बालकाण्डम् — त्रयस्त्रिंशः सर्गः
బాలకాండ — 33వ సర్గ
பால காண்டம் — சர்க்கம் 33
ಬಾಲಕಾಂಡ — 33ನೇ ಸರ್ಗ
ബാലകാണ്ഡം — 33-ാം സർഗ്ഗം
Bāla Kāṇḍa — Sarga 33
कन्यानां निवेदनम्, कुशनाभस्य क्षमास्तुतिः, चूलिसोमदयोः वृत्तम्, ब्रह्मदत्तस्य जन्म, पाणिस्पर्शेन विकुब्जत्वनिवृत्तिः
కన్యల విన్నపం, కుశనాభుని క్షమాస్తుతి, చూలి సోమదల వృత్తాంతం, బ్రహ్మదత్తుని జన్మ, పాణిస్పర్శతో గూను తొలగిపోవడం
கன்னியரின் விண்ணப்பம், குசநாபன் பொறுமையைப் போற்றுதல், சூலி சோமதை ஆகியோரின் வரலாறு, பிரம்மதத்தனின் பிறப்பு, கைத்தொடுகையால் கூன் நீங்குதல்
ಕನ್ಯೆಯರ ನಿವೇದನೆ, ಕುಶನಾಭನ ಕ್ಷಮಾಸ್ತುತಿ, ಚೂಲಿ ಮತ್ತು ಸೋಮದೆಯರ ವೃತ್ತಾಂತ, ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನ ಜನನ, ಕರಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಗೂನು ನಿವಾರಣೆ
കന്യകമാരുടെ നിവേദനം, കുശനാഭന്റെ ക്ഷമാസ്തുതി, ചൂലി-സോമദമാരുടെ കഥ, ബ്രഹ്മദത്തന്റെ ജനനം, കരസ്പർശത്താൽ കൂനിപ്പിന്റെ നിവൃത്തി
अस्मिन् सर्गे कुशनाभस्य शतं कन्याः पितुः प्रश्नस्य उत्तरं ददति — सर्वात्मकः वायुः अस्मान् प्रधर्षयितुम् ऐच्छत्; वयं तु ‘पितृमत्यः स्मः, पितरं वृणीष्व’ इति अवदाम, सः च पापानुबन्धः अस्माकं वचनम् अगृहीत्वा अस्मान् भृशम् अभिहतवान्। तत् श्रुत्वा धार्मिकः राजा न क्रुध्यति, अपि तु कन्यानां क्षमां श्लाघते — ‘क्षान्तं क्षमावतां कर्तव्यम्; ऐकमत्यम् उपागम्य युष्माभिः मम कुलम् अवेक्षितम्। नारीणां पुरुषाणां च क्षमा एव अलंकारः; सा त्रिदशेषु अपि दुष्करा। क्षमा दानम्, क्षमा सत्यम्, क्षमा यज्ञः, क्षमा यशः, क्षमा धर्मः; क्षमायाम् एव जगत् विष्ठितम्।’ ततः सः मन्त्रिभिः सह कन्याप्रदानं मन्त्रयते। तस्मिन् एव काले चूली नाम ऊर्ध्वरेताः मुनिः ब्राह्मं तपः आचरति; सोमदा नाम गन्धर्वी तं शुश्रूषते, तुष्टात् च तस्मात् ब्राह्मं मानसं पुत्रं लभते — सः एव ‘ब्रह्मदत्तः’ काम्पिल्यायां राजा। कुशनाभः तस्मै कन्याशतं ददाति; पाणिस्पर्शमात्रेण ताः विकुब्जाः विगतज्वराः परमया लक्ष्म्या युक्ताः च भवन्ति। राजा पुनः पुनः हर्षं लभते, कृतोद्वाहं ब्रह्मदत्तं सदारं सोपाध्यायगणं च प्रेषयति; सोमदा अपि स्नुषाः अभिनन्दति।
पुस्तकरूपेण पठतुపుస్తకంగా చదవండిநூலாகப் படிக்கಪುಸ್ತಕವಾಗಿ ಓದಿപുസ്തകമായി വായിക്കുകRead as a book
१तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कुशनाभस्य धीमतः।
शिरोभिश्चरणौ स्पृष्ट्वा कन्याशतमभाषत॥
२वायुः सर्वात्मको राजन्प्रधर्षयितुमिच्छति।
अशुभं मार्गमास्थाय न धर्मं प्रत्यवेक्षते॥
बुद्धिमतः कुशनाभस्य तत् वचनं श्रुत्वा कन्याशतं शिरोभिः पितुः चरणौ स्पृष्ट्वा अभाषत। ‘हे राजन्, सर्वात्मकः वायुः अस्मान् प्रधर्षयितुम् इच्छति; अशुभं मार्गम् आस्थाय सः धर्मं न प्रत्यवेक्षते।’ ‘सर्वात्मकः’ इति सर्वेषु भूतेषु प्राणरूपेण वर्तमानः; यः सर्वत्र वर्तते सः एव यदा मार्गात् च्यवते, तदा कन्यानां त्राणं कुतः। ताः प्रथमं प्रणमन्ति, ततः वदन्ति — विनयः एव तासां वचनस्य बलम्। पूर्वसर्गे यत् पिता अपृच्छत्, तस्य इदम् उत्तरम्।
బుద్ధిమంతుడైన కుశనాభుని ఆ మాట విని నూరుగురు కన్యలూ తలలతో తండ్రి పాదాలను స్పృశించి అన్నారు. ‘రాజా, సర్వాత్మకుడైన వాయువు మమ్మల్ని బలాత్కరించాలని కోరుతున్నాడు; అశుభమైన మార్గాన్ని ఆశ్రయించి అతడు ధర్మాన్ని చూడడం లేదు.’ ‘సర్వాత్మకః’ అంటే సమస్త భూతాలలో ప్రాణరూపంలో ఉన్నవాడు; సర్వత్ర ఉన్నవాడే దారి తప్పినప్పుడు కన్యలకు రక్షణ ఎక్కడ? వారు మొదట నమస్కరిస్తారు, తరువాత మాట్లాడతారు — వినయమే వారి మాటకు బలం. మునుపటి సర్గలో తండ్రి అడిగినదానికి ఇది జవాబు.
அறிவுமிக்க குசநாபனின் அந்தச் சொல்லைக் கேட்டு, நூறு கன்னியரும் தலைகளால் தந்தையின் பாதங்களைத் தொட்டு வணங்கிச் சொன்னார்கள்: ‘அரசே, அனைத்திலும் உறையும் வாயு எங்களை வலிந்து அடைய விரும்புகிறான்; தீய வழியை மேற்கொண்டு அவன் தர்மத்தைப் பொருட்படுத்தவில்லை.’ ‘சர்வாத்மகன்’ என்றால் எல்லா உயிர்களிலும் பிராண வடிவில் இருப்பவன்; எங்கும் இருப்பவனே வழிதவறும்போது கன்னியருக்குப் பாதுகாப்பு எங்கிருந்து வரும்? அவர்கள் முதலில் வணங்குகிறார்கள், பிறகு பேசுகிறார்கள் — பணிவே அவர்களுடைய சொல்லின் வலிமை. முந்தைய சர்க்கத்தில் தந்தை கேட்டதற்கான விடை இதுவே.
ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದ ಕುಶನಾಭನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನೂರು ಕನ್ಯೆಯರು ತಲೆಗಳಿಂದ ತಂದೆಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ಹೇಳಿದರು — ‘ರಾಜನೇ, ಸರ್ವಾತ್ಮಕನಾದ ವಾಯು ನಮ್ಮನ್ನು ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಅಶುಭವಾದ ದಾರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.’ ‘ಸರ್ವಾತ್ಮಕ’ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವವನು; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನೇ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದರೆ ಕನ್ಯೆಯರಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಎಲ್ಲಿಂದ? ಅವರು ಮೊದಲು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆಮೇಲೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ — ವಿನಯವೇ ಅವರ ಮಾತಿನ ಬಲ. ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಕೇಳಿದುದಕ್ಕೆ ಇದು ಉತ್ತರ.
ബുദ്ധിമാനായ കുശനാഭന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് ആ നൂറു കന്യകമാർ ശിരസ്സുകൊണ്ട് പിതാവിന്റെ പാദങ്ങൾ തൊട്ട് പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, സർവാത്മകനായ വായു ഞങ്ങളെ അപമാനിക്കാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നു; അശുഭമായ മാർഗം കൈക്കൊണ്ട് അവൻ ധർമത്തെ നോക്കുന്നില്ല.’ ‘സർവാത്മകൻ’ എന്നാൽ എല്ലാ ഭൂതങ്ങളിലും പ്രാണരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ; എല്ലായിടത്തുമുള്ളവൻതന്നെ മാർഗഭ്രഷ്ടനാകുമ്പോൾ കന്യകമാർക്കു രക്ഷ എവിടെ? അവർ ആദ്യം നമസ്കരിക്കുന്നു, പിന്നെ സംസാരിക്കുന്നു — വിനയംതന്നെയാണ് അവരുടെ വാക്കിന്റെ ബലം. മുൻസർഗത്തിൽ പിതാവ് ചോദിച്ചതിനുള്ള ഉത്തരമാണിത്.
When they heard the wise Kuśanābha's question, the hundred daughters touched their father's feet with their heads and said: "Your majesty, Vāyu, who dwells in all things, tried to force us. He has taken an evil road and pays no heed to dharma." Vāyu lives in every creature as its breath; when the one present everywhere strays from the path, where can girls find protection? They bow first and only then speak, and their humility is the strength of their words. This is the answer to the question their father asked at the end of the last sarga.
३पितृमत्यः स्म भद्रं ते स्वच्छन्दे न वयं स्थिताः।
पितरं नो वृणीष्व त्वं यदि नो दास्यते तव॥
४तेन पापानुबन्धेन वचनं न प्रतीच्छता।
एवं ब्रुवन्त्यः सर्वाः स्म वायुनाभिहता भृशम्॥
‘भद्रं ते — वयं पितृमत्यः स्मः, स्वच्छन्दे न स्थिताः; त्वं नः पितरं वृणीष्व, यदि सः नः तुभ्यं दास्यते तर्हि वयं तव भवामः’ इति अवदाम। ‘पितृमत्यः’ इति यासां पिता विद्यते ताः; कन्यादाने पितुः एव अधिकारः इति धर्मः, न तु कन्यायाः स्वेच्छा। किन्तु पापानुबन्धेन तेन अस्माकं वचनं न प्रतीच्छता, एवं ब्रुवन्त्यः सर्वाः वयं भृशम् अभिहताः। ‘पापानुबन्धः’ इति यस्य चित्तं पापम् एव अनुवर्तते सः। धर्मवचनम् अपि दुष्टं न निवर्तयति।
‘నీకు శుభం — మేము తండ్రి గలవారం, మా ఇష్టానికి లోబడినవారం కాము; నీవు మా తండ్రిని అడుగు, ఆయన మమ్మల్ని నీకు ఇస్తే మేము నీవారమవుతాము’ అని మేము అన్నాము. ‘పితృమత్యః’ అంటే తండ్రి జీవించి ఉన్నవారు; కన్యాదానంలో తండ్రికే అధికారం అనేది ధర్మం, కన్య స్వేచ్ఛ కాదు. కానీ పాపంలో ఆసక్తి గల అతడు మా మాటను అంగీకరించక, ఇలా పలుకుతున్న మమ్మల్నందరినీ తీవ్రంగా కొట్టాడు. ‘పాపానుబంధః’ అంటే మనస్సు పాపాన్నే అనుసరించేవాడు. ధర్మవాక్యం కూడా దుష్టుని వెనుదిప్పదు.
