयोधयन्॥
‘हयश्रेष्ठः उच्चैःश्रवाः, मणिरत्नं कौस्तुभम्, तथा एव उत्तमम् अमृतं च उदतिष्ठन्, नरश्रेष्ठ। अथ तस्य अमृतस्य कृते महान् कुलक्षयः आसीत्; ततः अदितेः पुत्राः दितिपुत्रान् अयोधयन्।’ अत्र कविः सूचयति — यावत् रत्नानि उत्तिष्ठन्ति तावत् सहकार्यं तिष्ठति; अमृते तु उपस्थिते सहकार्यं भिद्यते। एकस्मिन् एव कर्मणि प्रवृत्ताः ते एव अनन्तरं परस्परं घ्नन्ति — इयं लोभस्य गतिः। उच्चैःश्रवसः कौस्तुभस्य च उत्पत्तिः पुराणेषु प्रसिद्धा; अत्र तु कविः संक्षेपेण एव तान् गणयति, यतः तस्य लक्ष्यम् अमृतनिमित्तः संग्रामः एव।
‘నరశ్రేష్ఠా, అశ్వశ్రేష్ఠమైన ఉచ్చైఃశ్రవం, మణిరత్నమైన కౌస్తుభం, అలాగే ఉత్తమమైన అమృతం కూడా పైకి వచ్చాయి. అప్పుడు ఆ అమృతం కోసం గొప్ప కులక్షయం జరిగింది; అప్పుడు అదితి కుమారులు దితి కుమారులతో యుద్ధం చేశారు.’ ఇక్కడ కవి సూచిస్తున్నాడు: రత్నాలు పుడుతున్నంతవరకూ సహకారం నిలుస్తుంది; అమృతం కనబడగానే సహకారం భగ్నమవుతుంది. ఒకే కార్యంలో పాల్గొన్నవారే తరువాత పరస్పరం చంపుకుంటారు; ఇదే లోభం నడిచే తీరు. ఉచ్చైఃశ్రవం, కౌస్తుభం పుట్టుక పురాణాలలో ప్రసిద్ధమైనవి; ఇక్కడ మాత్రం కవి వాటిని సంక్షిప్తంగానే లెక్కిస్తాడు, ఎందుకంటే అతని లక్ష్యం అమృతం కోసం జరిగిన సంగ్రామమే.
‘மனிதருள் சிறந்தவனே, குதிரைகளுள் சிறந்த உச்சைச்சிரவஸும், மணிகளுள் சிறந்த கௌஸ்துபமும், அவ்வாறே உயர்ந்த அமுதமும் எழுந்தன. பிறகு அந்த அமுதத்தின் பொருட்டுப் பெரும் குலநாசம் நேர்ந்தது; அப்போது அதிதியின் புதல்வர்கள் திதியின் புதல்வர்களுடன் போரிட்டனர்.’ இங்கே கவிஞர் குறிப்பிடுவது: செல்வங்கள் எழும் வரை ஒத்துழைப்பு நீடிக்கிறது; அமுதம் வந்ததும் ஒத்துழைப்பு உடைகிறது. ஒரே செயலில் ஈடுபட்டவர்களே பின்னர் ஒருவரையொருவர் கொல்கின்றனர்: இதுவே பேராசையின் போக்கு. உச்சைச்சிரவஸ், கௌஸ்துபம் ஆகியவற்றின் தோற்றம் புராணங்களில் புகழ்பெற்றது; இங்கோ கவிஞர் அவற்றைச் சுருக்கமாகவே எண்ணிச் செல்கிறார், ஏனெனில் அவரது இலக்கு அமுதத்தின் பொருட்டு நிகழ்ந்த போரே.
