बालकाण्डम् — चतुस्त्रिंशः सर्गः
బాలకాండ — 34వ సర్గ
பால காண்டம் — சர்க்கம் 34
ಬಾಲಕಾಂಡ — 34ನೇ ಸರ್ಗ
ബാലകാണ്ഡം — 34-ാം സർഗ്ഗം
Bāla Kāṇḍa — Sarga 34
कुशनाभस्य पुत्रेष्टिः, गाधेर्जन्म, विश्वामित्रस्य स्वकुलपरिचयः, सत्यवत्याः कौशिकीरूपेण प्रवृत्तिः, अर्धरात्रवर्णनं मुनीनां प्रशंसा शयनं च
కుశనాభుని పుత్రేష్టి, గాధి జన్మ, విశ్వామిత్రుడు తన కులాన్ని పరిచయం చేయడం, సత్యవతి కౌశికీ నదిగా ప్రవహించడం, అర్ధరాత్రి వర్ణన, మునుల ప్రశంస, శయనం
குசநாபனின் புத்திரேஷ்டி, காதியின் பிறப்பு, விசுவாமித்திரர் தம் குலத்தை அறிமுகம் செய்தல், சத்தியவதி கௌசிகி நதியாகப் பெருகுதல், நள்ளிரவு வர்ணனை, முனிவர்களின் புகழுரை, உறக்கம்
ಕುಶನಾಭನ ಪುತ್ರೇಷ್ಟಿ, ಗಾಧಿಯ ಜನನ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಸ್ವಕುಲ ಪರಿಚಯ, ಸತ್ಯವತಿ ಕೌಶಿಕೀ ನದಿಯಾಗಿ ಹರಿದುದು, ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯ ವರ್ಣನೆ, ಮುನಿಗಳ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮತ್ತು ಶಯನ
കുശനാഭന്റെ പുത്രേഷ്ടി, ഗാധിയുടെ ജനനം, വിശ്വാമിത്രന്റെ സ്വകുലപരിചയം, സത്യവതി കൗശികീനദിയായി ഒഴുകിയത്, അർധരാത്രിയുടെ വർണന, മുനിമാരുടെ പ്രശംസ, ഉറക്കം
अस्मिन् सर्गे विश्वामित्रः स्वस्य वंशस्य कथां समापयति। ब्रह्मदत्ते कृतोद्वाहे गते सति अपुत्रः कुशनाभः पुत्रलाभाय इष्टिम् आरभते; तस्यां वर्तमानायाम् एव ब्रह्मसुतः कुशः आगत्य ‘तव सदृशः सुधार्मिकः गाधिः नाम पुत्रः भविष्यति, तेन च शाश्वती कीर्तिः’ इति वरं दत्त्वा ब्रह्मलोकं गच्छति। कालान्तरे गाधिः जातः; सः एव विश्वामित्रस्य पिता, अतः अयं मुनिः कुशवंशप्रसूतत्वात् ‘कौशिकः’ इति ख्यातः। तस्य ज्येष्ठा भगिनी सुव्रता सत्यवती ऋचीकाय मुनये दत्ता; सा भर्तारम् अनुवर्तमाना सशरीरा स्वर्गं गता, कौशिकी नाम महानदी च भूत्वा हिमवन्तम् आश्रित्य लोकहिताय प्रववृते। तस्याः स्नेहेन एव विश्वामित्रः हिमवत्पार्श्वे वसति स्म; नियमसिद्ध्यर्थं तु तां हित्वा सिद्धाश्रमम् आगतः, रामस्य च तेजसा सिद्धः जातः। एवं स्वकथां समाप्य मुनिः वदति — ‘कथयतः मम अर्धरात्रः गतः; निद्राम् अभ्येहि, अध्वनि विघ्नः मा भूत्।’ ततः रात्रेः वर्णनम् — निष्पन्दाः तरवः, निलीनाः मृगपक्षिणः, तमसा व्याप्ताः दिशः, ज्योतिर्भिः अवभासमानं नक्षत्रगहनं नभः, उदयन् लोकतमोनुदः शशी, ततस्ततः प्रचरन्तः यक्षराक्षसपिशाचाश्च। विरते मुनौ सर्वे मुनयः ‘साधु साधु’ इति कुशिकवंशं विश्वामित्रं कौशिकीं च प्रशंसन्ति। ततः प्रशस्तः कुशिकात्मजः अस्तंगतः अंशुमान् इव निद्राम् उपागच्छत्; सौमित्रिणा सह रामः अपि सविस्मयः मुनिं प्रशस्य निद्रां समुपसेवते।
पुस्तकरूपेण पठतुపుస్తకంగా చదవండిநூலாகப் படிக்கಪುಸ್ತಕವಾಗಿ ಓದಿപുസ്തകമായി വായിക്കുകRead as a book
१कृतोद्वाहे गते तस्मिन्ब्रह्मदत्ते च राघव।
अपुत्रः पुत्रलाभाय पौत्रीमिष्टिमकल्पयत्॥
२इष्ट्यां तु वर्तमानायां कुशनाभं महीपतिम्।
उवाच परमोदारः कुशो ब्रह्मसुतस्तदा॥
कृतोद्वाहे ब्रह्मदत्ते स्वदेशं प्रति गते सति अपुत्रः कुशनाभः पुत्रलाभाय पौत्रीम् इष्टिं कल्पितवान्। ‘पौत्री इष्टिः’ इति पुत्रप्राप्त्यर्थं विहितः यज्ञः, यः पुत्रेष्टिः इति अपि उच्यते। तस्याम् इष्ट्यां वर्तमानायाम् एव परमोदारः ब्रह्मसुतः कुशः तं महीपतिं कुशनाभम् उवाच। द्रष्टव्यम् — यज्ञस्य समाप्तिं न प्रतीक्षते वरदाता; क्रियमाणे एव कर्मणि सः आगच्छति, यतः सङ्कल्पः एव दैवस्य श्रवणविषयः। अपि च पुत्रः स्वयं पितामहात् एव याच्यते — कुशः हि कुशनाभस्य जनकः।
వివాహం చేసుకొన్న బ్రహ్మదత్తుడు తన దేశానికి వెళ్ళిపోయిన తరువాత, పుత్రులు లేని కుశనాభుడు పుత్రలాభం కోసం పౌత్రీ ఇష్టిని తలపెట్టాడు. ‘పౌత్రీ ఇష్టిః’ అంటే పుత్రప్రాప్తి కోసం విధించబడిన యజ్ఞం, దానినే పుత్రేష్టి అని కూడా అంటారు. ఆ ఇష్టి జరుగుతుండగానే పరమోదారుడు, బ్రహ్మపుత్రుడు అయిన కుశుడు ఆ రాజు కుశనాభునితో అన్నాడు. గమనించాలి — వరమిచ్చేవాడు యజ్ఞం ముగిసే వరకు ఎదురుచూడడు; కర్మ జరుగుతుండగానే వస్తాడు, ఎందుకంటే సంకల్పమే దైవానికి వినబడేది. అంతేకాక పుత్రుడు స్వయంగా తాత నుండే యాచించబడుతున్నాడు — కుశుడే కుశనాభుని తండ్రి.
திருமணம் முடித்த பிரம்மதத்தன் தன் நாட்டுக்குச் சென்றபின், மகனில்லாத குசநாபன் மகனைப் பெறுவதற்காக ‘பௌத்ரீ இஷ்டி’ என்னும் யாகத்தை ஏற்பாடு செய்தான். ‘பௌத்ரீ இஷ்டி’ என்பது மகனைப் பெறுவதற்காக விதிக்கப்பட்ட யாகம்; அது புத்திரேஷ்டி என்றும் அழைக்கப்படுகிறது. அந்த யாகம் நடந்துகொண்டிருக்கும்போதே, மிக உதாரரும் பிரம்மாவின் மைந்தருமான குசர் மன்னன் குசநாபனிடம் சொன்னார். கவனிக்க வேண்டியது — வரமளிப்பவர் யாகம் முடியும் வரை காத்திருப்பதில்லை; செயல் நடந்துகொண்டிருக்கும்போதே வருகிறார்; ஏனெனில் சங்கல்பமே தெய்வத்தின் செவியை எட்டுகிறது. மேலும், பிறக்கவிருக்கும் மகன் அவனுடைய பாட்டனாரிடமிருந்தே வேண்டப்படுகிறான் — குசரே குசநாபனின் தந்தை.
ವಿವಾಹವಾದ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನು ತನ್ನ ದೇಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಮೇಲೆ, ಪುತ್ರನಿಲ್ಲದ ಕುಶನಾಭನು ಪುತ್ರಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಪೌತ್ರೀ ಇಷ್ಟಿಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದನು. ‘ಪೌತ್ರೀ ಇಷ್ಟಿ’ ಎಂದರೆ ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ವಿಧಿಸಲಾದ ಯಜ್ಞ, ಇದನ್ನು ಪುತ್ರೇಷ್ಟಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಇಷ್ಟಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಪರಮೋದಾರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಕುಶನು ಭೂಪತಿ ಕುಶನಾಭನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಗಮನಿಸಬೇಕು — ವರದಾತನು ಯಜ್ಞದ ಸಮಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಯುವುದಿಲ್ಲ; ಕರ್ಮ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಕಲ್ಪವೇ ದೈವಕ್ಕೆ ಕೇಳಿಸುವಂತಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ ಪುತ್ರನನ್ನು ಅಜ್ಜನಿಂದಲೇ ಯಾಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ — ಕುಶನೇ ಕುಶನಾಭನ ತಂದೆಯಲ್ಲವೇ.
