॥वाल्मीकिरामायणम् ஆரணிய காண்டம் · சர்க்கம் 25

ஆரணிய காண்டம் — சர்க்கம் 25

ராமன் ராக்ஷசப் படையை அழித்தல்

கரன் போரை நோக்கி முன்னேறுதல், ராக்ஷசர்களின் ஆயுத மழை, ராமனின் அம்பு மழையால் அவர்களின் அழிவு, காந்தர்வ அஸ்திரப் பிரயோகம், போர்க்கள வர்ணனை

अस्मिन् सर्गे खरः स्वैः पुरःसरैः सह आश्रमम् उपगम्य अवष्टब्धधनुं रामं पश्यति, सूतं च रथं रामाभिमुखं चोदयितुम् आज्ञापयति। सर्वे रजनीचराः महानादं मुञ्चन्तः तं परिवार्य तिष्ठन्ति; ताराणां मध्ये उदितः लोहिताङ्गः इव खरः शुशुभे। ततः राक्षसाः मुद्गरैः शूलैः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः च रामं सर्वतः अभ्यवर्षन्; रथैः वाजिभिः पर्वतकूटाभैः गजैः च तं जिघांसवः अभ्यधावन्। रामः तु तानि शस्त्राणि विशिखैः प्रतिजग्राह, यथा सागरः नदीनाम् ओघान्। क्षतजादिग्धः अपि सः संध्याभ्रैः आवृतः दिवाकरः इव अशोभत। देवगन्धर्वाः सिद्धाः ऋषयः च एकाकिनं सहस्रैः समावृतं दृष्ट्वा विषेदुः। ततः रामः मण्डलीकृतकार्मुकः सन् शतशः सहस्रशः च निशितान् बाणान् ससर्ज; ते कालकृताः पाशाः इव राक्षसानां प्राणान् आददुः। दूषणेन समाश्वासिताः राक्षसाः पुनः निवृत्त्य सालतालशिलायुधाः रामम् अभ्यधावन्; तदा रामः भैरवं नादं कृत्वा गान्धर्वम् अस्त्रं प्रायुङ्क्त। तस्य चापमण्डलात् निःसृतैः बाणैः दश दिशः आपूर्णाः, शरान्धकारेण च आकाशं सदिवाकरम् आवृतम्। अन्ते हतैः पतितैः विदारितैः च राक्षसैः, छिन्नैः उत्तमाङ्गैः बाहुभिः ऊरुभिः, हयैः द्विपैः रथैः छत्रैः ध्वजैः शूलपट्टिशैः खड्गैः प्रासैः परश्वधैः चूर्णिताभिः शिलाभिः च विस्तीर्णा समरभूमिः भयंकरा बभूव; अवशिष्टाः राक्षसाः परमातुराः सन्तः परपुरंजयस्य रामस्य अभिमुखं चलितुम् अपि न अशक्नुवन्।

நூலாகப் படிக்க

१आश्रमं प्राप्तस्य खरस्य रणाभिमुखं प्रयाणम्

१अवष्टब्धधनुं रामं क्रुद्धं तं रिपुघातिनम्।
ददर्शाश्रममागम्य खरः सह पुरःसरैः॥
Khara, coming up to the hermitage with his vanguard, saw Rāma standing with his bow braced, angry, a destroyer of enemies.

२तं दृष्ट्वा सगुणं चापमुद्यम्य खरनिःस्वनम्।
रामस्याभिमुखं सूतं चोद्यतामित्यचोदयत्॥
At the sight of him Khara raised his strung bow, which twanged harshly, and ordered his charioteer, ‘Drive straight at Rāma.’

३स खरस्याज्ञया सूतस्तुरगान्समचोदयत्।
यत्र रामो महाबाहुरेको धुन्वन्धनुः स्थितः॥
At Khara's command the charioteer urged the horses forward to where great-armed Rāma stood alone, shaking his bow.

४तं तु निष्पतितं दृष्ट्वा सर्वतो रजनीचराः।
मुञ्चमाना महानादं सचिवाः पर्यवारयन्॥
Seeing him rush out, the night-rangers on every side, his ministers among them, let loose a great roar and closed about him.

५स तेषां यातुधानानां मध्ये रथगतः खरः।
बभूव मध्ये ताराणां लोहिताङ्ग इवोदितः॥
In the midst of those demons Khara, mounted on his chariot, shone like the red planet risen among the stars.

முந்தைய சர்க்கத்தில் ராமன் கவசம் பூண்டு, வில்லை உயர்த்திப் போருக்குத் தயாராக நின்றான்; அவனுடைய கோப உருவைக் கண்டு வனதேவதைகள் நடுங்கின. இந்தச் சர்க்கத்தில் கதை நேரடியாகப் போர்க்களத்துக்குள் நுழைகிறது. கரன் தன் முன்னணி வீரர்களுடன் ஆசிரமத்துக்கு வந்து, வில்லைப் பற்றி நின்ற, கோபமுற்ற, பகைவரைக் கொல்லும் ராமனைக் கண்டான். அவனைக் கண்டவுடனேயே கரன் நாணேற்றப்பட்ட, கடுமையாக ஒலிக்கும் தன் வில்லை உயர்த்தித் தேரோட்டியைத் தூண்டினான்: ‘ராமனை நோக்கித் தேரைச் செலுத்து.’ இங்கே கவி கரனின் அடங்காமையைக் குறிப்பிடுகிறார்; ராமனைக் கண்டு அவன் ஒரு கணமும் சிந்திக்கவில்லை, உடனே தாக்கவே விரும்புகிறான். தேரோட்டி கரனின் ஆணைப்படி, நீண்ட கைகளுடைய ராமன் தனியாக வில்லை அசைத்தபடி நின்ற இடத்துக்கே குதிரைகளைச் செலுத்துகிறான். ‘தனியாக’ என்ற சொல் சர்க்கத்தின் சாரத்தையே சுமக்கிறது — ஒரே மனிதன் பதினான்காயிரம் ராக்ஷசர்களுடன் செய்யும் போர். கரன் போர்க்களத்தில் பாய்ந்து வந்ததைக் கண்டு, எங்கும் இரவுலாவிகள் பெருமுழக்கமிட்டபடி அவனைச் சூழ்ந்து நின்றனர்; அமைச்சர்களும் அவனைக் காப்பதற்காக அவன் பக்கத்தில் நின்றனர். அந்த அரக்கர்களின் நடுவே தேரில் இருந்த கரன், நட்சத்திரங்களின் நடுவே உதித்த செவ்வாய் (லோஹிதாங்கன்) போல் விளங்கினான். இந்த உவமை இருபொருள் உடையது — ஒருபுறம் அவனுடைய ஒளி வெளிப்படுகிறது; மறுபுறம் செவ்வாய்க் கோள் அமங்கலத்தைக் குறிப்பதால், அவனுடைய அண்மித்த அழிவும் தொனிக்கிறது.

In the previous sarga Rāma had put on his armour and raised his bow for battle, and the forest deities had trembled at the sight of his wrath. Now the story enters the battlefield itself. Khara came up to the hermitage with his vanguard and saw Rāma, the destroyer of enemies, standing angry with his bow braced. At the sight of him he raised his own strung bow, which twanged harshly, and ordered his charioteer: ‘Drive at Rāma!’ The poet hints at Khara's recklessness: seeing Rāma, he did not pause for a moment but wanted to attack at once. At his command the charioteer urged the horses to the very spot where mighty-armed Rāma stood alone, shaking his bow. The word ‘alone’ carries the whole meaning of the sarga — one man in battle against fourteen thousand rākṣasas. Seeing Khara rush onto the field, the night-rangers on every side raised a great roar and closed around him, his ministers standing at his side to guard him. In the midst of those rākṣasas Khara in his chariot shone like the red planet Mars risen among the stars — an image with two meanings, showing his splendour and, since the red planet is an evil omen, also hinting at his coming ruin.