‘ಅಶ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸ್ಸು, ಮಣಿರತ್ನ ಕೌಸ್ತುಭ, ಹಾಗೆಯೇ ಉತ್ತಮವಾದ ಅಮೃತ — ಇವು ಮೇಲೆದ್ದವು, ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ. ಅನಂತರ ಆ ಅಮೃತಕ್ಕಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಕುಲಕ್ಷಯವೇ ನಡೆಯಿತು; ಆಗ ಅದಿತಿಯ ಪುತ್ರರು ದಿತಿಯ ಪುತ್ರರೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರು.’ ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ರತ್ನಗಳು ಮೇಲೇಳುತ್ತಿರುವವರೆಗೂ ಸಹಕಾರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಅಮೃತ ಬಂದೊಡನೆ ಸಹಕಾರ ಒಡೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವರೇ ಆಮೇಲೆ ಪರಸ್ಪರ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ — ಇದು ಲೋಭದ ಗತಿ. ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕೌಸ್ತುಭಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ ಮಾತ್ರ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ಗುರಿ ಅಮೃತಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸಂಗ್ರಾಮವೇ.
‘അശ്വശ്രേഷ്ഠനായ ഉച്ചൈഃശ്രവസ്സും മണിരത്നമായ കൗസ്തുഭവും അതുപോലെ ഉത്തമമായ അമൃതവും ഉയർന്നുവന്നു, നരശ്രേഷ്ഠാ. പിന്നീട് ആ അമൃതത്തിനുവേണ്ടി മഹത്തായ കുലക്ഷയം ഉണ്ടായി; അദിതിയുടെ പുത്രന്മാർ ദിതിപുത്രന്മാരോടു യുദ്ധം ചെയ്തു.’ ഇവിടെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു: രത്നങ്ങൾ ഉയർന്നുവരുന്നിടത്തോളം സഹകരണം നിലനിൽക്കുന്നു; അമൃതം എത്തുമ്പോഴോ സഹകരണം തകരുന്നു. ഒരേ കർമത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവർതന്നെ പിന്നീട് പരസ്പരം കൊല്ലുന്നു; ഇതാണ് ലോഭത്തിന്റെ ഗതി. ഉച്ചൈഃശ്രവസ്സിന്റെയും കൗസ്തുഭത്തിന്റെയും ഉത്ഭവം പുരാണങ്ങളിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്; ഇവിടെയാകട്ടെ കവി അവയെ ചുരുക്കമായി എണ്ണിപ്പറയുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു, കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം അമൃതത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള യുദ്ധമാണ്.
"Uccaiḥśravas, the best of horses, the jewel Kaustubha, and the finest nectar of all then arose, best of men. And then, for the sake of that nectar, came a great ruin of families: the sons of Aditi fought the sons of Diti." The poet suggests that while treasures were rising, cooperation held, but once the nectar appeared it broke apart; those who had joined in one task now killed each other, which is the way of greed. The poet merely lists the horse and the jewel briefly, since his aim is the war over the nectar.