വിവാഹം കഴിഞ്ഞ് ബ്രഹ്മദത്തൻ സ്വദേശത്തേക്കു പോയപ്പോൾ പുത്രനില്ലാത്ത കുശനാഭൻ പുത്രലാഭത്തിനായി പൗത്രീ ഇഷ്ടി ഒരുക്കി. ‘പൗത്രീ ഇഷ്ടി’ എന്നാൽ പുത്രപ്രാപ്തിക്കായി വിധിക്കപ്പെട്ട യജ്ഞം; പുത്രേഷ്ടി എന്നും പറയുന്നു. ആ ഇഷ്ടി നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കെത്തന്നെ പരമോദാരനും ബ്രഹ്മപുത്രനുമായ കുശൻ ആ ഭൂപതിയായ കുശനാഭനോടു പറഞ്ഞു. ശ്രദ്ധിക്കുക — വരദാതാവ് യജ്ഞത്തിന്റെ സമാപ്തി കാത്തുനിൽക്കുന്നില്ല; കർമം നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കെത്തന്നെ വരുന്നു; കാരണം സങ്കല്പംതന്നെയാണ് ദൈവം കേൾക്കുന്നത്. മാത്രമല്ല, പുത്രനെ സ്വന്തം പിതാവിൽനിന്നുതന്നെയാണ് യാചിക്കുന്നത് — കുശനാണല്ലോ കുശനാഭന്റെ ജനകൻ.
"When Brahmadatta, now married, had gone back to his own country, the sonless Kuśanābha began a sacrifice to obtain a son. While that sacrifice was still going on, Kuśa, the most generous son of Brahmā, spoke to King Kuśanābha." Notice that the giver of the boon does not wait for the sacrifice to end; he comes while the rite is still in progress, for it is the resolve itself that the divine hears. And the blessing of a son comes from Kuśa, Kuśanābha's own father.
३पुत्रस्ते सदृशः पुत्र भविष्यति सुधार्मिकः।
गाधिं प्राप्स्यसि तेन त्वं कीर्तिं लोके च शाश्वतीम्॥
४एवमुक्त्वा कुशो राम कुशनाभं महीपतिम्।
जगामाकाशमाविश्य ब्रह्मलोकं सनातनम्॥
‘हे पुत्र, तव सदृशः सुधार्मिकः पुत्रः भविष्यति; गाधिं नाम तं प्राप्स्यसि, तेन च त्वं लोके शाश्वतीं कीर्तिं लप्स्यसे’ इति कुशस्य वचनम्। एवम् उक्त्वा सः कुशः आकाशम् आविश्य सनातनं ब्रह्मलोकं जगाम। ‘सदृशः’ इति पदं महत् — पुत्रः पितुः प्रतिबिम्बम् इव; वरदाता न केवलं सन्ततिं ददाति, अपि तु शीलस्य निरन्तरतां प्रतिजानीते। ‘शाश्वतीं कीर्तिम्’ इति च सूक्ष्मम् — पुत्रः एव पितुः यशसः वाहकः इति राजधर्मस्य दृष्टिः।
‘కుమారా, నీతో సమానుడైన, సుధార్మికుడైన పుత్రుడు కలుగుతాడు; గాధి అనే పేరుగల అతనిని నీవు పొందుతావు, అతని ద్వారా నీవు లోకంలో శాశ్వతమైన కీర్తిని పొందుతావు’ అని కుశుని మాట. ఇలా చెప్పి ఆ కుశుడు ఆకాశంలోకి ప్రవేశించి సనాతనమైన బ్రహ్మలోకానికి వెళ్ళిపోయాడు. ‘సదృశః’ (సమానుడు) అనే మాట గొప్పది — పుత్రుడు తండ్రికి ప్రతిబింబం వంటివాడు; వరమిచ్చేవాడు కేవలం సంతానాన్నే ఇవ్వడు, శీలపు నిరంతరతను కూడా వాగ్దానం చేస్తాడు. ‘శాశ్వతమైన కీర్తి’ అనేది కూడా సూక్ష్మమైనది — పుత్రుడే తండ్రి యశస్సును మోసేవాడు అనేది రాజధర్మపు దృష్టి.
‘மகனே, உன்னைப் போன்ற, மிகுந்த தர்மசீலனான ஒரு மகன் உனக்குப் பிறப்பான்; காதி என்னும் பெயருடைய அவனை நீ பெறுவாய்; அவனால் உலகில் நிலையான புகழை அடைவாய்’ என்பது குசரின் சொல். இவ்வாறு கூறி அந்தக் குசர் வானில் புகுந்து சனாதனமான பிரம்மலோகத்துக்குச் சென்றார். ‘உன்னைப் போன்ற’ என்ற சொல் பெரிது — மகன் தந்தையின் பிரதிபிம்பம் போன்றவன்; வரமளிப்பவர் சந்ததியை மட்டும் தருவதில்லை, நற்பண்பின் தொடர்ச்சியையும் உறுதியளிக்கிறார். ‘நிலையான புகழ்’ என்பதும் நுட்பமானது — மகனே தந்தையின் புகழைச் சுமந்து செல்பவன் என்பது ராஜதர்மத்தின் பார்வை.
‘ಮಗನೇ, ನಿನಗೆ ಸದೃಶನಾದ ಸುಧಾರ್ಮಿಕ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟುವನು; ಗಾಧಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅವನನ್ನು ನೀನು ಪಡೆಯುವೆ, ಅವನಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುವೆ’ ಎಂಬುದು ಕುಶನ ಮಾತು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಕುಶನು ಆಕಾಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸನಾತನವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ‘ಸದೃಶಃ’ ಎಂಬ ಪದ ಮಹತ್ವದ್ದು — ಮಗ ತಂದೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತೆ; ವರದಾತನು ಕೇವಲ ಸಂತಾನವನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಶೀಲದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯನ್ನೂ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ‘ಶಾಶ್ವತೀಂ ಕೀರ್ತಿಮ್’ ಎಂಬುದೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು — ಮಗನೇ ತಂದೆಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹೊತ್ತು ಸಾಗುವವನು ಎಂಬುದು ರಾಜಧರ್ಮದ ದೃಷ್ಟಿ.
‘മകനേ, നിനക്കു തുല്യനായ അത്യന്തം ധാർമികനായ ഒരു പുത്രൻ ഉണ്ടാകും; ഗാധി എന്നു പേരുള്ള അവനെ നീ നേടും; അവനിലൂടെ നീ ലോകത്തിൽ ശാശ്വതമായ കീർത്തി നേടും’ എന്നായിരുന്നു കുശന്റെ വചനം. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ കുശൻ ആകാശത്തിലേക്കു കടന്ന് സനാതനമായ ബ്രഹ്മലോകത്തേക്കു പോയി. ‘സദൃശൻ’ (തുല്യൻ) എന്ന പദം മഹത്താണ് — പുത്രൻ പിതാവിന്റെ പ്രതിബിംബംപോലെ; വരദാതാവ് സന്താനത്തെ മാത്രമല്ല നൽകുന്നത്, ശീലത്തിന്റെ തുടർച്ചയും വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ‘ശാശ്വതമായ കീർത്തി’ എന്നതും സൂക്ഷ്മമാണ് — പുത്രനാണ് പിതാവിന്റെ യശസ്സിന്റെ വാഹകൻ എന്നതാണ് രാജധർമത്തിന്റെ ദൃഷ്ടി.
"'My son,' said Kuśa, 'you will have a son like yourself, supremely righteous. You will have him as Gādhi, and through him you will win lasting fame in the world.' Having said this, Kuśa rose into the sky and went to the eternal world of Brahmā." "Like yourself" is a large promise: the son will be almost his father's reflection, so the giver of the boon grants not just offspring but the continuity of good character. And "lasting fame" reflects the view of a king's dharma that a son carries his father's renown.
५कस्यचित्त्वथ कालस्य कुशनाभस्य धीमतः।
जज्ञे परमधर्मिष्ठो गाधिरित्येव नामतः॥
६स पिता मम काकुत्स्थ गाधिः परमधार्मिकः।
कुशवंशप्रसूतोऽस्मि कौशिको रघुनन्दन॥
कस्यचित् कालस्य अत्यये धीमतः कुशनाभस्य परमधर्मिष्ठः पुत्रः जज्ञे, ‘गाधिः’ इति एव नामतः प्रसिद्धः। ‘हे काकुत्स्थ, सः एव परमधार्मिकः गाधिः मम पिता; कुशवंशे प्रसूतत्वाद् अहं कौशिकः इति उच्यते।’ अत्र सर्गस्य केन्द्रम् — विश्वामित्रः स्वं क्षत्रियकुलं रामाय स्पष्टम् आचष्टे। यः अद्य तपसा ब्रह्मर्षिः, सः जन्मना राजपुत्रः; अतः यः रामम् आज्ञापयति, सः केवलं गुरुः न, अपि तु स्ववंश्यः एव वृद्धः इति ज्ञेयम्।
కొంత కాలం గడిచిన తరువాత బుద్ధిమంతుడైన కుశనాభునికి పరమ ధర్మిష్ఠుడైన పుత్రుడు జన్మించాడు, ‘గాధి’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు. ‘కాకుత్స్థా, పరమ ధార్మికుడైన ఆ గాధియే నా తండ్రి; కుశవంశంలో పుట్టినందువల్ల నన్ను కౌశికుడు అంటారు.’ ఇక్కడే సర్గకు కేంద్రం — విశ్వామిత్రుడు తన క్షత్రియ కులాన్ని రామునికి స్పష్టంగా చెబుతున్నాడు. ఈనాడు తపస్సుతో బ్రహ్మర్షి అయినవాడు జన్మతో రాజకుమారుడు; కాబట్టి రాముని ఆజ్ఞాపించేవాడు కేవలం గురువు మాత్రమే కాదు, క్షత్రియ వంశానికి చెందిన పెద్దవాడు కూడా అని తెలుసుకోవాలి.