‘உனக்கு நலம் உண்டாகட்டும் — நாங்கள் தந்தையை உடையவர்கள், தன்னிச்சையாக நடப்பவர்கள் அல்லர்; எங்கள் தந்தையிடம் பெண் கேள்; அவர் எங்களை உனக்குக் கொடுத்தால் நாங்கள் உன்னுடையவர்களாவோம் என்று சொன்னோம்.’ ‘பித்ருமத்யஹ’ என்றால் தந்தை உள்ளவர்கள்; கன்னிகாதானத்தில் தந்தைக்கே உரிமை என்பது தர்மம், கன்னியின் விருப்பம் அல்ல. ‘ஆனால் பாவத்தையே பின்தொடரும் அவன் எங்கள் சொல்லை ஏற்கவில்லை; இவ்வாறு சொன்ன நாங்கள் அனைவரும் கடுமையாகத் தாக்கப்பட்டோம்.’ ‘பாபானுபந்தன்’ என்றால் மனம் பாவத்தையே பின்தொடர்பவன். தர்மச் சொல்லும் தீயவனைத் திருப்புவதில்லை.
‘ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ — ನಾವು ತಂದೆಯುಳ್ಳವರು, ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಡೆಯುವವರಲ್ಲ; ನೀನು ನಮ್ಮ ತಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳು, ಅವನು ನಮ್ಮನ್ನು ನಿನಗೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ನಾವು ನಿನ್ನವರಾಗುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆವು.’ ‘ಪಿತೃಮತ್ಯಃ’ ಎಂದರೆ ತಂದೆ ಇರುವವರು; ಕನ್ಯಾದಾನದಲ್ಲಿ ತಂದೆಗೇ ಅಧಿಕಾರ ಎಂಬುದು ಧರ್ಮ, ಕನ್ಯೆಯ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಲ್ಲ. ‘ಆದರೆ ಪಾಪದಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸು ತೊಡಗಿದ್ದ ಅವನು ನಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ, ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದನು.’ ‘ಪಾಪಾನುಬಂಧ’ ಎಂದರೆ ಯಾರ ಚಿತ್ತ ಪಾಪವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅವನು. ಧರ್ಮದ ಮಾತೂ ದುಷ್ಟನನ್ನು ತಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
‘അങ്ങേക്കു മംഗളം — ഞങ്ങൾ പിതാവുള്ളവരാണ്, സ്വേച്ഛയ്ക്കു വിധേയരല്ല; അങ്ങ് ഞങ്ങളുടെ പിതാവിനോട് അഭ്യർഥിക്കുക; അദ്ദേഹം ഞങ്ങളെ അങ്ങേക്കു നൽകുമെങ്കിൽ ഞങ്ങൾ അങ്ങയുടേതാകും’ എന്നു ഞങ്ങൾ പറഞ്ഞു. ‘പിതൃമത്യഃ’ എന്നാൽ പിതാവുള്ളവർ; കന്യാദാനത്തിൽ പിതാവിനുമാത്രമാണ് അധികാരം എന്നതാണ് ധർമം, കന്യയുടെ സ്വേച്ഛയല്ല. എന്നാൽ പാപത്തിൽ മുഴുകിയ അവൻ ഞങ്ങളുടെ വാക്ക് സ്വീകരിക്കാതെ, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന ഞങ്ങളെയെല്ലാം കഠിനമായി പ്രഹരിച്ചു. ‘പാപാനുബന്ധൻ’ എന്നാൽ ചിത്തം പാപത്തെ മാത്രം അനുവർത്തിക്കുന്നവൻ. ധർമവചനംപോലും ദുഷ്ടനെ പിന്തിരിപ്പിക്കുന്നില്ല.
"We told him, 'Bless you, but we have a father and are not free to do as we please. Ask our father for us, and if he gives us to you, we shall be yours.'" By dharma the right to give a daughter in marriage belongs to her father, not to her own wish. "But he was bent on evil and would not accept what we said, and as we spoke so he struck us all cruelly." His mind followed only sin, and even words of dharma did not turn the wicked one back.
५तासां तु वचनं श्रुत्वा राजा परमधार्मिकः।
प्रत्युवाच महातेजाः कन्याशतमनुत्तमम्॥
६क्षान्तं क्षमावतां पुत्र्यः कर्तव्यं सुमहत्कृतम्।
ऐकमत्यमुपागम्य कुलं चावेक्षितं मम॥
तासां तत् वचनं श्रुत्वा परमधार्मिकः महातेजाः राजा तत् अनुत्तमं कन्याशतं प्रत्युवाच — ‘हे पुत्र्यः, युष्माभिः क्षान्तम्; एतत् क्षमावताम् एव कर्तव्यम्, सुमहत् च कृतम्। ऐकमत्यम् उपागम्य युष्माभिः मम कुलम् अवेक्षितम्।’ अत्र त्रीणि प्रशंसास्थानानि — क्षमा, ऐकमत्यम्, कुलमर्यादारक्षणं च। न एका अपि कन्या भिन्नमतिः अभवत्; शतम् अपि एकवाक्यम् आसीत्। पिता प्रथमं सान्त्वनं न ददाति, अपि तु तासां कर्म एव श्लाघते — एषा उत्तमा आश्वासना।
వారి ఆ మాట విని పరమ ధార్మికుడు, మహాతేజస్వి అయిన రాజు సాటిలేని ఆ నూరుగురు కన్యలకు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు — ‘కుమార్తెలారా, మీరు క్షమించారు; ఇది క్షమాశీలులు చేయవలసినదే, మీరు అతి గొప్ప కార్యం చేశారు. ఏకాభిప్రాయానికి వచ్చి మీరు నా కులాన్ని కాపాడారు.’ ఇక్కడ మూడు ప్రశంసా స్థానాలు — క్షమ, ఏకాభిప్రాయం, కులమర్యాద రక్షణ. ఒక్క కన్య కూడా భిన్నాభిప్రాయం కలిగినది కాలేదు; నూరుగురూ ఒకే మాట మీద ఉన్నారు. తండ్రి మొదట ఓదార్పు ఇవ్వడు, వారి కర్మనే శ్లాఘిస్తాడు — ఇది ఉత్తమమైన ఊరడింపు.
அவர்களுடைய அந்தச் சொல்லைக் கேட்டு, மிகுந்த தர்மசீலனும் மிக்க தேஜஸ் உடையவனுமான அரசன் ஒப்பற்ற அந்த நூறு கன்னியருக்கும் மறுமொழி கூறினான்: ‘மகள்களே, நீங்கள் பொறுத்துக்கொண்டீர்கள்; இது பொறுமை உடையவர்கள் செய்ய வேண்டியதே; மிகப் பெரிய காரியத்தைச் செய்தீர்கள். ஒருமனப்பட்டு நீங்கள் என் குலத்தைக் காத்தீர்கள்.’ இங்கே மூன்று புகழ்ச்சிக்குரிய இடங்கள் — பொறுமை, ஒருமனம், குல மரியாதையைக் காத்தல். ஒரு கன்னிகூட மாறுபட்ட கருத்துக் கொள்ளவில்லை; நூறு பேரும் ஒரே சொல்லாக இருந்தனர். தந்தை முதலில் ஆறுதல் சொல்லவில்லை, அவர்களுடைய செயலையே போற்றுகிறான் — இதுவே உத்தமமான ஆறுதல்.
ಅವರ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕನೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯೂ ಆದ ರಾಜನು ಅನುತ್ತಮರಾದ ಆ ನೂರು ಕನ್ಯೆಯರಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು — ‘ಮಕ್ಕಳೇ, ನೀವು ಕ್ಷಮಿಸಿದಿರಿ; ಇದು ಕ್ಷಮಾವಂತರು ಮಾಡಬೇಕಾದುದೇ, ನೀವು ಮಹತ್ತಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಿರಿ. ಒಮ್ಮತದಿಂದ ನೀವು ನನ್ನ ಕುಲದ ಗೌರವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದಿರಿ.’ ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಶಂಸಾಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ — ಕ್ಷಮೆ, ಒಮ್ಮತ, ಕುಲಮರ್ಯಾದೆಯ ರಕ್ಷಣೆ. ಒಬ್ಬ ಕನ್ಯೆಯೂ ಭಿನ್ನಮತ ತಾಳಲಿಲ್ಲ; ನೂರು ಜನರೂ ಒಂದೇ ಮಾತಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ತಂದೆ ಮೊದಲು ಸಾಂತ್ವನ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅವರ ಕಾರ್ಯವನ್ನೇ ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇದು ಉತ್ತಮವಾದ ಸಮಾಧಾನ.
അവരുടെ ആ വാക്കു കേട്ട് പരമധാർമികനും മഹാതേജസ്വിയുമായ രാജാവ് അനുപമരായ ആ നൂറു കന്യകമാരോടു മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘പുത്രിമാരേ, നിങ്ങൾ ക്ഷമിച്ചു; ഇതു ക്ഷമാശീലർ ചെയ്യേണ്ടതുതന്നെ; അതിമഹത്തായ കാര്യമാണ് നിങ്ങൾ ചെയ്തത്. ഐകമത്യത്തോടെ നിങ്ങൾ എന്റെ കുലത്തെ കാത്തു.’ ഇവിടെ മൂന്നു പ്രശംസാസ്ഥാനങ്ങൾ — ക്ഷമ, ഐകമത്യം, കുലമര്യാദാരക്ഷണം. ഒരു കന്യകപോലും ഭിന്നാഭിപ്രായക്കാരിയായില്ല; നൂറുപേരും ഒരേ വാക്കായിരുന്നു. പിതാവ് ആദ്യം സാന്ത്വനം നൽകുന്നില്ല, അവരുടെ കർമത്തെ പ്രശംസിക്കുകയാണ് — ഇതാണ് ഉത്തമമായ ആശ്വാസം.
Hearing their words, the most righteous and splendid king answered his hundred peerless daughters: "My daughters, you have shown forbearance, as only the patient can, and you have done a very great thing. You were all of one mind, and you had regard for the honour of my family." Here there are three things to praise: their forbearance, their unity, and their guarding of the family's good name. Not one of them thought differently; the hundred spoke as one. The father does not begin by consoling them but by praising what they did, and that is the finest comfort.