४१एकतामगमन्सर्वे असुरा राक्षसैः सह।
युद्धमासीन्महाघोरं वीर त्रैलोक्यमोहनम्॥
४२यदा क्षयं गतं सर्वं तदा विष्णुर्महाबलः।
अमृतं सोऽहरत्तूर्णं मायामास्थाय मोहिनीम्॥
४३ये गताभिमुखं विष्णुमक्षरं पुरुषोत्तमम्।
सम्पिष्टास्ते तदा युद्धे विष्णुना प्रभविष्णुना॥
‘सर्वे असुराः राक्षसैः सह एकताम् अगमन्; त्रैलोक्यमोहनं महाघोरं युद्धम् आसीत्, वीर। यदा सर्वं क्षयं गतं, तदा महाबलः विष्णुः मोहिनीं मायाम् आस्थाय तूर्णम् अमृतम् अहरत्। ये च अक्षरं पुरुषोत्तमं विष्णुम् अभिमुखं गताः, ते तदा युद्धे प्रभविष्णुना विष्णुना सम्पिष्टाः।’ मोहिनीवृत्तम् अपि समीक्षितसंस्करणे नास्ति; प्रचलितपाठे तु एतेन अमृतरक्षणस्य उपायः दर्शितः। ‘अक्षरम्’ इति पदेन च हरेः अविनाशित्वं स्मारितम्। ‘एकताम् अगमन्’ इति पदेन असुराणां राक्षसैः सह सन्धिः सूचितः; एतेन च अग्रिमेषु काण्डेषु आगमिष्यन्त्याः राक्षसकथायाः बीजम् अत्र एव निहितम् इति ज्ञायते।
‘వీరా, అసురులంతా రాక్షసులతో ఏకమయ్యారు; ముల్లోకాలనూ మోహింపజేసే మహాఘోరమైన యుద్ధం జరిగింది. అంతా క్షయమైపోయినప్పుడు, మహాబలుడైన విష్ణువు మోహినీ మాయను ఆశ్రయించి త్వరగా అమృతాన్ని అపహరించాడు. అక్షరుడైన పురుషోత్తముడు విష్ణువుకు ఎదురుగా వెళ్ళినవారు, ఆ యుద్ధంలో ప్రభావశాలి అయిన విష్ణువుచేత నలిగిపోయారు.’ మోహినీ వృత్తాంతం కూడా సమీక్షిత సంస్కరణలో లేదు; వల్గేట్లో మాత్రం దీనితో అమృతాన్ని రక్షించే ఉపాయం చూపబడింది. ‘అక్షరమ్’ అనే పదంతో హరి అవినాశిత్వం గుర్తుచేయబడింది. ‘ఏకతామ్ అగమన్’ (ఏకమయ్యారు) అనే పదంతో అసురులు రాక్షసులతో సంధి చేసుకోవడం సూచింపబడింది; దీనివల్ల రాబోయే కాండలలో వచ్చే రాక్షసకథకు బీజం ఇక్కడే నిక్షిప్తమై ఉందని తెలుస్తుంది.
‘வீரனே, அசுரர்கள் அனைவரும் ராக்ஷசர்களுடன் ஒன்றுசேர்ந்தனர்; மூவுலகையும் மயக்கும் மிகக் கொடிய போர் நிகழ்ந்தது. எல்லாம் அழிவுற்றபோது, பெரும் வலிமை படைத்த விஷ்ணு மோகினி என்ற மாயையை மேற்கொண்டு விரைவாக அமுதத்தைக் கவர்ந்தான். அழிவற்ற புருஷோத்தமனான விஷ்ணுவை எதிர்த்துச் சென்றவர்கள் அப்போது போரில் ஆற்றல் மிக்க விஷ்ணுவால் நசுக்கப்பட்டனர்.’ மோகினி வரலாறும் திறனாய்வுப் பதிப்பில் இல்லை; வல்கேட்டிலோ இதனால் அமுதத்தைக் காக்கும் உபாயம் காட்டப்படுகிறது. ‘அக்ஷரம்’ (அழிவற்றவன்) என்ற சொல்லால் ஹரியின் அழியாமை நினைவூட்டப்படுகிறது. ‘ஏகதாம் அகமன்’ (ஒன்றுசேர்ந்தனர்) என்ற சொல்லால் அசுரர்கள் ராக்ஷசர்களுடன் கூட்டணி அமைத்தது குறிப்பிடப்படுகிறது; இதனால், அடுத்த காண்டங்களில் வரவிருக்கும் ராக்ஷசர் கதையின் விதை இங்கேயே பொதிந்துள்ளது என்று அறியப்படுகிறது.