சிறிது காலம் கழிந்தபின், அறிவுமிக்க குசநாபனுக்கு மிகுந்த தர்மநிஷ்டையுடைய ஒரு மகன் பிறந்தான்; ‘காதி’ என்ற பெயராலேயே புகழ்பெற்றான். ‘காகுத்ஸ்தா, மிகுந்த தர்மசீலரான அந்தக் காதியே என் தந்தை; குச வம்சத்தில் பிறந்ததால் நான் கௌசிகன் என்று அழைக்கப்படுகிறேன்.’ இங்கே சர்க்கத்தின் மையம் — விசுவாமித்திரர் தம் க்ஷத்திரியக் குலத்தை ராமனிடம் தெளிவாகச் சொல்கிறார். இன்று தவத்தால் பிரம்மரிஷியாக இருப்பவர் பிறப்பால் ஒரு ராஜகுமாரர்; ஆகவே ராமனுக்கு ஆணையிடுபவர் குரு மட்டுமல்லர், தம் இனத்தைச் சேர்ந்த ஒரு மூத்தவரும் ஆவார் என்று அறிய வேண்டும்.
ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಧೀಮಂತನಾದ ಕುಶನಾಭನಿಗೆ ಪರಮಧರ್ಮಿಷ್ಠನಾದ ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದನು; ಅವನು ‘ಗಾಧಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ‘ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ, ಆ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ಗಾಧಿಯೇ ನನ್ನ ತಂದೆ; ಕುಶವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದುದರಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಕೌಶಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.’ ಇದು ಸರ್ಗದ ಕೇಂದ್ರ — ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು ತಮ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಲವನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯಾದವರು ಜನ್ಮದಿಂದ ರಾಜಕುಮಾರರು; ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಮನಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವವರು ಕೇವಲ ಗುರುವಲ್ಲ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಲಕ್ಕೇ ಸೇರಿದ ಹಿರಿಯರೂ ಹೌದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
കുറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് ധീമാനായ കുശനാഭന് പരമധാർമികനായ ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു; ‘ഗാധി’ എന്ന പേരിൽത്തന്നെ പ്രസിദ്ധൻ. ‘കാകുത്സ്ഥാ, പരമധാർമികനായ ആ ഗാധിതന്നെയാണ് എന്റെ പിതാവ്; കുശവംശത്തിൽ ജനിച്ചതിനാൽ ഞാൻ കൗശികൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.’ ഇതാണ് സർഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രം — വിശ്വാമിത്രൻ തന്റെ ക്ഷത്രിയകുലം രാമനോടു വ്യക്തമായി പറയുന്നു. ഇന്നു തപസ്സാൽ ബ്രഹ്മർഷിയായവൻ ജന്മംകൊണ്ട് രാജകുമാരനാണ്; അതിനാൽ രാമനെ ആജ്ഞാപിക്കുന്നവൻ ഗുരു മാത്രമല്ല, ക്ഷത്രിയവംശജനായ ഒരു മുതിർന്നയാൾകൂടിയാണ് എന്നറിയണം.
"In time a supremely righteous son was born to the wise Kuśanābha, known by the name of Gādhi. That most righteous Gādhi, Kākutstha, was my father, and because I was born in the line of Kuśa I am called Kauśika." Here is the centre of the sarga: Viśvāmitra plainly tells Rāma of his own warrior lineage. The man who is now a brahmin sage through austerity was by birth a king's son, so the one who gives Rāma orders is not only his teacher but, as it were, an elder of his own warrior kind.
७पूर्वजा भगिनी चापि मम राघव सुव्रता।
नाम्ना सत्यवती नाम ऋचीके प्रतिपादिता॥
८सशरीरा गता स्वर्गं भर्तारमनुवर्तिनी।
कौशिकी परमोदारा प्रवृत्ता च महानदी॥
‘हे राघव, मम ज्येष्ठा भगिनी अपि आसीत्, सुव्रता, नाम्ना सत्यवती; सा ऋचीकाय मुनये प्रतिपादिता — पत्नीत्वेन समर्पिता। भर्तारम् अनुवर्तमाना सा सशरीरा एव स्वर्गं गता; परमोदारा च कौशिकी नाम महानदी भूत्वा प्रववृते।’ ‘सशरीरा’ इति पदं द्रष्टव्यम् — न मृत्युना, अपि तु पातिव्रत्यबलेन एव सा दिवम् आरूढा। एकस्याः नार्याः द्वे परिणती — स्वर्गे देही, भूमौ च सरित्; भक्तिः इह लोके अपि रूपम् आददाति।
‘రాఘవా, నాకు ఒక అక్క కూడా ఉండేది, సువ్రత, సత్యవతి అనే పేరు గలది; ఆమెను ఋచీక మునికి ఇచ్చారు — భార్యగా సమర్పించారు. భర్తను అనుసరిస్తూ ఆమె సశరీరంగానే స్వర్గానికి వెళ్ళింది; పరమ ఉదారురాలైన ఆమె కౌశికి అనే మహానదిగా మారి ప్రవహించింది.’ ‘సశరీరా’ అనే మాట గమనించదగినది — మరణంతో కాదు, పాతివ్రత్య బలంతోనే ఆమె స్వర్గాన్ని అధిరోహించింది. ఒకే స్త్రీకి రెండు పరిణామాలు — స్వర్గంలో దేహధారిణి, భూమిపై నది; భక్తి ఈ లోకంలో కూడా రూపాన్ని ధరిస్తుంది.
‘ராகவா, எனக்கு ஒரு மூத்த சகோதரியும் இருந்தாள், நல்ல விரதமுடையவள், சத்தியவதி என்னும் பெயருடையவள்; அவள் ரிசீக முனிவருக்கு மணம் செய்து கொடுக்கப்பட்டாள் — மனைவியாக ஒப்படைக்கப்பட்டாள். கணவனைப் பின்பற்றிய அவள் உடலோடேயே சொர்க்கம் சென்றாள்; மிக உதாரமான அவள் கௌசிகி என்னும் பெருநதியாகி ஓடலானாள்.’ ‘உடலோடேயே’ என்ற சொல்லைக் கவனிக்க வேண்டும் — மரணத்தால் அல்ல, பதிவிரதையின் வலிமையாலேயே அவள் விண்ணுலகு ஏறினாள். ஒரே பெண்ணுக்கு இரண்டு பரிணாமங்கள் — சொர்க்கத்தில் உடலுடையவள், பூமியில் நதி; பக்தி இவ்வுலகிலும் ஓர் உருவம் கொள்கிறது.
‘ರಾಘವ, ನನಗೆ ಒಬ್ಬ ಅಕ್ಕನೂ ಇದ್ದಳು, ಸುವ್ರತೆ, ಸತ್ಯವತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವಳು; ಅವಳನ್ನು ಋಚೀಕ ಮುನಿಗೆ ಕೊಡಲಾಯಿತು — ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಪತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ಅವಳು ಶರೀರಸಹಿತಳಾಗಿಯೇ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದಳು; ಪರಮೋದಾರಳಾದ ಅವಳು ಕೌಶಿಕೀ ಎಂಬ ಮಹಾನದಿಯಾಗಿ ಹರಿಯತೊಡಗಿದಳು.’ ‘ಸಶರೀರಾ’ (ಶರೀರಸಹಿತ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಮರಣದಿಂದಲ್ಲ, ಪಾತಿವ್ರತ್ಯದ ಬಲದಿಂದಲೇ ಅವಳು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೇರಿದಳು. ಒಬ್ಬಳೇ ನಾರಿಯ ಎರಡು ಪರಿಣತಿಗಳು — ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇಹಧಾರಿಣಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನದಿ; ಭಕ್ತಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ರೂಪ ತಾಳುತ್ತದೆ.