७अलंकारो हि नारीणां क्षमा तु पुरुषस्य वा।
दुष्करं तच्च वै क्षान्तं त्रिदशेषु विशेषतः॥
८यादृशी वः क्षमा पुत्र्यः सर्वासामविशेषतः।
क्षमा दानं क्षमा सत्यं क्षमा यज्ञश्च पुत्रिकाः॥
‘नारीणां क्षमा एव अलंकारः, पुरुषस्य वा; तत् क्षान्तं दुष्करम्, त्रिदशेषु विशेषतः दुष्करम्।’ अत्र कविः क्षमां स्त्रीधर्मत्वेन न सीमयति — ‘पुरुषस्य वा’ इति पदेन सा उभयोः साधारणः गुणः इति स्पष्टीक्रियते। ‘त्रिदशेषु विशेषतः’ इति मार्मिकम् — देवाः बलिनः, अतः तेषां क्षमा अतिदुर्लभा; वायुः स्वयं देवः सन् अक्षमः अभवत्, कन्याः तु मानुष्यः सत्यः क्षान्तवत्यः। ‘हे पुत्र्यः, यादृशी वः सर्वासाम् अविशेषतः क्षमा — क्षमा दानम्, क्षमा सत्यम्, क्षमा यज्ञश्च।’
‘స్త్రీలకైనా, పురుషునికైనా క్షమయే అలంకారం; మీరు చూపిన ఆ క్షమ దుష్కరమైనది, దేవతలలో మరీ దుష్కరమైనది.’ ఇక్కడ కవి క్షమను స్త్రీధర్మంగా మాత్రమే పరిమితం చేయడు — ‘పురుషస్య వా’ (పురుషునికైనా) అనే మాటతో అది ఇద్దరికీ సామాన్యమైన గుణమని స్పష్టం చేయబడుతోంది. ‘దేవతలలో మరీ’ అనేది మర్మస్పర్శి — దేవతలు బలవంతులు, కాబట్టి వారి క్షమ అతి దుర్లభం; వాయువు స్వయంగా దేవుడై క్షమ లేనివాడయ్యాడు, కన్యలు మాత్రం మానవులై క్షమించారు. ‘కుమార్తెలారా, మీ అందరిలోనూ తేడా లేకుండా ఉన్న ఈ క్షమ వంటిది — క్షమయే దానం, క్షమయే సత్యం, క్షమయే యజ్ఞం.’
‘பெண்களுக்குப் பொறுமையே அணிகலன், ஆணுக்கும் அப்படியே; நீங்கள் பொறுத்தது செய்வதற்கு அரியது, தேவர்களிடம் மிகவும் அரியது.’ இங்கே கவி பொறுமையைப் பெண்களின் தர்மமாக மட்டும் சுருக்கவில்லை — ‘ஆணுக்கும் அப்படியே’ என்ற சொல்லால் அது இருவருக்கும் பொதுவான குணம் என்று தெளிவாக்கப்படுகிறது. ‘தேவர்களிடம் மிகவும்’ என்பது உள்ளத்தைத் தொடுகிறது — தேவர்கள் வலிமையுடையவர்கள்; ஆகவே அவர்களிடம் பொறுமை மிக அரிது; வாயு தானே தேவனாக இருந்தும் பொறுமையற்றவனானான்; கன்னியரோ மனிதப் பெண்களாக இருந்தும் பொறுத்தனர். ‘மகள்களே, உங்கள் அனைவரிடமும் வேறுபாடின்றி இருக்கும் பொறுமை எத்தகையது! பொறுமையே தானம், பொறுமையே சத்தியம், பொறுமையே யாகம்.’
‘ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಕ್ಷಮೆಯೇ ಅಲಂಕಾರ, ಪುರುಷನಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ; ನೀವು ತೋರಿದ ಆ ಕ್ಷಮೆ ದುಷ್ಕರವಾದುದು, ದೇವತೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಂತೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದುಷ್ಕರ.’ ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ — ‘ಪುರುಷಸ್ಯ ವಾ’ (ಪುರುಷನಿಗೂ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಅದು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಗುಣ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ತ್ರಿದಶೇಷು ವಿಶೇಷತಃ’ (ದೇವತೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ) ಎಂಬುದು ಮಾರ್ಮಿಕ — ದೇವತೆಗಳು ಬಲಶಾಲಿಗಳು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಕ್ಷಮೆ ಅತಿ ದುರ್ಲಭ; ವಾಯು ತಾನೇ ದೇವನಾಗಿದ್ದೂ ಕ್ಷಮಾಹೀನನಾದನು, ಕನ್ಯೆಯರಾದರೋ ಮಾನವರಾಗಿದ್ದೂ ಕ್ಷಮಿಸಿದರು. ‘ಮಕ್ಕಳೇ, ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಯಾವ ಭೇದವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವಂತಹ ಕ್ಷಮೆ — ಕ್ಷಮೆಯೇ ದಾನ, ಕ್ಷಮೆಯೇ ಸತ್ಯ, ಕ್ಷಮೆಯೇ ಯಜ್ಞ.’
‘സ്ത്രീകൾക്കും പുരുഷനും ക്ഷമതന്നെയാണ് അലങ്കാരം; ആ ക്ഷമ ദുഷ്കരമാണ്, ദേവന്മാരിൽ വിശേഷിച്ചും ദുഷ്കരം.’ ഇവിടെ കവി ക്ഷമയെ സ്ത്രീധർമമായി പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നില്ല — ‘പുരുഷനും’ എന്ന പദത്താൽ അത് ഇരുവർക്കും പൊതുവായ ഗുണമാണെന്നു വ്യക്തമാക്കുന്നു. ‘ദേവന്മാരിൽ വിശേഷിച്ചും’ എന്നത് മർമസ്പർശിയാണ് — ദേവന്മാർ ബലവാന്മാരാണ്, അതിനാൽ അവരുടെ ക്ഷമ അതിദുർലഭം; വായു സ്വയം ദേവനായിട്ടും ക്ഷമയില്ലാത്തവനായി, കന്യകമാരോ മനുഷ്യരായിട്ടും ക്ഷമിച്ചു. ‘പുത്രിമാരേ, നിങ്ങൾക്കെല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെയുള്ള ഈ ക്ഷമ — ക്ഷമ ദാനമാണ്, ക്ഷമ സത്യമാണ്, ക്ഷമ യജ്ഞവുമാണ്.’
"Forbearance is the ornament of women, and of men as well. What you have borne is hard to bear, and hardest of all among the gods." The poet does not confine forbearance to women; the words "and of men as well" make it a virtue common to both. "Hardest among the gods" is pointed: the gods are powerful, so forbearance is very rare among them. Vāyu, a god, could not bear a refusal, while the girls, though human, bore his injury. "Such is the forbearance in all of you alike, my daughters. Forbearance is giving, forbearance is truth, forbearance is sacrifice,
९क्षमा यशः क्षमा धर्मः क्षमायां विष्ठितं जगत्।
विसृज्य कन्याः काकुत्स्थ राजा त्रिदशविक्रमः॥
१०मन्त्रज्ञो मन्त्रयामास प्रदानं सह मन्त्रिभिः।
देशे काले च कर्तव्यं सदृशे प्रतिपादनम्॥
‘क्षमा यशः, क्षमा धर्मः, क्षमायां जगत् विष्ठितम्’ — इति उपसंहारः। अत्र युक्तिः दर्शनीया — दानयज्ञसत्ययशोधर्माः पृथक् पृथक् साधनानि; तेषु प्रत्येकम् अपराधसहनेन एव सिध्यति, अतः क्षमा तेषां सर्वेषां मूलम्। मूले च गृहीते जगत् एव तस्यां प्रतिष्ठितम् इति सिद्धम्। एवं कन्याः विसृज्य त्रिदशविक्रमः मन्त्रज्ञः राजा मन्त्रिभिः सह कन्याप्रदानं मन्त्रयामास — कस्मिन् देशे, कस्मिन् काले, कस्मै च सदृशाय वराय प्रतिपादनं कर्तव्यम् इति।
‘క్షమయే యశస్సు, క్షమయే ధర్మం, క్షమపైనే జగత్తు నిలిచి ఉంది’ — అని ముగింపు. ఇక్కడ యుక్తి చూడదగినది — దానం, యజ్ఞం, సత్యం, యశస్సు, ధర్మం వేర్వేరు సాధనాలు; వాటిలో ప్రతిదీ అపరాధాన్ని సహించడంతోనే సిద్ధిస్తుంది, కాబట్టి క్షమ వాటన్నింటికీ మూలం. మూలాన్ని పట్టుకొంటే జగత్తే దానిపై ప్రతిష్ఠితమై ఉందని సిద్ధిస్తుంది. ఈ విధంగా కన్యలను పంపివేసి, దేవతలతో సమానమైన పరాక్రమం గల, మంత్రాంగం తెలిసిన రాజు మంత్రులతో కలిసి కన్యాప్రదానం గురించి ఆలోచించాడు — ఏ దేశంలో, ఏ కాలంలో, ఏ తగిన వరునికి ఇవ్వాలి అని.
‘பொறுமையே புகழ், பொறுமையே தர்மம், பொறுமையிலேயே உலகம் நிலைபெற்றிருக்கிறது’ — இதுவே நிறைவுரை. இங்கே வாதமுறை காணத் தக்கது — தானம், யாகம், சத்தியம், புகழ், தர்மம் ஆகியவை தனித்தனியான சாதனங்கள்; அவை ஒவ்வொன்றும் பிறர் குற்றத்தைப் பொறுப்பதாலேயே நிறைவேறுகின்றன; ஆகவே பொறுமை அவை அனைத்துக்கும் வேர். வேர் பற்றப்பட்டால் உலகமே அதில் நிலைபெற்றுள்ளது என்பது நிறுவப்படுகிறது. இவ்வாறு கன்னியரை அனுப்பிவிட்டு, தேவர்களுக்கு நிகரான வீரமுடையவனும் ஆலோசனை அறிந்தவனுமான அரசன் அமைச்சர்களோடு கன்னிகாதானத்தைப் பற்றி ஆலோசித்தான் — எந்த இடத்தில், எந்தக் காலத்தில், எந்தத் தகுந்த மணமகனுக்கு அவர்களைக் கொடுக்க வேண்டும் என்று.
‘ಕ್ಷಮೆಯೇ ಯಶಸ್ಸು, ಕ್ಷಮೆಯೇ ಧರ್ಮ, ಕ್ಷಮೆಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು ನೆಲೆನಿಂತಿದೆ’ — ಇದು ಉಪಸಂಹಾರ. ಇಲ್ಲಿನ ಯುಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು — ದಾನ, ಯಜ್ಞ, ಸತ್ಯ, ಯಶಸ್ಸು, ಧರ್ಮ ಇವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಾಧನಗಳು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷಮೆ ಅವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮೂಲ. ಮೂಲವನ್ನು ಹಿಡಿದರೆ ಜಗತ್ತೇ ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತಿದೆ ಎಂಬುದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಿಯೂ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಬಲ್ಲವನೂ ಆದ ರಾಜನು ಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ ಕನ್ಯಾಪ್ರದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿದನು — ಯಾವ ದೇಶದಲ್ಲಿ, ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಯಾವ ಯೋಗ್ಯ ವರನಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕು ಎಂದು.