பிழையைத் தெரிவிக்க

२राक्षसैः सर्वतः शस्त्रवर्षणम्

६ततः शरसहस्रेण राममप्रतिमौजसम्।
अर्दयित्वा महानादं ननाद समरे खरः॥
Then Khara tormented Rāma of unequalled strength with a thousand arrows and roared aloud on the field.

७ततस्तं भीमधन्वानं क्रुद्धाः सर्वे निशाचराः।
रामं नानाविधैः शस्त्रैरभ्यवर्षन्त दुर्जयम्॥
After that all the night-rangers in fury rained weapons of every kind upon that unconquerable Rāma of the dreadful bow.

८मुद्गरैरायसैः शूलैः प्रासैः खड्गैः परश्वधैः।
राक्षसाः समरे शूरं निजघ्नू रोषतत्पराः॥
With iron mallets, with pikes, with barbed lances, with swords and with axes the demons, bent upon their rage, struck at that hero in the battle.

९ते बलाहकसंकाशा महाकाया महाबलाः।
अभ्यधावन्त काकुत्स्थं रथैर्वाजिभिरेव च॥
Huge of body, great in strength, dark as thunderclouds, they charged at Kākutstha with chariots and with horses,

१०गजैः पर्वतकूटाभै रामं युद्धे जिघांसवः।
ते रामे शरवर्षाणि व्यसृजन्रक्षसां गणाः॥
and with elephants like mountain peaks, eager to kill Rāma in the fight; and the hosts of demons poured showers of arrows upon him,

११शैलेन्द्रमिव धाराभिर्वर्षमाणा महाघनाः।
सर्वैः परिवृतो रामो राक्षसैः क्रूरदर्शनैः॥
like great clouds raining in torrents upon the lord of mountains. Encircled by all those grim-faced demons, Rāma

१२तिथिष्विव महादेवो वृतः पारिषदां गणैः।
तानि मुक्तानि शस्त्राणि यातुधानैः स राघवः॥
looked like Mahādeva encircled by the hosts of his attendants on the sacred days. Those weapons loosed by the demons Rāghava

பிறகு கரன் ஒப்பற்ற வலிமையுடைய ராமனை ஆயிரம் அம்புகளால் தாக்கி, போர்க்களத்தில் பெருமுழக்கமிட்டான்; படைத்தலைவனின் அந்த முழக்கம் முழுப் படைக்கும் போர் தொடங்குவதற்கான அடையாளம்போல் ஆயிற்று. அதன்பின் கோபமுற்ற இரவுலாவிகள் அனைவரும், பயங்கர வில்லுடைய, வெல்லுதற்கரிய அந்த ராமன்மீது பலவகை ஆயுதங்களை எல்லாப் பக்கங்களிலிருந்தும் பொழிந்தனர். இரும்புச் சம்மட்டிகளாலும், சூலங்களாலும், ஈட்டிகளாலும், வாள்களாலும், கோடரிகளாலும் சினம் மிகுந்த ராக்ஷசர்கள் போரில் அந்த வீரனைத் தாக்கினர். ஆயுதங்களின் அந்த நீண்ட பட்டியலைக் கவி நோக்கத்துடனேயே தருகிறார் — ஆயுதங்கள் பலவகை, ஆனால் இலக்கோ ஒன்றே. மேகம் போன்ற, பெருத்த உடலும் பெருவலிமையும் உடைய அவர்கள் தேர்களிலும் குதிரைகளிலும் காகுத்தனை நோக்கிப் பாய்ந்தனர். மற்றவர்கள் மலைச்சிகரம் போன்ற யானைகளில் போரில் அவனைக் கொல்ல விரும்பி வந்தனர். பெருமேகங்கள் மலையரசனின்மேல் தாரைகளைப் பொழிவதுபோல், ராக்ஷசக் கூட்டங்கள் ராமன்மேல் அம்பு மழை பொழிந்தன. இங்கே உவமையின் இரண்டு பகுதிகளைக் கவனிக்க வேண்டும் — மழை மிகுதியாக இருக்கலாம், ஆனால் மலையரசன் அதனால் அசைவதில்லை, அசையாமலேயே நிற்கிறான். காண்பதற்கே கொடிய அந்த ராக்ஷசர்கள் அனைவராலும் சூழப்பட்ட ராமன், புனித திதி நாட்களில் தன் பரிவாரக் கணங்களால் சூழப்பட்ட மகாதேவனைப்போல் தோன்றினான். இந்த உவமையால் இரண்டு நோக்கங்கள் நிறைவேறுகின்றன — பகைவரால் சூழப்பட்டிருந்தும் அவன் தேவனைப்போல் கலங்காதவனாக இருந்தான்; உவமானம் சிவன் என்பதால் அவனுடைய அழிக்கும் ஆற்றலும் தொனிக்கிறது. இவ்வாறு கவி முதலில் ராக்ஷசர்களின் எண்ணிக்கை பலத்தையும், ஆயுத வகைகளையும், ஆரவாரத்தையும் விரிவாக விவரித்து, தனியனான ராமனின் உறுதியை வாசகரின் நெஞ்சில் நிலைநிறுத்துகிறார்; அதன்பின் அவனுடைய எதிர்த்தாக்குதலை விவரிக்கத் தொடங்குகிறார். இங்கே ஒரு நுட்பமான சிறப்பையும் கவனிக்க வேண்டும் — ராக்ஷசர்கள் ஒரே வகையில் தாக்கவில்லை; காலாட்கள், குதிரை வீரர்கள், தேர் வீரர்கள், யானை வீரர்கள் ஒரே நேரத்தில் செயல்படுகிறார்கள். நால்வகைப் படையின் இந்த முழுமையே அவர்களுடைய எண்ணிக்கை பலத்தைக் குறிப்பிடுகிறது. ஆயினும் அவர்கள் அனைவருடைய முயற்சியும் கால்நடையாக நிற்கும் ஒரே மனிதனை நோக்கியே செலுத்தப்படுகிறது என்ற முரணால் கவி ராமனின் பெருமையை மறைமுகமாகப் புகழ்கிறார்.

Then Khara struck Rāma of matchless strength with a thousand arrows and roared aloud on the field, and the commander's roar was like a signal to the whole army. At once all the night-rangers in fury rained weapons of every kind on the unconquerable Rāma of the terrible bow; with iron mallets, pikes, barbed lances, swords and axes the raging rākṣasas struck at the hero. The poet lists the weapons with a purpose: the weapons were many, but the target was one. Huge-bodied, immensely strong and dark as thunderclouds, they charged Kākutstha with chariots and horses, and others came on elephants like mountain peaks, eager to kill him. As great clouds pour down torrents on the king of mountains, so the rākṣasa hosts poured showers of arrows on Rāma — and the image implies that however heavy the rain, the great mountain is not moved. Surrounded by all those grim-faced rākṣasas, Rāma looked like Mahādeva surrounded by the hosts of his attendants on the holy days; the comparison shows him unshaken as a god amid his foes, and, since the god is Śiva, hints at his power to destroy. Note too that the rākṣasas attacked not in one way but on foot, on horseback, in chariots and on elephants all at once — the whole fourfold army, which shows their strength in numbers — and yet all of it was aimed at one man on foot. By that contrast the poet praises Rāma's greatness indirectly, first fixing in the reader's heart the steadiness of the lone hero before describing his counterstroke.