‘രാഘവാ, എനിക്കു സുവ്രതയായ ഒരു ജ്യേഷ്ഠസഹോദരിയുമുണ്ടായിരുന്നു — സത്യവതി എന്നു പേര്; അവളെ ഋചീകമുനിക്കു നൽകി — ഭാര്യയായി സമർപ്പിച്ചു. ഭർത്താവിനെ അനുഗമിച്ച് അവൾ ശരീരത്തോടെതന്നെ സ്വർഗത്തിലേക്കു പോയി; പരമോദാരയായ അവൾ കൗശികി എന്ന മഹാനദിയായി ഒഴുകാനും തുടങ്ങി.’ ‘സശരീരാ’ (ശരീരത്തോടെതന്നെ) എന്ന പദം ശ്രദ്ധിക്കണം — മരണത്തിലൂടെയല്ല, പാതിവ്രത്യബലത്താൽത്തന്നെയാണ് അവൾ സ്വർഗത്തിലേക്കുയർന്നത്. ഒരു സ്ത്രീക്കു രണ്ടു പരിണാമങ്ങൾ — സ്വർഗത്തിൽ ദേഹധാരിണി, ഭൂമിയിൽ നദി; ഭക്തി ഈ ലോകത്തിലും രൂപം കൈക്കൊള്ളുന്നു.
"I also had an elder sister, Rāghava, a woman of firm vows named Satyavatī, who was given in marriage to the sage Ṛcīka. Following her husband, she went to heaven in her own body, and, most generous of beings, she began to flow as the great river Kauśikī." "In her own body": she rose to heaven not through death but by the power of her devotion to her husband. One woman took two forms, a body in heaven and a river on earth; devotion takes shape even in this world.
९दिव्या पुण्योदका रम्या हिमवन्तमुपाश्रिता।
लोकस्य हितकार्यार्थं प्रवृत्ता भगिनी मम॥
१०ततोऽहं हिमवत्पार्श्वे वसामि नियतः सुखम्।
भगिन्यां स्नेहसंयुक्तः कौशिक्यां रघुनन्दन॥
सा नदी दिव्या पुण्योदका रम्या च, हिमवन्तम् उपाश्रिता; लोकस्य हितकार्यार्थम् एव मम भगिनी प्रवृत्ता इति मुनिः वदति। ‘ततः अहं हिमवत्पार्श्वे नियतः सन् सुखं वसामि, भगिन्यां कौशिक्यां स्नेहसंयुक्तः।’ मुनेः तपोभूमिः न यदृच्छया वृता — भगिन्याः सान्निध्यम् एव तत्र हेतुः। स्नेहः तपसः विरोधी न, अपि तु तस्य आश्रयः; यः लोकहिताय प्रवृत्तां भगिनीं सेवते, सः तया सह एव लोकहितं करोति।
ఆ నది దివ్యమైనది, పుణ్యజలాలు గలది, రమ్యమైనది, హిమవంతుని ఆశ్రయించి ఉన్నది; లోకహితం కోసమే నా సోదరి ప్రవహించింది అని ముని అంటున్నాడు. ‘అందువల్ల నేను హిమవంతుని పక్కన నియమంతో, సోదరి కౌశికిపై ప్రేమతో సుఖంగా నివసిస్తున్నాను.’ ముని తపోభూమి యాదృచ్ఛికంగా ఎన్నుకోబడలేదు — సోదరి సాన్నిధ్యమే అక్కడ కారణం. ప్రేమ తపస్సుకు విరోధి కాదు, దానికి ఆశ్రయం; లోకహితం కోసం ప్రవహించే సోదరిని సేవించేవాడు ఆమెతో కలిసి లోకహితమే చేస్తాడు.
அந்த நதி தெய்வீகமானது, புண்ணிய நீருடையது, எழில்மிக்கது, இமயமலையைச் சார்ந்தது; உலகுக்கு நன்மை செய்யவே என் சகோதரி பெருகியோடுகிறாள் என்று முனிவர் சொல்கிறார். ‘ஆகவே நான் இமயத்தின் பக்கத்தில் நியமத்தோடு இன்பமாக வசிக்கிறேன், சகோதரி கௌசிகியிடம் அன்புகொண்டு.’ முனிவரின் தவபூமி தற்செயலாகத் தேர்ந்தெடுக்கப்படவில்லை — சகோதரியின் அருகாமையே அதற்குக் காரணம். அன்பு தவத்துக்கு எதிரானதல்ல, அதற்கு ஆதாரமே; உலக நன்மைக்காக ஓடும் சகோதரியைச் சேவிப்பவன் அவளோடு சேர்ந்தே உலகுக்கு நன்மை செய்கிறான்.
ಆ ನದಿ ದಿವ್ಯವಾದುದು, ಪುಣ್ಯಜಲವುಳ್ಳದ್ದು, ರಮ್ಯವಾದುದು, ಹಿಮವಂತನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವುದು; ಲೋಕದ ಹಿತಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನನ್ನ ಅಕ್ಕ ಹರಿಯತೊಡಗಿದಳು ಎಂದು ಮುನಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ‘ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಹಿಮವಂತನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಯಮದಿಂದ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅಕ್ಕ ಕೌಶಿಕಿಯ ಮೇಲಿನ ಸ್ನೇಹದಿಂದ.’ ಮುನಿಯ ತಪೋಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ ಆರಿಸಿಕೊಂಡದ್ದಲ್ಲ — ಅಕ್ಕನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವೇ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಸ್ನೇಹ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ವಿರೋಧಿಯಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯ; ಲೋಕಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಅಕ್ಕನನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನು ಅವಳೊಡನೆಯೇ ಲೋಕಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ആ നദി ദിവ്യവും പുണ്യജലമുള്ളതും രമ്യവുമാണ്, ഹിമവാനെ ആശ്രയിച്ചു നിൽക്കുന്നു; ലോകഹിതകാര്യത്തിനായിത്തന്നെയാണ് എന്റെ സഹോദരി ഒഴുകുന്നത് എന്നു മുനി പറയുന്നു. ‘അതിനാൽ ഞാൻ ഹിമവാന്റെ പാർശ്വത്തിൽ നിയമനിഷ്ഠനായി, സഹോദരിയായ കൗശികിയോടുള്ള സ്നേഹത്തോടെ സുഖമായി വസിക്കുന്നു.’ മുനിയുടെ തപോഭൂമി യാദൃച്ഛികമായി തിരഞ്ഞെടുത്തതല്ല — സഹോദരിയുടെ സാന്നിധ്യമാണ് അതിനു കാരണം. സ്നേഹം തപസ്സിനു വിരോധിയല്ല, അതിന്റെ ആശ്രയമാണ്; ലോകഹിതത്തിനായി ഒഴുകുന്ന സഹോദരിയെ സേവിക്കുന്നവൻ അവളോടൊപ്പംതന്നെ ലോകഹിതം ചെയ്യുന്നു.
"That river is divine, holy in its waters and lovely, and rests against the Himālaya; my sister took her course for the good of the world. And so I live contentedly beside the Himālaya, disciplined, bound by affection to my sister Kauśikī." The sage did not choose his place of austerity by chance; it was to be near his sister. Affection is not the enemy of austerity but its support, and in serving a sister who flows for the good of the world, he too serves the world with her.
११सा तु सत्यवती पुण्या सत्ये धर्मे प्रतिष्ठिता।
पतिव्रता महाभागा कौशिकी सरितां वरा॥
१२अहं हि नियमाद्राम हित्वा तां समुपागतः।
सिद्धाश्रममनुप्राप्तः सिद्धोऽस्मि तव तेजसा॥
१३एषा राम ममोत्पत्तिः स्वस्य वंशस्य कीर्तिता।
देशस्य हि महाबाहो यन्मां त्वं परिपृच्छसि॥
‘सा सत्यवती पुण्या सत्ये धर्मे च प्रतिष्ठिता; पतिव्रता महाभागा सा सरितां वरा कौशिकी इति अद्यापि विद्यते। अहं तु नियमात् — यज्ञनियमस्य सिद्ध्यर्थम् — तां हित्वा सिद्धाश्रमम् अनुप्राप्तः; तव तेजसा च सिद्धः अस्मि। हे राम, एषा मम उत्पत्तिः स्वस्य वंशस्य च कीर्तिता, देशस्य च; यत् त्वं मां परिपृच्छसि, तत् सर्वम् उक्तम्।’ एवं द्वात्रिंशत्तमात् सर्गात् आरब्धा कुशवंशकथा स्वकुलवर्णनेन समाप्ता; प्रश्नस्य उत्तरं सम्पूर्णं दत्तम्। द्रष्टव्यं च — मुनिः स्वसिद्धिं रामस्य तेजसा एव आचष्टे; गुरुः शिष्यस्य महिमानं स्वयम् एव घोषयति, एतत् एव विश्वामित्रस्य औदार्यम्। भगिन्याः परित्यागः अपि नियमार्थः एव, न वैराग्यात्।
‘ఆ సత్యవతి పుణ్యురాలు, సత్యంలోనూ ధర్మంలోనూ ప్రతిష్ఠితురాలు; పతివ్రత, మహాభాగ్యవతి అయిన ఆమె నదులలో శ్రేష్ఠమైన కౌశికిగా ఈనాటికీ ఉంది. నేను మాత్రం నియమం కోసం — యజ్ఞనియమం సిద్ధించడం కోసం — ఆమెను విడిచి సిద్ధాశ్రమానికి వచ్చాను; నీ తేజస్సుతో సిద్ధుడనయ్యాను. రామా, నా ఉత్పత్తీ, నా వంశమూ, ఈ దేశమూ — నీవు నన్ను అడిగినదంతా చెప్పాను.’ ఈ విధంగా ముప్పై రెండవ సర్గలో మొదలైన కుశవంశ కథ తన కుల వర్ణనతో ముగిసింది; ప్రశ్నకు జవాబు సంపూర్ణంగా ఇవ్వబడింది. గమనించాలి — ముని తన సిద్ధిని రాముని తేజస్సు వల్లనే అని చెబుతున్నాడు; గురువు శిష్యుని మహిమను తానే చాటుతాడు, ఇదే విశ్వామిత్రుని ఔదార్యం. సోదరిని విడవడం కూడా నియమం కోసమే, వైరాగ్యం వల్ల కాదు.