‘ക്ഷമ യശസ്സാണ്, ക്ഷമ ധർമമാണ്, ക്ഷമയിൽ ജഗത്തു നിലകൊള്ളുന്നു’ — ഇതാണ് ഉപസംഹാരം. ഇവിടെ യുക്തി കാണേണ്ടതാണ് — ദാനം, യജ്ഞം, സത്യം, യശസ്സ്, ധർമം എന്നിവ വെവ്വേറെ സാധനങ്ങളാണ്; അവ ഓരോന്നും അപരാധം സഹിക്കുന്നതിലൂടെയാണ് സിദ്ധിക്കുന്നത്; അതിനാൽ ക്ഷമ അവയുടെയെല്ലാം മൂലമാണ്. മൂലം ഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ ജഗത്തുതന്നെ അതിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമെന്നു സിദ്ധം. ഇങ്ങനെ കന്യകമാരെ പറഞ്ഞയച്ചശേഷം ദേവതുല്യപരാക്രമനും മന്ത്രജ്ഞനുമായ രാജാവ് മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം കന്യാപ്രദാനത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചു — ഏതു ദേശത്ത്, ഏതു കാലത്ത്, യോഗ്യനായ ഏതു വരനാണ് നൽകേണ്ടത് എന്ന്.
"forbearance is fame, forbearance is dharma; the world rests on forbearance." So he concluded. The reasoning is worth seeing: giving, sacrifice, truth, fame and dharma are separate paths, yet each succeeds only by bearing wrongs, so forbearance is the root of them all, and once the root is grasped, it follows that the world itself rests on it. Then the king, whose valour matched the gods', dismissed his daughters and, being skilled in counsel, consulted his ministers about their marriage: in what place, at what time and to what suitable husband they should be given.
११एतस्मिन्नेव काले तु चूली नाम महाद्युतिः।
ऊर्ध्वरेताः शुभाचारो ब्राह्मं तप उपागमत्॥
१२तपस्यन्तमृषिं तत्र गन्धर्वी पर्युपासते।
सोमदा नाम भद्रं ते ऊर्मिलातनया तदा॥
१३सा च तं प्रणता भूत्वा शुश्रूषणपरायणा।
उवास काले धर्मिष्ठा तस्यास्तुष्टोऽभवद्गुरुः॥
एतस्मिन् एव काले चूली नाम महाद्युतिः मुनिः ऊर्ध्वरेताः शुभाचारः सन् ब्राह्मं तपः उपागमत्। ‘ब्राह्मं तपः’ इति ब्रह्मप्राप्त्यर्थं वेदोक्तं तपः। तत्र तपस्यन्तम् ऋषिं काचित् गन्धर्वी पर्युपासते स्म — सोमदा नाम, ऊर्मिलायाः तनया। सा प्रणता भूत्वा शुश्रूषणपरायणा धर्मिष्ठा च सती काले काले उवास; तस्याः गुरुः तुष्टः अभवत्। ‘पर्युपासते’ इति परितः सेवते; सेवा एव तपस्विनः प्रसादस्य मार्गः। कथायाः अयं नवः आरम्भः वरान्वेषणस्य उत्तरं भविष्यति। ‘ऊर्ध्वरेताः’ इति नैष्ठिकब्रह्मचारी; तस्य एव तपः ‘ब्राह्मम्’ इति विशेष्यते। सोमदा गन्धर्वी सती अपि मुनेः पादमूले चिरं वसति; न सा वरं सद्यः याचते, प्रथमं सेवया एव गुरुं जयति। अत्र च अन्यः अपि ध्वनिः — यथा कन्याः क्षमया फलम् अलभन्त, तथा एषा शुश्रूषया।
ఇదే కాలంలో చూలి అనే మహాతేజస్వి అయిన ముని, ఊర్ధ్వరేతస్కుడు, శుభాచారుడై బ్రాహ్మతపస్సును ఆశ్రయించాడు. ‘బ్రాహ్మం తపః’ అంటే బ్రహ్మప్రాప్తి కోసం వేదం చెప్పిన తపస్సు. అక్కడ తపస్సు చేస్తున్న ఆ ఋషిని ఒక గంధర్వి సేవిస్తుండేది — సోమద అనే పేరుగల ఊర్మిళ కుమార్తె. ఆమె వినయంతో, సేవాపరాయణురాలై, ధర్మిష్ఠురాలై కాలానుగుణంగా అక్కడ నివసించింది; ఆమె పట్ల గురువు సంతుష్టుడయ్యాడు. ‘పర్యుపాసతే’ అంటే అన్ని విధాలా సేవిస్తుంది; సేవయే తపస్వి అనుగ్రహానికి మార్గం. కథలోని ఈ కొత్త ప్రారంభం వరాన్వేషణకు జవాబు అవుతుంది. ‘ఊర్ధ్వరేతాః’ అంటే నైష్ఠిక బ్రహ్మచారి; అతని తపస్సే ‘బ్రాహ్మం’ అని విశేషించబడుతోంది. సోమద గంధర్వి అయినా ముని పాదాల వద్ద చిరకాలం నివసిస్తుంది; ఆమె వెంటనే వరం యాచించదు, మొదట సేవతోనే గురువును జయిస్తుంది. ఇక్కడ మరో ధ్వని కూడా ఉంది — కన్యలు క్షమతో ఫలం పొందినట్లే, ఈమె సేవతో పొందుతుంది.
இதே காலத்தில், சூலி என்னும் பேரொளியுடைய முனிவர், ஊர்த்துவரேதஸாய் (நைஷ்டிக பிரம்மசாரியாய்) நல்லொழுக்கத்துடன் பிராம்மமான தவத்தை மேற்கொண்டார். ‘பிராம்மமான தவம்’ என்பது பிரம்மத்தை அடைவதற்காக வேதம் விதிக்கும் தவம். அங்கே தவம் புரிந்துகொண்டிருந்த அந்த ரிஷிக்கு ஒரு கந்தர்வப் பெண் பணிவிடை செய்துவந்தாள் — ஊர்மிலையின் மகளான சோமதை என்பவள். அவள் பணிவுடன், சேவையில் ஈடுபாடுடையவளாய், தர்மநிஷ்டையுடன் காலந்தோறும் அங்கே வசித்தாள்; அவளுடைய குரு மகிழ்ந்தார். ‘பர்யுபாஸதே’ என்றால் சுற்றிநின்று சேவிக்கிறாள்; சேவையே தவசியின் அருளைப் பெறும் வழி. கதையின் இந்தப் புதிய தொடக்கம் மணமகனைத் தேடும் கேள்விக்கு விடையாக அமையும். ‘ஊர்த்துவரேதஸ்’ என்பது நைஷ்டிக பிரம்மசாரி; அவருடைய தவமே ‘பிராம்மம்’ என்று சிறப்பிக்கப்படுகிறது. சோமதை கந்தர்வப் பெண்ணாக இருந்தும் முனிவரின் பாதங்களருகே நெடுங்காலம் வசிக்கிறாள்; அவள் உடனே வரம் கேட்கவில்லை, முதலில் சேவையாலேயே குருவை வெல்கிறாள். இங்கே மற்றொரு தொனியும் உண்டு — கன்னியர் பொறுமையால் பலன் பெற்றது போல, இவள் சேவையால் பெறுகிறாள்.
ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚೂಲಿ ಎಂಬ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಮುನಿ ಊರ್ಧ್ವರೇತಸ್ಸಾಗಿ, ಸದಾಚಾರಿಯಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು. ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ತಪಃ’ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ವೇದೋಕ್ತವಾದ ತಪಸ್ಸು. ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಋಷಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ಗಂಧರ್ವಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು — ಊರ್ಮಿಲೆಯ ಮಗಳಾದ ಸೋಮದೆ ಎಂಬುವಳು. ಅವಳು ವಿನೀತಳಾಗಿ, ಶುಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾಗಿ, ಧರ್ಮಿಷ್ಠಳಾಗಿ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು; ಅವಳ ಗುರು ಸಂತುಷ್ಟರಾದರು. ‘ಪರ್ಯುಪಾಸತೇ’ ಎಂದರೆ ಸುತ್ತಲೂ ಇದ್ದು ಸೇವಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಸೇವೆಯೇ ತಪಸ್ವಿಯ ಪ್ರಸಾದಕ್ಕೆ ದಾರಿ. ಕಥೆಯ ಈ ಹೊಸ ಆರಂಭ ವರಾನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಲಿದೆ. ‘ಊರ್ಧ್ವರೇತಾಃ’ ಎಂದರೆ ನೈಷ್ಠಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ; ಅವರ ತಪಸ್ಸನ್ನೇ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮ’ ಎಂದು ವಿಶೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೋಮದೆ ಗಂಧರ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಮುನಿಯ ಪಾದಮೂಲದಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳು ವರವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ, ಮೊದಲು ಸೇವೆಯಿಂದಲೇ ಗುರುವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಧ್ವನಿಯೂ ಇದೆ — ಕನ್ಯೆಯರು ಕ್ಷಮೆಯಿಂದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದಂತೆ, ಇವಳು ಶುಶ್ರೂಷೆಯಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ.
ഇതേ കാലത്തുതന്നെ ചൂലി എന്നു പേരുള്ള മഹാതേജസ്വിയായ ഒരു മുനി ഊർധ്വരേതസ്സും ശുഭാചാരനുമായി ബ്രാഹ്മതപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു. ‘ബ്രാഹ്മതപസ്സ്’ എന്നാൽ ബ്രഹ്മപ്രാപ്തിക്കായി വേദം വിധിച്ച തപസ്സ്. അവിടെ തപസ്സു ചെയ്യുന്ന ഋഷിയെ ഒരു ഗന്ധർവി ശുശ്രൂഷിച്ചുപോന്നു — ഊർമിളയുടെ പുത്രിയായ സോമദ. അവൾ വിനീതയും ശുശ്രൂഷയിൽ തത്പരയും ധർമിഷ്ഠയുമായി കാലാകാലങ്ങളിൽ അവിടെ കഴിഞ്ഞു; അവളിൽ ഗുരു സന്തുഷ്ടനായി. ‘പര്യുപാസതേ’ എന്നാൽ ചുറ്റിനിന്നു സേവിക്കുന്നു; സേവനംതന്നെയാണ് തപസ്വിയുടെ പ്രസാദത്തിലേക്കുള്ള വഴി. കഥയുടെ ഈ പുതിയ ആരംഭം വരാന്വേഷണത്തിനുള്ള ഉത്തരമായിത്തീരും. ‘ഊർധ്വരേതസ്സ്’ എന്നാൽ നൈഷ്ഠികബ്രഹ്മചാരി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ തപസ്സാണ് ‘ബ്രാഹ്മം’ എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ഗന്ധർവിയായിട്ടും സോമദ മുനിയുടെ പാദമൂലത്തിൽ ഏറെക്കാലം കഴിയുന്നു; അവൾ ഉടനെ വരം യാചിക്കുന്നില്ല, ആദ്യം സേവനത്താൽത്തന്നെ ഗുരുവിനെ ജയിക്കുന്നു. ഇവിടെ മറ്റൊരു ധ്വനിയുമുണ്ട് — കന്യകമാർ ക്ഷമയാൽ ഫലം നേടിയതുപോലെ ഇവൾ ശുശ്രൂഷയാൽ.
