సర్గ
రామాయణ ఫలశ్రుతి
ఆఖ్యాన ఉపసంహారం, విష్ణువు తన స్థానంలో ప్రతిష్ఠితుడవడం, పఠన శ్రవణాల ఫలాలు, వాచకునికి సత్కారం, అయోధ్య భవిష్యత్తు, తీర్థ దాన యజ్ఞ ఫలాలతో సమానత్వం, పూర్వీకుల ఉద్ధరణ, మంగళాశీస్సు
ఉత్తరభాగంతో కూడిన, బ్రహ్మ పూజించిన ఈ ఆఖ్యానం ఇంతే — వాల్మీకి రచించిన, రామాయణం అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైన ముఖ్య కావ్యం. తరువాత ఈ చరాచరాత్మకమైన ముల్లోకాలంతటా వ్యాపించి ఉన్న విష్ణువు పూర్వం వలె స్వర్గలోకంలో ప్రతిష్ఠితుడయ్యాడు. అప్పటి నుండి గంధర్వులతో కూడిన దేవతలూ, సిద్ధులూ, పరమర్షులూ స్వర్గంలో నిత్యమూ సంతోషంగా రామాయణ కావ్యాన్ని వింటున్నారు. హిందీ వ్యాఖ్యానం ప్రకారం ఈ మాట కుశలవులది — అశ్వమేధంలో రాముని సభలో కావ్యాన్ని పాడినవారే చివరికి ఉపసంహారం చేస్తున్నారు. ‘సోత్తరమ్’ (ఉత్తరంతో కూడిన) అనే పదం ఉత్తరకాండ కూడా రామాయణంలో అంగమేనని స్పష్టం చేస్తుంది — ఆఖ్యానం ఉత్తరంతో కలిసి మాత్రమే సంపూర్ణం. ‘ఏతావత్’ (ఇంతే) అనే పదంతో కవి హద్దును నిర్దేశిస్తున్నాడు — ఇక పైన రాముని చరిత్ర లేదు, దాని శ్రవణఫలం మాత్రమే మిగిలింది. ఈ సర్గలో కథకు సంబంధించిన కొత్త వృత్తాంతం లేదు; ఇది సమస్త కావ్యానికీ ఫలశ్రుతీ మాహాత్మ్యమూ. విష్ణువు తన స్థానంలో ప్రతిష్ఠితుడవడం క్రిందటి సర్గలోని సంఘటనను సంక్షేపంగా మళ్ళీ చెబుతుంది, దానితో కథ పూర్ణవృత్తాన్ని పొందుతుంది. దేవతలు కూడా స్వర్గంలో రామాయణాన్ని వింటారని చెప్పడం ద్వారా కావ్యపు మహత్త్వం ముల్లోకాలకూ వ్యాపించినదిగా నిలుపబడుతుంది — మనుష్యులకే కాదు, దేవతలకు కూడా. ‘ముఖ్యమ్’ అనే విశేషణం రామాయణపు ఆదికావ్యత్వాన్ని సూచిస్తుంది — కావ్యాలన్నింటికీ ఇదే మూలం.
ఈ ఆఖ్యానం ఆయుష్షును ఇచ్చేది, సౌభాగ్యాన్ని ఇచ్చేది, పాపాలను నశింపజేసేది; రామాయణం వేదంతో సమానమైనది — బుద్ధిమంతుడు శ్రాద్ధాలలో దీన్ని వినిపించాలి. దీని పఠనంతో పుత్రుడు లేనివాడు పుత్రుని పొందుతాడు, ధనం లేనివాడు ధనం పొందుతాడు; దీనిలో ఒక్క పాదాన్నైనా పఠించినవాడు సర్వపాపాల నుండీ విముక్తుడవుతాడు. ప్రతిరోజూ పాపాలు చేసే మానవుడు కూడా ఒక్క శ్లోకం పఠిస్తే పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు. వాచకునికి వస్త్రం, ఆవు, బంగారం ఇవ్వాలి; వాచకుడు సంతోషిస్తే దేవతలందరూ సంతోషిస్తారు. ఆయుష్షును ఇచ్చే ఈ రామాయణ ఆఖ్యానాన్ని పఠించే నరుడు ఈ లోకంలో పుత్రపౌత్రులతో కూడి ఉంటాడు, మరణానంతరం కూడా గౌరవం పొందుతాడు. గోవులను మేతకు విడిచే వేళ — ఉదయాన, మధ్యాహ్నం, అపరాహ్ణంలో, లేదా సాయంకాలంలో — ఏకాగ్రచిత్తుడై రామాయణాన్ని పఠించేవాడు ఎన్నడూ విషాదంలో కుంగిపోడు. ఫలశ్రుతి క్రమాన్ని గమనించాలి — ఆయుష్షు, సౌభాగ్యం, పాపనాశం, పుత్రుడు, ధనం, ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ గౌరవం. ‘ఒక్క పాదాన్నైనా’, ‘ఒక్క శ్లోకాన్నైనా’ అనే పదాలతో కొంచెం పఠించినా ఫలం ఉంటుందని భరోసా ఇవ్వబడుతోంది. వాచకుని సత్కరించడం కూడా ధర్మమే — జ్ఞానాన్ని ఇచ్చేవాడు పూజ్యుడు. ‘వేదసమమ్’ (వేదంతో సమానమైనది) అనే విశేషణం రామాయణానికి ఆదికావ్యత్వంతో పాటు వేదత్వాన్ని కూడా నిలుపుతుంది; అందుకే శ్రాద్ధంలో కూడా దాన్ని వినిపించడం విధించబడింది. రోజులోని నాలుగు కాలాలు నిర్దేశించబడ్డాయి, దానివల్ల పఠనానికి ఏ కాలమూ అనర్హం కాదు. ‘నావసీదతి’ (కుంగిపోడు) అనే ఫలం సామాన్యమైనదిగా కనిపించినా గంభీరమైనది — నిత్యమూ రామచరితను స్మరించేవాని మనస్సు విషాదానికి లోనుకాదు. ‘ప్రేత్య చేహ’ (మరణానంతరమూ ఇక్కడా) అనే రెండు పదాలతో ఇహలోక పరలోకాలు రెండింటిలోనూ ఫలం సూచించబడుతోంది.