‘புண்ணியவதியான அந்தச் சத்தியவதி சத்தியத்திலும் தர்மத்திலும் நிலைபெற்றவள்; பதிவிரதையும் பெரும்பேறுடையவளுமான அவள், நதிகளில் சிறந்த கௌசிகியாக இன்றும் இருக்கிறாள். நானோ நியமத்தின் பொருட்டு — யாக நியமம் நிறைவேறுவதற்காக — அவளை விட்டுச் சித்தாசிரமத்தை அடைந்தேன்; உன் தேஜஸால் சித்தியும் அடைந்தேன். ராமா, இதுவே என் பிறப்பும், என் வம்சமும், இந்த நாடும் பற்றிய வரலாறு; நீ என்னிடம் கேட்டது அனைத்தும் சொல்லப்பட்டது.’ இவ்வாறு முப்பத்திரண்டாம் சர்க்கத்தில் தொடங்கிய குச வம்சக் கதை தம் குல வர்ணனையோடு நிறைவுபெற்றது; கேள்விக்கு முழுமையான விடை தரப்பட்டது. கவனிக்க வேண்டியது — முனிவர் தம் சித்தியை ராமனின் தேஜஸால் வந்ததாகவே சொல்கிறார்; குரு சீடனின் மகிமையைத் தாமே பறைசாற்றுகிறார்; இதுவே விசுவாமித்திரரின் பெருந்தன்மை. சகோதரியை விட்டுவந்ததும் நியமத்துக்காகவே, வைராக்கியத்தால் அல்ல.
‘ಆ ಪುಣ್ಯವತಿ ಸತ್ಯವತಿ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆನಿಂತಿದ್ದಾಳೆ; ಪತಿವ್ರತೆಯೂ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿನಿಯೂ ಆದ ಅವಳು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಕೌಶಿಕಿಯಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಇದ್ದಾಳೆ. ನಾನಾದರೋ ನಿಯಮಕ್ಕಾಗಿ — ಯಜ್ಞನಿಯಮದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ — ಅವಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದೆನು; ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಿದ್ಧನಾದೆನು. ರಾಮ, ನನ್ನ ಹುಟ್ಟು, ನನ್ನ ವಂಶ ಮತ್ತು ಈ ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಏನು ಕೇಳಿದೆಯೋ ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಯಿತು.’ ಹೀಗೆ ಮೂವತ್ತೆರಡನೆಯ ಸರ್ಗದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಕುಶವಂಶದ ಕಥೆ ಸ್ವಕುಲವರ್ಣನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯಿತು; ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉತ್ತರ ದೊರೆಯಿತು. ಗಮನಿಸಬೇಕು — ಮುನಿ ತಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ರಾಮನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಗುರು ಶಿಷ್ಯನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಾವೇ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದೇ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಔದಾರ್ಯ. ಅಕ್ಕನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದದ್ದೂ ನಿಯಮಕ್ಕಾಗಿಯೇ, ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದಲ್ಲ.
‘ആ സത്യവതി പുണ്യവതിയാണ്, സത്യത്തിലും ധർമത്തിലും പ്രതിഷ്ഠിതയാണ്; പതിവ്രതയും മഹാഭാഗയുമായ അവൾ നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ കൗശികിയായി ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നു. ഞാനോ നിയമം കാരണം — യജ്ഞനിയമത്തിന്റെ സിദ്ധിക്കായി — അവളെ വിട്ട് സിദ്ധാശ്രമത്തിലെത്തി; നിന്റെ തേജസ്സാൽ ഞാൻ സിദ്ധനുമായി. രാമാ, ഇതാണ് എന്റെ ഉത്പത്തി; എന്റെ വംശത്തിന്റെയും ഈ ദേശത്തിന്റെയും കീർത്തി ഞാൻ പറഞ്ഞു; നീ എന്നോടു ചോദിച്ചതെല്ലാം പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു.’ ഇങ്ങനെ മുപ്പത്തിരണ്ടാം സർഗത്തിൽ ആരംഭിച്ച കുശവംശകഥ സ്വകുലവർണനയോടെ സമാപിച്ചു; ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരം പൂർണമായി നൽകപ്പെട്ടു. ശ്രദ്ധിക്കുക — മുനി തന്റെ സിദ്ധി രാമന്റെ തേജസ്സാലാണെന്നു പറയുന്നു; ഗുരു ശിഷ്യന്റെ മഹിമ സ്വയം ഘോഷിക്കുന്നു; ഇതാണ് വിശ്വാമിത്രന്റെ ഔദാര്യം. സഹോദരിയെ വിട്ടുപോന്നതും നിയമത്തിനായിട്ടാണ്, വൈരാഗ്യംകൊണ്ടല്ല.
"That holy Satyavatī, firm in truth and dharma, devoted to her husband and greatly blessed, lives on today as Kauśikī, the best of rivers. It was only to fulfil the vow of my sacrifice that I left her and came to the Siddhāśrama, and by your power I have succeeded. This, Rāma, is the story of my birth and of my family, and of the country you asked about; I have told you all of it." So the tale of Kuśa's line that began in the thirty-second sarga ends with the sage's own family, and Rāma's question is fully answered. Notice that the sage credits his success to Rāma's power: the teacher himself proclaims his pupil's greatness, and that is Viśvāmitra's generosity. And he left his sister only to keep his vow, not out of indifference.
१४गतोऽर्धरात्रः काकुत्स्थ कथाः कथयतो मम।
निद्रामभ्येहि भद्रं ते मा भूद्विघ्नोऽध्वनीह नः॥
१५निष्पन्दास्तरवः सर्वे निलीना मृगपक्षिणः।
नैशेन तमसा व्याप्ता दिशश्च रघुनन्दन॥
‘हे काकुत्स्थ, मम कथाः कथयतः अर्धरात्रः गतः; निद्राम् अभ्येहि, भद्रं ते; अस्माकम् अत्र अध्वनि विघ्नः मा भूत्।’ जागरणस्य आधिक्यं श्वोभाविन्यां यात्रायां बाधकम् इति गुरोः चिन्ता; शिष्यस्य शरीररक्षणम् अपि आचार्यस्य कर्म। ततः सः रात्रेः शान्तिं दर्शयति — ‘सर्वे तरवः निष्पन्दाः, मृगपक्षिणः स्वेषु स्थानेषु निलीनाः, दिशश्च नैशेन तमसा व्याप्ताः, हे रघुनन्दन।’ प्रकृतेः एव निस्तब्धता निद्रायाः आमन्त्रणम्; वनवासिनः कालं घटिकया न, प्रकृत्या एव जानन्ति।
‘కాకుత్స్థా, నేను కథలు చెబుతుండగా అర్ధరాత్రి గడిచిపోయింది; నిద్రపో, నీకు శుభం; ఇక్కడ మన ప్రయాణానికి విఘ్నం కలగకుండుగాక.’ ఎక్కువ జాగరణ రేపు జరగబోయే ప్రయాణానికి బాధ కలిగిస్తుందని గురువు చింత; శిష్యుని శరీర రక్షణ కూడా ఆచార్యుని కర్తవ్యం. తరువాత అతడు రాత్రి ప్రశాంతతను చూపుతున్నాడు — ‘రఘునందనా, చెట్లన్నీ కదలకుండా ఉన్నాయి, మృగపక్షులు తమ తమ స్థానాలలో ఒదిగి ఉన్నాయి, దిక్కులు రాత్రి చీకటితో వ్యాపించి ఉన్నాయి.’ ప్రకృతి నిశ్శబ్దతయే నిద్రకు ఆహ్వానం; వనవాసులు కాలాన్ని గడియారంతో కాదు, ప్రకృతితోనే తెలుసుకుంటారు.
‘காகுத்ஸ்தா, நான் கதைகளைச் சொல்லிக்கொண்டிருக்கையில் நள்ளிரவு கழிந்துவிட்டது; உறங்கச் செல், உனக்கு நலம் உண்டாகட்டும்; இந்த வழிப்பயணத்தில் நமக்கு இடையூறு வராதிருக்கட்டும்.’ மிகுதியான விழிப்பு நாளைய பயணத்துக்குத் தடையாகும் என்பது குருவின் கவலை; சீடனின் உடலைக் காப்பதும் ஆசாரியனின் கடமையே. பிறகு அவர் இரவின் அமைதியைக் காட்டுகிறார்: ‘மரங்கள் அனைத்தும் அசைவற்று நிற்கின்றன; விலங்குகளும் பறவைகளும் தத்தம் இடங்களில் ஒடுங்கிவிட்டன; திசைகளும் இரவின் இருளால் சூழப்பட்டுள்ளன, ரகுநந்தனா.’ இயற்கையின் அமைதியே உறக்கத்துக்கான அழைப்பு; காட்டில் வாழ்பவர்கள் காலத்தை நாழிகைக் கருவியால் அல்ல, இயற்கையாலேயே அறிகிறார்கள்.