"At that very time a sage of great brilliance named Cūlī, a lifelong celibate of pure conduct, was practising the austerity that leads to Brahman. As he practised there, a gandharva woman named Somadā, the daughter of Ūrmilā, waited on him. Bowing before him, devoted to his service and faithful to her duty, she stayed there season after season, and her teacher was pleased with her." Service is the way to win an ascetic's grace. This new beginning in the story will turn out to answer the search for a husband. Though a gandharva, Somadā stayed long at the sage's feet; she did not ask for a boon at once but first won her teacher by service. And there is an echo here: as the girls won their reward by forbearance, so she won hers by service.
१४स च तां कालयोगेन प्रोवाच रघुनन्दन।
परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते किं करोमि तव प्रियम्॥
१५परितुष्टं मुनिं ज्ञात्वा गन्धर्वी मधुरस्वरम्।
उवाच परमप्रीता वाक्यज्ञा वाक्यकोविदम्॥
१६लक्ष्म्या समुदितो ब्राह्म्या ब्रह्मभूतो महातपाः।
ब्राह्मेण तपसा युक्तं पुत्रमिच्छामि धार्मिकम्॥
१७अपतिश्चास्मि भद्रं ते भार्या चास्मि न कस्यचित्।
ब्राह्मेणोपगतायाश्च दातुमर्हसि मे सुतम्॥
कालयोगेन सः तां प्रोवाच — ‘परितुष्टः अस्मि, भद्रं ते; किं ते प्रियं करोमि?’ परितुष्टं मुनिं ज्ञात्वा वाक्यज्ञा गन्धर्वी परमप्रीता वाक्यकोविदं तं मधुरस्वरम् उवाच — ‘ब्राह्म्या लक्ष्म्या समुदितः ब्रह्मभूतः महातपाः भवान्; ब्राह्मेण तपसा युक्तं धार्मिकं पुत्रम् इच्छामि। अपतिः च अस्मि, न च कस्यचित् भार्या; ब्राह्मेण उपगतायाः मे सुतं दातुम् अर्हसि।’ ‘ब्राह्मेण उपगता’ इति ब्रह्मचर्येण, न तु लौकिकेन सम्बन्धेन, गुरुम् उपगता। याचना स्पष्टा, निर्लज्जा च न — धर्मेण एव पुत्रः अर्थ्यते। ‘कालयोगेन’ इति पदं द्रष्टव्यम् — वरः न आकस्मिकः, अपि तु दीर्घसेवायाः परिपाकः; गुरुः स्वयम् एव कालं जानाति। ‘वाक्यज्ञा वाक्यकोविदम्’ इति पदयुग्मं मनोहरम् — या वक्तुं जानाति, सा एव वचनमर्मज्ञं प्रति वक्तुं शक्नोति। ‘अपतिः च अस्मि, न च कस्यचित् भार्या’ इति द्विरुक्त्या सा स्वस्याः शुद्धिं दृढयति, येन मुनेः काचित् शङ्का न स्यात्।
కాలక్రమంలో అతడు ఆమెతో అన్నాడు — ‘నేను సంతుష్టుడనయ్యాను, నీకు శుభం; నీకు ఏ ప్రియం చేయాలి?’ ముని సంతుష్టుడయ్యాడని తెలుసుకొని, మాట్లాడడం తెలిసిన ఆ గంధర్వి ఎంతో ప్రీతితో వాక్చతురుడైన అతనితో మధుర స్వరంతో అన్నది — ‘మీరు బ్రహ్మతేజస్సుతో వెలిగేవారు, బ్రహ్మస్వరూపులు, మహాతపస్వులు; బ్రాహ్మతపస్సుతో కూడిన ధార్మికుడైన పుత్రుని కోరుతున్నాను. నాకు భర్త లేడు, నేను ఎవరికీ భార్యను కాను; బ్రాహ్మభావంతో మిమ్మల్ని ఆశ్రయించిన నాకు పుత్రుని ఇవ్వండి.’ ‘బ్రాహ్మేణ ఉపగతా’ అంటే బ్రహ్మచర్యంతో, లౌకిక సంబంధంతో కాకుండా గురువును ఆశ్రయించినది. యాచన స్పష్టమైనది, అయినా సిగ్గులేనిది కాదు — ధర్మంతోనే పుత్రుని కోరుతోంది. ‘కాలయోగేన’ అనే మాట గమనించదగినది — వరం ఆకస్మికమైనది కాదు, దీర్ఘసేవ పరిపక్వమైన ఫలం; గురువుకే సమయం తెలుసు. ‘వాక్యజ్ఞా వాక్యకోవిదం’ అనే పదాల జంట మనోహరమైనది — మాట్లాడడం తెలిసినదే మాటల మర్మం తెలిసినవానితో మాట్లాడగలదు. ‘నాకు భర్త లేడు, నేను ఎవరికీ భార్యను కాను’ అనే ద్విరుక్తితో ఆమె తన శుద్ధిని దృఢపరుస్తోంది, మునికి ఏ సందేహమూ కలగకుండా.
காலம் கனிந்தபோது அவர் அவளிடம் சொன்னார்: ‘நான் மனம் நிறைந்திருக்கிறேன், உனக்கு நலம் உண்டாகட்டும்; உனக்கு என்ன விருப்பத்தைச் செய்வேன்?’ முனிவர் மனம் நிறைந்திருப்பதை அறிந்து, சொல்லின் நுட்பம் அறிந்த அந்தக் கந்தர்வப் பெண் மிக மகிழ்ந்து, சொல்வன்மை மிக்க அவரிடம் இனிய குரலில் சொன்னாள்: ‘பிராம்மமான செல்வத்தால் நிறைந்தவர், பிரம்மமே ஆனவர், மாபெரும் தவசி நீர்; பிராம்மமான தவத்தோடு கூடிய தர்மசீலனான ஒரு மகனை விரும்புகிறேன். நான் கணவனற்றவள், யாருடைய மனைவியும் அல்லள்; பிராம்ம நெறியால் உம்மை அடைந்த எனக்கு ஒரு மகனைத் தர வேண்டும்.’ ‘பிராம்மேண உபகதா’ என்றால் பிரம்மசரிய நெறியால் குருவை அடைந்தவள், உலகியல் உறவால் அல்ல. வேண்டுதல் தெளிவானது, நாணமற்றதும் அல்ல — தர்மத்தாலேயே மகன் வேண்டப்படுகிறான். ‘காலம் கனிந்தபோது’ என்ற சொல்லைக் கவனிக்க வேண்டும் — வரம் தற்செயலானதல்ல, நீண்ட சேவையின் கனிவு; குருவே காலத்தை அறிவார். ‘சொல்லின் நுட்பம் அறிந்தவள், சொல்வன்மை மிக்கவரிடம்’ என்ற சொல்லிணை மனத்தைக் கவர்கிறது — பேசத் தெரிந்தவளே சொல்லின் மர்மம் அறிந்தவரிடம் பேச வல்லவள். ‘நான் கணவனற்றவள், யாருடைய மனைவியும் அல்லள்’ என்று இருமுறை சொல்வதால் அவள் தன் தூய்மையை உறுதிப்படுத்துகிறாள், முனிவருக்கு எந்த ஐயமும் எழாதபடி.
ಕಾಲ ಕೂಡಿಬಂದಾಗ ಅವರು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದರು — ‘ನಾನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ನಿನಗೆ ಯಾವ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡಲಿ?’ ಮುನಿ ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಮಾತನ್ನು ಬಲ್ಲ ಗಂಧರ್ವಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಳಾಗಿ, ವಾಕ್ಯಕೋವಿದರಾದ ಅವರಿಗೆ ಮಧುರ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಳು — ‘ತಾವು ಬ್ರಾಹ್ಮ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದವರು, ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪರು, ಮಹಾತಪಸ್ವಿಗಳು; ಬ್ರಾಹ್ಮ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುತ್ರನನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಪತಿಯಿಲ್ಲದವಳು, ಯಾರ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಅಲ್ಲ; ಬ್ರಾಹ್ಮ ರೀತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ನನಗೆ ಮಗನನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.’ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮೇಣ ಉಪಗತಾ’ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ, ಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧದಿಂದಲ್ಲ, ಗುರುವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದವಳು. ಯಾಚನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ನಿರ್ಲಜ್ಜವಲ್ಲ — ಧರ್ಮದಿಂದಲೇ ಪುತ್ರನನ್ನು ಬೇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಕಾಲಯೋಗೇನ’ (ಕಾಲ ಕೂಡಿಬಂದಾಗ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು — ವರ ಆಕಸ್ಮಿಕವಲ್ಲ, ದೀರ್ಘಸೇವೆಯ ಪರಿಪಾಕ; ಗುರುವೇ ಕಾಲವನ್ನು ಬಲ್ಲವರು. ‘ವಾಕ್ಯಜ್ಞಾ ವಾಕ್ಯಕೋವಿದಮ್’ ಎಂಬ ಪದಜೋಡಿ ಮನೋಹರವಾದುದು — ಮಾತಾಡಲು ಬಲ್ಲವಳೇ ಮಾತಿನ ಮರ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲವರ ಎದುರು ಮಾತಾಡಬಲ್ಲಳು. ‘ಪತಿಯಿಲ್ಲದವಳು, ಯಾರ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಅಲ್ಲ’ ಎಂಬ ದ್ವಿರುಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವಳು ತನ್ನ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಮುನಿಗೆ ಯಾವ ಶಂಕೆಯೂ ಉಳಿಯದಂತೆ.