‘ಎಲ್ಲ ಅಸುರರೂ ರಾಕ್ಷಸರೊಡನೆ ಒಂದಾದರು; ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಳಿಸುವ ಮಹಾಘೋರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು, ವೀರನೇ. ಎಲ್ಲವೂ ಕ್ಷಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮಹಾಬಲನಾದ ವಿಷ್ಣು ಮೋಹಿನಿ ಮಾಯೆಯನ್ನು ತಾಳಿ ಬೇಗನೆ ಅಮೃತವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನು. ಅಕ್ಷರನಾದ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಹೋದವರು ಆಗ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ನುಚ್ಚುನೂರಾದರು.’ ಮೋಹಿನಿಯ ವೃತ್ತಾಂತವೂ ಸಮೀಕ್ಷಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ; ಪ್ರಚಲಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ ಅಮೃತರಕ್ಷಣೆಯ ಉಪಾಯವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಅಕ್ಷರಮ್’ (ನಾಶವಿಲ್ಲದವನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಹರಿಯ ಅವಿನಾಶಿತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಏಕತಾಮ್ ಅಗಮನ್’ (ಒಂದಾದರು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅಸುರರು ರಾಕ್ಷಸರೊಡನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸಂಧಿ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ; ಇದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಕಾಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಬರಲಿರುವ ರಾಕ್ಷಸಕಥೆಯ ಬೀಜ ಇಲ್ಲೇ ಅಡಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.
‘അസുരന്മാരെല്ലാം രാക്ഷസന്മാരോടു ചേർന്ന് ഒന്നായി; മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും മോഹിപ്പിക്കുന്ന അതിഘോരമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായി, വീരാ. എല്ലാം നാശത്തിലെത്തിയപ്പോൾ മഹാബലനായ വിഷ്ണു മോഹിനീമായ കൈക്കൊണ്ട് വേഗം അമൃതം അപഹരിച്ചു. അക്ഷരനും പുരുഷോത്തമനുമായ വിഷ്ണുവിനെ എതിരിട്ടുചെന്നവർ ആ യുദ്ധത്തിൽ പ്രഭാവശാലിയായ വിഷ്ണുവിനാൽ ചതച്ചരയ്ക്കപ്പെട്ടു.’ മോഹിനീവൃത്താന്തവും സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇല്ല; വൾഗേറ്റിലാകട്ടെ ഇതുകൊണ്ട് അമൃതം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഉപായം കാണിക്കുന്നു. ‘അക്ഷരം’ (നാശമില്ലാത്തവൻ) എന്ന പദംകൊണ്ട് ഹരിയുടെ അവിനാശിത്വം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഏകതാം അഗമൻ’ (ഒന്നായിച്ചേർന്നു) എന്ന പദംകൊണ്ട് അസുരന്മാർ രാക്ഷസന്മാരുമായി സഖ്യം ചെയ്തതു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; വരാനിരിക്കുന്ന കാണ്ഡങ്ങളിലെ രാക്ഷസകഥയുടെ വിത്ത് ഇവിടെത്തന്നെ നിക്ഷിപ്തമാണെന്ന് ഇതിൽനിന്ന് അറിയാം.
"All the asuras joined forces with the rākṣasas, and there was a most terrible battle, hero, that bewildered the three worlds. When everything had come to ruin, mighty Viṣṇu took on the beguiling form of Mohinī and swiftly carried off the nectar. And those who went to face Viṣṇu, the imperishable Supreme Person, were crushed in that battle by the all-prevailing Viṣṇu." So the means of guarding the nectar is shown, and "imperishable" recalls that Hari cannot be destroyed. The alliance of the asuras with the rākṣasas is worth noticing, for in it lies the seed of the rākṣasa story that will unfold in the later books.