‘ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ, ನಾನು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯಿತು; ನಿದ್ರಿಸು, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ನಮ್ಮ ಈ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ವಿಘ್ನವಾಗದಿರಲಿ.’ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರಣೆ ನಾಳಿನ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದು ಎಂಬುದು ಗುರುವಿನ ಚಿಂತೆ; ಶಿಷ್ಯನ ದೇಹರಕ್ಷಣೆಯೂ ಆಚಾರ್ಯನ ಕರ್ತವ್ಯ. ಆಮೇಲೆ ಅವರು ರಾತ್ರಿಯ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ — ‘ರಘುನಂದನ, ಎಲ್ಲ ಮರಗಳೂ ಅಲುಗಾಡದೆ ನಿಂತಿವೆ, ಮೃಗ-ಪಕ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿವೆ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ರಾತ್ರಿಯ ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ.’ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಶ್ಶಬ್ದತೆಯೇ ನಿದ್ರೆಗೆ ಆಹ್ವಾನ; ವನವಾಸಿಗಳು ಕಾಲವನ್ನು ಗಡಿಯಾರದಿಂದಲ್ಲ, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
‘കാകുത്സ്ഥാ, ഞാൻ കഥകൾ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ അർധരാത്രി കഴിഞ്ഞു; ഉറങ്ങിക്കൊള്ളുക, നിനക്കു മംഗളം; ഇവിടെ നമ്മുടെ യാത്രയ്ക്കു വിഘ്നം ഉണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ.’ അമിതമായ ഉറക്കമൊഴിയൽ നാളത്തെ യാത്രയ്ക്കു തടസ്സമാകും എന്നതാണ് ഗുരുവിന്റെ ചിന്ത; ശിഷ്യന്റെ ശരീരരക്ഷണവും ആചാര്യന്റെ കർത്തവ്യമാണ്. പിന്നെ അദ്ദേഹം രാത്രിയുടെ ശാന്തി കാണിക്കുന്നു: ‘എല്ലാ മരങ്ങളും നിശ്ചലമാണ്, മൃഗപക്ഷികൾ തങ്ങളുടെ ഇടങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങി, ദിക്കുകൾ രാത്രിയുടെ ഇരുട്ടാൽ വ്യാപ്തമായി, രഘുനന്ദനാ.’ പ്രകൃതിയുടെതന്നെ നിശ്ശബ്ദത ഉറക്കത്തിനുള്ള ക്ഷണമാണ്; വനവാസികൾ സമയം നാഴികകൊണ്ടല്ല, പ്രകൃതിയിലൂടെത്തന്നെയാണ് അറിയുന്നത്.
"Half the night has gone by, Kākutstha, while I told my stories. Sleep now, and bless you; let nothing hinder us on the road." The teacher worries that staying awake too long will hurt the next day's journey, for caring for a pupil's body is also a teacher's duty. Then he points to the stillness of the night: "The trees are all motionless, the beasts and birds have settled in their roosts, and the quarters are wrapped in the darkness of night, joy of the Raghus." The hush of nature itself invites sleep; those who live in the forest tell the time not by a clock but by nature.
१६शनैर्विसृज्यते संध्या नभो नेत्रैरिवावृतम्।
नक्षत्रतारागहनं ज्योतिर्भिरवभासते॥
१७उत्तिष्ठते च शीतांशुः शशी लोकतमोनुदः।
ह्लादयन्प्राणिनां लोके मनांसि प्रभया स्वया॥
१८नैशानि सर्वभूतानि प्रचरन्ति ततस्ततः।
यक्षराक्षससङ्घाश्च रौद्राश्च पिशिताशनाः॥
‘शनैः सन्ध्या विसृज्यते; नभः नेत्रैः इव आवृतम्, नक्षत्रताराभिः गहनं सत् ज्योतिर्भिः अवभासते। लोकतमोनुदः शीतांशुः शशी उत्तिष्ठते, स्वया प्रभया लोके प्राणिनां मनांसि ह्लादयन्। नैशानि सर्वभूतानि ततस्ततः प्रचरन्ति — यक्षराक्षससङ्घाः रौद्राः पिशिताशनाश्च।’ अत्र कविः रात्रेः द्वे रूपे युगपत् दर्शयति — चन्द्रस्य आह्लादः, निशाचराणां च भयम्। ‘नेत्रैः इव आवृतम्’ इति उपमया नभः सहस्राक्षम् इव चित्रितम्। अतः एव तदा निद्रा युक्ता, न सञ्चारः। कथायाः प्रयोजनम् अपि इदम् — रात्रौ प्रस्थानं निषिध्य मुनिः शिष्यौ विश्रामयति, प्रभाते च शोणतीरात् यात्रा भविष्यति। वर्णनम् एतत् केवलं शोभार्थं न, अपि तु कर्तव्यनिर्णयस्य हेतुः।
‘సంధ్య మెల్లగా విడిచిపోతోంది; కన్నులతో కప్పబడినట్లున్న ఆకాశం నక్షత్రాలతో, తారలతో దట్టమై జ్యోతులతో ప్రకాశిస్తోంది. లోకపు చీకటిని తొలగించే, చల్లని కిరణాలు గల చంద్రుడు ఉదయిస్తున్నాడు, తన కాంతితో లోకంలోని ప్రాణుల మనస్సులను ఆహ్లాదపరుస్తూ. రాత్రి సంచరించే ప్రాణులన్నీ అటూ ఇటూ తిరుగుతున్నాయి — భయంకరులైన, మాంసభక్షకులైన యక్షరాక్షస సమూహాలు.’ ఇక్కడ కవి రాత్రి యొక్క రెండు రూపాలను ఏకకాలంలో చూపుతున్నాడు — చంద్రుని ఆహ్లాదం, నిశాచరుల భయం. ‘కన్నులతో కప్పబడినట్లు’ అనే ఉపమతో ఆకాశం వేయి కన్నులు గలదానిలా చిత్రించబడింది. అందుకే అప్పుడు నిద్ర తగినది, సంచారం కాదు. కథ ప్రయోజనం కూడా ఇదే — రాత్రి ప్రయాణాన్ని నిషేధించి ముని శిష్యులకు విశ్రాంతినిస్తాడు, ప్రభాతంలో శోణ తీరం నుండి ప్రయాణం జరుగుతుంది. ఈ వర్ణన కేవలం శోభ కోసం కాదు, కర్తవ్య నిర్ణయానికి కారణం.
‘மெல்ல மெல்ல அந்திவேளை விடைபெறுகிறது; வானம் கண்களால் மூடப்பட்டது போல, நட்சத்திரங்களாலும் தாரகைகளாலும் அடர்ந்து, ஒளிகளால் விளங்குகிறது. உலகின் இருளை நீக்கும், குளிர்ந்த கதிர்களுடைய சந்திரன் தன் ஒளியால் உலகில் உயிர்களின் மனங்களை மகிழ்வித்தவாறு எழுகிறான். இரவில் உலவும் உயிர்கள் அனைத்தும் அங்குமிங்கும் திரிகின்றன — கொடிய யக்ஷ ராட்சசக் கூட்டங்களும் ஊனுண்ணிகளும்.’ இங்கே கவி இரவின் இரு வடிவங்களை ஒருசேரக் காட்டுகிறார் — சந்திரனின் மகிழ்ச்சி, இரவுலாவிகளின் அச்சம். ‘கண்களால் மூடப்பட்டது போல’ என்ற உவமையால் வானம் ஆயிரங்கண்ணுடையது போலச் சித்திரிக்கப்படுகிறது. அதனாலேயே அப்போது உறக்கமே பொருத்தம், நடமாட்டம் அல்ல. கதையின் நோக்கமும் இதுவே — இரவில் புறப்படுவதைத் தடுத்து முனிவர் சீடர்களை ஓய்வெடுக்கச் செய்கிறார்; விடியலில் சோணைக் கரையிலிருந்து பயணம் நிகழும். இந்த வர்ணனை அழகுக்காக மட்டுமல்ல, கடமையைத் தீர்மானிப்பதற்கான காரணமும் ஆகும்.
‘ಸಂಧ್ಯೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸರಿಯುತ್ತಿದೆ; ಆಕಾಶ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ, ನಕ್ಷತ್ರ-ತಾರೆಗಳಿಂದ ದಟ್ಟವಾಗಿ, ಜ್ಯೋತಿಗಳಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿದೆ. ಲೋಕದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸುವ, ತಣ್ಣನೆಯ ಕಿರಣಗಳುಳ್ಳ ಚಂದ್ರನು ತನ್ನ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಆಹ್ಲಾದಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಉದಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿವೆ — ರೌದ್ರರಾದ, ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕರಾದ ಯಕ್ಷ-ರಾಕ್ಷಸ ಸಮೂಹಗಳು.’ ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ರಾತ್ರಿಯ ಎರಡು ರೂಪಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ — ಚಂದ್ರನ ಆಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ನಿಶಾಚರರ ಭಯ. ‘ನೇತ್ರೈರಿವಾವೃತಮ್’ (ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಸಾವಿರ ಕಣ್ಣುಳ್ಳದ್ದಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಆಗ ನಿದ್ರೆ ಯುಕ್ತ, ಸಂಚಾರವಲ್ಲ. ಕಥೆಯ ಉದ್ದೇಶವೂ ಇದೇ — ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿ ಮುನಿ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ವಿಶ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಶೋಣಾ ತೀರದಿಂದ ಪ್ರಯಾಣವಾಗಲಿದೆ. ಈ ವರ್ಣನೆ ಕೇವಲ ಶೋಭೆಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಕರ್ತವ್ಯನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.