കാലം തികഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം അവളോടു പറഞ്ഞു: ‘ഞാൻ പരിതുഷ്ടനാണ്, നിനക്കു മംഗളം; നിനക്കു പ്രിയമായ എന്തു ചെയ്യണം?’ മുനി പരിതുഷ്ടനാണെന്നറിഞ്ഞ്, വാക്കറിയുന്ന ആ ഗന്ധർവി അത്യന്തം സന്തോഷിച്ച്, വാക്ചതുരനായ അദ്ദേഹത്തോടു മധുരസ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു: ‘ബ്രാഹ്മലക്ഷ്മിയാൽ സമുന്നതനും ബ്രഹ്മസ്വരൂപനും മഹാതപസ്വിയുമാണ് അങ്ങ്; ബ്രാഹ്മതപസ്സുള്ള ധാർമികനായ ഒരു പുത്രനെ ഞാൻ ഇച്ഛിക്കുന്നു. ഞാൻ ഭർത്താവില്ലാത്തവളാണ്, ആരുടെയും ഭാര്യയല്ല; ബ്രാഹ്മമാർഗത്തിൽ അങ്ങയെ സമീപിച്ച എനിക്ക് ഒരു പുത്രനെ നൽകാൻ അങ്ങ് കനിയണം.’ ‘ബ്രാഹ്മേണ ഉപഗതാ’ എന്നാൽ ബ്രഹ്മചര്യത്താൽ — ലൗകികബന്ധത്താലല്ല — ഗുരുവിനെ സമീപിച്ചവൾ. യാചന വ്യക്തമാണ്, എന്നാൽ നിർലജ്ജമല്ല — ധർമത്താൽത്തന്നെയാണ് പുത്രനെ അർഥിക്കുന്നത്. ‘കാലയോഗേന’ (കാലം തികഞ്ഞപ്പോൾ) എന്ന പദം ശ്രദ്ധിക്കണം — വരം യാദൃച്ഛികമല്ല, ദീർഘസേവനത്തിന്റെ പരിപാകമാണ്; ഗുരു സ്വയം കാലം അറിയുന്നു. ‘വാക്യജ്ഞാ വാക്യകോവിദം’ എന്ന പദയുഗ്മം മനോഹരമാണ് — പറയാനറിയുന്നവൾക്കേ വാക്കിന്റെ മർമമറിയുന്നവനോടു പറയാൻ കഴിയൂ. ‘ഞാൻ ഭർത്താവില്ലാത്തവളാണ്, ആരുടെയും ഭാര്യയല്ല’ എന്ന ആവർത്തനത്താൽ അവൾ തന്റെ ശുദ്ധി ഉറപ്പിക്കുന്നു, മുനിക്ക് ഒരു ശങ്കയും ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ.
"In the fullness of time he said to her, 'I am well pleased with you. Bless you; what can I do to please you?' Knowing the sage was pleased, the gandharva woman, who knew how to speak, was overjoyed and said in a sweet voice to the sage, himself a master of speech: 'You shine with the splendour of Brahman; you have become one with Brahman and are great in austerity. I want a righteous son endowed with that same holy austerity. I have no husband and am no one's wife. I have come to you in holiness; please give me a son.'" She had come to her teacher through chaste service, not through any worldly bond. Her request was plain but not shameless, for she asked for a son in keeping with dharma. "In the fullness of time" shows that the boon was not sudden but the ripening of long service; the teacher himself knows the right time. And the pairing of "she who knew how to speak" with "the master of speech" is charming: only one who knows how to speak can speak well to one who knows the heart of speech. By saying twice that she had no husband and was no one's wife, she made her purity firm, so that the sage could have no doubt.
१८तस्याः प्रसन्नो ब्रह्मर्षिर्ददौ ब्राह्ममनुत्तमम्।
ब्रह्मदत्त इति ख्यातं मानसं चूलिनः सुतम्॥
१९स राजा ब्रह्मदत्तस्तु पुरीमध्यवसत्तदा।
काम्पिल्यां परया लक्ष्म्या देवराजो यथा दिवम्॥
तस्याः प्रसन्नः ब्रह्मर्षिः अनुत्तमं ब्राह्मं सुतं ददौ — चूलिनः मानसं पुत्रम्, ‘ब्रह्मदत्तः’ इति ख्यातम्। ‘मानसः’ इति मनसा एव जनितः, न देहसम्बन्धेन; तेन सोमदायाः अपतित्वं च रक्षितम्। नाम अपि अर्थवत् — ब्रह्मणा दत्तः, ब्राह्मेण तपसा लब्धः च। सः राजा ब्रह्मदत्तः तदा काम्पिल्यां पुरीं परया लक्ष्म्या अध्यवसत्, यथा देवराजः दिवम्। उपमा सार्थिका — स्वर्गे इन्द्रः इव भूमौ सः शोभते; एतेन कुशनाभस्य कन्यानां योग्यः वरः अयम् एव इति सूच्यते।
ఆమె పట్ల ప్రసన్నుడైన ఆ బ్రహ్మర్షి సాటిలేని బ్రాహ్మతేజస్సు గల పుత్రుని ఇచ్చాడు — చూలి మానసపుత్రుడు, ‘బ్రహ్మదత్తుడు’ అని ప్రసిద్ధుడు. ‘మానసః’ అంటే మనస్సుతోనే జన్మించినవాడు, దేహసంబంధంతో కాదు; దానితో సోమద అవివాహిత స్థితి కూడా కాపాడబడింది. పేరు కూడా అర్థవంతమైనది — బ్రహ్మచే ఇవ్వబడినవాడు, బ్రాహ్మతపస్సుతో పొందబడినవాడు. ఆ రాజు బ్రహ్మదత్తుడు అప్పుడు దేవరాజు స్వర్గంలో నివసించినట్లు గొప్ప సంపదతో కాంపిల్య నగరంలో నివసించాడు. ఉపమ సార్థకమైనది — స్వర్గంలో ఇంద్రునిలా అతడు భూమిపై శోభిల్లుతాడు; దీనితో కుశనాభుని కన్యలకు తగిన వరుడు ఇతడేనని సూచించబడుతోంది.
அவளிடம் மகிழ்ந்த பிரம்மரிஷி ஒப்பற்ற, பிராம்மத் தன்மையுடைய ஒரு மகனைக் கொடுத்தார் — சூலியின் மானச புத்திரன், ‘பிரம்மதத்தன்’ என்று புகழ்பெற்றவன். ‘மானசன்’ என்றால் மனத்தாலேயே பிறப்பிக்கப்பட்டவன், உடல் உறவால் அல்ல; அதனால் சோமதையின் கணவனற்ற நிலையும் காக்கப்பட்டது. பெயரும் பொருளுடையது — பிரம்மத்தால் கொடுக்கப்பட்டவன், பிராம்மமான தவத்தால் பெறப்பட்டவன். அந்த அரசன் பிரம்மதத்தன் அப்போது, தேவர் தலைவன் விண்ணுலகில் வாழ்வது போல, மேலான செல்வச் சிறப்போடு காம்பில்ய நகரில் வாழ்ந்தான். உவமை பொருத்தமானது — சொர்க்கத்தில் இந்திரன் போல பூமியில் அவன் விளங்குகிறான்; இதனால் குசநாபனின் கன்னியருக்குத் தகுந்த மணமகன் இவனே என்று குறிப்பிடப்படுகிறது.
ಅವಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನರಾದ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ ಅನುತ್ತಮನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು — ಚೂಲಿಯ ಮಾನಸಪುತ್ರನನ್ನು, ‘ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ’ನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನನ್ನು. ‘ಮಾನಸ’ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ದೇಹಸಂಬಂಧದಿಂದಲ್ಲ; ಅದರಿಂದ ಸೋಮದೆಯ ಪತಿರಹಿತತ್ವವೂ ರಕ್ಷಿತವಾಯಿತು. ಹೆಸರೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ — ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟವನು, ಬ್ರಾಹ್ಮ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟವನು. ಆ ರಾಜಾ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನು ಆಗ ದೇವೇಂದ್ರನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಂತೆ ಪರಮ ಸಂಪತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಕಾಂಪಿಲ್ಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಉಪಮೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ — ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಶೋಭಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಕುಶನಾಭನ ಕನ್ಯೆಯರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ವರ ಇವನೇ ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
അവളിൽ പ്രസന്നനായ ബ്രഹ്മർഷി അനുപമനായ ഒരു ബ്രാഹ്മപുത്രനെ നൽകി — ചൂലിയുടെ മാനസപുത്രനെ, ‘ബ്രഹ്മദത്തൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായവനെ. ‘മാനസൻ’ എന്നാൽ മനസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ ജനിപ്പിക്കപ്പെട്ടവൻ, ശരീരബന്ധത്താലല്ല; അതിലൂടെ സോമദയുടെ ഭർത്തൃരഹിതാവസ്ഥയും കാക്കപ്പെട്ടു. പേരും അർഥവത്താണ് — ബ്രഹ്മത്താൽ നൽകപ്പെട്ടവൻ, ബ്രാഹ്മതപസ്സാൽ ലഭിച്ചവൻ. ആ രാജാവ് ബ്രഹ്മദത്തൻ അക്കാലത്ത്, ദേവരാജൻ സ്വർഗത്തിലെന്നപോലെ, പരമമായ ഐശ്വര്യത്തോടെ കാമ്പില്യപുരിയിൽ വാണു. ഉപമ അർഥവത്താണ് — സ്വർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ഭൂമിയിൽ അവൻ ശോഭിക്കുന്നു; കുശനാഭന്റെ കന്യകമാർക്കു യോഗ്യനായ വരൻ ഇവൻതന്നെ എന്ന് ഇതിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
"Pleased with her, the brahmin sage gave her a peerless son of holy nature, Cūlī's son born of the mind, known as Brahmadatta." Born of the mind and not of the body, the son left Somadā's state as an unmarried woman untouched. His name too has meaning, "given by Brahman", won through holy austerity. "That King Brahmadatta was then living in the city of Kāmpilya in the greatest splendour, as the king of the gods lives in heaven." The comparison fits: he shone on earth as Indra in heaven, and so it is hinted that he was the right husband for Kuśanābha's daughters.