பிழையைத் தெரிவிக்க

३रामेण शस्त्रग्रहणं शरवर्षणं च

१३प्रतिजग्राह विशिखैर्नद्योघानिव सागरः।
स तैः प्रहरणैर्घोरैर्भिन्नगात्रो न विव्यथे॥
caught with his own shafts, as the ocean takes in the floods of rivers. Though his limbs were torn by their terrible weapons, he did not flinch,

१४रामः प्रदीप्तैर्बहुभिर्वज्रैरिव महाचलः।
स विद्धः क्षतजादिग्धः सर्वगात्रेषु राघवः॥
Rāma, like a great mountain struck by many blazing thunderbolts. Pierced in every limb and smeared with blood, Rāghava

१५बभूव रामः संध्याभ्रैर्दिवाकर इवावृतः।
विषेदुर्देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः॥
looked like the sun veiled by the clouds of evening. The gods, the gandharvas, the siddhas and the great seers grew downcast

१६एकं सहस्रैर्बहुभिस्तदा दृष्ट्वा समावृतम्।
ततो रामस्तु संक्रुद्धो मण्डलीकृतकार्मुकः॥
to see him alone, ringed by so many thousands. Then Rāma in high fury bent his bow into a circle

१७ससर्ज निशितान्बाणाञ्छतशोऽथ सहस्रशः।
दुरावारान्दुर्विषहान्कालपाशोपमान्रणे॥
and loosed sharpened arrows by hundreds and by thousands, hard to ward off, hard to bear, like the noose of Death upon the field.

१८मुमोच लीलया कङ्कपत्रान्काञ्चनभूषणान्।
ते शराः शत्रुसैन्येषु मुक्ता रामेण लीलया॥
He let fly, as though in play, shafts feathered with heron plumes and adorned with gold. Those arrows, released by Rāma in play, entering the ranks of the enemy,

१९आददू रक्षसां प्राणान्पाशाः कालकृता इव।
भित्त्वा राक्षसदेहांस्तास्ते शरा रुधिराप्लुताः॥
took away the lives of the demons like nooses fashioned by Time. Piercing the bodies of the demons, those arrows, bathed in blood,

२०अन्तरिक्षगता रेजुर्दीप्ताग्निसमतेजसः।
असंख्येयास्तु रामस्य सायकाश्चापमण्डलात्॥
rose into the sky and shone with the brilliance of blazing fire. Countless arrows of Rāma sped from the circle of his bow,

२१विनिष्पेतुरतीवोग्रा रक्षःप्राणापहारिणः।
तैर्धनूंषि ध्वजाग्राणि चर्माणि कवचानि च॥
terrible beyond measure, carrying away the lives of the demons. With them he cut bows, banner-tips, shields and coats of mail,

அரக்கர்கள் எறிந்த அந்த ஆயுதங்கள் அனைத்தையும் ராகவன், கடல் நதிகளின் வெள்ளங்களைத் தன்னுள் ஏற்றுக்கொள்வதுபோல், தன் அம்புகளால் எதிர்கொண்டான். இங்கே உவமை ஆழமானது — கடல் நதிகளைத் தடுப்பதில்லை, ஏற்றுக்கொள்கிறது; அதுபோல ராமன் ஆயுத மழையைத் தன் அம்புகளாலேயே விழுங்குகிறான், ஓடுவதில்லை. அந்தக் கொடிய ஆயுதங்களால் உடல் பிளக்கப்பட்டும் அவன் வருந்தவில்லை; ஒளிவீசும் பல வஜ்ரங்களால் தாக்கப்பட்ட பெருமலைபோல் அசையாமல் நிற்கிறான். உடல் முழுவதும் துளைக்கப்பட்டு இரத்தம் பூசப்பட்ட ராமன், மாலைநேர மேகங்களால் சூழப்பட்ட சூரியனைப்போல் விளங்கினான். இரத்தத்தால் மூடப்பட்டிருந்தும் அவனுடைய தேஜஸ் மறையவில்லை; மாறாக, மாலைப்பொழுதில்போல் மேலும் சிவந்த நிறத்துடன் பொலிகிறது என்பதே உவமையின் கருத்து. பல்லாயிரம் பேரால் சூழப்பட்ட தனியனான அவனைக் கண்டு தேவர்களும் கந்தர்வர்களும் சித்தர்களும் பரமரிஷிகளும் வருந்தினர்; அவர்களுடைய வருத்தமும் ராமனின் பெருமையையே குறிப்பிடுகிறது, ஏனெனில் மற்றவர்களுக்காக அவர்கள் வருந்துவதில்லை. பிறகு கடுங்கோபமுற்ற ராமன் வில்லை வட்டமாக வளைத்து, நூற்றுக்கணக்கிலும் ஆயிரக்கணக்கிலும் கூரிய அம்புகளை எய்தான்; அவை போரில் தடுப்பதற்கரியவை, தாங்குவதற்கரியவை, காலனின் பாசக்கயிறு போன்றவை. கங்கப் பறவையின் இறகுடைய, பொன்னணி பூண்ட அவற்றை அவன் விளையாட்டாகவே எய்தான். விளையாட்டாக எய்யப்பட்ட அந்த அம்புகள் பகைப்படைக்குள் புகுந்து, காலனால் விடப்பட்ட பாசக்கயிறுகள்போல் ராக்ஷசர்களின் உயிரைப் பறித்தன. ராக்ஷசர்களின் உடல்களைப் பிளந்து இரத்தத்தில் தோய்ந்து வானில் சென்ற அந்த அம்புகள் கொழுந்துவிட்டெரியும் நெருப்புக்கு நிகரான ஒளியுடன் விளங்கின. ராமனின் வில்வட்டத்திலிருந்து எண்ணற்ற, மிகக் கொடிய, ராக்ஷசர்களின் உயிரைப் பறிக்கும் அம்புகள் வெளிப்பட்டன. ‘லீலயா’ (விளையாட்டாக) என்ற சொல்லைக் கவி அறிந்தே பயன்படுத்துகிறார் — ராக்ஷசர்களுக்கு ஊழியாக இருப்பது ராமனுக்கு வெறும் விளையாட்டே என்று இந்த ஒரே சொல்லால் இரு தரப்பு வலிமைகளுக்கும் இடையிலான வேறுபாடு தெளிவாகிறது. இந்தப் பகுதியில் கவி வரிசையாக மூன்று படிகளைக் காட்டுகிறார் — முதலில் ராமனின் பொறுமை, பிறகு அவனுடைய பொலிவு, இறுதியில் அவனுடைய எதிர்த்தாக்குதல். இதனால் போர் வர்ணனை வெறும் ஆயுதப் பிரயோகங்களின் எண்ணிக்கையாக இல்லாமல், வீரனின் பண்பின் படிப்படியான வெளிப்பாடாகவும் ஆகிறது. தேவர்களின் வருத்தமும் ரிஷிகளின் கவலையும் ராமன் தர்மத்தின் பக்கம் நிற்பதைக் குறிப்பிடுகின்றன; அவர்கள் அவனுடைய தோல்வியை ஐயுறவில்லை, ஆனால் அவனுடைய துன்பத்தைக் காணப் பொறுக்கவில்லை. அம்புகளின் வர்ணனையில் கவி அவற்றின் மூன்று வடிவங்களைக் காட்டுகிறார் — கங்க இறகுடையவை, பொன்னணி பூண்டவை, காலனின் பாசம் போன்றவை. முதலாவது அவற்றின் லேசான தன்மை, இரண்டாவது அழகு, மூன்றாவது கொல்லும் தன்மை — இவ்வாறு மூன்று அடைமொழிகளால் ஒரே பொருள் மூன்று விதமாகக் காணப்படுகிறது.

All the weapons the rākṣasas loosed, Rāghava caught with his own arrows, as the ocean takes in the floods of the rivers — a deep image, for the ocean does not stop the rivers but swallows them, and so Rāma swallowed their rain of weapons with his arrows instead of retreating. Though his limbs were torn by their terrible weapons, he did not flinch, standing unshaken like a great mountain struck by many blazing thunderbolts. Pierced in every limb and smeared with blood, he looked like the sun veiled in the clouds of evening: even covered in blood his radiance was not hidden, but glowed the redder, as at sunset. Seeing him alone, surrounded by so many thousands, the gods, gandharvas, siddhas and great seers grew downcast — their dismay itself a sign of his greatness, for they did not grieve so for others; they did not fear his defeat but could not bear to see him suffer. Then Rāma in high fury bent his bow into a circle and loosed sharp arrows by the hundred and the thousand, hard to ward off, hard to bear, like the noose of Death. He let fly, as though in play, shafts feathered with heron plumes and adorned with gold — light, beautiful and deadly all at once. Released as if in play, the arrows entered the enemy's ranks and took the rākṣasas' lives like nooses fashioned by Time. Piercing the rākṣasas' bodies, the blood-soaked arrows rose into the sky and shone like blazing fire, and countless fearsome arrows flew from the circle of his bow, carrying off the lives of the rākṣasas. The poet uses ‘as though in play’ deliberately: what was doomsday for the rākṣasas was sport for Rāma, and that one phrase shows the gulf between their strengths. In this passage the poet shows three stages in turn — Rāma's endurance, then his splendour, and finally his counterattack — so that the battle is not a mere tally of weapons but the gradual unfolding of a hero's character.