‘സന്ധ്യ പതുക്കെ മായുന്നു; കണ്ണുകളാൽ മൂടപ്പെട്ടതുപോലെ ആകാശം നക്ഷത്രങ്ങളാലും താരകളാലും നിബിഡമായി ജ്യോതിസ്സുകളാൽ പ്രകാശിക്കുന്നു. ലോകത്തിന്റെ ഇരുട്ടകറ്റുന്ന ശീതകിരണനായ ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്നു; തന്റെ പ്രഭയാൽ ലോകത്തിലെ ജീവികളുടെ മനസ്സുകളെ ആഹ്ലാദിപ്പിക്കുന്നു. രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന എല്ലാ ജീവികളും — രൗദ്രരും മാംസഭോജികളുമായ യക്ഷരാക്ഷസസംഘങ്ങളും — അങ്ങുമിങ്ങും സഞ്ചരിക്കുന്നു.’ ഇവിടെ കവി രാത്രിയുടെ രണ്ടു രൂപങ്ങൾ ഒരേസമയം കാണിക്കുന്നു — ചന്ദ്രന്റെ ആഹ്ലാദവും നിശാചരന്മാരുടെ ഭയവും. ‘കണ്ണുകളാൽ മൂടപ്പെട്ടതുപോലെ’ എന്ന ഉപമയാൽ ആകാശം ആയിരം കണ്ണുകളുള്ളതുപോലെ ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അപ്പോൾ ഉറക്കമാണ് ഉചിതം, സഞ്ചാരമല്ല. കഥയുടെ ലക്ഷ്യവും ഇതാണ് — രാത്രിയിലെ യാത്ര വിലക്കി മുനി ശിഷ്യന്മാരെ വിശ്രമിപ്പിക്കുന്നു; പ്രഭാതത്തിൽ ശോണാതീരത്തുനിന്നു യാത്രയുണ്ടാകും. ഈ വർണന ശോഭയ്ക്കു മാത്രമല്ല, കർത്തവ്യനിർണയത്തിനുള്ള കാരണവുമാണ്.
"Slowly the twilight fades; the sky, as if covered with eyes, is thick with constellations and stars and shines with their light. The cool-rayed moon, dispeller of the world's darkness, is rising, gladdening the hearts of living beings with its radiance. And all the creatures of the night are roaming here and there, bands of yakṣas and rākṣasas and fierce eaters of flesh." Here the poet shows two faces of the night at once, the delight of the moon and the menace of the night-roamers. The image of the sky covered with eyes paints it as thousand-eyed. That is why sleep, not travel, was right at that hour. This has a purpose in the story too: by ruling out travel at night the sage lets his pupils rest, and at dawn they will leave the bank of the Śoṇa. The description is not only for beauty; it gives the reason for a decision.
१९एवमुक्त्वा महातेजा विरराम महामुनिः।
साधुसाध्विति ते सर्वे मुनयो ह्यभ्यपूजयन्॥
२०कुशिकानामयं वंशो महान्धर्मपरः सदा।
ब्रह्मोपमा महात्मानः कुशवंश्या नरोत्तमाः॥
२१विशेषेण भवानेव विश्वामित्र महायशः।
कौशिकी सरितां श्रेष्ठा कुलोद्योतकरी तव॥
एवम् उक्त्वा महातेजाः महामुनिः विरराम। ते सर्वे मुनयः ‘साधु साधु’ इति तम् अभ्यपूजयन् — ‘कुशिकानाम् अयं वंशः सदा महान् धर्मपरश्च; कुशवंश्याः नरोत्तमाः ब्रह्मोपमाः महात्मानः। हे महायशः विश्वामित्र, विशेषेण भवान् एव तादृशः; सरितां श्रेष्ठा कौशिकी अपि तव कुलोद्योतकरी।’ स्तुतेः सारः अयम् — वंशस्य कीर्तिं न केवलं पुरुषाः वहन्ति, अपि तु सा नदी अपि वहति; एका भगिनी एव कुलस्य प्रकाशिका जाता। अत्र च रामाय पुनः स्मारितम् — यस्य वंशः ब्रह्मोपमः, तस्य आज्ञा शिरसा धार्या। मुनीनां साधुवादः विश्वामित्रस्य कथायाः प्रामाण्यम् अपि स्थापयति — यत् सभायां श्रुत्वा बहवः तपस्विनः अनुमोदयन्ति, तत् एव शास्त्रवत् प्रमाणं भवति।
ఇలా చెప్పి మహాతేజస్వి అయిన మహాముని విరమించాడు. ఆ మునులందరూ ‘బాగుంది, బాగుంది’ అని అతనిని పూజించారు — ‘కుశికుల ఈ వంశం ఎల్లప్పుడూ గొప్పది, ధర్మపరమైనది; కుశవంశానికి చెందిన నరోత్తములు బ్రహ్మతో సమానులైన మహాత్ములు. మహాయశస్వివైన విశ్వామిత్రా, ప్రత్యేకంగా మీరే అలాంటివారు; నదులలో శ్రేష్ఠమైన కౌశికి కూడా మీ కులాన్ని ప్రకాశింపజేసేది.’ స్తుతి సారం ఇది — వంశకీర్తిని పురుషులు మాత్రమే మోయరు, ఆ నది కూడా మోస్తుంది; ఒక్క సోదరియే కులానికి ప్రకాశకురాలైంది. ఇక్కడ రామునికి మళ్ళీ గుర్తుచేయబడింది — బ్రహ్మతో సమానమైన వంశం గలవాని ఆజ్ఞను శిరసావహించాలి. మునుల సాధువాదం విశ్వామిత్రుని కథకు ప్రామాణ్యాన్ని కూడా స్థాపిస్తుంది — సభలో విని అనేక తపస్వులు ఆమోదించినదే శాస్త్రంలా ప్రమాణమవుతుంది.
இவ்வாறு கூறி, மிக்க தேஜஸ் உடைய மகா முனிவர் பேச்சை நிறுத்தினார். அந்த முனிவர்கள் அனைவரும் ‘நன்று, நன்று’ என்று அவரைப் போற்றினர்: ‘குசிகர்களின் இந்த வம்சம் எப்போதும் பெருமையுடையது, தர்மத்தில் ஈடுபாடுடையது; குச வம்சத்து மனிதருள் உத்தமர்கள் பிரம்மனுக்கு நிகரான மகாத்மாக்கள். பெரும்புகழுடைய விசுவாமித்திரரே, சிறப்பாக நீரே அத்தகையவர்; நதிகளில் சிறந்த கௌசிகியும் உம் குலத்தை ஒளிரச் செய்பவள்.’ புகழுரையின் சாரம் இதுவே — வம்சத்தின் புகழை ஆண்கள் மட்டும் சுமப்பதில்லை, அந்த நதியும் சுமக்கிறது; ஒரு சகோதரியே குலத்தை ஒளிரச் செய்பவள் ஆனாள். இங்கே ராமனுக்கு மீண்டும் நினைவூட்டப்படுகிறது — பிரம்மனுக்கு நிகரான வம்சத்தவரின் ஆணை தலைமேற்கொள்ளத் தக்கது. முனிவர்களின் ‘நன்று’ என்ற சொல் விசுவாமித்திரரின் கதைக்கு நம்பகத்தன்மையையும் நிறுவுகிறது — சபையில் கேட்டுப் பல தவசிகள் ஆமோதிப்பதே சாஸ்திரம் போலச் சான்றாகிறது.