२०स बुद्धिं कृतवान्राजा कुशनाभः सुधार्मिकः।
ब्रह्मदत्ताय काकुत्स्थ दातुं कन्याशतं तदा॥
२१तमाहूय महातेजा ब्रह्मदत्तं महीपतिः।
ददौ कन्याशतं राजा सुप्रीतेनान्तरात्मना॥
२२यथाक्रमं तदा पाणिं जग्राह रघुनन्दन।
ब्रह्मदत्तो महीपालस्तासां देवपतिर्यथा॥
सुधार्मिकः राजा कुशनाभः तदा बुद्धिं कृतवान् — ब्रह्मदत्ताय कन्याशतं दातुम् इति। महातेजाः महीपतिः तं ब्रह्मदत्तम् आहूय सुप्रीतेन अन्तरात्मना कन्याशतं ददौ। ‘सुप्रीतेनान्तरात्मना’ इति पदेन कविः सूचयति — यत् कुब्जत्वदोषं ज्ञात्वा अपि राजा न संकुचितः, प्रत्युत प्रसन्नः एव दत्तवान्; विश्वासः तस्य धर्मे आसीत्। ततः महीपालः ब्रह्मदत्तः यथाक्रमं तासां पाणिं जग्राह, यथा देवपतिः। ‘यथाक्रमम्’ इति एकैकशः, ज्येष्ठानुज्येष्ठक्रमेण; विवाहः विधिपूर्वकः एव आसीत्। ‘बुद्धिं कृतवान्’ इति निश्चयं चकार; पूर्वोक्तायाः मन्त्रणायाः इदम् एव फलम्। एकस्मै एव वराय शतं कन्याः — एतेन भगिन्यः न वियुज्यन्ते, पितुः च चिन्ता एकदा एव शाम्यति।
సుధార్మికుడైన రాజు కుశనాభుడు అప్పుడు నూరుగురు కన్యలను బ్రహ్మదత్తునికి ఇవ్వాలని నిశ్చయించాడు. మహాతేజస్వి అయిన ఆ రాజు బ్రహ్మదత్తుని పిలిపించి ఎంతో ప్రీతిగల అంతరాత్మతో నూరుగురు కన్యలను ఇచ్చాడు. ‘సుప్రీతేనాంతరాత్మనా’ అనే మాటతో కవి సూచించేదేమిటంటే — గూను దోషం తెలిసి కూడా రాజు సంకోచించలేదు, పైగా ప్రసన్నంగానే ఇచ్చాడు; అతని విశ్వాసం ధర్మంపై ఉంది. తరువాత రాజు బ్రహ్మదత్తుడు దేవపతిలా వరుసగా వారి పాణిగ్రహణం చేశాడు. ‘యథాక్రమం’ అంటే ఒక్కొక్కరిగా, పెద్దవారి నుండి చిన్నవారి క్రమంలో; వివాహం విధిపూర్వకంగానే జరిగింది. ‘బుద్ధిం కృతవాన్’ అంటే నిశ్చయించాడు; ముందు చెప్పిన మంత్రాలోచనకు ఇదే ఫలం. ఒక్క వరునికే నూరుగురు కన్యలు — దీనితో సోదరీమణులు వేరుపడరు, తండ్రి చింత కూడా ఒక్కసారిగా తీరుతుంది.
மிகுந்த தர்மசீலனான அரசன் குசநாபன் அப்போது நூறு கன்னியரையும் பிரம்மதத்தனுக்குக் கொடுக்கத் தீர்மானித்தான். மிக்க தேஜஸ் உடைய அந்த மன்னன் பிரம்மதத்தனை அழைத்து, மிக மகிழ்ந்த உள்ளத்தோடு நூறு கன்னியரையும் கொடுத்தான். ‘மிக மகிழ்ந்த உள்ளத்தோடு’ என்ற சொல்லால் கவி குறிப்பிடுவது — கூன் என்ற குறையை அறிந்திருந்தும் அரசன் தயங்கவில்லை; மாறாக மகிழ்ச்சியோடே கொடுத்தான்; அவனுடைய நம்பிக்கை தர்மத்தில் இருந்தது. பின்னர் மன்னன் பிரம்மதத்தன், தேவர் தலைவனைப் போல, முறைப்படி அவர்களுடைய கைகளைப் பற்றினான். ‘யதாக்ரமம்’ என்றால் ஒவ்வொருவராக, மூத்தவள் முதல் இளையவள் வரை வரிசைப்படி; திருமணம் விதிமுறைப்படியே நிகழ்ந்தது. ‘தீர்மானித்தான்’ என்பது உறுதி செய்தான் என்று பொருள்; முன்பு சொல்லப்பட்ட ஆலோசனையின் பலன் இதுவே. ஒரே மணமகனுக்கு நூறு கன்னியரும் — இதனால் சகோதரிகள் பிரிவதில்லை; தந்தையின் கவலையும் ஒரேயடியாகத் தணிகிறது.
ಸುಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ರಾಜಾ ಕುಶನಾಭನು ಆಗ ನೂರು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು. ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಆ ಭೂಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನನ್ನು ಕರೆಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನವಾದ ಅಂತರಂಗದಿಂದ ನೂರು ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು. ‘ಸುಪ್ರೀತೇನಾಂತರಾತ್ಮನಾ’ (ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನವಾದ ಅಂತರಂಗದಿಂದ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ — ಗೂನಿನ ದೋಷವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ರಾಜನು ಸಂಕೋಚಪಡಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿಯೇ ಕೊಟ್ಟನು; ಅವನ ವಿಶ್ವಾಸ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆಮೇಲೆ ಭೂಪಾಲನಾದ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನು ದೇವೇಂದ್ರನಂತೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವರ ಪಾಣಿಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದನು. ‘ಯಥಾಕ್ರಮಮ್’ ಎಂದರೆ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ, ಹಿರಿಯ-ಕಿರಿಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ; ವಿವಾಹ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ನಡೆಯಿತು. ‘ಬುದ್ಧಿಂ ಕೃತವಾನ್’ ಎಂದರೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು; ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಫಲವೇ ಇದು. ಒಬ್ಬನೇ ವರನಿಗೆ ನೂರು ಕನ್ಯೆಯರು — ಇದರಿಂದ ಸಹೋದರಿಯರು ಅಗಲುವುದಿಲ್ಲ, ತಂದೆಯ ಚಿಂತೆಯೂ ಒಮ್ಮೆಗೇ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ.
അത്യന്തം ധാർമികനായ കുശനാഭരാജാവ് അപ്പോൾ നൂറു കന്യകമാരെയും ബ്രഹ്മദത്തനു നൽകാൻ തീരുമാനിച്ചു. മഹാതേജസ്വിയായ ആ ഭൂപതി ബ്രഹ്മദത്തനെ വിളിച്ചുവരുത്തി ഏറെ പ്രസന്നമായ അന്തരാത്മാവോടെ നൂറു കന്യകമാരെയും നൽകി. ‘സുപ്രീതേനാന്തരാത്മനാ’ (ഏറെ പ്രസന്നമായ അന്തരാത്മാവോടെ) എന്ന പദത്താൽ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — കൂനിപ്പെന്ന ദോഷം അറിഞ്ഞിട്ടും രാജാവ് സങ്കോചിച്ചില്ല, പ്രസന്നനായിത്തന്നെ നൽകി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വാസം ധർമത്തിലായിരുന്നു. പിന്നെ ഭൂപാലനായ ബ്രഹ്മദത്തൻ ദേവപതിയെപ്പോലെ ക്രമമായി അവരുടെ പാണിഗ്രഹണം ചെയ്തു. ‘യഥാക്രമം’ എന്നാൽ ഓരോരുത്തരെയായി, മൂത്തവർമുതൽ ഇളയവർവരെയുള്ള ക്രമത്തിൽ; വിവാഹം വിധിപൂർവംതന്നെയായിരുന്നു. ‘ബുദ്ധിം കൃതവാൻ’ എന്നാൽ നിശ്ചയിച്ചു; മുമ്പു പറഞ്ഞ മന്ത്രാലോചനയുടെ ഫലം ഇതുതന്നെ. ഒരേ വരനുതന്നെ നൂറു കന്യകമാർ — ഇതിലൂടെ സഹോദരിമാർ വേർപിരിയുന്നില്ല, പിതാവിന്റെ ചിന്ത ഒറ്റയടിക്കു ശമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
"Then the very righteous King Kuśanābha resolved to give his hundred daughters to Brahmadatta. The splendid lord of the earth summoned him and, with a glad heart, gave him the hundred girls." That gladness shows that though he knew of their deformity, the king did not hesitate but gave them happily, for his trust was in dharma. "Then Brahmadatta, guardian of the earth, took their hands one after another, like the lord of the gods." One by one, eldest first, the marriage was done according to rule. The king's resolve was the fruit of his counsel with his ministers. A hundred brides to one husband meant the sisters were not parted, and the father's worry was settled all at once.
२३स्पृष्टमात्रे तदा पाणौ विकुब्जा विगतज्वराः।
युक्तं परमया लक्ष्म्या बभौ कन्याशतं तदा॥
२४स दृष्ट्वा वायुना मुक्ताः कुशनाभो महीपतिः।
बभूव परमप्रीतो हर्षं लेभे पुनः पुनः॥
पाणौ स्पृष्टमात्रे तत् कन्याशतं विकुब्जं विगतज्वरं च परमया लक्ष्म्या युक्तं बभौ। ‘स्पृष्टमात्रे’ इति स्पर्शः एव पर्याप्तः, न मन्त्रः न औषधम् — धर्मस्य एव सामर्थ्यम् एतत्। ‘विगतज्वराः’ इति न केवलं देहस्य वक्रता, अपि तु मानसः सन्तापः अपि गतः। कन्यानां क्षमा यत् फलं दत्तवती, तत् अत्र प्रत्यक्षम्। वायुना मुक्ताः ताः दृष्ट्वा महीपतिः कुशनाभः परमप्रीतः अभवत्, पुनः पुनः च हर्षं लेभे। ‘पुनः पुनः’ इति हर्षस्य आवृत्तिः पितृहृदयस्य स्वभावः।
చేతిని స్పృశించిన మాత్రాననే ఆ నూరుగురు కన్యలూ గూను తొలగి, బాధ తీరి, గొప్ప శోభతో ప్రకాశించారు. ‘స్పృష్టమాత్రే’ (స్పృశించిన మాత్రాన) అంటే స్పర్శయే సరిపోయింది, మంత్రమూ కాదు, ఔషధమూ కాదు — ఇది ధర్మపు సామర్థ్యమే. ‘విగతజ్వరాః’ అంటే కేవలం దేహపు వంకర మాత్రమే కాదు, మానసిక సంతాపం కూడా తొలగిపోయింది. కన్యల క్షమ ఇచ్చిన ఫలం ఇక్కడ ప్రత్యక్షం. వాయువు బాధ నుండి విముక్తులైన వారిని చూసి రాజు కుశనాభుడు ఎంతో ప్రీతి చెందాడు, మళ్ళీ మళ్ళీ సంతోషించాడు. ‘మళ్ళీ మళ్ళీ’ అనే సంతోషపు ఆవృత్తి తండ్రి హృదయ స్వభావం.
கையைத் தொட்ட மாத்திரத்திலேயே அந்த நூறு கன்னியரும் கூன் நீங்கி, துயர் நீங்கி, மேலான அழகுடன் ஒளிர்ந்தனர். ‘தொட்ட மாத்திரத்திலேயே’ — தொடுதலே போதுமானது, மந்திரமும் அல்ல, மருந்தும் அல்ல — இது தர்மத்தின் ஆற்றலே. ‘விகதஜ்வரர்கள்’ (துயர் நீங்கியவர்கள்) என்பது உடலின் கோணல் மட்டுமல்ல, மனத்தின் வேதனையும் நீங்கியது என்று காட்டுகிறது. கன்னியரின் பொறுமை அளித்த பலன் இங்கே கண்கூடாகிறது. வாயுவின் பிடியிலிருந்து விடுபட்ட அவர்களைக் கண்டு மன்னன் குசநாபன் மிக மகிழ்ந்தான்; மீண்டும் மீண்டும் களிப்படைந்தான். ‘மீண்டும் மீண்டும்’ என்ற மகிழ்ச்சியின் திரும்புதல் தந்தையுள்ளத்தின் இயல்பு.