பிழையைத் தெரிவிக்க

४राक्षसानां शिरश्छेदः पलायनं च

२२बाहून्सहस्ताभरणानूरून्करिकरोपमान्।
चिच्छेद रामः समरे शतशोऽथ सहस्रशः॥
and arms with bracelets upon them and thighs like the trunks of elephants — these Rāma cut in the battle by hundreds and by thousands.

२३हयान्काञ्चनसंनाहान्रथयुक्तान्ससारथीन्।
गजांश्च सगजारोहान्सहयान्सादिनस्तदा॥
Horses in golden harness yoked to chariots, with their drivers; elephants with their riders; and cavalrymen with their mounts —

२४चिच्छिदुर्बिभिदुश्चैव रामबाणा गुणच्युताः।
पदातीन्समरे हत्वा ह्यनयद्यमसादनम्॥
Rāma's arrows, sped from the string, cut and shattered them all; and killing the foot-soldiers in the battle he sent them to the house of Yama.

२५ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः।
भीममार्तस्वरं चक्रुश्छिद्यमाना निशाचराः॥
Then, torn by nālīka shafts, by nārācas, by sharp-pointed arrows and by vikarṇis, the night-rangers raised a dreadful cry of pain.

२६तत्सैन्यं विविधैर्बाणैरर्दितं मर्मभेदिभिः।
न रामेण सुखं लेभे शुष्कं वनमिवाग्निना॥
That army, tormented by arrows of many kinds that pierced the vital parts, found no ease under Rāma, like a dry forest under fire.

२७केचिद्भीमबलाः शूराः प्रासाञ्छूलान्परश्वधान्।
चिक्षिपुः परमक्रुद्धा रामाय रजनीचराः॥
Some heroes of fearful strength among the night-rangers, in extreme rage, hurled lances, pikes and axes at Rāma.

२८तेषां बाणैर्महाबाहुः शस्त्राण्यावार्य वीर्यवान्।
जहार समरे प्राणांश्चिच्छेद च शिरोधरान्॥
But the valiant, great-armed one warded off their weapons with his arrows, took their lives in the battle and cut through their necks.

२९ते छिन्नशिरसः पेतुश्छिन्नचर्मशरासनाः।
सुपर्णवातविक्षिप्ता जगत्यां पादपा यथा॥
With their heads struck off, their shields and bows cut through, they fell like trees felled to the ground by the wind of Garuḍa's wings.

३०अवशिष्टाश्च ये तत्र विषण्णास्ते निशाचराः।
खरमेवाभ्यधावन्त शरणार्थं शराहताः॥
Those who were left there, dejected and wounded by arrows, ran to Khara himself for shelter.

அந்த அம்புகளால் ராமன் விற்களையும், கொடிநுனிகளையும், கேடயங்களையும், கவசங்களையும் அறுக்கிறான்; அணிகலன்களுடன் கூடிய கைகளையும், யானையின் துதிக்கை போன்ற தொடைகளையும் போரில் நூற்றுக்கணக்கிலும் ஆயிரக்கணக்கிலும் வெட்டினான். ‘யானைத் துதிக்கை போன்ற’ என்ற அடைமொழியால் ராக்ஷசர்களின் உடற்பருமன் குறிப்பிடப்படுகிறது; அதனால் அவற்றை அறுக்கும் அம்புகளின் கூர்மையும். நாணிலிருந்து விடுபட்ட ராமனின் அம்புகள் பொற்சேணம் பூண்டு தேர்களில் பூட்டப்பட்ட குதிரைகளைத் தேரோட்டிகளுடனும், யானைகளை யானைப்பாகர்களுடனும், குதிரைகளைக் குதிரை வீரர்களுடனும் அறுத்தன, பிளந்தன; போரில் காலாட்களையும் கொன்று யமனுலகுக்கு அனுப்பின. இவ்வாறு நால்வகைப் படையின் எல்லா உறுப்புகளின் அழிவும் ஒரே வீரனால் செய்யப்படுகிறது என்று கவி குறிப்பிடுகிறார். பிறகு நாளீகங்கள், நாராசங்கள், கூர்முனையுடைய விகர்ணிகள் ஆகிய அம்புகளால் அறுக்கப்பட்ட இரவுலாவிகள் பயங்கரமான அவலக்குரல் எழுப்பினர். உயிர்நிலையைப் பிளக்கும் பலவகை அம்புகளால் வாட்டப்பட்ட அந்தப் படை, நெருப்பால் எரிக்கப்படும் உலர்ந்த காடுபோல் சற்றும் நிம்மதி பெறவில்லை; உலர்ந்த காட்டின் உவமையால் அவர்களுடைய விரைவான, முழுமையான அழிவு குறிப்பிடப்படுகிறது. பயங்கர வலிமையுடைய சில வீரர்கள் கடுங்கோபத்துடன் ராமன்மீது ஈட்டிகளையும் சூலங்களையும் கோடரிகளையும் எறிந்தனர்; ஆனால் வீரனான, நீண்ட கைகளுடைய அவன் அவர்களுடைய ஆயுதங்களைத் தன் அம்புகளால் தடுத்து, போரில் அவர்களுடைய உயிரைப் பறித்தான், கழுத்துகளையும் அறுத்தான். தலை அறுபட்டு, கேடயங்களும் விற்களும் அறுபட்ட அவர்கள், கருடனின் சிறகுக் காற்றால் சிதறடிக்கப்பட்ட மரங்கள்போல் தரையில் விழுந்தனர். கருடனின் சிறகுக் காற்று என்ற உவமையால் அவர்களுடைய வீழ்ச்சியின் திடீர்த்தன்மையும் விரைவும் குறிப்பிடப்படுகின்றன, வெறும் எண்ணிக்கை மட்டுமல்ல. அங்கே எஞ்சியவர்கள் சோர்ந்து, அம்புகளால் தாக்கப்பட்டு, சரண் புகுவதற்காகக் கரனிடமே ஓடினர் — தலைவனிடம் புகலிடம் தேடுவதே அவர்களுக்கு எஞ்சியிருந்த ஒரே நம்பிக்கை. இங்கு விவரிக்கப்படும் அம்புப் பிரயோகங்கள் படிப்படியாக வளர்கின்றன — முதலில் ஆயுதங்கள் அறுக்கப்படுகின்றன, பிறகு உடல் உறுப்புகள், பிறகு வாகனங்கள், இறுதியில் படையின் எல்லா உறுப்புகளும். இந்தப் படிப்படியான வளர்ச்சி வாசகரின் மனத்தில் அழிவின் பரப்பை நிலைநிறுத்துகிறது. ‘ஆர்த்தஸ்வரம்’ (அவலக்குரல்) என்ற சொல்லால் கவி போரின் ஒலிப் பக்கத்தையும் தொடுகிறார்; இதற்கு முன் இதே ராக்ஷசர்கள் சிங்கமுழக்கமிட்டபடி வந்தனர், இப்போதோ அவர்களுடைய குரல் அவலமாகிவிட்டது — நிலைமை முழுதும் தலைகீழானது குறிப்பிடப்படுகிறது. ‘சரண் புகுவதற்காக’ என்ற சொல் கருணையையும் தொடுகிறது — எல்லோரையும் அச்சுறுத்தியவர்களே இப்போது புகலிடம் தேடுகிறார்கள். ஆனால் அவர்களுடைய புகலிடமான கரனும் அதே போன்ற மரணத்துக்குரியவனே என்பது அடுத்த சர்க்கங்களில் தெளிவாகும். இவ்வாறு கவி ராக்ஷசர்களின் தோல்வியை வெளிப்புறமாக மட்டுமல்ல, உள்ளார்ந்ததாகவும் காட்டுகிறார்.