४४अदितेरात्मजा वीरा दितेः पुत्रान्निजघ्निरे।
अस्मिन्घोरे महायुद्धे दैतेयादित्ययोर्भृशम्॥
४५निहत्य दितिपुत्रांस्तु राज्यं प्राप्य पुरंदरः।
शशास मुदितो लोकान्सर्षिसङ्घान्सचारणान्॥
‘अस्मिन् घोरे महायुद्धे दैतेयादित्ययोः मध्ये अदितेः वीराः आत्मजाः दितेः पुत्रान् भृशं निजघ्निरे। दितिपुत्रान् निहत्य राज्यं च प्राप्य पुरंदरः मुदितः सन् सर्षिसङ्घान् सचारणान् लोकान् शशास।’ एवं विशालाया आख्यानस्य पूर्वार्धं समाप्तम्; अग्रिमे सर्गे हतपुत्रा दितिः शक्रहन्तारं पुत्रं कामयमाना कश्यपात् वरं याचते, तपः च आरभते। ततः च विशालानगर्याः राजवंशकथा क्रमेण प्रवर्तते। ‘सर्षिसङ्घान् सचारणान् लोकान्’ इति पदेन च राज्यस्य विस्तारः दर्शितः — न केवलं देवलोकः, अपि तु ऋषिभिः चारणैः च सहिताः सर्वे लोकाः।
‘దైత్యులకూ ఆదిత్యులకూ మధ్య జరిగిన ఈ ఘోరమైన మహాయుద్ధంలో అదితి వీరపుత్రులు దితి కుమారులను తీవ్రంగా సంహరించారు. దితి కుమారులను చంపి, రాజ్యాన్ని పొంది, పురందరుడు ఆనందంగా ఋషిసంఘాలతో, చారణులతో కూడిన లోకాలను పరిపాలించాడు.’ ఈ విధంగా విశాల ఆఖ్యానంలోని పూర్వార్ధం ముగిసింది; తరువాతి సర్గలో పుత్రులను పోగొట్టుకున్న దితి శక్రుని చంపగల పుత్రుని కోరుతూ కశ్యపుని వరం యాచిస్తుంది, తపస్సు ప్రారంభిస్తుంది. ఆ తరువాత విశాలానగర రాజవంశ కథ క్రమంగా నడుస్తుంది. ‘ఋషిసంఘాలతో, చారణులతో కూడిన లోకాలు’ అనే పదంతో రాజ్య విస్తృతి చూపబడింది: కేవలం దేవలోకం కాదు, ఋషులతో చారణులతో కూడిన సమస్త లోకాలూ.
‘தைத்தியர்களுக்கும் ஆதித்யர்களுக்கும் இடையே நிகழ்ந்த இந்தக் கொடிய பெரும் போரில், அதிதியின் வீர மைந்தர்கள் திதியின் புதல்வர்களைக் கடுமையாகக் கொன்றனர். திதியின் புதல்வர்களைக் கொன்று அரசைப் பெற்ற புரந்தரன் மகிழ்ச்சியுடன் ரிஷிக் கூட்டங்களும் சாரணர்களும் கூடிய உலகங்களை ஆண்டான்.’ இவ்வாறு விசாலாவின் வரலாற்றின் முற்பகுதி முடிகிறது; அடுத்த சர்க்கத்தில் மைந்தர்களை இழந்த திதி இந்திரனைக் கொல்லும் மகனை விரும்பிக் காசியபரிடம் வரம் கேட்டுத் தவம் தொடங்குகிறாள். பிறகு விசாலா நகரின் அரச வம்சக் கதை படிப்படியாகத் தொடர்கிறது. ‘ஸர்ஷிஸங்கான் ஸசாரணான் லோகான்’ (ரிஷிக் கூட்டங்களும் சாரணர்களும் கூடிய உலகங்கள்) என்ற சொல்லால் அரசின் பரப்பு காட்டப்படுகிறது: தேவலோகம் மட்டுமல்ல, ரிஷிகளும் சாரணர்களும் கூடிய எல்லா உலகங்களும்.