ಕೈ ಮುಟ್ಟಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆ ನೂರು ಕನ್ಯೆಯರು ಗೂನಿಲ್ಲದವರಾಗಿ, ತಾಪವಿಲ್ಲದವರಾಗಿ, ಪರಮ ಶೋಭೆಯಿಂದ ಕೂಡಿ ಕಂಗೊಳಿಸಿದರು. ‘ಸ್ಪೃಷ್ಟಮಾತ್ರೇ’ (ಮುಟ್ಟಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ) ಎಂದರೆ ಸ್ಪರ್ಶವೇ ಸಾಕು, ಮಂತ್ರವಾಗಲಿ ಔಷಧವಾಗಲಿ ಅಲ್ಲ — ಇದು ಧರ್ಮದ್ದೇ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ‘ವಿಗತಜ್ವರಾಃ’ ಎಂದರೆ ದೇಹದ ವಕ್ರತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮಾನಸಿಕ ಸಂತಾಪವೂ ತೊಲಗಿತು. ಕನ್ಯೆಯರ ಕ್ಷಮೆ ಕೊಟ್ಟ ಫಲ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿದೆ. ವಾಯುವಿನಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದ ಅವರನ್ನು ಕಂಡು ಭೂಪತಿ ಕುಶನಾಭನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತನಾದನು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹರ್ಷಪಟ್ಟನು. ‘ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ’ ಎಂಬ ಹರ್ಷದ ಆವೃತ್ತಿ ತಂದೆಯ ಹೃದಯದ ಸ್ವಭಾವ.
കൈ സ്പർശിച്ചമാത്രയിൽ ആ നൂറു കന്യകമാരും കൂനു നീങ്ങി, താപം അകന്ന്, പരമമായ ശോഭയോടെ പ്രകാശിച്ചു. ‘സ്പൃഷ്ടമാത്രേ’ (സ്പർശിച്ചമാത്രയിൽ) — സ്പർശംതന്നെ മതിയായിരുന്നു; മന്ത്രമോ ഔഷധമോ വേണ്ടിവന്നില്ല — ധർമത്തിന്റെതന്നെ സാമർഥ്യമാണിത്. ‘വിഗതജ്വരാഃ’ എന്നാൽ ശരീരത്തിന്റെ വക്രത മാത്രമല്ല, മനസ്സിന്റെ സന്താപവും നീങ്ങി. കന്യകമാരുടെ ക്ഷമ നൽകിയ ഫലം ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷമാണ്. വായുവിൽനിന്നു മുക്തരായ അവരെ കണ്ട് ഭൂപതിയായ കുശനാഭൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി, വീണ്ടും വീണ്ടും ആഹ്ലാദിച്ചു. ‘വീണ്ടും വീണ്ടും’ എന്ന ആഹ്ലാദത്തിന്റെ ആവർത്തനം പിതൃഹൃദയത്തിന്റെ സ്വഭാവമാണ്.
"The moment their hands were touched, the hundred girls were straight again, free of their pain, and shone with the highest beauty." A touch was enough, with no mantra and no medicine; such is the power of dharma. Not only the twisting of their bodies but the anguish of their minds was gone, and the fruit of their forbearance was there for all to see. "Seeing them freed from Vāyu's harm, Kuśanābha was overjoyed, and his joy rose again and again," as it does in a father's heart.
२५कृतोद्वाहं तु राजानं ब्रह्मदत्तं महीपतिम्।
सदारं प्रेषयामास सोपाध्यायगणं तदा॥
२६सोमदापि सुतं दृष्ट्वा पुत्रस्य सदृशीं क्रियाम्।
यथान्यायं च गन्धर्वी स्नुषास्ताः प्रत्यनन्दत।
स्पृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च ताः कन्याः कुशनाभं प्रशस्य च॥
कृतोद्वाहं ब्रह्मदत्तं राजानं महीपतिः कुशनाभः सदारं सोपाध्यायगणं च तदा प्रेषयामास। ‘सोपाध्यायगणम्’ इति गुरुभिः सह; विवाहे उपाध्यायानां सत्कारः अपि राज्ञः कर्तव्यम्। गन्धर्वी सोमदा अपि सुतं तस्य च सदृशीं क्रियां दृष्ट्वा यथान्यायं ताः स्नुषाः प्रत्यनन्दत, एकैकशः ताः कन्याः स्पृष्ट्वा स्पृष्ट्वा कुशनाभं च प्रशस्य। ‘स्पृष्ट्वा स्पृष्ट्वा’ इति वीप्सया स्नेहस्य आधिक्यं सूच्यते। सर्गस्य आरम्भे रोदनम् आसीत्, अन्ते तु शतस्य वधूनाम् अभिनन्दनम् — क्षमायाः एषः परिणामः।
వివాహం చేసుకొన్న రాజు బ్రహ్మదత్తుని భార్యలతో, ఉపాధ్యాయగణంతో సహా రాజు కుశనాభుడు అప్పుడు సాగనంపాడు. ‘సోపాధ్యాయగణం’ అంటే గురువులతో సహా; వివాహంలో ఉపాధ్యాయులను సత్కరించడం కూడా రాజు కర్తవ్యం. గంధర్వి సోమద కూడా తన కుమారునీ, అతనికి తగిన ఆ కార్యాన్నీ చూసి, యథోచితంగా ఆ కోడళ్ళను అభినందించింది; ఒక్కొక్క కన్యనూ మళ్ళీ మళ్ళీ స్పృశిస్తూ, కుశనాభుని ప్రశంసించింది. ‘స్పృష్ట్వా స్పృష్ట్వా’ అనే ఆవృత్తితో ప్రేమాధిక్యం సూచించబడుతోంది. సర్గ ప్రారంభంలో ఏడుపు ఉంది, చివరలో నూరుగురు వధువులకు అభినందనం — ఇదే క్షమ పరిణామం.
திருமணம் முடித்த அரசன் பிரம்மதத்தனை, அவன் மனைவியரோடும் உபாத்தியாயர் கூட்டத்தோடும், மன்னன் குசநாபன் அப்போது வழியனுப்பினான். ‘உபாத்தியாயர் கூட்டத்தோடும்’ என்றால் குருமார்களோடு; திருமணத்தில் உபாத்தியாயர்களைக் கௌரவிப்பதும் அரசனின் கடமை. கந்தர்வப் பெண் சோமதையும் தன் மகனையும் அவனுக்குத் தகுந்த செயலையும் கண்டு, அந்த மருமகள்களை முறைப்படி வரவேற்றாள்; அந்தக் கன்னியர் ஒவ்வொருவரையும் தொட்டுத் தொட்டு, குசநாபனையும் புகழ்ந்தாள். ‘தொட்டுத் தொட்டு’ என்ற இரட்டிப்பால் அன்பின் மிகுதி குறிக்கப்படுகிறது. சர்க்கத்தின் தொடக்கத்தில் அழுகை இருந்தது; முடிவில் நூறு மணமகள்களுக்கு வரவேற்பு — இதுவே பொறுமையின் விளைவு.
ವಿವಾಹವಾದ ರಾಜಾ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನನ್ನು ಭೂಪತಿ ಕುಶನಾಭನು ಆಗ ಪತ್ನಿಯರೊಡನೆ, ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಸಮೂಹದೊಡನೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟನು. ‘ಸೋಪಾಧ್ಯಾಯಗಣಮ್’ ಎಂದರೆ ಗುರುಗಳೊಡನೆ; ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಸತ್ಕಾರವೂ ರಾಜನ ಕರ್ತವ್ಯ. ಗಂಧರ್ವಿ ಸೋಮದೆಯೂ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನೂ ಅವನಿಗೆ ತಕ್ಕ ವಿವಾಹಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಕಂಡು, ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಆ ಸೊಸೆಯರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿದಳು; ಆ ಕನ್ಯೆಯರನ್ನು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಮುಟ್ಟಿ ಮುಟ್ಟಿ, ಕುಶನಾಭನನ್ನೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದಳು. ‘ಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾ’ (ಮುಟ್ಟಿ ಮುಟ್ಟಿ) ಎಂಬ ಪುನರುಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ನೇಹದ ಆಧಿಕ್ಯ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಳು ಇತ್ತು, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನೂರು ವಧುಗಳ ಅಭಿನಂದನೆ — ಇದು ಕ್ಷಮೆಯ ಪರಿಣಾಮ.
വിവാഹം കഴിഞ്ഞ ബ്രഹ്മദത്തരാജാവിനെ ഭാര്യമാരോടും ഉപാധ്യായഗണത്തോടുമൊപ്പം ഭൂപതിയായ കുശനാഭൻ അപ്പോൾ യാത്രയാക്കി. ‘സോപാധ്യായഗണം’ എന്നാൽ ഗുരുക്കന്മാരോടൊപ്പം; വിവാഹത്തിൽ ഉപാധ്യായരെ സത്കരിക്കുന്നതും രാജാവിന്റെ കർത്തവ്യമാണ്. ഗന്ധർവിയായ സോമദയും പുത്രനെയും അവനു യോഗ്യമായ ആ കർമത്തെയും കണ്ട് ആ മരുമക്കളെ യഥാവിധി അഭിനന്ദിച്ചു — ഓരോ കന്യകയെയും തൊട്ടുതൊട്ട്, കുശനാഭനെ പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ട്. ‘സ്പൃഷ്ട്വാ സ്പൃഷ്ട്വാ’ (തൊട്ടുതൊട്ട്) എന്ന ആവർത്തനത്താൽ സ്നേഹത്തിന്റെ ആധിക്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. സർഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ കരച്ചിലായിരുന്നു; അവസാനമോ നൂറു വധുക്കൾക്കുള്ള അഭിനന്ദനം — ഇതാണ് ക്ഷമയുടെ പരിണാമം.
"When the marriage was over, the king sent Brahmadatta away with his wives and his company of teachers," for honouring the teachers at a wedding is also a king's duty. "And Somadā the gandharva, seeing her son and the rite so fitting for him, welcomed her daughters-in-law as was proper, touching each of the girls in turn and praising Kuśanābha." Touching each one again and again shows the fullness of her affection. The sarga began in tears and ends with a hundred brides being welcomed; that is where forbearance leads.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रयस्त्रिंशः सर्गः॥ ३३॥
कठिनपदानां सन्धिः, समासः, विभक्तिः, अर्थश्च।
కఠిన పదాల సంధి, సమాసం, విభక్తి, అర్థం.
கடினச் சொற்களின் சந்தி, சமாசம், வேற்றுமை, பொருள்.
ಕಠಿಣ ಪದಗಳ ಸಂಧಿ, ಸಮಾಸ, ವಿಭಕ್ತಿ, ಅರ್ಥ.
കഠിനപദങ്ങളുടെ സന്ധി, സമാസം, വിഭക്തി, അർഥം.
Sandhi, compound, case and meaning of the harder words.