With those arrows Rāma cut through bows, the tops of banners, shields and coats of mail, and in the battle he cut off, by the hundred and the thousand, arms still wearing bracelets and thighs like elephants' trunks — an image of the rākṣasas' bulk, and so of the keenness of the arrows that cut them. Loosed from the string, Rāma's arrows cut and shattered horses in golden harness yoked to chariots, together with their drivers, elephants with their riders, and horsemen with their mounts, and killing the foot-soldiers they sent them to the house of Yama; so every limb of the fourfold army was destroyed by one hero. Torn by arrows of every kind — tubular shafts, iron shafts, sharp-pointed and barbed — the night-rangers set up a dreadful cry of pain. Tormented by arrows that pierced their vitals, that army found no ease, like a dry forest burning, an image of swift and total destruction. Some rākṣasa heroes of fearful strength, in extreme rage, hurled lances, pikes and axes at Rāma, but the valiant, mighty-armed hero warded off their weapons with his arrows, took their lives and cut through their necks. With heads struck off and shields and bows cut through, they fell to the ground like trees flung down by the wind of Garuḍa's wings — an image of the suddenness of their fall, not merely of their number. Those who were left, dejected and wounded, ran to Khara himself for shelter; their master's protection was the only hope they had left. The destruction grows step by step: first weapons are cut, then limbs, then mounts, and at last every part of the army. The rākṣasas who had come roaring like lions now cried out in pain — a complete reversal. And there is pathos in their seeking shelter: those who had terrified everyone now looked for refuge, though their refuge, Khara, was as mortal as they, as the following sargas will show. So the poet shows their defeat not only outwardly but within.

பிழையைத் தெரிவிக்க

५दूषणाश्रयेण पुनरावृत्तिः, गान्धर्वास्त्रप्रयोगः

३१तान्सर्वान्धनुरादाय समाश्वास्य च दूषणः।
अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धः क्रुद्धं क्रुद्ध इवान्तकः॥
Dūṣaṇa took up his bow, rallied them all, and in great fury charged the angry Rāma like Death itself enraged.

३२निवृत्तास्तु पुनः सर्वे दूषणाश्रयनिर्भयाः।
राममेवाभ्यधावन्त सालतालशिलायुधाः॥
Made fearless by Dūṣaṇa's protection, they all turned back and rushed at Rāma again, armed with sāla trees, palms and rocks.

३३शूलमुद्गरहस्ताश्च पाशहस्ता महाबलाः।
सृजन्तः शरवर्षाणि शस्त्रवर्षाणि संयुगे॥
Mighty ones with pikes and mallets in their hands, and with nooses, poured out showers of arrows and showers of weapons in the fight,

३४द्रुमवर्षाणि मुञ्चन्तः शिलावर्षाणि राक्षसाः।
तद्बभूवाद्भुतं युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्॥
and the demons loosed showers of trees and showers of stones. That battle became wonderful, tumultuous and hair-raising,

३५रामस्यास्य महाघोरं पुनस्तेषां च रक्षसाम्।
ते समन्तादभिक्रुद्धा राघवं पुनरार्दयन्॥
terrible beyond measure, between Rāma on the one side and those demons on the other. Enraged, they assailed Rāghava again from every side.

३६ततः सर्वा दिशो दृष्ट्वा प्रदिशश्च समावृताः।
राक्षसैः सर्वतः प्राप्तैः शरवर्षाभिरावृतः॥
Then, seeing every quarter and every intermediate quarter filled with demons come upon him, and himself covered by their showers of arrows,

३७स कृत्वा भैरवं नादमस्त्रं परमभास्वरम्।
समयोजयद्गान्धर्वं राक्षसेषु महाबलः॥
he gave a fearful shout and, taking up a weapon of surpassing brilliance, that mighty one loosed the Gāndharva missile upon the demons.

३८ततः शरसहस्राणि निर्ययुश्चापमण्डलात्।
सर्वा दश दिशो बाणैरापूर्यन्त समागतैः॥
Thousands of arrows then issued from the circle of his bow, and all the ten directions were filled with those arrows as they came together.

३९नाददानं शरान्घोरान्विमुञ्चन्तं शरोत्तमान्।
विकर्षमाणं पश्यन्ति राक्षसास्ते शरार्दिताः॥
Wounded by his shafts, the demons could not see him take up his dreadful arrows or release those excellent shafts; they saw only the bow being drawn.

४०शरान्धकारमाकाशमावृणोत्सदिवाकरम्।
बभूवावस्थितो रामः प्रक्षिपन्निव ताञ्छरान्॥
A darkness of arrows covered the sky together with the sun, and Rāma stood there as though pouring those arrows forth without pause.

அப்போது தூஷணன் வில்லை எடுத்து, அவர்கள் அனைவருக்கும் தைரியம் சொல்லி, கடுங்கோபத்துடன், காலனைப்போல், கோபமுற்ற ராமனை நோக்கிப் பாய்ந்தான். படைத்தலைவன் வந்ததும் சிதைந்த படையும் மீண்டும் ஒன்றுதிரள்கிறது என்ற உலக இயல்பு இங்குக் காட்டப்படுகிறது. தூஷணனின் துணையால் அச்சம் நீங்கிய அவர்கள் அனைவரும் திரும்பி, ஆச்சா மரங்களையும் பனைமரங்களையும் கற்களையும் ஆயுதங்களாக ஏந்தி மீண்டும் ராமனையே நோக்கிப் பாய்ந்தனர். சூலங்களையும் சம்மட்டிகளையும் பாசக்கயிறுகளையும் கையில் ஏந்திய பெருவலிமை உடைய அவர்கள் போரில் அம்பு மழையையும் ஆயுத மழையையும், மர மழையையும் கல் மழையையும் பொழிந்தபடி வந்தனர். ராமனுக்கும் அவர்களுக்கும் இடையிலான அந்தப் போர் வியப்பானதாகவும், பேரிரைச்சல் மிக்கதாகவும், மயிர்க்கூச்செறியச் செய்வதாகவும், மிகக் கொடியதாகவும் ஆயிற்று. எல்லாப் பக்கங்களிலிருந்தும் கடுங்கோபமுற்ற அவர்கள் மீண்டும் மீண்டும் ராகவனைத் தாக்கினர். எல்லாத் திசைகளும் இடைத்திசைகளும் ராக்ஷசர்களால் மூடப்பட்டிருப்பதையும், தானே அம்பு மழையால் மூடப்பட்டிருப்பதையும் கண்டு, பெருவலிமை உடைய ராமன் பயங்கர முழக்கமிட்டு, மிக ஒளிவீசும் அஸ்திரத்தை எடுத்து, ராக்ஷசர்கள்மீது காந்தர்வ அஸ்திரத்தைப் பிரயோகித்தான். தெய்வீக அஸ்திரப் பிரயோகம் இங்கே முதன்முறையாகச் செய்யப்படுகிறது, ஏனெனில் சாதாரண அம்புகளால் இத்தனை பெரிய படையைத் தடுக்க இயலாது. பிறகு அவனுடைய வில்வட்டத்திலிருந்து ஆயிரக்கணக்கான அம்புகள் வெளிப்பட்டன; ஒன்றுசேர்ந்த அந்த அம்புகளால் பத்துத் திசைகளும் நிறைந்தன. அம்புகளால் வாட்டப்பட்ட ராக்ஷசர்கள் அவன் அம்புகளை எடுப்பதையோ எய்வதையோ காணவில்லை; வில்லை இழுப்பதை மட்டுமே கண்டனர் — அவ்வளவு விரைவானது அவனுடைய கைத்திறன். இந்த ஒரே சுலோகத்தால் கவி ராமனின் மனிதத்தன்மையைக் கடந்த திறமையைக் காட்டுகிறார்; பகைவர்களின் பார்வையும் அதைப் பின்தொடர இயலவில்லை. இறுதியில் அம்பு இருளால் சூரியனுடன் கூடிய வானமே மூடப்பட்டது; ராமனோ இடைவிடாமல் அம்புகளை எய்தபடியே ஒரே இடத்தில் அசையாமல் நின்றான். இந்தப் பகுதியில் போரின் இரண்டாவது கட்டம் தொடங்குகிறது. முன்பு ராக்ஷசர்கள் தங்கள் சொந்த வலிமையால் போரிட்டுச் சிதைந்தனர்; இப்போது தலைவனின் துணையால் மீண்டும் துணிவு பெறுகின்றனர். ஆனால் அவர்களுடைய ஆயுதங்களும் மாறுகின்றன — ஆயுதங்களின் இடத்தில் ஆச்சா மரங்கள், பனைமரங்கள், கற்கள் எடுக்கப்படுகின்றன; இதனால் அவர்களுடைய ஆயுதங்கள் தீர்ந்துவிட்டதும் தொனிக்கிறது. ராமனோ அவர்களுடைய முயற்சியைக் கண்டு தெய்வீக அஸ்திரத்தையே பிரயோகிக்கிறான், ஏனெனில் எதிர்த்தரப்பின் எண்ணிக்கை மனித வழிகளால் இயலாததாகிவிட்டது. அஸ்திரப் பிரயோகத்துக்கு முன் செய்த பயங்கர முழக்கமும் பொருள் பொதிந்தது — அது அவனுடைய உறுதியின் அறிவிப்பே. ‘ஒரே இடத்தில் நின்றான்’ என்ற வர்ணனை ராமனின் போர் நடையை வெளிப்படுத்துகிறது — அவன் அங்குமிங்கும் ஓடுவதில்லை, தேரிலும் ஏறுவதில்லை; காலாளாகவே உறுதியாக நின்று எல்லாத் திசைகளையும் அம்புகளால் நிரப்புகிறான். இந்த உறுதியே அவனுடைய தன்னம்பிக்கையின் புற அடையாளம்; பின்னர் தேவர்களாலும் இது புகழப்படும்.