‘ದೈತ್ಯರು ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಈ ಘೋರ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದಿತಿಯ ವೀರಪುತ್ರರು ದಿತಿಯ ಪುತ್ರರನ್ನು ಭೀಕರವಾಗಿ ಸಂಹರಿಸಿದರು. ದಿತಿಪುತ್ರರನ್ನು ಕೊಂದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಪುರಂದರನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಋಷಿಸಮೂಹಗಳೊಡನೆಯೂ ಚಾರಣರೊಡನೆಯೂ ಕೂಡಿದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಆಳಿದನು.’ ಹೀಗೆ ವಿಶಾಲೆಯ ಆಖ್ಯಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಮುಗಿಯಿತು; ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪುತ್ರರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದಿತಿ ಶಕ್ರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಲ್ಲ ಪುತ್ರನನ್ನು ಬಯಸಿ ಕಶ್ಯಪನಿಂದ ವರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾಳೆ, ತಪಸ್ಸನ್ನೂ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅನಂತರ ವಿಶಾಲಾ ನಗರಿಯ ರಾಜವಂಶದ ಕಥೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಸರ್ಷಿಸಂಘಾನ್ ಸಚಾರಣಾನ್ ಲೋಕಾನ್’ (ಋಷಿಸಮೂಹ-ಚಾರಣರ ಸಹಿತವಾದ ಲೋಕಗಳನ್ನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತಾರ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ — ಕೇವಲ ದೇವಲೋಕವಲ್ಲ, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಾರಣರಿಂದ ಕೂಡಿದ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳೂ.
‘ദൈത്യന്മാർക്കും ആദിത്യന്മാർക്കും ഇടയിലുണ്ടായ ആ ഘോരമായ മഹായുദ്ധത്തിൽ അദിതിയുടെ വീരന്മാരായ പുത്രന്മാർ ദിതിയുടെ പുത്രന്മാരെ കഠിനമായി വധിച്ചു. ദിതിപുത്രന്മാരെ കൊന്ന് രാജ്യം നേടിയ പുരന്ദരൻ സന്തുഷ്ടനായി ഋഷിസംഘങ്ങളോടും ചാരണന്മാരോടുംകൂടിയ ലോകങ്ങളെ ഭരിച്ചു.’ ഇങ്ങനെ വിശാലയുടെ ആഖ്യാനത്തിന്റെ പൂർവാർധം സമാപിക്കുന്നു; അടുത്ത സർഗത്തിൽ പുത്രന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ട ദിതി ശക്രനെ കൊല്ലാൻ കഴിവുള്ള ഒരു പുത്രനെ ആഗ്രഹിച്ച് കശ്യപനോടു വരം യാചിക്കുകയും തപസ്സ് ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനുശേഷം വിശാലാനഗരിയുടെ രാജവംശകഥ ക്രമമായി തുടരുന്നു. ‘ഋഷിസംഘങ്ങളോടും ചാരണന്മാരോടുംകൂടിയ ലോകങ്ങളെ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് രാജ്യത്തിന്റെ വിസ്തൃതി കാണിക്കുന്നു: ദേവലോകം മാത്രമല്ല, ഋഷിമാരും ചാരണന്മാരും ഉൾപ്പെട്ട എല്ലാ ലോകങ്ങളും.
"In that dreadful great battle between the Daiteyas and the Ādityas, the heroic sons of Aditi struck down the sons of Diti without mercy. Having killed the sons of Diti and won the kingdom, Purandara, Indra, ruled gladly over the worlds with their hosts of sages and cāraṇas." So the first half of Viśālā's story ends. In the next sarga Diti, her sons slain, longs for a son who will kill Śakra, asks Kaśyapa for a boon and begins her austerity, and from there the story of Viśālā's royal line unfolds. And the sages and cāraṇas show how wide Indra's rule was: not the world of the gods alone but all the worlds with their inhabitants.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे पञ्चचत्वारिंशः सर्गः॥ ४५॥
कठिनपदानां सन्धिः, समासः, विभक्तिः, अर्थश्च।
కఠిన పదాల సంధి, సమాసం, విభక్తి, అర్థం.
கடினச் சொற்களின் சந்தி, சமாசம், வேற்றுமை, பொருள்.
ಕಠಿಣ ಪದಗಳ ಸಂಧಿ, ಸಮಾಸ, ವಿಭಕ್ತಿ, ಅರ್ಥ.
കഠിനപദങ്ങളുടെ സന്ധി, സമാസം, വിഭക്തി, അർഥം.
Sandhi, compound, case and meaning of the harder words.