రమ్యమైన అయోధ్యాపురి కూడా ఎన్నో సంవత్సర సమూహాలు శూన్యంగా ఉండి, ఋషభుడనే రాజును పొంది మళ్ళీ జనావాసమవుతుంది. భవిష్యత్తుతో కూడిన, ఉత్తరభాగంతో కూడిన, ఆయుష్షును ఇచ్చే ఈ ఆఖ్యానాన్ని ప్రచేతసుని కుమారుడైన వాల్మీకి రచించాడు, బ్రహ్మ కూడా దాన్ని ఆమోదించాడు. ఒక్క సర్గను వినడం వల్లనే మానవుడు వెయ్యి అశ్వమేధాల, పదివేల వాజపేయాల ఫలాన్ని పొందుతాడు. రామాయణాన్ని విన్నవాడు ఈ లోకంలో ప్రయాగ మొదలైన తీర్థాలకూ, గంగ మొదలైన నదులకూ, నైమిశం మొదలైన అరణ్యాలకూ, కురుక్షేత్రం మొదలైన క్షేత్రాలకూ వెళ్ళినవాడితో సమానం. సూర్యగ్రహణ సమయంలో కురుక్షేత్రంలో బంగారపు బరువును దానం చేసేవాడూ, లోకంలో రామాయణాన్ని వినేవాడూ — ఇద్దరూ సమానులే. సరైన శ్రద్ధతో రాఘవ కథను వినేవాడు సర్వపాపాల నుండీ విముక్తుడవుతాడు, విష్ణులోకానికి వెళ్తాడు. ఈ ఆర్షమైన ఆదికావ్యాన్ని పూర్వం వాల్మీకి రచించాడు. ఇక్కడ అయోధ్య భవిష్యత్తు వర్ణన కరుణాభరితమైనది, ఆశాపూర్ణమైనది — క్రిందటి సర్గలో అది శూన్యమైంది, కానీ కాలాంతరంలో ఋషభరాజు దాన్ని మళ్ళీ జనావాసం చేస్తాడు. ‘సభవిష్యం సహోత్తరమ్’ (భవిష్యత్తుతో, ఉత్తరంతో కూడిన) అనే రెండు పదాలు వాల్మీకి భవిష్యత్తునూ ఉత్తరకాండనూ కూడా తన కావ్యంలో చేర్చాడని సూచిస్తాయి. తీర్థయాత్ర, మహాదానం, యజ్ఞాల ఫలం కేవలం శ్రవణమాత్రంతో — ఇది భక్తిమార్గపు సులభతను చూపుతుంది. ‘ఆదికావ్యమ్’, ‘ఆర్షమ్’ అనే విశేషణాలు సర్గల ముగింపు వాక్యాలలో కూడా వస్తాయి — ‘ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయే ఆదికావ్యే’. కాబట్టి ముగింపు వాక్యాలన్నింటికీ మూలం ఇక్కడే కనిపిస్తుంది. ‘హేమభారం కురుక్షేత్రే గ్రస్తే భానౌ’ (సూర్యగ్రహణ సమయంలో కురుక్షేత్రంలో బంగారపు బరువు) అనే ఉపమానం మహాదానపు పరాకాష్ఠను నిర్దేశిస్తుంది — సూర్యగ్రహణకాలంలో కురుక్షేత్రంలో చేసే దానం శాస్త్రాలలో పరమపుణ్యం; అది కూడా రామాయణ శ్రవణంతో సమానం. వెయ్యి అశ్వమేధాలూ, పదివేల వాజపేయాలూ రాజులకు కూడా దుర్లభం, కానీ ఒక్క సర్గ శ్రవణం అందరికీ సులభం.