Then Dūṣaṇa took up his bow, rallied them all, and in great fury rushed at the angry Rāma like Death enraged; an army that has broken rallies again when its commander comes, as is the way of things. Made fearless by Dūṣaṇa's protection, they all turned back and charged Rāma once more, armed now with sāl trees, palms and rocks — a change of weapons that hints their arms were running out. Those mighty warriors with pikes, mallets and nooses in their hands poured out showers of arrows and weapons, of trees and of stones. The battle between Rāma and the rākṣasas became wondrous, tumultuous, hair-raising and utterly terrible, and in their rage they attacked Rāghava again and again from every side. Seeing every quarter and direction filled with rākṣasas and himself covered with their showers of arrows, the mighty Rāma gave a fearful shout — the declaration of his resolve — and, taking up a weapon of surpassing brilliance, loosed the Gāndharva missile upon the rākṣasas. Here a divine weapon is used for the first time, because ordinary arrows could not hold back so vast a host. Thousands of arrows then poured from the circle of his bow and filled all ten directions. Wounded by his shafts, the rākṣasas could not see him take up his arrows or loose them; they saw only the bow being drawn — so swift were his hands. With that one verse the poet shows a skill beyond the human, which even the enemy's eyes could not follow. A darkness of arrows covered the sky and the sun, and Rāma stood motionless in one place, as though pouring out arrows without pause. So begins the second phase of the battle: before, the rākṣasas had fought on their own strength and broken; now they took heart from their leader. And Rāma's standing in one place reveals his way of fighting — he does not run here and there, nor mount a chariot, but stands firm on foot and fills every quarter with arrows; that steadiness is the outward sign of his confidence, and the gods will praise it.

பிழையைத் தெரிவிக்க

६हतराक्षसैः विस्तीर्णायाः समरभूमेः वर्णनम्

४१युगपत्पतमानैश्च युगपच्च हतैर्भृशम्।
युगपत्पतितैश्चैव विकीर्णा वसुधाभवत्॥
With demons struck down together, falling together and fallen together in great numbers, the earth was strewn over.

४२निहताः पतिताः क्षीणाश्छिन्ना भिन्ना विदारिताः।
तत्र तत्र स्म दृश्यन्ते राक्षसास्ते सहस्रशः॥
Slain, fallen, spent, cut, cleft and torn apart, those demons were to be seen in thousands here and there.

४३सोष्णीषैरुत्तमाङ्गैश्च साङ्गदैर्बाहुभिस्तथा।
ऊरुभिर्बाहुभिश्छिन्नैर्नानारूपैर्विभूषणैः॥
With heads still in their turbans, with arms still wearing armlets, with severed thighs and arms, with ornaments of every shape,

४४हयैश्च द्विपमुख्यैश्च रथैर्भिन्नैरनेकशः।
चामरव्यजनैश्छत्रैर्ध्वजैर्नानाविधैरपि॥
with horses, with great elephants, with chariots shattered again and again, with yak-tail whisks, fans, parasols and banners of many kinds,

४५रामेण बाणाभिहतैर्विच्छिन्नैः शूलपट्टिशैः।
खड्गैः खण्डीकृतैः प्रासैर्विकीर्णैश्च परश्वधैः॥
with pikes and paṭṭiśas struck by Rāma's arrows and broken, with swords hacked to pieces, with lances and axes scattered about,

४६चूर्णिताभिः शिलाभिश्च शरैश्चित्रैरनेकशः।
विच्छिन्नैः समरे भूमिर्विस्तीर्णाभूद्भयंकरा॥
with crushed rocks and with brightly worked arrows broken again and again — the battlefield, spread wide with all this, became a thing of terror.

४७तान्दृष्ट्वा निहतान्सर्वे राक्षसाः परमातुराः।
न तत्र चलितुं शक्ता रामं परपुरंजयम्॥
Seeing all of them slain, the demons who remained were utterly stricken, and could not move against Rāma there, the conqueror of his enemies' cities.