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಮಹಾಮುನಿ ಸುಮ್ಮನಾದರು. ಆ ಮುನಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ‘ಸಾಧು, ಸಾಧು’ ಎಂದು ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು — ‘ಕುಶಿಕರ ಈ ವಂಶ ಯಾವಾಗಲೂ ಮಹತ್ತಾದುದು, ಧರ್ಮಪರವಾದುದು; ಕುಶವಂಶದ ನರೋತ್ತಮರು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಮಾನರಾದ ಮಹಾತ್ಮರು. ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರೇ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಾವೇ ಅಂತಹವರು; ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಕೌಶಿಕಿಯೂ ತಮ್ಮ ಕುಲವನ್ನು ಬೆಳಗುವವಳು.’ ಸ್ತುತಿಯ ಸಾರ ಇದು — ವಂಶದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪುರುಷರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆ ನದಿಯೂ ಹೊತ್ತಿದೆ; ಒಬ್ಬಳು ಸಹೋದರಿಯೇ ಕುಲವನ್ನು ಬೆಳಗುವವಳಾದಳು. ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ — ಯಾರ ವಂಶ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾನವೋ ಅವರ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ತಲೆಬಾಗಿ ಧರಿಸಬೇಕು. ಮುನಿಗಳ ಸಾಧುವಾದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರ ಕಥೆಯ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ — ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಅನೇಕ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಅನುಮೋದಿಸುವುದೇ ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಪ್ರಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് മഹാതേജസ്വിയായ മഹാമുനി നിർത്തി. ആ മുനിമാരെല്ലാം ‘നന്ന്, നന്ന്’ എന്ന് അദ്ദേഹത്തെ പ്രശംസിച്ചു: ‘കുശികന്മാരുടെ ഈ വംശം എന്നും മഹത്തും ധർമനിഷ്ഠവുമാണ്; കുശവംശജരായ നരോത്തമന്മാർ ബ്രഹ്മതുല്യരും മഹാത്മാക്കളുമാണ്. മഹായശസ്വിയായ വിശ്വാമിത്രാ, വിശേഷിച്ചും അങ്ങുതന്നെ അത്തരക്കാരനാണ്; നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ കൗശികിയും അങ്ങയുടെ കുലത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവളാണ്.’ സ്തുതിയുടെ സാരം ഇതാണ് — വംശത്തിന്റെ കീർത്തി പുരുഷന്മാർ മാത്രമല്ല വഹിക്കുന്നത്, ആ നദിയും വഹിക്കുന്നു; ഒരു സഹോദരിതന്നെ കുലത്തിന്റെ പ്രകാശികയായി. ഇവിടെ രാമനെ വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — ബ്രഹ്മതുല്യമായ വംശമുള്ളവന്റെ ആജ്ഞ ശിരസ്സാ വഹിക്കേണ്ടതാണ്. മുനിമാരുടെ സാധുവാദം വിശ്വാമിത്രന്റെ കഥയുടെ പ്രാമാണ്യവും സ്ഥാപിക്കുന്നു — സഭയിൽ കേട്ട് അനേകം തപസ്വികൾ അനുമോദിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രംപോലെ പ്രമാണമാകുന്നു.
With these words the great and radiant sage fell silent, and all the sages honoured him, crying "Well done, well done!" They said: "This line of the Kuśikas has always been great and devoted to dharma. The men of Kuśa's line are great souls, the best of men, equal to Brahmā. And you above all, illustrious Viśvāmitra, are such a man; and Kauśikī, the best of rivers, makes the glory of your family shine." The heart of their praise is that a family's fame is carried not only by its men but by that river as well; one sister has become the light of the whole line. And Rāma is reminded again that the command of one whose line is equal to Brahmā is to be received with bowed head. The sages' approval also confirms Viśvāmitra's account, for what many ascetics hear in assembly and approve carries authority like scripture.
२२मुदितैर्मुनिशार्दूलैः प्रशस्तः कुशिकात्मजः।
निद्रामुपागमच्छ्रीमानस्तंगत इवांशुमान्॥
२३रामोऽपि सहसौमित्रिः किंचिदागतविस्मयः।
प्रशस्य मुनिशार्दूलं निद्रां समुपसेवते॥
मुदितैः मुनिशार्दूलैः प्रशस्तः श्रीमान् कुशिकात्मजः अस्तंगतः अंशुमान् इव निद्राम् उपागमत्। सौमित्रिणा सह रामः अपि किंचिद् आगतविस्मयः सन् तं मुनिशार्दूलं प्रशस्य निद्रां समुपसेवते। ‘अस्तंगतः अंशुमान् इव’ इति उपमा रमणीया — तेजस्विनः विश्रामः अपि तेजोमयः एव; अस्तमनं न नाशः, पुनरुदयस्य प्रतीक्षा एव। ‘आगतविस्मयः’ इति पदेन रामस्य श्रवणफलं सूच्यते — कथा तं विस्मयेन एव अलङ्करोति; श्रोतुः विस्मयः एव कथयितुः पारितोषिकम्।
సంతోషించిన మునిశ్రేష్ఠులచే ప్రశంసించబడిన శ్రీమంతుడైన కుశికపుత్రుడు అస్తమించిన సూర్యునిలా నిద్రకు ఉపక్రమించాడు. సౌమిత్రితో కలిసి రాముడు కూడా కొంత విస్మయం చెంది, ఆ మునిశ్రేష్ఠుని ప్రశంసించి నిద్రించాడు. ‘అస్తమించిన సూర్యునిలా’ అనే ఉపమ రమణీయమైనది — తేజస్వి విశ్రాంతి కూడా తేజోమయమే; అస్తమయం నాశనం కాదు, మళ్ళీ ఉదయించడానికి ఎదురుచూపే. ‘ఆగతవిస్మయః’ (విస్మయం చెంది) అనే మాటతో రాముడు విన్నదానికి ఫలం సూచించబడుతోంది — కథ అతనిని విస్మయంతో అలంకరిస్తుంది; శ్రోత విస్మయమే కథకునికి బహుమానం.
மகிழ்ந்த முனிசிரேஷ்டர்களால் போற்றப்பட்ட, செல்வச் சிறப்புடைய குசிகர் மைந்தர், மறைந்த சூரியனைப் போல உறக்கத்தை அடைந்தார். சுமித்திரையின் மைந்தனோடு ராமனும், சற்றே வியப்படைந்தவனாய், அந்த முனிசிரேஷ்டரைப் புகழ்ந்து உறங்கலானான். ‘மறைந்த சூரியனைப் போல’ என்ற உவமை அழகானது — ஒளியுடையவனின் ஓய்வும் ஒளிமயமானதே; மறைதல் அழிவல்ல, மீண்டும் உதிப்பதற்கான காத்திருப்பே. ‘வியப்படைந்தவனாய்’ என்ற சொல்லால் ராமன் கேட்டதன் பலன் குறிக்கப்படுகிறது — கதை அவனை வியப்பால் அணிசெய்கிறது; கேட்பவனின் வியப்பே சொல்பவனுக்குப் பரிசு.
ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶ್ರೀಮಂತರಾದ ಕುಶಿಕಪುತ್ರರು ಅಸ್ತಮಿಸಿದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿದರು. ಸೌಮಿತ್ರಿಯೊಡನೆ ರಾಮನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡವನಾಗಿ ಆ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ನಿದ್ರೆಗೆ ಶರಣಾದನು. ‘ಅಸ್ತಂಗತಃ ಅಂಶುಮಾನ್ ಇವ’ (ಅಸ್ತಮಿಸಿದ ಸೂರ್ಯನಂತೆ) ಎಂಬ ಉಪಮೆ ರಮಣೀಯ — ತೇಜಸ್ವಿಯ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯೂ ತೇಜೋಮಯವೇ; ಅಸ್ತಮಾನ ನಾಶವಲ್ಲ, ಪುನರುದಯದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೇ. ‘ಆಗತವಿಸ್ಮಯಃ’ (ವಿಸ್ಮಯಗೊಂಡವನು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ರಾಮನು ಕೇಳಿದುದರ ಫಲ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ — ಕಥೆ ಅವನನ್ನು ವಿಸ್ಮಯದಿಂದಲೇ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತದೆ; ಕೇಳುವವನ ವಿಸ್ಮಯವೇ ಹೇಳುವವನಿಗೆ ಬಹುಮಾನ.
സന്തുഷ്ടരായ മുനിശ്രേഷ്ഠരാൽ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ട ശ്രീമാനായ കുശികപുത്രൻ അസ്തമിച്ച സൂര്യനെപ്പോലെ ഉറക്കത്തിലാണ്ടു. സൗമിത്രിയോടൊപ്പം രാമനും അല്പം വിസ്മയത്തോടെ ആ മുനിശ്രേഷ്ഠനെ പ്രശംസിച്ച് ഉറങ്ങാൻ കിടന്നു. ‘അസ്തമിച്ച സൂര്യനെപ്പോലെ’ എന്ന ഉപമ രമണീയമാണ് — തേജസ്വിയുടെ വിശ്രമവും തേജോമയംതന്നെ; അസ്തമയം നാശമല്ല, പുനരുദയത്തിനുള്ള കാത്തിരിപ്പാണ്. ‘ആഗതവിസ്മയൻ’ (വിസ്മയം വന്നവൻ) എന്ന പദത്താൽ രാമന്റെ ശ്രവണഫലം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — കഥ അവനെ വിസ്മയംകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കുന്നു; കേൾക്കുന്നവന്റെ വിസ്മയംതന്നെയാണ് കഥ പറയുന്നവനുള്ള പാരിതോഷികം.
Praised by the delighted sages, the glorious son of Kuśika went to sleep like the setting sun. Rāma too, with the son of Sumitrā, somewhat filled with wonder, praised the tiger among sages and gave himself to sleep. The image of the setting sun is lovely: even the rest of a radiant man is radiant, and setting is not an end but a waiting to rise again. "Filled with wonder" shows what Rāma gained from listening; the story adorned him with wonder, and a listener's wonder is the teller's reward.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः॥ ३४॥
कठिनपदानां सन्धिः, समासः, विभक्तिः, अर्थश्च।
కఠిన పదాల సంధి, సమాసం, విభక్తి, అర్థం.
கடினச் சொற்களின் சந்தி, சமாசம், வேற்றுமை, பொருள்.
ಕಠಿಣ ಪದಗಳ ಸಂಧಿ, ಸಮಾಸ, ವಿಭಕ್ತಿ, ಅರ್ಥ.
കഠിനപദങ്ങളുടെ സന്ധി, സമാസം, വിഭക്തി, അർഥം.
Sandhi, compound, case and meaning of the harder words.