ఎల్లప్పుడూ భక్తితో వినేవాడు వైష్ణవరూపాన్ని పొందుతాడు; అతని పుత్రులూ భార్యా సంపదలూ సంతతీ వర్ధిల్లుతాయి. ఇది సత్యమని తెలుసుకొని, నియతాత్ములు దీన్ని వినాలి; ఆ అత్యుత్తమమైన రామాయణం గాయత్రీ స్వరూపం. రాఘవుని చరిత్రను నిత్యమూ పఠించేవాడు గానీ వినేవాడు గానీ భక్తితో పాపరహితుడై దీర్ఘాయువును పొందుతాడు. శ్రేయస్సును పొందాలనుకునేవాడు నిత్యమూ రాఘవుని తలచుకోవాలి, ప్రతిరోజూ బ్రాహ్మణులకు ఈ ఆఖ్యానాన్ని వినిపించాలి. రఘునాథుని ఈ చరిత్రను సంపూర్ణంగా పఠించేవాడు ప్రాణాలు క్షీణించినప్పుడు తప్పక విష్ణులోకానికి వెళ్తాడు, సందేహం లేదు. అతని తండ్రి, తాత, ముత్తాత, అతని తండ్రి, అతని తండ్రి — అందరూ విష్ణువును చేరుతారు, సందేహం లేదు. ‘గాయత్రీ స్వరూపం’ అనేది సంప్రదాయ మతం — రామాయణంలోని ఇరవై నాలుగు వేల శ్లోకాలు గాయత్రిలోని ఇరవై నాలుగు అక్షరాలతో సంబంధం గలవని ప్రసిద్ధి. సంపూర్ణ పఠనం యొక్క ఫలం పూర్వీకుల ఉద్ధరణ కూడా — ఐదు తరాల పురుషులు విష్ణులోకానికి వెళ్తారు. ‘అసుక్షయే’ అనే పదం మృత్యువుకు సౌమ్యమైన పేరు — ప్రాణాలు క్షీణించినప్పుడు. ‘నియతాత్మభిః’ (నియతాత్ములు) అనే పదం శ్రోతల అర్హతను నిర్దేశిస్తుంది — సంయమనం గల మనస్సు గలవారే సరైన ఫలాన్ని పొందుతారు. ‘న సంశయః’ (సందేహం లేదు) అని రెండుసార్లు పునరుక్తి ఫలశ్రుతి దృఢత్వాన్ని చూపుతుంది. ‘తత్పితా తత్పితా’ (అతని తండ్రి, అతని తండ్రి) అనే పునరుక్తి వంశపు ఊర్ధ్వపరంపరను లెక్కిస్తుంది — శ్రోత పుణ్యం పూర్వీకులను కూడా ఉద్ధరిస్తుంది.
రాఘవుని చరిత్ర నిత్యమూ చతుర్వర్గాలను ఇస్తుంది — ధర్మాన్నీ, అర్థాన్నీ, కామాన్నీ, మోక్షాన్నీ ఇస్తుంది; కాబట్టి ప్రయత్నశీలుడు పరమమైన దీన్ని నిత్యమూ ఎల్లప్పుడూ వినాలి. రామాయణంలోని ఒక పాదాన్నైనా, ఒక్క పదాన్నైనా భక్తితో వినేవాడు బ్రహ్మ స్థానానికి వెళ్తాడు, బ్రహ్మ చేత ఎల్లప్పుడూ పూజించబడతాడు. ఈ విధంగా ఇది పూర్వం జరిగిన ఆఖ్యానం; మీకు శుభం కలుగుగాక; నిస్సంకోచంగా దీన్ని ప్రచారం చేయండి; విష్ణువు బలం వర్ధిల్లుగాక. చివరి శ్లోకం ఆశీర్వాదం — శ్రోతలూ వాచకులూ నిస్సంకోచంగా కథను ప్రచారం చేయాలి. ‘ఒక్క పదాన్నైనా’ అనే మాటతో ఫలశ్రుతి పరాకాష్ఠకు చేరుతుంది — భక్తితో విన్న ఒక్క పదం కూడా బ్రహ్మలోకాన్ని ఇస్తుంది. ‘విష్ణోః బలం ప్రవర్ధతామ్’ (విష్ణువు బలం వర్ధిల్లుగాక) అనే వాక్యం యుద్ధకాండ చివరి మాహాత్మ్యంలో కూడా యథాతథంగా వస్తుంది — రెండు కాండల ముగింపులూ ఒకే మంగళవచనంతో ముడిపడి ఉన్నాయి. ఈ విధంగా సమస్త శ్రీమద్వాల్మీకి రామాయణం మంగళంతో ముగుస్తుంది.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे एकादशाधिकशततमः सर्गः॥ १११॥