ஒரே நேரத்தில் விழுந்துகொண்டிருந்தவர்களாலும், ஒரே நேரத்தில் கடுமையாகக் கொல்லப்பட்டவர்களாலும், ஒரே நேரத்தில் விழுந்தவர்களாலும் ஆன ராக்ஷசர்களால் பூமி நிறைந்தது. ‘ஒரே நேரத்தில்’ என்ற சொல்லை மூன்று முறை மீண்டும் கூறுவதால் கவி அழிவின் ஒருசேர நிகழ்வைத் தெளிவாக்குகிறார். கொல்லப்பட்டவர்களும், விழுந்தவர்களும், சோர்ந்தவர்களும், அறுபட்டவர்களும், பிளக்கப்பட்டவர்களும், கிழிக்கப்பட்டவர்களுமான அந்த ராக்ஷசர்கள் அங்குமிங்கும் ஆயிரக்கணக்கில் காணப்பட்டனர். தலைப்பாகையுடன் கூடிய தலைகளாலும், தோள்வளைகளுடன் கூடிய கைகளாலும், அறுபட்ட தொடைகளாலும் கைகளாலும், பலவகை அணிகலன்களாலும், குதிரைகளாலும், சிறந்த யானைகளாலும், பலவாறு உடைந்த தேர்களாலும், சாமரங்களாலும், விசிறிகளாலும், குடைகளாலும், பலவகைக் கொடிகளாலும் அந்த நிலம் பரப்பப்பட்டிருந்தது. ராமனின் அம்புகளால் தாக்கப்பட்டுச் சிதறிய சூலங்களாலும் பட்டிசங்களாலும், துண்டுதுண்டான வாள்களாலும், சிதறிய ஈட்டிகளாலும் கோடரிகளாலும், பொடியான கற்களாலும், பலவாறு அறுபட்ட வண்ண அம்புகளாலும் பரவிய அந்தப் போர்க்களம் மிகப் பயங்கரமானதாக ஆயிற்று. மூன்றாம் வேற்றுமை உருபு ஏற்ற சொற்களின் இந்த நீண்ட மாலை கவியால் வேண்டுமென்றே அமைக்கப்பட்டது — தனித்தனி வாக்கியங்கள் இல்லை; இடைவிடாத ஒரே காட்சித்திரை; அதில் பார்வை எங்கும் ஓய்வு பெறுவதில்லை. அவர்கள் அனைவரும் கொல்லப்பட்டதைக் கண்டு, எஞ்சியிருந்த ராக்ஷசர்கள் மிகுந்த துயரமுற்று, பகைவரின் நகரங்களை வெல்லும் ராமனை நோக்கி அங்கே நகரவும் இயலாமல் போனார்கள். இவ்வாறு இந்தச் சர்க்கம் ஒரே மனிதனின் வெற்றியோடும் ஆயிரக்கணக்கானோரின் நடுக்கத்தோடும் முடிகிறது; அடுத்த சர்க்கத்தில் தூஷணனே வருவதும் அவனுடைய வதமும் விவரிக்கப்படும். இந்தச் சர்க்கத்தின் இறுதிப் பகுதி போரின் வர்ணனை அல்ல, போருக்குப் பிந்தைய காட்சியின் வர்ணனை. கவி இங்கே ஒரு வினைச்சொல்லையும் அதிகமாகப் பயன்படுத்தவில்லை; மூன்றாம் வேற்றுமைச் சொற்களின் நீண்ட மாலையால் மட்டுமே அவர் முழுப் போர்க்களத்தையும் வாசகரின் கண்முன் நிறுத்துகிறார். தலைப்பாகையுடன் தலைகள், தோள்வளைகளுடன் கைகள், அணிகலன்கள், வாகனங்கள், குடைகள், கொடிகள் முதலியன — அனைத்தும் அங்கே சிதறிக் கிடக்கின்றன. இவ்வாறு வீரச்சுவையின் இறுதியில் அருவருப்புச் சுவையின் தொடுகை நிகழ்கிறது; இது வால்மீகியின் போர் வர்ணனைகளில் பெரும்பாலும் காணப்படுவது.

The earth was strewn with rākṣasas struck down, falling and fallen all at the same moment; the repeated ‘at the same moment’ makes plain that the slaughter was simultaneous. Slain, fallen, spent, cut, cleft and torn apart, the rākṣasas lay in thousands here and there. The ground was covered with heads still in their turbans, with arms still wearing armlets, with severed thighs and arms, with ornaments of every kind, with horses and great elephants, with chariots shattered again and again, with yak-tail whisks, fans, parasols and banners of many kinds, with pikes and halberds broken by Rāma's arrows, swords hacked to pieces, lances and axes scattered about, crushed rocks and brightly worked arrows broken again and again, until that wide battlefield became a place of terror. The poet builds this as one long, unbroken sentence, not separate statements but a single canvas on which the eye finds no resting place, setting the whole battlefield before the reader without a pause. So at the end of the heroic mood comes a touch of the gruesome, as often in Vālmīki's battle scenes. Seeing all of them slain, the rākṣasas who remained were utterly stricken and could not even move towards Rāma, conqueror of his enemies' cities. So the sarga ends with the victory of one man and the terror of thousands; in the next, Dūṣaṇa himself comes forward and is slain.

பிழையைத் தெரிவிக்க

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे पञ्चविंशः सर्गः॥ २५॥

பதவுரை

கடினச் சொற்களின் சந்தி, சமாசம், வேற்றுமை, பொருள்.

३० पदानि
अवष्टब्धधनु २५.१ दृढतया गृहीतधनुष्कः, प्रत्यञ्चायां हस्तं निधाय स्थितः
सन्धिः
अव + स्तब्ध → अवष्टब्ध — ष्टुत्वसन्धिः (सकारस्य षकारः, तकारस्य टकारः उपसर्गयोगे)
समासः
अवष्टब्धं धनुः येन सः — बहुव्रीहिः
विभक्तिः
द्वितीया, एकवचनम् (‘रामम्’ इत्यस्य विशेषणम्)
पुरःसर २५.१ अग्रे गच्छन्तः सैनिकाः, अग्रगामिनः अनुचराः
सन्धिः
पुरस् + सर → पुरःसर — विसर्गसन्धिः (सकारस्य विसर्गः)
समासः
पुरः सरन्ति ये ते — उपपदतत्पुरुषः
विभक्तिः
तृतीया, बहुवचनम् (‘सह’ इत्यनेन योगे)
खरनिःस्वन २५.२ कठोरः टङ्कारः यस्य, तीव्रध्वनि धनुः
सन्धिः
निस् + स्वन → निःस्वन — विसर्गसन्धिः; ततः ‘खर + निःस्वन’ इत्यत्र सन्धिकार्यं नास्ति
समासः
खरः निःस्वनः यस्य तत् — बहुव्रीहिः
विभक्तिः
द्वितीया, एकवचनम् (‘चापम्’ इत्यस्य विशेषणम्)
रजनीचर २५.४ निशाचराः, राक्षसाः
सन्धिः
सन्धिकार्यं नास्ति — ‘रजनी’ इत्यस्य दीर्घः ईकारः यथावत् तिष्ठति
समासः
रजन्यां चरन्ति ये ते — उपपदतत्पुरुषः
विभक्तिः
प्रथमा, बहुवचनम्
लोहिताङ्ग २५.५ अङ्गारकः, मङ्गलग्रहः; रक्तवर्णशरीरः
सन्धिः
लोहित + अङ्ग → लोहिताङ्ग — सवर्णदीर्घसन्धिः (अ + अ = आ)
समासः
लोहितम् अङ्गं यस्य सः — बहुव्रीहिः
विभक्तिः
प्रथमा, एकवचनम्
अप्रतिमौजस् २५.६ अनुपमबलः, यस्य तेजसा सह कस्यापि तुलना न सम्भवति
सन्धिः
अप्रतिम + ओजस् → अप्रतिमौजस् — वृद्धिसन्धिः (अ + ओ = औ)
समासः
अप्रतिमम् ओजः यस्य सः — बहुव्रीहिः
विभक्तिः
द्वितीया, एकवचनम् (‘रामम्’ इत्यस्य विशेषणम्)
जिघांसवः २५.१० हन्तुम् इच्छन्तः, वधाभिलाषिणः
सन्धिः
सन्धिकार्यं नास्ति — ‘हन्’ धातोः सन्नन्तात् उप्रत्ययः, अभ्यासे हकारस्य जकारः
समासः
समासः नास्ति — ‘हन्तुम् इच्छुः’ इत्यर्थे सन्नन्तं रूपम्
विभक्तिः
प्रथमा, बहुवचनम् (मूलरूपम् — ‘जिघांसु’)
शैलेन्द्र २५.११ पर्वतश्रेष्ठः, महागिरिः
सन्धिः
शैल + इन्द्र → शैलेन्द्र — गुणसन्धिः (अ + इ = ए)
समासः
शैलानाम् इन्द्रः — षष्ठीतत्पुरुषः
विभक्तिः
द्वितीया, एकवचनम्
पारिषद २५.१२ शिवस्य परिषदि स्थिताः गणाः, प्रमथगणाः
सन्धिः
‘परिषद्’ इत्यस्मात् अण्प्रत्यये आदिवृद्धिः — पारिषद
समासः
समासः नास्ति — तद्धितान्तं रूपम्
विभक्तिः
षष्ठी, बहुवचनम्
नद्योघ २५.१३ नदीनां प्रवाहाः, जलौघाः
सन्धिः
नदी + ओघ → नद्योघ — यण्सन्धिः (ई + ओ = य् + ओ)
समासः
नदीनाम् ओघाः — षष्ठीतत्पुरुषः
विभक्तिः
द्वितीया, बहुवचनम्
क्षतजादिग्ध २५.१४ रुधिरेण लिप्तः, रक्ताक्तशरीरः
सन्धिः
क्षतज + आदिग्ध → क्षतजादिग्ध — सवर्णदीर्घसन्धिः (अ + आ = आ)
समासः
क्षतजेन आदिग्धः — तृतीयातत्पुरुषः
विभक्तिः
प्रथमा, एकवचनम्
मण्डलीकृतकार्मुक २५.१६ वर्तुलाकारं कृतधनुष्कः, आकर्णं धनुः आकृष्टवान्
सन्धिः
मण्डल + ईकृत → मण्डलीकृत — च्विप्रत्यये अन्त्यस्वरस्य ईत्वम्
समासः
मण्डलीकृतं कार्मुकं येन सः — बहुव्रीहिः
विभक्तिः
प्रथमा, एकवचनम्
कालपाशोपम २५.१७ यमपाशसदृशाः, अनिवार्याः
सन्धिः
कालपाश + उपम → कालपाशोपम — गुणसन्धिः (अ + उ = ओ)
समासः
कालस्य पाशः, तेन उपमाः — षष्ठीगर्भः तत्पुरुषः
विभक्तिः
द्वितीया, बहुवचनम्
रुधिराप्लुत २५.१९ रक्तेन सिक्ताः, शोणितस्नाताः
सन्धिः
रुधिर + आप्लुत → रुधिराप्लुत — सवर्णदीर्घसन्धिः (अ + आ = आ)
समासः
रुधिरेण आप्लुताः — तृतीयातत्पुरुषः
विभक्तिः
प्रथमा, बहुवचनम्
दीप्ताग्निसमतेजस् २५.२० प्रज्वलिताग्नितुल्यकान्तयः
सन्धिः
दीप्त + अग्नि → दीप्ताग्नि — सवर्णदीर्घसन्धिः (अ + अ = आ)
समासः
दीप्तस्य अग्नेः समं तेजः येषां ते — बहुव्रीहिः
विभक्तिः
प्रथमा, बहुवचनम्
रक्षःप्राणापहारिणः २५.२१ राक्षसानां जीवितं हरन्तः
सन्धिः
रक्षस् + प्राण → रक्षःप्राण — विसर्गसन्धिः; प्राण + अपहारिन् → प्राणापहारिन् — सवर्णदीर्घसन्धिः
समासः
रक्षसां प्राणान् अपहरन्ति ये ते — उपपदगर्भः तत्पुरुषः
विभक्तिः
प्रथमा, बहुवचनम् (मूलरूपम् — ‘रक्षःप्राणापहारिन्’)
सहस्ताभरण २५.२२ केयूराङ्गदादिभूषणसहितान्
सन्धिः
सहस्त + आभरण → सहस्ताभरण — सवर्णदीर्घसन्धिः (अ + आ = आ)
समासः
हस्ताभरणैः सह वर्तमानान् — बहुव्रीहिः
विभक्तिः
द्वितीया, बहुवचनम् (‘बाहून्’ इत्यस्य विशेषणम्)
करिकरोपम २५.२२ हस्तिशुण्डासदृशाः स्थूलाः
सन्धिः
करिकर + उपम → करिकरोपम — गुणसन्धिः (अ + उ = ओ)
समासः
करिणः करः, तेन उपमाः — षष्ठीगर्भः तत्पुरुषः
विभक्तिः
द्वितीया, बहुवचनम् (‘ऊरून्’ इत्यस्य विशेषणम्)
गुणच्युत २५.२४ प्रत्यञ्चायाः मुक्ताः, ज्यातः निःसृताः
सन्धिः
सन्धिकार्यं नास्ति
समासः
गुणात् च्युताः — पञ्चमीतत्पुरुषः
विभक्तिः
प्रथमा, बहुवचनम्
मर्मभेदिभिः २५.२६ मर्मस्थानानि विदारयद्भिः
सन्धिः
सन्धिकार्यं नास्ति
समासः
मर्माणि भिन्दन्ति ये तैः — उपपदतत्पुरुषः
विभक्तिः
तृतीया, बहुवचनम् (मूलरूपम् — ‘मर्मभेदिन्’)
शिरोधरा २५.२८ ग्रीवाः, कण्ठप्रदेशाः
सन्धिः
शिरस् + धरा → शिरोधरा — विसर्गस्य उत्वम्, ततः गुणसन्धिः (अ + उ = ओ)
समासः
शिरः धरति इति शिरोधरा — उपपदतत्पुरुषः
विभक्तिः
द्वितीया, बहुवचनम्
सुपर्णवातविक्षिप्त २५.२९ गरुडपक्षवातेन उत्क्षिप्ताः
सन्धिः
सु + पर्ण → सुपर्ण — सन्धिकार्यं नास्ति; ‘वात + विक्षिप्त’ इत्यत्र अपि न
समासः
सुपर्णस्य वातेन विक्षिप्ताः — तृतीयागर्भः तत्पुरुषः
विभक्तिः
प्रथमा, बहुवचनम्
शरणार्थ २५.३० आश्रयं प्राप्तुम्, रक्षणार्थम्
सन्धिः
शरण + अर्थ → शरणार्थ — सवर्णदीर्घसन्धिः (अ + अ = आ)
समासः
शरणम् अर्थः प्रयोजनं यस्य तत् — बहुव्रीहिः
विभक्तिः
द्वितीया, एकवचनम् (क्रियाविशेषणवत्)
सालतालशिलायुध २५.३२ सालवृक्षान् तालवृक्षान् पाषाणान् च आयुधत्वेन गृहीतवन्तः
सन्धिः
शिला + आयुध → शिलायुध — सवर्णदीर्घसन्धिः (आ + आ = आ)
समासः
सालाः तालाः शिलाः च आयुधानि येषां ते — द्वन्द्वगर्भः बहुव्रीहिः
विभक्तिः
प्रथमा, बहुवचनम्
परमभास्वर २५.३७ अत्यन्तदीप्तिमत्, महातेजस्कम्
सन्धिः
सन्धिकार्यं नास्ति — ‘भास्’ धातोः वरच्प्रत्ययान्तं रूपम्
समासः
परमं भास्वरम् — कर्मधारयः
विभक्तिः
द्वितीया, एकवचनम् (‘अस्त्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्)
चापमण्डल २५.३८ आकृष्टस्य धनुषः वर्तुलाकारात्
सन्धिः
सन्धिकार्यं नास्ति
समासः
चापस्य मण्डलम् — षष्ठीतत्पुरुषः
विभक्तिः
पञ्चमी, एकवचनम् (अपादाने)
शरान्धकार २५.४० बाणसमूहजनितं तमः
सन्धिः
शर + अन्धकार → शरान्धकार — सवर्णदीर्घसन्धिः (अ + अ = आ)
समासः
शराणाम् अन्धकारः — षष्ठीतत्पुरुषः
विभक्तिः
द्वितीया, एकवचनम्
सोष्णीष २५.४३ शिरोवेष्टनसहितैः, पगडीयुक्तैः
सन्धिः
स + उष्णीष → सोष्णीष — गुणसन्धिः (अ + उ = ओ)
समासः
उष्णीषेण सहितानि — बहुव्रीहिः (सहार्थे ‘स’)
विभक्तिः
तृतीया, बहुवचनम्
साङ्गद २५.४३ बाहुभूषणसहितैः, केयूरयुक्तैः
सन्धिः
स + अङ्गद → साङ्गद — सवर्णदीर्घसन्धिः (अ + अ = आ)
समासः
अङ्गदेन सहिताः — बहुव्रीहिः (सहार्थे ‘स’)
विभक्तिः
तृतीया, बहुवचनम्
परपुरंजय २५.४७ शत्रुनगराणां विजेता
सन्धिः
सन्धिकार्यं नास्ति — ‘जि’ धातोः खच्प्रत्यये मुमागमः (परपुरम् + जय)
समासः
परपुराणि जयति इति — उपपदतत्पुरुषः
विभक्तिः
द्वितीया, एकवचनम् (‘रामम्’ इत्यस्य विशेषणम्)